غبر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: غ-ب-ر2 sîga, 18 mücavir kök, 8 ayet, 7 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.خوفلوطغَبَرَةٌجيأغبرمرأوجهالْغَابِرِينَنجوحزنعجزرسلقدرسوأ

KökSîga 2Ayet 8Sure 7Mücavir 18

▶ Ağı aç (3B)

غبر

غ - ب - ر

KÖK
  • 8 geçiş
  • 8 ayet
  • 2 sîga
  • 13 sözlük

Ğubar, Toz demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Ğubar, Toz demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.178 harf
باب الغين والراء والباء معهما غ ب ر، ر غ ب، غ ر ب ، بغر مستعملات غرب: الغَرْبُ: التَّمادي وهو اللَّجاجَةُ في الشيء، قال: قد كفَّ من غَرْبي عن الإنشادِ وكُفَّ من غَرْبِكَ أي: من حِدَّتِكَ. واستَغْرَبَ الرجلُ إذا لجَّ في الضحكِ خَاصةً، واستَغْرَبَ عليه في الضَّحِكِ أي لَجَّ فيه. والغَرْبُ أعظم من الدلو، وهو دلو تام، وعدده أَغرُبٌ، وجمعه غُرُوبٌ. واستحالت الدلو غَرْباً أي عظمت بعدها ما كانت دلية.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.235 harf
الغبارُ والغَبَرَةُ واحد. والغُبْرَةُ: لون الأغْبَرِ، وهو شبيه بالغُبارِ. وقد أغْبَرَّ الشيء إغْبِراراً. والغَبْراءُ: الأرض. والغَبْراءُ: ضربٌ من النبات. وبنو غَبْراءَ الذي في قول طرفة: المحاويجُ. والوطأة الغَبْراء: الدارسة، وهي مثل الوطأة السوداء. والغُبَيْراء بالمد معروف. والغُبَيْراءُ أيضاً: شرابٌ تتَّخذه الحبشُ مُسكرٌ من الذُرة. وفي الحديث: "إياكم والغُبَيْراءَ فإنها خمر العالم". والغُبْرُ:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok17.786 harf
غ ر ب غرب ، رغب ، غبر ، ربغ ، برغ ، بغر : مستعملة . برغ : أما برَغَ فإن الليث أهمله . ورَوَى أبو العباس عن ابن الأعرابيِّ أنه قال : بَرِغَ الرَّجلُ إذا تَنَعَّمَ . غرب : قال الليثُ : يُقالُ : كُفَّ من غرْبكَ : أي من حدَّتِك ، وقيل : الغَرْبُ : التمادِي . وقال غيرهُ : غرْبُ كلّ شَيْءٍ : حَدُّهُ وكذلك غُرابُهُ ، وغرْبُ اللِّسانِ : حِدَّتُهُ ، وسيفٌ غرْبٌ : قاطعٌ حديدٌ . وقال الشاعرُ يصفُ سيفاً :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.094 harf
(باب الغين والباء وما يثلثهما) (غبر) الغين والباء والراء أصلانِ صحيحان، أحدُهما يدل على البقاء، والآخرُ على لونٍ من الألوان. فالأوَّل غَبَر، إذا بَقِيَ. قال الله تعالى ﴿إلاَّ امْرَأَتَكَ كَانَتْ مِنَ الغَابِرِينَ﴾ [العنكبوت 33]، ويقال بالناقة غُبْر، أي بقيَّة. وبِهِ غُبَّرٌ من مرض، أي بقِيَّة. قال ابن مُقبِلٍ أو غيرُه: فإن سألَتْ عنِّي سُليمَى فقلْ لها *** به غُبَّرٌ من دائه وهو صالحُ ومن
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.481 harf
- الغابر: الماكث بعد مضي ما هو معه. قال: ﴿إلا عجوزا في الغابرين﴾ [الشعراء/171]، يعني: فيمن طال أعمارهم، وقيل: فيمن بقي ولم يسر مع لوط. وقيل: فيمن بقي بعد في العذاب، وفي آخر: ﴿إلا امرأتك كانت من الغابرين﴾ [العنكبوت/33]، وفي آخر: ﴿قدرنا إنها لمن الغابرين﴾ [الحجر/ 60]، ومنه: الغبرة: البقية في الضرع من اللبن، وجمعه: أغبار، وغبر الحيض، وغبر الليل. والغبار: ما يبقى من التراب المثار، وجعل على بناء
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR2.126 harf
غ ب ر هو غابر بني فلان أي بقيتهم قال عبيد الله بن عمر رضي الله عنهما‏:‏ أنا عبيد الله ينميني عمر خير قريش من مضى ومن غبر وتقول‏:‏ أنت غابر غداً وذكرك غابر أبداً ومنه قيل‏:‏ غبّر الحيض وغبّر اللبن وغبّراته‏:‏ لبقاياه‏.‏ قال‏:‏ وأحمدت إذ نجيّت بالأمس صرمةً لها غبرات واللواحق تلحق وقطع الله دابره وغابره‏.‏ وغبر في الحوض غبر أي بقيّة ماء ومنه قولك للرجل‏:‏ إنك لإحدى الكبر وصمّاء الغبر وهي الحيّة
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR9.897 harf
غَبَرَ الشيءُ يَغْبُر غُبوراً: مكث وذهب. وغَبَرَ الشيءُ يَغْبُر أَي بقي.والغابِرُ: الباقي. والغابِرُ: الماضي، وهو من الأَضداد؛ قال الليث: وقد يَجِيء الغابِرُ في النعت كالماضي. ورجل غابِرٌ وقوم غُبَّرٌ: غابِرون. والغابِرُ من الليل: ما بقي منه. وغُبْرُ كل شيء: بقيَّته، والجمع أَغبارٌ، وهو الغُبَّرُ أَيضاً، وقد غلب ذلك على بقيّة اللبن في الضرع وعلى بقيَّة دَمِ الحيض؛ قال ابن حِلِّزة: لا تَكْسَعِ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR421 harf
* غ ب ر * * الغُبَارُ * و * الغَبَرةُ * بفتحتين واحد و * الغُبْرةُ * لون * الأغْبَرُ * وهو شبيه بالغُبار وقد * اغْبَرَّ * الشيء * اغْبِرَاراً * و * الغَبْراءُ * الأرض و * الغُبَيْراءُ * بوزن الحُميراء معروف والغُبيراء أيضا شراب تتخذه الحبش من الذُّرة يُسكر وفي الحديث ﴿إياكم والغُبيراء فإنها خمر العَالَم﴾ و * غَبَرَ * الشيء بقي وغَبَر أيضا مضى وهو من الأضداد وبابه دخل و * أغْبَرَ * و * غَبَّر
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR13.735 harf
غبر الشيء يغبر غبورا كقعود: مكث وبقي. وغبر غبورا: ذهب ومضى. والغابر: الباقي. والغابر: الماضي، ضد. قال الليث: وقد يجئ الغابر في النعت كالماضي. وهو غابر من قوم غبر كركع. والغابر من الليل: ما بقي منه. ويقال: هو غابر بني فلان، أي بقيتهم. قال عبيد الله بن عمر: أنا عبيد اللـه ينـمـينـي عـمـر خير قريش من مضضى ومن غبر بعد رسول الله والشـيخ الأغـر ويقال: أنت غابر غدا،
Maddenin bağlantısı

غبر الشيء يغبر غبورا كقعود: مكث وبقي. وغبر غبورا: ذهب ومضى. والغابر: الباقي. والغابر: الماضي، ضد. قال الليث: وقد يجئ الغابر في النعت كالماضي. وهو غابر من قوم غبر كركع. والغابر من الليل: ما بقي منه. ويقال: هو غابر بني فلان، أي بقيتهم. قال عبيد الله بن عمر: أنا عبيد اللـه ينـمـينـي عـمـر خير قريش من مضضى ومن غبر بعد رسول الله والشـيخ الأغـر ويقال: أنت غابر غدا، وذكرك غابر أبدا. وغبر الشيء، بالضم: بقيته، كغبره، بتشديد الموحدة المفتوحة، ج الغبر أغبار، كقفل وأقفال، وجمع الغبر غبرات، وقد غلب ذلك على بقية دم الحيض، وعلى بقية اللبن في الضرع قال ابن حلزة: لا تكسع الشول بأغبارها إنك لا تدرى من الناتج ويقال: بها غبر من لبن، أي بالناقة. وغبر الحيض: بقاياه. قال أبو كبير الهذلي، واسمه عامر ابن الحليس: ومبرأ من كل غبر حيضة وفساد مرضعة وداء مغيل

وغبر المرض: بقاياه. وكذلك غبر الليل. وغبر الليل: آخره وبقاياه، واحدها غبر. وفي حديث معاوية: بفنائه أعنز درهن غبر أي قليل. وفي حديث ابن عمر: أنه سئل عن جنب اغترف بكوز من حب، فأصابت يده الماء. فقال: غابره نجس، أي باقيه. وفي حديث: أنه اعتكف العشر الغوابر من شهر رمضان أي البواقي، جمع غابر. وفي حديث آخر: فلم يبق إلا غبرات من أهل الكتاب. وفي رواية: غبر أهل الكتاب. والغبر: جمع غابر. والغبرات جمع غبر، وقال أبو عبيد: الغبرات: البقايا، واحدها غابر، ثم يجمع غبرا، ثم غبرات جمع الجمع. وفي حديث عمرو بن العاص: ما تأبطتني الإماء ولا حملتني البغايا في غبرات المآلي، أراد أنه لم تتول الإماء تربيته. وغبرات المآلي: بقايا خرق الحيض. وقال ابن الأنباري: الغابر: الباقي، في الأشهر عندهم. قال: وقد يقال للماضي غابر. قال الأعشى في الغابر بمعنى الماضي: عض بما أبقى المواسي له من أمه في الزمن الغابر أراد الماضي. قلت: وقد سبق لي تأليف رسالة في علم التصريف، وسميتها عجالة العابر في بحثي المضارع والغابر وأردت به الماضي نظرا إلى هذا القول. قال الأزهري: المعروف في كلام العرب أن الغابر الباقي. وقال غير واحد من أئمة اللغة: إن الغابر يكون بمعنى الماضي. وتغبر الناقة: احتلب غبرها، بالضم، نقله الصاغاني والزمخشري، أي بقية لبنها وما غبر منه. قال الزمخشري: وتقول: استصفى المجد بأغباره، واستوفى الكرم بأصباره.. وقيل لقوم نموا وكثروا: كيف نميتم? قالوا: كنا نلتبئ الصغير، ونتغبر الكبير، أي كنا نأخذ أول ماء الصغير وبقية ماء الكبير، يريد نزوجهما حرصا على التناسل. وتغبر من المرأة ولدا: استفاده، وهو من ذلك. ويحكى أنه تزوج عثمان - هكذا في سائر النسخ، وهو غلط، والصواب كما في أنساب ابن الكلبي: غنم، بالغين المفتوحة والنون الساكنة، ابن حبيب بن كعب بن يشكر ابن بكر بن وائل - امرأة مسنة اسمها رقاش، كقطام، بنت عامر، وقد أطلقهما الزمخشري حيث قال: تزوج أعرابي مسنة، فقيل له: إنها كبيرة السن: فقال: لعلي أتغبر منها ولدا، أي أستفيده، فلما ولد له سماه غبر، كزفر، فهو أبو قبيلة، منهم قطن ابن نسير أبو عباد، روى عن جعفر بن سليمان. قال ابن عدي: كان يسرق الحديث، وكان أبو زرعة يحمل عنه، وذكرض له مناكير عن جعفر بن سليمان؛ قاله الذهبي في الديوان. ومحمد بن عبيد بن حساب من شيوخ مسلم، المحدثان الغبريان. وذكر أعرابي ناقة فقال: إنها معشار مشكار مغبار. المغبار: ناقة تغزر بعد ما تغزر اللواتي ينتجن معها والمعشار والمشكار تقدم ذكرهما. والمغبار أيضا نخلة يعلوها الغبار، عن أبي حنيفة. وداهية الغبر، محركة، داهية عظيمة لا يهتدى لمثلها، قال الحرمازي يمدح المنذر بن جارود: أنت لها منذر من بين البشر داهية الدهر وصماء الغبر قال أبو عبيد: من أمثالهم في الدهاء والإرب إنه لداهية الغبر. قال: هو من قولهم: جرح غبر. وداهية الغبر: بلية لا تكاد تذهب. وقول الشاعر: وعاصما سلمه من الـغـدر من بعد إرهان بصماء الغبر

قال أبو الهيثم: يقول: أنجاه من الهلاك بعد إشراف عليه. وقال الزمخشري: صماء الغبر: الحية تسكن قرب مويهة في منقع فلا تقرب. وأنشد بيت الحرمازي المتقدم. أو داهية الغبر: الذي يعاندك ثم يرجع إلى قولك. ومنه ما حكى أبو زيد: ما غبرت إلا لطلب المراء. والغبر، محركة: التراب عن كراع. والغبرة، بهاء: الغبار، كغراب، وهو اسم لما يبقى من التراب المثار، جعل على بناء الدخان والعثان ونحوهما من البقايا، قاله المصنف في البصائر. وفي اللسان: الغبرة: تردد الرهج، فإذا ثار سمى غبارا، كالغبرة، بالضم، أنشد ابن الأعرابي: بعيني لم تستأنسـا يوم غـبـرة ولم تردا أرض العراق فثرمدا واغبر اليوم اغبرارا: اشتد غباره، عن أبي علي. وغبره تغبيرا: لطخه به. وتغبر: تلطخ به. والغبرة، بالضم: لونه، أي الغبار يغبر للهم ونحوه. وقد غبر غبورا وغبرة واغبر اغبرارا وأغبر إغبارا. والأغبر: الذئب، للونه، كالأغثر، بالمثلثة كما سيأتي. والغبراء: الأرض، لغبرة لونها، أو لما فيها من الغبار. وفي الحديث: ما أظلت الخضراء ولا أقلت الغبراء ذا لهجة أصدق من أبي ذر. قال ابن الأثير: الخضراء: السماء. والغبراء: الأرض. أراد أنه متناه في الصدق إلى الغاية. فجاء به على اتساع الكلام والمجاز. والغبراء: أنثى الحجل. والغبراء من الأرض: الخمر. وأرض غبراء: كثيرة الشجر، كالغبرة، محركة. والغبراء: ة باليمامة. والغبراء: النبت في السهولة، نقله الصاغاني. قلت: والأشبه أن يكون بالمثلثة. والغبراء فرس حمل بن بدر بن عمرو الفزاري، أخي حذيفة بن بدر. والغبراء أيضا فرس قدامة بن مصاد الكلبي. ذكرهما الصاغاني. وفاته ذكر الغبراء فرس قيس بن زهير العبسي. قلت: وهي خالة داحس وأخته لأبيه؛ قاله ابن الكلبي. والغبراء: نبات سهلى كالغبيراء، للون ورقها وثمرتها إذا بدت ثم تحمر حمرة شديدة، أو الغبراء ثمرته، والغبيراء شجرته ولا تذكر إلا مصغرة، أو بالعكس، الواحد والجمع فيه سواء؛ كل ذلك قاله أبو حنيفة في كتاب النبات. والوطأة الغبراء: الجديدة أو الدارسة، وهو مثل الوطأة السوداء. وفي الأساس: هما وطأتان: دهماء وغبراء، وأثران: أدهم وأغبر، أي حديث ودارس. والغبراء من السنين: الجدبة وجمعها الغبر. قال ابن الأثير: سميت سنو الجدب غبرا لاغبرار آفاقها من قلة الأمطار، وأرضها من عدم النبات. وبنو غبراء: الفقراء المحاويج، وهم الصعاليك. وبه فسر الجوهري بيت طرفة بن العبد، ولم يذكر البيت، وإنما ذكره ابن بري وغيره، وهو: رأيت بني غبراء لا ينكروننـي ولا أهل هذاك الطراف الممدد

قال ابن بري: وإنما سمي الفقراء بني غبراء للصوقهم بالتراب كما قيل لهم المدقعون للصوقهم بالدقعاء - وهي الأرض- كأنهم لا حائل بينهم وبينها. والطراف: خباء من أدم تتخذه الأغنياء. يقول: إن الفقراء يعرفونني بإعطائي وبري، والأغنياء يعرفونني بفضلي وجلالة قدري وقيل: بنو غبراء: الغرباء عن أوطانهم. وقيل: هم القوم المجتمعون للشراب بلا تعارف وبه فسر بعضهم قول طرفة السابق ذكره. وبه فسر أيضا قول الشاعر: وبنو غبراء فيهـا يتعاطون الصحافا أي الشرب. وقيل هم الذين يتناهدون في الأسفار. وبه فسر آخرون قول طرفة. وهو مستدرك على المصنف. وقد ذكره الصاغاني وصاحب اللسان. وفي الحديث: إياكم والغبيراء فإنها خمر العالم وهي السكركة، وهي شراب يعمل من الذرة يتخذه الحبش، وهو يسكر. وقال ثعلب: هي خمر تعمل من الغبيراء، هذا الثمر المعروف، أي هي مثل الخمر التي يتعارفها جميع الناس، لا فصل بينهما في التحريم. ويقال: تركه على غبيراء الظهر وغبرائه، إذا رجع خائبا، هكذا في سائر النسخ، والذي المحكم: جاء على غبراء الظهر، وغبيراء الظهر، يعني الأرض وتركه على غبيراء الظهر، يعني ليس له شئ. وفي التهذيب: يقال: جاء فلان على غبيراء الظهر، ورجع عوده على بدئه، ورجع على أدراجه، ورجع درجه الأول، ونكص على عقبيه: كل ذلك إذا رجع ولم يصب شيئا. وقال الأحمر: إذا رجع ولم يقدر على حاجضته، قيل: جاء على غبيراء الظهر، كأنه رجع وعلى ظهره غبار الأرض. وقال زيد بن كثوة: يقال: تركته على غبيراء الظهر، إذا خاصمت رجلا فخصمته في كل شئ وغلبته على ما في يديه. وهكذا نقله الصاغاني. وفي عبارة المصنف مخالفة مع هذه النقول وخلط في الأقوال؛ كما لا يخفى. والغبر، بالكسر: الحقد، كالغمر. وقد غبر الرجل، كفرح، إذا حقد؛ قاله ابن القطاع. والغبر، بالتحريك: فساد الجرح أني كان. أنشد ثعلب: أعيا على الآسي بعيدا غبره. قال: معناه بعيدا فساده، يعني أن فساده إنما هو في قعره وما غمض من جوانبه، فهو لذلك بعيد لا قريب. وقد غبر، كفرح، غبرا فهو غبر، إذا اندمل على فساد ثم انتفض بعد البرء، ومنه سمى العرق الغبر، لأنه لا يزال ينتقض، وهو بالفارسية الناسور. ويقال: أصابه غبر في عرقه، أي لا يكاد يبرأ. وقال الشاعر: فهو لا يبرأ ما في صـدره مثل مالا يبرأ العرق الغبر

وقال الزمخشري: هو من الغبور. وتقول: عمل كالظهر الدبر، وقلب كالجرح الغبر. وقال ابن القطاع: غبر الجرح غبرا: انتقض أبدا، والجرح: اندمل على نغل. وقال غيره: الغبر: أن يبرأ ظاهر الجرح وباطنه دو. وقال الأصمعي: الغبر: داء في باطشن خف البعير، وقال المفضل: هو من الغبرة. والغضبر: ع بسلمى، أحد محالها، وسضلمى لطيي أحد الجبلين، فيه مياه قليلة. ويقال للماء القليل غبر، قيل: وبه سمي الموضع، والغبر والغوبر، كصرد وجوهر: جنس من السمك، نقله الصاغاني. والغبارة، بالضم: ماءة لبني عبس بن ذبيان ببطن الرمة؛ هكذا نقله الصاغاني. وفي المعجم أنها إلى جنب جبل قرن التوباذ في بلاد محارب. والغبارات، بالضم: ع، وعليه اقتصر الصاغاني. وقول المصنف باليمامة لم أجد من ذكره. ولعله أخذه من قول الصاغاني بعد، فإنه قال: والغبارات: موضع، والغبراء: من قرى اليمامة، فتأمل. والغبران، بالضم والنون مرفوعة؛ قاله الصاغاني: رطبتان في قمع واحد مثل الصنوان: نخلتان في أصل واحد، ج غبارين. بالفتح؛ هذا قول أبي عبيد. وقال غيره: الغبران: بسرتان أو ثلاث في قمع واحد، ولا جمع للغبران من لفظه. وقال أبو حنيفة: الغبرانة، بالهاء: بلحات يخرجن في قمع واحد. ويقال: لهجوا ضيفكم، وغبروه، بمعنى واحد. وأغبر الرجل في طلبه: انكمش وجد، عن ابن السكيت. وفي حديث مجاشع: فخرجوا مغبرين هم ودوابهم، المغبر: الطالب للشيء المنكمش فيه كأنه لشحرصه وسرعته يثير الغبار. ومنه حديث الحارث بن أبي مصعب: قدم رجل من أهل المدينة فرأيته مغبرا في جهازه. وأغبرت علينا السماء: جد وقع مطرها واشتد. وأغبر الرجل: أثار الغبار، كغبر تغبيرا. والغبرون، كسحنون هكذا في النسخ، وفي التكملة: الغبرور طائر وفي اللسان: الغبرور: عصيفير أغبر. وقال الليث: المغبرة: قوم يغبرون بذكر الله، أي يهللون ويرددون الصوت بالقراءة وغيرها، هو مأخوذ من قول الليث وقول ابن دريد. فقول الليث: المغبرة: قوم يغبرون: يذكرون الله عز وجل بدعاء وتضرع، كما قال: عبادك المغـبـره رش علينا المغفره

وقال ابن دريد: التغبير: تهليل أو ترديد صوت يردد بقراءة وغيرها. ومثله قول ابن القطاع، ونصه: وغبر تغبيرا: وهو تهليل وترديد صوت بقراءة أو غيرها. فقوله: أو غيرها وكذا قول ابن دريد: وغيرها، المراد به ما قال الليث ما نصه: وقد سموا ما يطربون فيه من الشعر في ذكر الله تغبيرا، كأنهم إذا تناشدوه بالألحان طربوا فرقصوا وأرهجوا، فسموا المغبرة لهذا المعنى. قال الأزهري: وروينا عن الشافعي أنه قال: أرى الزنادقة وضعوا هذا التغبير ليصدوا عن ذكر الله وقراءة القرآن. وقال الزجاج: سموا بها لأنهم يرغبون الناس في الغابرة، أي الباقية، أي الآخرة، ويزهدونهم في الفانية، وهي الدنيا. ومثله في الأساس. وعباد بن شرحبيل اليشكري، له صحبة، روى عنه أبو بشر جعفر ابن أبي وحشية حديثا واحدا، رواه شعبة عن أبي بشر؛ قاله ابن فهد في المعجم. وعمر بن نبهان قال الحافظ في التبصير: ضعيف. قلت: عمر بن نبهان: رجلان، ذكرهما الذهبي في الديوان: أحدهما عمر بن نبهان العبدي، عن الحسن، قال فيه: ضعفه أبو حاتم وغيره. وقال في ذيل الديوان: عمر بن نبهان، عن أبي ثعلبة الأشجعي، قال أبو حاتم: لا أعرفهما. ثم قال في الديوان: أما عمر بن نبهان شيخ أبي الزبير المكي فقديم، لم يجرح، ولا يعرف. فلينظر أيهم عناه الحافظ، وأيهم أراده المصنف. وقطن بن نسير قد تقدم ذكره في أول المادة وهو هو بعينه. وعباد بن الوليد بن شجاع، قال الحافظ: مشهور. وسوار ابن مجشر، وفي التبصير: سرار، روى عن أيوب، وقد تقدم ذكره وذكر أبيه في محلهما. وعباد بن قبيصة، عن أنس بن مالك، قال الأزدي: ضعيف، الغبريون، بالضم، محدثون. وفي كلام المصنف نظر من جهات: الأولى ضبطه في نسبهم بالضم، وهو خطأ، والصواب: الغبريون، بضم ففتح، إلى غبر كزفر، قبيلة من يشكر التي تقدم ذكرها في أول المادة. والثانية: كرر ذكر قطن بن نسير وفرقه في محلين، وهما واحد. فأصاب في الأول وأخطأ في الثاني. وذكر معه هناك محمد بن عبيد، وكان حقه أن يسرد هنا مع بني عمه. والثالثة: أورد عباد بن شرحبيل معهم، وجعله من المحدثين، وهو صحابي، فكان ينبغي أن يشير إليه. ثم ذكر هؤلاء تبعا لابن السمعاني. وقد قصر في ذكر جماعة من بني غبر ممن ذكرهم غير ابن السمعاني. فمنهم باعث بن صريم، وكان شريفا، وأخوه وائل، ذكرهما ابن الكلبي. وأبو كثير بن يزيد ابن عبد الرحمن بن غفيلة الغبرى السحيمى، عن أبي هريرة. والوليد ابن خالد الأعرابي الغبري. وأحمد ابن العباس بن الربيع الغبري، وأخوه أبو جعفر محمد الفقيه. وأبو عمارة خير بن علي بن العباس الغبري، مصري. والحسين بن عبد الله ابن الفضل بن الربيع الغبري. والكروس بن سليم الغبري، شاعر. وخليفة بن عبد الله الغبري، مصري، وقد حدثوا. أوردهم الحافظ وغيره. والغبير، كأمير: تمر، أي نوع منه. والغبرور، بالضم: عصيفير أغبر. قلت: هو الذي تقدم ذكره أولا ونبهنا على الغلط فيه. وقد ضبطه الصاغاني بالراء في آخره. والذي أورده المصنف آنفا بالنون غلط، ولعله تصحف عليه من نسخه التكملة التي عنده. والمغبور، بضم الميم عن كراع، لغة في المغثور، والثاء أضعلى كما سيأتي.

وعز أغبر: ذاهب دارس. قال المخبل السعدي:ز أغبر: ذاهب دارس. قال المخبل السعدي: وأنزلهم دار الضياع فأصـبـحـوا على مضقعد من موطن العز أغبرا وسموا غبارا، كغراب، وأحدهما مقلوب عن الثاني، وفيه لطافة لا تخفى. وغابرا وغبرة، محركة. وغبر كزفر: بطيحة كبيرة متصلة بالبطائح، نقله الصاغاني. قلت: وهي التي بيءن واسط والبصرة. وغبير، كأمير: ماء لمحارب ابن خصفة، ومنهم من ضبطه كزبير. ودارة غبير، كزبير: لبني الأضبط، وقال الزمخشري في الأساس عند ذكر صماء الغبر أنها الحية تسكن قرب مويهة في منقع فلا تقرب: وبتصغيره سمي ماء لبني الأضبط، وأضيفت إليه دارتهم فقيل دارة غبير. وفي معجم ما استعجم: الغبير كزبير: ماء لبني كلاب، ثم لبني الأضبط، في ديارهم بنجد. ومما يستدرك عليه: الغبر، محركة: البقاء. وغبرة، بالضم: موضع، وله يوم. ويوصف الجوع بالأغبر، كما يوصف الموت بالأحمضر، كناية عن السنين المجدبة والقتل بالسيف. وطلب فلانا فما شق غباره، أي لم يدركه. والغبرة، بالفتح: لطخ الغبار. وقد غبر، كفرح. وجاء على غبراء الظهر، أي راجلا؛ قاله الزمخشري وغبيراء الظهر: الأرض؛ قاله الصاغاني. وغبر التمر، كفرح: أصابه الغبار، وأغبرت في الشيء: أقبلت عليه. ذكرهما ابن القطاع. وفي حديث أويس القرني أكون في غبر الناس أحب إلي. وفي رواية: في غبراء الناس، بالمد. فالأول، أي أكون مع المتأخرين لا مع المتقدمين المشهورين: والثاني، أي فقرائهم. والعرق الغبر، ككتف: الناسور. وقال الأصمعي: المغبر، كمحمر: الذي دوى باطن خفه. وبه فسر قول القطامي: يا ناق خبى خببا زورا وقلبي منسمك المغبرا وغبر ضيفه تغبيرا: أطعمه الغبران. والتغبير: ارتفاع اللبن. ووادي غبر، كزفر: عند حجر ثمود. ذكرهما الصاغاني. وقطع الله غابره ودابره. وغبر في وجهه: سبقه. قيل: ومنه ما يشق غباره وما يخط غباره. وإذا سئل عن رجل لا تعرف له عشيرة، قيل: هو من أهل الأرض، ومن بني الغبراء، أي من أفناء الناس؛ كذا في الأساس. وأبو الحسن محمد بن محمد بن غبرة الحارثي الكوفي، محركة، وكذا أبو الطيب أحمد بن علي بن غبرة الكوفي، ومحمد بن عمر بن أبي نصر الحربي، ولقبه غبرة: محدثون. وغبرين، بالكسر: مدينة بالمغرب. وعبد الباقي بن محمد بن أبي الغبار الأديب، كغراب، حدث عن ابن النقور. وعلي بن روح بن أحمد المعروف بابن الغبيري، حدث؛ ذكره ابن نقطة.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR18.420 harf
غَبَرَ 1 غَبَرَ ذ , (S, Msb, K,) aor. غَبُرَ , (S, Msb,) inf. n. غُبُورٌ, (Msb, K,) He, or it, (a thing, S) remained, lasted, or continued: (S, Msb, TA:) and (Msb) he (a man, JK) tarried, stayed, or waited. (JK, Zbd, Msb, K.) ― -b2- And He, or it, passed, passed away, or went away. (Msb, K.) It is sometimes used in this latter sense; (Msb;) and thus it has two contr. significations. (Msb, K.) ―
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.773 harf
غَبَرَ غَبَرَ U ( n. ac. غُبُوْر 27 ), a. Was dusty; was dim, dull; was dust-coloured. b. Remained, lasted, continued; stayed, tarried, waited. c. Went away, departed, started, set out; passed away, elapsed ( time ). غَبِرَ غَبِرَ A ( n. ac. غَبَر 4 ), a. Re-opened, ulcerated ( wound ). b. Bore rancour. غَبَّرَ غَبَّرَ II , a. Dusted, dirtied; threw dust at. b. see IV (a) .
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok36.265 harf
غبر غَبَرَ - يَغْبُرُ - غَبَرَة - غَابِر - غَابِرِيْن غَبَرَ - يَغْبُرُ + الكائن: يصير فيه غبار: تتكون عليه طبقة رقيقة من التراب أو بقايا الأشياء: وهذه الطبقة تدل على تعرض الشيء أوالكائن للترك مدة طويلة من الزمن على حاله في جو مغبر، وهذا يدل على طول بقاء، أو على جهد وشدة وعناء غَبَرَة: على وزن " فـَعـَلـَة " اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من "
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler18 mücavir (27 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. مرأ

    5 ortak ayet · Mer’, “merve”den dönüşmüştür

  2. نجو

    4 ortak ayet · Özel konuşmak

  3. أهل

    4 ortak ayet · Hilal yeni ay demektir

  4. عجز

    2 ortak ayet · Belin at tarafıdır

  5. لوط

    2 ortak ayet · “Liyat” sıva harcı demektir

  6. ذرع

    1 ortak ayet · Zira’ (zal) : Kol demektir

  7. قدر

    2 ortak ayet · Kıdr kazandır

  8. ضيق

    1 ortak ayet · Dar geçit, boğaz demektir

  9. حزن

    1 ortak ayet · “Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir

  10. وجه

    1 ortak ayet · Yüz demektir

  11. خوف

    1 ortak ayet · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…

  12. سوأ

    1 ortak ayet · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir

Geçtiği ayetler(8)

Sîga sayfası: الْغَابِرِينَ
  1. فَأَنْجَيْنَاهُ وَأَهْلَهُ إِلَّا امْرَأَتَهُ كَانَتْ مِنَ الْغَابِرِينَ

    Toz haline gelenlerBunun üzerine Biz de, hem onu, hem de ehlini kurtardık. Ancak karısı, geride kalanlardan oldu.

  2. إِلَّا امْرَأَتَهُ قَدَّرْنَا إِنَّهَا لَمِنَ الْغَابِرِينَ

    Toz haline gelenlerKarısı müstesna. Karısının geride kalanlar arasında bulunmasını takdir ettik.

  3. إِلَّا عَجُوزًا فِي الْغَابِرِينَ

    Toz haline gelenlerSadece yaşlı bir kadın geride kalanlardan oldu.

  4. فَأَنْجَيْنَاهُ وَأَهْلَهُ إِلَّا امْرَأَتَهُ قَدَّرْنَاهَا مِنَ الْغَابِرِينَ

    Toz haline gelenlerBunun üzerine onu ve ailesini kurtardık. Yalnız karısının geride kalanlardan olmasını takdir ettik.

  5. قَالَ إِنَّ فِيهَا لُوطًا قَالُوا نَحْنُ أَعْلَمُ بِمَنْ فِيهَا لَنُنَجِّيَنَّهُ وَأَهْلَهُ إِلَّا امْرَأَتَهُ كَانَتْ مِنَ الْغَابِرِينَ

    Toz haline gelenlerAma Lut oradadır, dedi. Elçiler de: Biz, orada olanları daha iyi biliyoruz. Onu ve geride kalanlardan karısı dışında ailesini kurtaracağız, dediler.

  6. وَلَمَّا أَنْ جَاءَتْ رُسُلُنَا لُوطًا سِيءَ بِهِمْ وَضَاقَ بِهِمْ ذَرْعًا وَقَالُوا لَا تَخَفْ وَلَا تَحْزَنْ إِنَّا مُنَجُّوكَ وَأَهْلَكَ إِلَّا امْرَأَتَكَ كَانَتْ مِنَ الْغَابِرِينَ

    Toz haline gelenlerElçilerimiz Lut’a geldiklerinde, bu yüzden o tasalandı ve çok sıkıldı. Ona dediler ki: Korkma ve tasalanma. Doğrusu biz, seni ve geride kalacaklardan olan karının dışındaki aileni kurtaracağız.

  7. إِلَّا عَجُوزًا فِي الْغَابِرِينَ

    Toz haline gelenlerGeridekiler arasında kalan bir kocakarı müstesna.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökغبر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerبقي, خلف, لبث
Zıt Kökمضى
Çekirdek Özet 1Bir şeyin geçip gitmesinden sonra geride kalan tortu, kalıntı ve havada asılı kalan ince toz
Çekirdek Özet 2Helak olan ana kütleden veya kurtulan öncülerden ayrılarak geride, yıkım alanında kalan varlık
Çekirdek Özet 3Zamanın ve hareketin akışına katılamayıp geçmişe takılı kalmanın ontolojik ve ahlaki çöküşü
Kritik Hata RiskiAyetlerde geçen gābirîn lafzını sadece «yaşlı kadın» veya nötr bir «kalanlar» sanarak kökün taşıdığı helak kalıntısı ve tozlaşma nüansını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
غبZaman, durum veya mekan bakımından aralık verme, geriye çekilme, kesintiye uğrama ve altta tortu bırakma; غبن (hakkı eksiltip geride bırakma) ve غبب (aralıklı gelme, işin sonunu bekleme) köklerinde olduğu gibi bir akışın kesintiye uğrayıp geriye bir açık veya tortu terk etmesiرÇekirdeğin işaret ettiği aralık ve kalıntı haline yüzeye yayılma, savrulma ve havada asılı kalan toz tabakası gibi süregiden bir dağılma veya geride çakılı kalma boyutu eklemiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
غGöz imgesinden türetme; perdeleme, puslanma, görüşün örtülmesiGörüşü kısıtlayan, netliği bozan ve nesnelerin üzerini kaplayan örtücü bir donukluk getirir
بEv, çadır; iç, barınma, bir sınırın içinde kalmaHareketin dışarıya akmak yerine içeride hapsolmasını, kapalı bir alanda tutulup tortulaşmasını sağlar
رİnsan başı; tepe, başlangıç, yüzey, süreklilikYüzeye çıkan, başta ve en üstte asılı kalan veya süreç boyunca devam eden görünür bir katman oluşturur
غبرPerdeleyen pusun kapalı bir alanda yüzeyi örterek geride tortu bırakmasıHareket eden kütle çekilip gittikten sonra yüzeyde veya geride kalan, görüşü puslandıran ve asıl gövdeden kopup çöküntüye uğrayan kalıntı hareketini resmeder

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDevenin memesinde sağıldıktan sonra kalan süt kırıntısı (el-ğubr), yaranın içinde iyileşmeyip sinsi şekilde nükseden iltihap artığı (ırkın ğabir) ve koşan bir atlının ardından havaya kalkan ince yer tozu (el-ğubār)
Cahiliye şiiri kullanımıTarafetü’b-nü’l-Abd muallakasında yoksul ve toprağa bulanmış kimseleri tasvir ederken kökü yer ve toprak rengi bağıyla anar: رَأَيْتُ بَنِي غَبْرَاءَ لَا يُنْكِرُونَنِي / وَلَا أَهْلُ هَذَاكَ الطِّرَافِ الْمُمَدَّدِ
Erken Arapça kullanımErken dönem Arap şiirinde Haris b. Hillize, sağmal develerin memesinde kalan son sütü sağmayı yasaklayan bedevi tecrübesini aktarırken kökü süt kalıntısı anlamında çoğul olarak kullanır: لَا تَكْسَعِ الشَّوْلَ بِأَغْبَارِهَا / إِنَّكَ لَا تَدْرِي مَنِ النَّاتِجُ

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Tarafetü'b-nü'l-Abd Muallakası, Haris b. Hillize Divanı.

Sami etimolojik katman

Arapça غبر kökü, Sami dil ailesinin Güney-Batı kolunda hem «geride kalıp tortulaşmak, varlığını sonraya bırakmak» hem de «toprak tozu, kül rengi, donukluk» semantik alanlarını bünyesinde cemeden köklü bir yapıya sahiptir. İbranicede doğrudan fonetik karşılık olarak görülen ve toprağı/tozu ifade eden ʿāpār (עפר) kelimesi, Sami dillerindeki boğaz harflerinin kayması ve dudaksı-dişsil seslerin sertleşmesi çizgisinde bu matrisin «toz ve yeryüzü toprağı» katmanıyla semantik akrabalık arz eder. Süryanicede ḡbīr veya benzeri biçimlerde katılaşma, birikme ve altta kalma çağrışımları mevcuttur. Arapçada kökün sergilediği en belirgin semantik sıçrama, fiziksel bir toz kalıntısının zaman boyutuna taşınarak «kafilenin arkasında kalan, göç edemeyip eski yıkım mahallinde çakılan» kimseleri ve «geçmiş zamandan arta kalan nesli» ifade eden zıt anlamlı (ezdâd) ve metaforik bir genişlemeye ulaşmış olmasıdır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSüt, kan veya hastalık artığı anlamındaki «ğubr» ile kalkan yer tozu anlamındaki «ğubār» birleşimiBir şeyin ana kütlesi tükendikten sonra dipte kalan son parça ile hareket sonrasında geride kalan parçacıklar aynı kök anlamda buluşmuşturKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ʿāpār (toz, toprak) ve Süryanice tortulaşma/katılaşma bildiren köklerle anlamsal örtüşmeBoğaz ünsüzlerinin farklılaşmasıyla Afro-Asyatik havzada toprak tozu, ufalanma ve yerle temas kurma ortak semantik alanı korumuşturGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışında güvenilir ses ve anlam denkliği gösteren doğrudan bir morfolojik akraba tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, HALOT, Gesenius Hebrew Grammar.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
غبرAnlamlıGeride kalmak, toz ve kalıntı oluşturmakAna kütle ayrıldıktan sonra geriye kalan tortu, toz ve çöküntüHedef kök; Kur'an'da geçer
غربAnlamlıUzaklaşmak, gözden kaybolmak, batmakGüneşin ufukta kaybolması veya bir kimsenin yurdundan uzaklaşmasıOrtak ayrışma ve gözden düşme nüansı; Kur'an'da geçer
بغرAnlamlıSu içtikçe doymamak, susuzluk nöbetiHayvanın su içtikçe daha çok susamasına yol açan içsel dertHedef kökle zıt veya içsel tortu ilişkisi; Kur'an'da geçmez
برغKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde bağımsız bir kök çekirdeği olarak işlenmemiştirKitâbü'l-Ayn'da mühmel, Tehzîb'de zayıf kayıt
رغبAnlamlıBir şeye gönülden meyletmek, istemek veya sakınmakArzu, talep, yöneliş ve içsel genişlik haliDışarıda kalmanın zıddına hedefe doğru yöneliş; Kur'an'da geçer
ربغAnlamlıBolluk ve refah içinde genişçe yaşamakHayatın tozdan ve darlıktan arınmış yumuşak ve geniş akışıKökün toz ve darlık çağrışımının fiziksel zıddı; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
غبرMerkezGeride kalıp tortulaşma ve toza bulanmaKök, gidenlerin ardından hem fiziksel olarak geride kalmayı hem de yıkım tozuyla örtülüp helak olmayı içerirBir sürecin veya kafilenin ardında olumsuz şekilde kalarak yok oluş mahallini terk edememe hali
بقيKomşuVarlığını sürdürme, yok olmamaبقي nötr veya olumlu anlamda varlığın devamını ifade eder; غبر ise ana kafileden kopup tortu olarak geride kalmayı bildirirSalt tükenmeme ve devamlılık vurgusu taşır, içinde toz veya kokuşma nüansı yoktur
خلفKomşuBirinin arkasından gelme veya arkada durmaخلف konumsal olarak arkada bulunmayı veya birinin yerine geçmeyi içerirken غبر geride kalıp helake mahkum olmayı vurgularYerine geçme (halefiyet) veya geride bırakılma temel eksendir
لبثKomşuBir yerde belirli bir süre ikamet etmeلبث iradi veya gayriihtiyari bir mekanda belirli bir miktar oyalanmayı anlatır; غبر gibi geçmişin kalıntısı olma anlamı taşımazZamanın bir kesitinde bir mekanda durup bekleme durumudur
مضىZıtGeçip gitmek, önden yürümek, ilerlemekمضى hareketin devam edip hedefine ulaşmasını veya zamanın akıp gitmesini anlatırken غبر arkada çakılıp kalmayı ifade ederZaman veya mekan düzleminde engeli aşıp öne ve ileriye doğru hareket etme

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaغبرGeride kalmak, toza bulanmakBir hareketin arkasında tortu bırakması, geçmişte çakılıp helake uğraması ve ince yer tozuKesin
LatinceRemanere, pulvisGeride kalmak, tozRemanere kelimesi fiziksel geride kalmayı verir fakat toz ve helak çağrışımını dışarıda bırakır; pulvis ise sadece tozu karşılarGüçlü
İngilizceRemain behind, lingering residue, dustArkada kalmak, tortu, tozLingering residue ifadesi kökün helak artığı olma ve tortulaşma nüansını kısmen karşılar; tam karşılık için iki kavram birleşmelidirGüçlü
AlmancaZurückbleiben, Staub, ÜberrestGeride kalmak, toz, kalıntıZurückbleiben fiili geride kalma hareketini tam verir, Überrest ise kökün dildeki süt veya hastalık kalıntısı boyutuna yaklaşırGüçlü
FransızcaS'attarder, résidu, poussièreGeride oyalanıp kalmak, tortu, tozS'attarder kökün kafileden kopuş yönünü, résidu ise son kırıntı ve artık yönünü karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Grand Robert.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْغَابِرِينَHelak olan kavmin içinde, yıkım mahallinde geride kalanlarLut peygamberin kavminden ayrılışı sırasında, kurtarılan hane halkından koparak azap yurduna çakılıp kalan ve helak tozu altında ezilen eşi hakkında; A'râf 7:83, Şuarâ 26:171, Neml 27:57, Ankebût 29:32, Sâffât 37:135
غَبَرَةٌKıyamet günü inkarcıların yüzünü kaplayan keder, dehşet ve zillet tozuHesap gününde suçluların çehrelerini saran koyu bir toz ve kararma tabakası; Abese 80:40

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi adalet, hidayet ve nebevi yakınlığın kurtuluşa yetmemesiLut’un karısının peygamber zevcesi olmasına rağmen kalben inkarcılara bağlı kalarak «el-gābirîn» zümresine dahil edilmesi; soy ve evlilik bağının kişiyi helakten kurtaramayacağı ilkesiİtikadi tercihin kişiyi öncüler kafilesinden koparıp helak artığı haline getirmesi
FıkıhZekat, süt emzirme ve taharet hükümleriErken dönem hadis ve fıkıh dilinde memede kalan son süt (el-ağbâr) veya hayız kanının son kalıntıları (ğubbaru'l-hayz) bağlamında temizliğin ve sağılmanın nihai sınırlarıBir ibadetin veya halin sona ermesinden sonra geride kalan şüpheli tortunun tespiti
TefsirKıssa tahlili ve ezdâd lafızlar meselesiGābir kelimesinin hem «geçmişte kalan» hem «geleceğe uzanan/geride kalan» anlamları taşıması sebebiyle Lut kavmindeki yaşlı kadının geçmiş helaklerin kaderini paylaşması bağlamında incelenmesiYıkım alanından bedenen ve ruhen ayrılamayanların ontolojik pozisyonu
HadisZikir meclisleri ve ihlas kavramıErken dönemde şiirler ve ezgiler eşliğinde kalbi coşturarak zikir yapanlara «el-Muğabbira» denilmesi ve bunun sahabe devri sünnetine uygunluğunun sorgulanmasıDünyevi toza bulanmış bir zühd hali veya sesi yükselterek havaya toz kaldırma mecazı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniNebevi çağrı ve hicret çizgisiGeride kalan tortuArınma sürecini tamamlayamayanların tasfiyesiHak davanın öncü kafilesi menzile ilerlerken, kalbi eski düzende kalanların ilahi yasayla geride terk edilmesiKesin
İlmiBilgi üretimi ve paradigmal dönüşümAşılmış teorilerin tortusuZihinsel ataletin ve kör inancın teşhisiYeni paradigma ve hakikat ortaya çıktığında eski, çürümüş kabullere yapışıp ilmi akışın gerisinde toza dönüşmeGüçlü
SiyasiToplumsal çöküş ve inkılap süreçleriYıkılan rejimin kalıntısıDönüşüme ayak uyduramayan yapının elenmesiSiyasi veya ahlaki yozlaşmaya uğramış bir yapının tasfiyesi esnasında, kurtuluş hareketine katılamayıp enkaz altında kalan kitleGüçlü
İktisadiDeğer devri ve iflas süreçleriAtıl stok ve amortisman kaybıVerimsiz ve çökmüş sermaye artığının ayrıştırılmasıDolaşımdan çekilen, değer üretmeyen, geçmiş üretim modeline takılı kalarak batık hale gelen iktisadi enkazMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSürtünme kaynaklı aşınma, çökelme (sedimantasyon) ve entropik tortuBir dinamik sistemde enerjinin akışı tamamlandıktan veya akışkan kütle geçtikten sonra tabanda biriken, harekete katılamayan atıl parçacıklar ve havada asılı kalan toz dağılımıGüçlü
Beşeri bilimlerSosyolojik atalet (inertie) ve kurumsal anakronizmToplumlar ileriye ve ahlaki dönüşüme doğru hamle yaparken, zihnen ve ahlaken çürümüş geleneksel yapıya bağımlı kalıp tasfiye dalgasının altında kalan zümrelerKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökten türeyen «gābirîn» kelimesini sadece «yaşlı kadınlar» veya herhangi bir ahlaki sorumluluk içermeyen «arkada bekleyenler» olarak tercüme etmek; kökün sadece fiziksel çöl tozu boyutuna hapsedilmesi
Kur'an içi daha geniş anlamKök, hakikatin hicretine ayak uyduramayan, zalim ve sapkın yapının zihniyet dünyasından kopamadığı için ilahi cezanın ineceği enkaz sahasında toza dönüşerek kalan varoluşsal çöküşü anlatır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataLut kıssasında kadının maruz kaldığı akıbetin bir tercih değil, yaşlılıktan kaynaklanan biyolojik bir geride kalış olduğu zannı doğar; bireysel sorumluluk ve imanın sadakati boyutu buharlaşır

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin sunduğu kurtuluş yürüyüşünün radikal bir kopuş gerektirdiğini, geride bırakılan batıl düzene sempati besleyenlerin o düzenin enkaz tozuyla birlikte helak olacağını gösteren temel bir ontolojik ayrışma kavramıdır
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Lut kavminin helakini ve hicret sürecini anlatan kıssa ayetlerinde ve hesap gününde suçluların psikolojik yıkımını tasvir eden kıyamet sahnelerinde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Bir peygamberin ailesinden olmanın kişiye mutlak dokunulmazlık sağlayacağı yönündeki yanılgıyı düzeltir; hakikat yürüyüşüne kalben katılmayan her unsurun sistem dışı kalarak helake uğrayacağını açıkça ortaya koyar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesnenin, kafilenin veya sıvının akıp gitmesinden sonra tabanda veya geride kalan son kırıntı, yaranın içindeki sinsi tortu ve hareketin ardından havaya savrulan ince toprak tozu.
  • Soyut anlamİlahi hidayetin ve ahlaki dönüşümün çağrısına icabet edemeyip batılın enkazında çakılı kalmak; geçmişin kokuşmuş düzeninden kopamayarak yıkımın kaçınılmaz tozu altında helak olmak.
  • Sistematik karşılıkİman kafilesinin dinamik yürüyüşü ile inkarcı sistemin çöküş mahalli arasındaki ayrışma eşiği; dönüşüme direnen unsurların geride tortulaşarak tasfiye edilmesi kanunu.
  • LaTeX modeliSt=Ct−1∖Kt  ⟹  lim⁡t→∞St=∅
  • LaTeX açıklaması

Formülde Ct−1 ifadesi helak öncesi toplumsal yapının tamamını temsil eder. Kt sembolü hidayet çağrısına uyarak öne geçen ve kurtuluşa eren inananlar kafilesidir. St ise öncü kafileden kopup geride kalan tortuyu, yani gābirîn zümresini simgeler. Kümeler teorisi uyarınca ana gövdeden ayrılan bu kalıntı (St), zamanın akışı içinde kaçınılmaz bir yok oluşa (∅) sürüklenmekte ve varlığını koruyamayarak toza dönüşmektedir.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: غ