غدو

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: غ-د-و10 sîga, 95 mücavir kök, 16 ayet, 13 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.طردغَدَوْتَغدووَغَدَوْابِالْغَدَاةِغَدَاءَنَاأصلعشوغُدُوًّارتعنفسلِغَدٍغَدًاخبر

KökSîga 10Ayet 16Sure 13Mücavir 95

▶ Ağı aç (3B)

غدو

غ - د - و

KÖK
  • 16 geçiş
  • 16 ayet
  • 10 sîga
  • 9 sözlük

Ğida, Sabah yemeği, kahvaltı demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(9)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Ğida, Sabah yemeği, kahvaltı demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.242 harf
باب الغين والدال و غ د، غ د و، غ د ي، د غ ي، غ ي د مستعملات وغد: الوَغْدُ: الضَّعيفُ من الرجال، الخَفيفُ العَقْل، وقد وَغْدَ وَغادةً. والوغدُ: ثمرة الباذنجان، قال: يُخَضِّرُ وَجْنَتَيهِ إذا رَأَى في كلَونِ الوَغْدِ جَلاهُ الوَليُّ غيد: الغادَهُ: الفتاةُ النَّاعمةُ، وكذلك الغَيْداءُ. ورجلٌ أَغْيَدُ. والأَغْيَدُ: الوَسْنانُ المائل العُنُقِ. وهو يتَغايَدُ في مَشْيهِ أي يَتمايُلُ، والجَميع الغِيدُ،
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR2.775 harf
(باب الغين والدال وما يثلثهما) (غدر) الغين والدال والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على تَرك الشيء. من ذلك الغَدْر: نَقْضُ العَهْد وتَرْك الوفاءِ به. يقال غَدَر يَغْدِرُ غَدْراً. ويقولون في الذَّمِّ: يا غُدَرُ، وفي الجمع: يالَغُدَرَ([1]) . ويقال: ليلةٌ غَدِرَةٌ: بيِّنَة الغَدَر، أي مُظْلمة. وقيل لها ذلك لأنّها تُغَادِرُ النَّاسَ في بيوتهم فلا يَخْرُجُون من شدَّة ظُلْمتها. والغَدير: مُستنقَع ماء المطر،
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR548 harf
غ د و أتردد إليه بالغدوات والعشيات وآتيه بالغدايا والعشايا‏.‏ وهو ابن غداتين أي ابن يومين‏.‏ قال ابن مقبل‏:‏ إبن غداتين موشيٌّ أكارعه لمّا تشدّد به الأرساغ والزمع وقد أغتدي والطير في وكناتها واركب إليه غديّةً‏.‏ وغاديته مع صدح الدّيك وغادونا بالقتال‏.‏ واغد عني بمعنى اذهب‏.‏ ونشأت غادية وادقة وسقتك الغوادي الغوادق‏.‏ وهذا الطعام لا يغدّيني ولا يعشّيني وهو عندنا غديان وغشيان وهي غديانة
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR660 harf
* غ د و * * الغَدُ * أصله غَدْو حذفوا الواو بلا عِوَض و * الغُدْوَةُ * ما بين صلاة * الغَدَاةِ * وطلوع الشمس يُقال أتيته * غُدْوَةَ * غير مصروف لأنها معرفة مثل سحر إلا أنها من الظُروف المتمكنة والجمع * غُداً * ويُقال آتيتك * غَدَاةَ غَدٍ * والجمع * الغَدَواتُ * وقولهم إني لآتيه * الغَدَايَا * والعَشايا هو لازدواج الكلام كما قالوا هنأني الطعام ومرأني وإنما هو أمرأني و * الغُدُوُّ * ضد الرواح وقد *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR10.235 harf
: ( و ( *!الغُدْوَةُ ، بالضَّمِّ : البُكْرةُ ) . ) *!وغُدْوَةٌ ، من يَوْم بعَيْنِهِ ، غَيْرُ مُجْراة : عَلَمٌ للوَقْتِ . وقالَ الجَوْهرِي : يقال : أَتَيْته *!غُدْوَةَ يا هذا ، غَيْرُ مَصْروفَةٍ لأنَّها مَعْرفةٌ ، مثْلُ سَحَر إلاَّ أَنَّها من الظّروفِ المُتَمكِّنَةِ ، تقولُ : سِرْ على فَرَسِكَ غُدْوَةَ وغُدْوَةً وغُدْوَةُ ، وغُدْوَةٌ فما نُوِّنَ مِن هذا فهو نَكِرَةٌ ، وما لم يُنوَّنْ فهو مَعْرفةٌ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR13.393 harf
غَدَا 1 غَدَا ذ , (S, M, Msb, K,) aor. يَغْدُو, (S, M, Msb,) inf. n. عُدُوٌّ (S, M, Mgh, Msb, K) and غَدْوٌ (M, TA, and so accord. to the CK instead of غُدُوٌّ [which is the only inf. n. commonly known]) and غُدْوَةٌ, (K,) He went, or went away, in the time called غُدْوَة, (Mgh, Msb,) i. e. [the early part of the morning,] the period between the prayer of daybreak and sunrise: this is the primary
Maddenin bağlantısı

غَدَا 1 غَدَا ذ , (S, M, Msb, K,) aor. يَغْدُو, (S, M, Msb,) inf. n. عُدُوٌّ (S, M, Mgh, Msb, K) and غَدْوٌ (M, TA, and so accord. to the CK instead of غُدُوٌّ [which is the only inf. n. commonly known]) and غُدْوَةٌ, (K,) He went, or went away, in the time called غُدْوَة, (Mgh, Msb,) i. e. [the early part of the morning,] the period between the prayer of daybreak and sunrise: this is the primary signification: (Msb:) or i. q. بَكَّرَ [he went forth early in the morning; in the first part of the day; or between the time of the prayer of daybreak and sunrise]; so in the phrase غَدَا عَلَيْهِ [he went forth early in the morning, &c., to him, or it]; (K;) as also ↓ اغتدى: (S, * K:) and ↓ غاداهُ signifies the same as غَدَا عَلَيْهِ; (S;) or the same as بَاكَرَهُ [which is syn. with بَكَّرَ عَلَيْهِ as expl. above; and signifies also, like بَكَّرَ عَلَيْهِ, he hastened to it, or to do it, at any time, morning or evening]: (ISd, K, TA:) الغُدُوُّ is the contr of الرَّوَاحُ [inf. n. of رَاحَ]. (S.) Hence, in the Kur [lxviii. 22], أَنِ اغْدُوا عَلَى حَرْثِكُمْ [Saying, Go ye forth early, &c., to your land's produce]: and the saying of a poet, وَالطَّيْرُ فِى وُكُنَاتِهَا ↓ وَقَدْ أَغْتَدِى [And sometimes, or often, I go forth early, &c., while the birds are in their nests]. (TA.) ― -b2- Afterwards, by reason of frequency of use, it became employed as meaning He went, or went away, or departed, at any time. (Mgh, * Msb, TA.) Hence the saying, (Mgh, Msb,) of the Prophet, (Msb,) in a trad., (Mgh,) اُغْدُ يَا أُنَيْسُ, (Mgh, Msb,) meaning Depart then, O (??) (Msb.) ― -b3- [Freytag bas erroneously assigned to it another meaning, i. e. “ Nutrivit ” misled by his finding تَغْدُوْ put for تَغْذُو in art. طلى in the CK.] ― -b4- غَدِىَ: see 5.

غَدَّيْتُهُ 2 غَدَّيْتُهُ ذ , (S, Msb, K,) inf. n. تَغْدِيَةٌ, (Msb, K,) I fed him with the meal called غَدَآء [q. v.]. (S, * Msb, K.)

3 غَاْدَوَ see 1, first sentence. One says, أَنَا أُعَادِيهِ وَأُرَاوِحُهُ expl. in the first paragraph of art. روح.

تغدّى 5 تغدّى ذ [He ate the meal called غَدَآء, q. v.; properly,] he ate in the first part of the day; (S, Msb, * K;) as also ↓ غَدِىَ, (IKtt, K, TA,) inf. n. غَدًا. (TK: but in the TA written غداء.) When it is said to thee, تَغَدَّ [Eat thou the غَدَآء], thou sayest, مَا بِى مِنْ تَغَدٍّ [I have no desire for eating the غَدَآء]; and not مَا بِى غَدَآءٌ, for [the] غَدَآء is the meal itself. (S, Msb. See also 5 in art. عشو.) تَغَدَّى فِى رَمَضَانَ means تَسَحَّرَ [i. e. He ate the meal, or drank the draught of milk, called سَحُور, q. v.]. (TA.) ― -b2- And تَغَدَّتِ الاـِبِلُ means The camels pastured in the first part of the day. (AHn, TA.)

8 اـِغْتَدَوَ see 1, first and second sentences. [10. استغدى accord. to Freytag is syn. with تَغَدَّى; but for this I do not find any authority.]

غَدٌ غَدٌ ذ , meaning The morrow, the day next after the present day, (Msb,) is originally ↓غَدْوٌ, (S, Msb, K,) the و being elided, (S, Msb,) without any substitution, (S,) and the د being made a letter of declinability. (Msb.) And one says غَدًا meaning [I will do such a thing, &c.,] tomorrow: and بَعْدَ غَدٍ the day after to-morrow. (MA.) See also غَدَاةٌ. ― -b2- And its signification has been extended so that it is applied to a remote time that is expected, (Msb, TA,) and to a near time. (Nh, TA.) ― -b3- It is not used in its complete form except in poetry: (Nh, TA:) Lebeed, (S, TA,) or Dhu-r-Rummeh, (TA,) has thus used it in his saying, وَمَا النَّاسُ اـِلَّا كَالدِّيَارِ وَأَهْلُهَا بَلَاقِعُ ↓ بِهَا يَوْمَ حَلُّوهَا وَغَدْوًا [And mankind are no other than the like of dwellings, the occupants thereof being in them daring the day in which they have alighted in them, and to-morrow they are vacant]: (S, TA:) or, accord. to the M, one says, هٰذَا عَدُكَ and ↓ هٰذَا غَدْوُكَ [This is thy morrow]. (TA.) ― -b4- It has no diminutive. (Sb, S, in art. امس.)

غَدْوٌ غَدْوٌ ذ : see the next preceding paragraph, in there places.

غَدَاةٌ غَدَاةٌ ذ : see غُدْوَةٌ, in four places: though [properly] fem., and not heard as made mase., it may be made mase. if meant to be understood as signifying the “ first part of the day: ” (IAmb, Msb:) it is originally غَدَوَةٌ, because its pl. is غَدَوَاتٌ. (IHsh, TA.) One says, ↓ آتِيكَ غَدَاةَ غَدٍ [I will come to thee in the early part of the morning, &c., of to-morrow]. (S, TA.) بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِىِّ in the Kur [vi. 52 and xviii. 27] means After the prayer of daybreak and [after] the prayer of [the period of the afternoon called] the عَصْر: or, accord. to some, [it means in the morning and the evening, or rather in the forenoon and the afternoon, for they say that] it denotes constancy of religious service: Ibn-'ءmir and Aboo-'Abd-erRahmلn Es-Sulamee read وَالْعَشِىِّ ↓ بِالْغُدْوَةِ; but the former is the common reading; and A 'Obeyd says, we think that they read thus following the handwriting, for it is written in all the copies of the Kur-لn with و like الصَّلَوة and الزَّكَوة, and this is not an indication of the reading [which they have adopted], as the و in الصلوة and الزكوة is not pronounced [otherwise than as an] of prolongation except that it requires the fet-hah that follows to be uttered with a somewhat broad sound]. (TA.) ― -b2- هُوَ ابْنُ غَدَاتَيْنِ means He is a son of two days [i. e. he is two days old]. (TA.) ― -b3- The dim. is ↓ غُدَيَّةٌ: (TA:) or this is the dim. of ↓ غُدْوَةٌ: (EM p. 56:) one says, أَرْكَبُ اـِلَيْهِ غُدَيَّةً [I will ride to him, or it, in a short period of an early part of a morning, &c.]: and one says also, ↓ ذَتَيْتُهُ غُدَيَّانَاتٍ [I came to him, or it, in short periods of early parts of mornings, &c.]; an anomalous [pl.] dim. like عُشَيَّانَات; both of which are mentioned by Sb. (TA.)

غَدْوَةٌ غَدْوَةٌ ذ A journey in the first part of the day: [an inf. n. un. of غَدَا:] opposed to رَوْحَةٌ. (TA.) ― -b2- See also the next paragraph. ― -b3- And see غَدَآءٌ.

غُدْوَةٌ غُدْوَةٌ ذ , (S, Msb, K, &c.,) and ↓ غَدْوَةٌ, said by MF to be well known, and ↓ غِدْوَةٌ, said by him to be rare, or disapproved, (TA,) The early part of the morning; the first part of the day; (K;) or the period between the time of the prayer of daybreak and sunrise; (S, Msb, K;) as also ↓ غَدَاةٌ, and ↓ غَدِيَّةٌ, (K, TA,) the last [in the CK غَدْيَةِ, but correctly] a dial. var. of غُدْوَةٌ, like ضَحِيَّةٌ a dial. var. of ضَحْوَةٌ: (IAar, TA:) or ↓ غَدَاةٌ is syn. with ضَحْوَةٌ [meaning the early part of the forenoon, after sunrise; accord. to some, when the sun is yet low; or, accord. to others, when the sun is somewhat high]: (Msb:) [it may therefore be generally rendered morning, before, or after, sunrise:] the pls. are غُدًى, which is pl. of غُدْوَةٌ; (S, Msb, TA;) and غَدَوَاتٌ, (S, Msb, K, TA,) which is pl. of ↓ غَدَاةٌ; (S, Msb, TA;) and ↓ غُدُوٌّ, (K, TA,) which is a pl. of غُدْوَةٌ, formed by rejecting the ة [of the sing.], or, accord. to the M, an anomalous pl. of ↓ غَدَاةٌ, or, as J says, [in the S,] referring to the phrase بِالْغَدُوِّ وَالْآصَالِ, in the Kur [vii. 204 and xiii. 16 and xxiv. 36], بِالغُدُوِّ there means بِالغَدَوَاتِ, and is a verb [i. e. an inf. n.] used to denote the time, as [is طُلُوع] in the saying طُلُوعَ الشَّمْسِ meaning فِى وَقْتِ طُلُوعِ الشمس; (TA;) and غَدِيَّاتٌ, (IAar, K, TA, [in the CK, erroneously, غَدَياتٌ,]) which is pl. of ↓ غَدِيَّةٌ; (TA;) and غَدَايَا, (K, TA,) which is likewise a pl. of ↓ غَدِيَّةٌ, accord. to IAar, and, if so, regularly formed from غَدَايِوُ, in the same manner as has already been expl. in the case of عَشَايَا [pl. of عَشِيَّةٌ, q. v. voce عَشِىٌّ]; by some said to be a pl. of غُدْوَةٌ, but this has been controverted by IHsh in the Expos. of the “ Kaabeeyeh ” and by its commentator ['AbdEl-Kلdir] El-Baghdلdee; (TA;) or غَدَايَا is not used except in conjunction with عَشَايَا; (K, TA;) one says, اـِنِّى لَآتِيهِ بِالغَدَايَا وَالعَشَايَا [Verily I come to him in the early parts of mornings and in the late parts of evenings], for the purpose of conformity. (S, TA.) Zj says that when غُدْوَة means The بُكْرَة [or early part of the morning, &c.,] of the present day, or of a particular day, it is imperfectly decl.: and AHei says that it is thus accord. to the opinion commonly obtaining, as is also بُكْرَة, each as being a generic proper name, like أُسَامَةُ; and that when you mean to generalize, you say, غُدْوَةٌ وَقْتُ نَشَاطٍ [An early part of a morning is a time of briskness, liveliness, or sprightliness]; and when you mean to particularize, لَأَسِيرَنَّ اللَّيْلَةَ اـِلَى غُدْوَةَ [I will assuredly journey to-night until the early part of the morning]: (TA:) [in the latter case also] one says, أَتَيْتُهُ غُدْوَةَ [I came to him in the early part of the morning of this, or of a particular, day]; غدوة being here imperfectly decl. because it is determinate, like سَحَرَ; but it is of those adv. ns. that may be used otherwise than as adv. ns.: you say, سِيرَ عَلَى فَرَسِكَ غُدْوَةَ and غُدْوَةً [i. e. Journeying was performed on thy horse, or mare, in the غُدْوَة of this, or of a particular, day, and in a غُدْوَة,] and غُدْوَةٌ and غُدْوَةٌ [i. e. the journey of the غُدْوَة of this, or of a particular, day, and the journey of a غُدْوَة, was performed (lit. was journeyed) on thy horse, or mare, غُدْوَةُ and غُدْوَةٌ being for. مَسِيرَةُ غُدْوَةَ and مَسِيرَةُ غُدْوَةٍ, like as شَهْرٌ in the Kur xxxiv. 11 is for مَسِيرَةُ شَهْرٍ]; what is with tenween, of these, being indeterminate, and what is without tenween being determinate. (S. [In one of my copies of the S, سِرْ is put in the place of سِيرَ: that the latter is the right is shown by the addition of غُدْوَةُ and غُدْوَةٌ; for each of these must be what is termed نَائِبٌ عَنْ فَاعِلٍ i. e. a substitute for an agent.]) See also غَدَاةٌ, in two places.

غِدْوَةٌ غِدْوَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

غَدَوِىٌّ غَدَوِىٌّ ذ : see غَدِىٌّ. ― -b2- Also Whatever [offspring] is in [any of] the bellies of pregnant animals (AO, K, TA) of camels and of sheep or goats: (AO, TA:) or peculiarly of sheep or goats; (K, TA;) thus in the dial. of the Prophet: (TA:) or it [virtually, in a trad. mentioned in what follows,] means the selling a camel, or other [animal], for what the stallion begets: or the selling a sheep for the offspring begotten by the ram: (K:) in all of which senses غَذِىٌّ and غَذَوِىٌّ are [said to be] syn.: (K in art. غذو:) or غَدَوِىٌّ, (TA,) or غَذَوِىٌّ, or, as some relate a verse of El-Farezdak in which it occurs, غَدَوِىٌّ, (S in art. غذو,) means the selling a thing for the offspring begotten by the ram [or, as appears from what follows, by the stallioncamel] in that year: غَدَوِىٌّ being a rel. n. from غَدٌ: as though they rendered one desirous by saying, “ Our camels will bring forth and we will give thee to-morrow (غَدًا): ” (S in art. غذو, and TA:) what is thus termed is forbidden in a trad.: a man used to buy, for a camel or a she-goat or money, what was in the bellies of pregnant animals; and this is a hazardous proceeding, and was therefore forbidden. (Nh, TA.) See also art. غذو. ― -b3- And see عَدَوِيَّةٌ, in art. عدو.

غَدْيَانُ غَدْيَانُ ذ Eating the meal called غَدَآء: (S, K: *) fem. غَدْيَا, of the measure فَعْلَى, applied to a woman; (S;) or غَدْيَآءُ: (so in copies of the K:) they are originally with و [in the place of the ى], on the ground of preference, as is said in the M: and غَدْيَانَةٌ is mentioned by Z, as applied to a woman, coupled with عَشْيَانَةٌ. (TA.)

غَدَآءٌ غَدَآءٌ ذ The morning-meal, that is eaten between daybreak and sunrise; i. e. the meal, or repast, of the غُدْوَة; (K;) or of the غَدَاة; (Msb;) the meal, or repast, that is the contr. of the عَشآء: (S:) [it may therefore be rendered breakfast: but it is now commonly applied to dinner, which is eaten soon after the prayer of noon, and which is a lighter repast than the عَشَآء, i. e. supper:] الغدوة [app. ↓ الغَدْوَةُ] as meaning الغَدَآءُ is vulgar: (TA voce عَشْوَةٌ:) the pl. of غَدَآءٌ is أَغْذِيَةٌ. (K.) And The [meal, or the draught of milk, called] سَحُور is thus termed; because it is to the person fasting the like of what it is to him who is not fasting. (TA.) ― -b2- Also The pasture of camels in the first part of the day. (TA.)

غُذُوٌّ غُذُوٌّ ذ : see غُدْوَةٌ.

غَدِىٌّ غَدِىٌّ ذ Of, or relating to, the morrow; the rel. n. from غَدٌ; as also ↓ غَدَوىٌّ; (S, K;) the latter allowable. (S.) ― -b2- See also عَدَويَّةٌ, in art. عدو.

غَدِيَّةٌ غَدِيَّةٌ ذ : see its syn. غُدْوَةٌ, in three places.

غُدَيَّةٌ غُدَيَّةٌ ذ : and see غَدَاةٌ, last sentence.

غُدَيَّانَاتٌ غُدَيَّانَاتٌ ذ : see غَدَاةٌ, last sentence.

الغَادِى الغَادِى ذ The lion: (K, TA:) because he goes forth in the early part of the morning against the prey. (TA.)

غَادِيَةٌ غَادِيَةٌ ذ A cloud that rises (S, K) in the صَبَاح (S) or in the غُدْوَة (K) [i. e. in the first part of the day]: or a rain of the [period of the morning called] غَدَاة: (K, TA:) thus says Lh: the pl. is غَوَادٍ. (TA.) [See a verse in the Ham p. 429.]

مَغْدًى مَغْدًى ذ and ↓ مَغْدَاةٌ [A place to which people go, or to which they return, in the period of the morning called غُدْوَة; opposed to مَرَاحٌ and مَرَاحَةٌ]. ― -b2- [Hence] one says, مَا تَرَكَ فُلَانٌ مِنْ أَبِيهِ مَغْدًى وَلَا مَرَاحًا, and وَلَا مَرَاحَةً ↓ مَغْدَاةً, expl. in art. روح. (S in art. روح, and K in the present art.)

مَغْدَاةٌ مَغْدَاةٌ ذ : see the next preceding paragraph, in two places.

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR197 harf
غَدَا غَدَا U ( n. ac. غَدْو 1 , غُدُوّ 27 ), a. Went forth in the early morning. b. Was in the morning. c. ( n. ac. غُدْوَة 3t , غُدُوّ 27 ) [ 'Ala ], Came to, visited in the early morning.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok19.293 harf
غدو غَدَا - يَغْدُوْ - غَد - غَداً - غُدُوّ - غُدُوَّاً - غَدَاة - بِالغَداة - غَداء غَدَا - يَغْدُوْ + الكائن: يذهب من منزله في أول النهار عند وقت بدء العمل غَدَا - يَغْدُوْ + الكائن + من مكان + على مكان: ضد راح: يتحرك من مكان إلى مكان في وقت محدد من النهار هو أول وبداية يوم العمل، أي بداية اليوم التالي غَدٌ: على وزن " فـَعـْل": اسم فعل "
Tamamını oku

Sîgalar(10)

Mücavir kökler95 mücavir (117 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أصل

    3 ortak ayet · Bitki kökü demektir

  2. عشو

    3 ortak ayet · Akşam yemeği demektir

  3. حرد

    1 ortak ayet · Biçmek

  4. رتع

    1 ortak ayet · Ray Otlak yerdir

  5. أشر

    1 ortak ayet · Şer ateşten çıkan alev parçasıdır

  6. غفل

    2 ortak ayet · Ğufl, “Ğefer” örtü demektir

  7. نفس

    4 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir

  8. سيل

    1 ortak ayet · Sel demektir

  9. صرم

    1 ortak ayet · Devşirenler

  10. سوع

    2 ortak ayet · “Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir

  11. طرد

    1 ortak ayet · Kısa mızraktır

  12. خبر

    2 ortak ayet · Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür

Geçtiği ayetler(16)

  1. أَرْسِلْهُ مَعَنَا غَدًا يَرْتَعْ وَيَلْعَبْ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ

    YarınYarın onu bizimle beraber gönder de gezsin, oynasın. Şüphesiz biz, onu koruruz.

  2. وَلَا تَقُولَنَّ لِشَيْءٍ إِنِّي فَاعِلٌ ذَلِكَ غَدًا

    YarınBir şey hakkında; ben bunu yarın mutlaka yapacağım, deme.

  3. … مَا فِي الْأَرْحَامِ وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ مَاذَا تَكْسِبُ غَدًا وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ إِنَّ اللَّهَ …

    YarınKıyamet saatının bilgisi şüphesiz ki Allah katındadır, yağmuru O indirir, rahimlerde bulunanı O bilir. Kimse yarın ne kazanacağını bilmez. Ve hiç bir nefis nerede öleceğini de bilmez. Muhakkak ki Allah; Alim’dir, Habir’dir.

  4. سَيَعْلَمُونَ غَدًا مَنِ الْكَذَّابُ الْأَشِرُ

    YarınYarın kimin pek yalancı, şımarığın biri olduğunu bileceklerdir.

Sîga sayfası: بِالْغُدُوِّ
Sîga sayfası: بِالْغَدَاةِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökغدو
YapıÜçlü
Özel DurumNâkıs (üçüncü harfi illetli)
Bağlamsal Yakın Köklerبكر, صبح, سحر
Zıt Kökعشو
Çekirdek Özet 1Gecenin bitimiyle günün ilk vaktinde ortaya çıkma, sabah erkenden harekete geçme ve ilk azığı alma
Çekirdek Özet 2Zaman döngüsünün başlangıcında ibadet, rızık veya cihat amacıyla yola koyulma ve geleceğe hazırlık
Çekirdek Özet 3Zamanın dinamik başlangıcını sorumluluk bilinciyle değerlendirip ahiret hesabına dönük üretim yapma
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca takvimsel bir ertesi gün veya biyolojik bir kahvaltıya indirgeyip varoluşsal başlangıç ve gelecek sorumluluğu boyutunu yok saymak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
غدBir kaynaktan erken taşma, kabarma, ortaya çıkış ve ayrılma hareketini ifade eder; nitekim غدق suyun bolca kaynayıp taşmasını, غدر ise ana gövdeden geride kalan su birikintisini veya sözden ayrılmayı gösterir.وÇekirdekteki taşkın çıkış ve ayrılma hareketini zamansal bir yönelişe ve kesintisiz akışa bağlayarak günün ilk ışıklarıyla birlikte dışa doğru yönelme ve ertesi güne uzanma anlamı kazandırmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
غGöz ve kaynak imgesinin (ikiz harfi ع üzerinden türetme) örtülü ve yoğunlaşmış hâliKaranlığın içinden süzülen ilk ışık kaynağını, örtünün altından beliren aydınlığı simgeler.
دKapı, geçiş ve hareketGeceden gündüze geçişi, bir alandan dış dünyaya açılan kapıdan çıkışı temsil eder.
وÇengel, bağlama ve uzanmaBaşlangıç ânını günün geri kalanına ve yarına bağlayan, yönelimi devam ettiren bağlayıcı unsurdur.
غدوÖrtülü kaynaktan çıkan ışıkla birlikte kapıdan geçerek yeni bir zaman dilimine ve amele bağlanma hareketiGecenin karanlık örtüsü kalkarken insanın uyanıp dışarı çıkması, yeni bir güne ve geleceğe yönelik faaliyete adım atmasıdır.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamTan yerinin ağarmasından güneşin doğuşuna kadar olan vakitte kuşlar henüz yuvalarındayken erkenden yola çıkmak, günün ilk işine koyulmak ve bu ilk vakitte bedene güç veren sabah azığını (el-ğadâ) almak.
Cahiliye şiiri kullanımıLebîd b. Rebîa el-Âmirî muallakasında yurdun ve insanların geçiciliğini bu kökten türeyen biçimle şöyle tasvir eder: وَمَا النَّاسُ إِلَّا كَالدِّيَارِ وَأَهْلِهَا / بِهَا يَوْمَ حَلُّوهَا وَغَدْواً بَلَاقِعُ
Erken Arapça kullanımErken dönem bedevi dilinde sabah vakti beliren ve yağmur bırakan bereketli bulutlara «el-gâdiye», akşam seferine karşılık sabahın erken yolculuğuna ise «el-ğuduvv» adı verilmiştir; ayrıca İbn Mukbil iki günlük tayı nitelemek için «ibn ğadeteyn» tabirini kullanmıştır.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve Lebîd Dîvânı.

Sami etimolojik katman

Arapça غدو kökü, erken Sami dillerinde sabah vakti, erken kalkış ve ertesi gün tasavvurunun birleştiği zengin bir anlamsal zemine dayanır. Kökün nâkıs yapısı, erken dönemde bir kaynaktan fışkırma ve ileriye doğru hareket etme tasavvurunu yansıtır. Batı Sami dillerinde ve İbranicede zamanın başlangıcı ve gün doğumu çoğunlukla başka köklerle ifade edilse de, Arapçada bu kök hem günün başlangıç saatini (el-ğadât / el-ğudve) hem de bu vakitte alınan ilk gıdayı (el-ğadâ) tek bir semantik matriste toplamıştır. Kökün geleceğe uzanan anlamı «ğaden» (yarın) şeklinde müstakil bir zaman zarfına dönüşerek somut sabah vaktinden soyut yakın geleceğe doğru düzenli bir semantik kayma göstermiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques ve Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönغدو ile sabah vakti, erken çıkış ve rızık ilişkisiSabahın erken vaktinde (el-ğudve) yola çıkma fiilinden hareketle bu vakitte yenen yemeğe el-ğadâ, bir sonraki günün sabahına ve bütününe ise el-ğad denilmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Batı Sami dillerinde erken hareket ve gün döngüsüArapçada nâkıs formla korunan kök, erken uyanma ve günün ilk işine yönelme eylemini zaman ismiyle doğrudan birleştirmiştir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanda gün doğumu ve besin döngüsüVeri bulunamadıVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha ve David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
غدوAnlamlıErken vakit, sabah hareketiGünün başlangıcında yola çıkmak, sabahlamak ve yarın kavramını ifade etmekHedef köktür; Kur'an'da geçer
غودKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik lügatlerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
دغوAnlamlıAhmaklık, gafletBeklenmedik anda gelen şaşkınlık ve akıl zayıflığını anlatırKur'an'da geçmez
دوغKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlük sistematiğinde mühmel bırakılmıştırKur'an'da geçmez
وغدAnlamlıZayıflık, aşağılıkBedence veya akılca zayıf, başkasına bağımlı ve değersiz kimseyi nitelerKur'an'da geçmez
ودغKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKullanımı kaydedilmemiş harf dizilişidirKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
غدوMerkezSabah erken hareket ve başlangıçGecenin bitimiyle dışarı çıkıp eyleme başlamayı ve yarına yönelmeyi bildirirHem vakti hem de o vakitteki iradi seferi içerir
بكرKomşuVaktinden önce davranma, ilk olmaغدو sabah vaktine odaklanırken, بكر herhangi bir işe zamanından önce veya en erken safhada başlamayı öne çıkarırİlk turfanda ürün veya erken doğum gibi başlangıçları da kapsar
صبحKomşuAydınlanma, sabahın görünmesiغدو hareketi ve yola çıkışı vurgularken, صبح karanlığın yarılarak aydınlığın zuhur etmesine odaklanırGörsel ve optik bir aydınlanma esastır
سحرKomşuSeher vakti, tan yeri ağarmadan önceki anغدو günün aydınlandığı çıkış anıyken, سحر gecenin sonundaki alacakaranlık ve gizlilik vaktidirHenüz dışarı çıkış başlamamış, gece ile gündüz sınırındadır
عشوZıtAkşam vakti, günün batışı ve kapanmaغدو günün başlangıcını ve açılışı ifade ederken, عشو günün sonunu, karanlığın basmasını ve içeri çekilmeyi anlatırKur'an'da ğuduvv ile âsâl/aşiyy zıt kutuplar olarak eşleşir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaغدوSabah erken çıkmak, yarınGünün ilk vaktini, bu vakitteki hareketi, ilk besini ve ertesi günü kapsarKesin
LatinceMane, crasSabahleyin erkenden, yarınMane kelimesi erken sabah vaktini, cras ise ertesi günü verir; tek kelimede hareket ve besin bağı kurulamazGüçlü
İngilizceEarly morning departure, tomorrow, morning mealSabah erken hareket, yarın, sabah azığıİngilizcede zaman boyutu tomorrow ile, hareket boyutu set out early ile karşılanır; bütüncül tek kavram yokturGüçlü
AlmancaFrüh morgens aufbrechen, morgen, FrühstückSabah erken yola çıkmak, yarın, kahvaltıMorgen ertesi günü ve sabahı belirtir; erken çıkış eylemi için aufbrechen fiili gerekirGüçlü
FransızcaPartir de bon matin, demain, déjeunerSabah erkenden gitmek, yarın, sabah yemeğiDemain zamansal sürekliliği verir; kökün erken hareket dinamiği fiil öbeğiyle karşılanırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short ve Lane’s Arabic-English Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
بِالْغُدُوِّ / بِالْغَدَاةِSabahın erken vakti, günün başlangıcıİbadet, tesbih ve Allah'ın rızasını arama bağlamında zikir vakti (A'râf 7:205, En'âm 6:52, Kehf 18:28, Nûr 24:36)
غَدًاYarın, ertesi gün, yakın gelecekDünyevi planlar veya yaklaşan tehditler bağlamında takvimsel ertesi gün (Yûsuf 12:12, Kehf 18:23, Lokmân 31:34, Kamer 54:26)
لِغَدٍAhiret günü, kıyamet, ebedi gelecekİnsanın hesap günü için şimdiden ne hazırladığına bakması bağlamında metafizik yarın (Haşr 59:18)
اغْدُوا / وَغَدَوْا / غَدَوْتَSabah erkenden kararlılıkla yola çıkmakSavaş hazırlığı veya hasat için erkenden bahçeye çıkma eylemi (Âl-i İmrân 3:121, Kalem 68:22, Kalem 68:25)
غُدُوُّهَاSabah yolculuğu, sabahleyin kat edilen mesafeSüleyman aleyhisselama rüzgârın boyun eğdirilmesi bağlamında bir sabah gidişlik mesafe (Sebe 34:12)
غَدَاءَنَاSabah yemeği, yolculuk azığıMûsâ aleyhisselam ile genç arkadaşının yolculukta yorulup güç toplamak için istedikleri besin (Kehf 18:62)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİstikbal bilgisi ve meşiet (inşallah ilkesi)İnsanın yarına dönük irade beyanında Allah'ın dilemesini şart koşması ve geleceği yalnızca O'nun bildiğiİnsanın geleceği belirleme kudretinin sınırlandırılması ve ontolojik bağımlılık
FıkıhSabah namazı, oruç başlangıcı ve vakit tayiniİbadetlerin başlangıç anı olarak sabah vaktinin sınırları ve sabah seferine çıkış hükümleriBir amelin geçerlilik şartı olarak zamanın başlangıç dilimi
TefsirKarşıt zaman çiftleri (el-ğuduvv ve el-âsâl)Varlıkların sabah ve akşam Allah'a boyun eğmesi ve müminin günün iki ucunu zikirle korumasıZamanın tamamını kuşatan süreklilik ve kulluk bilinci
HadisSabah bereketinin aranması ve erken hareketSabahın erken vakitlerinin ümmet için bereketli kılındığına dair rivayetler ve sefer sünnetiÜretim, tebliğ ve cihatta erken davranmanın getirdiği bereket

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık nizamında kulluk ve zikir döngüsüManevi açılış ve istikametGünün ilk anını Allah'ı anarak güvenceye almakMümin günün başlangıcında rabbini zikrederek nefsin ve eşyanın saptırmasına karşı manevi kalkan oluşturur.Kesin
İlmiZaman idraki ve gelecek projeksiyonuBilişsel hazırlık ve planlamaBilinmeyen yarına dair veri ve eylem tasarlamakYarına dair kesin bilgi iddiasını reddederek ihtiyatlı, hesaplı ve ahlaki bir gelecek bilinci inşa eder.Güçlü
SiyasiAskeri sevk, stratejik intikal ve harekâtErken safhada inisiyatif almaDüşmandan önce mevzi almak veya savunma hattı kurmakÂl-i İmrân 3:121 ayetinde olduğu gibi liderin sabah erkenden müminleri savaş mevzilerine yerleştirmesini simgeler.Kesin
İktisadiÜretim başlangıcı, rızık arayışı ve emekErken mesai ve sermaye hazırlığıTembelliği kırarak ilk saatlerde bereketi aramakBahçe sahiplerinin erkenden hasada gitmesi veya insanın geçim azığını sabah temin etmesi iktisadi devinimi kurar.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerBaşlangıç koşulları ve sınır değer problemiBir dinamik sistemin diferansiyel denkleminde t=0 anındaki başlangıç durumu sistemin bütün gelecekteki yörüngesini belirler; kök zamansal bir sürecin kurucu başlangıç vektörünü modeller.Güçlü
Beşeri bilimlerProaktif eylem ve stratejik gelecek inşasıSosyolojide ve karar teorisinde aktörün pasif bekleyiş yerine günün ve sürecin başında erkenden inisiyatif alarak kaynakları geleceğe yönlendirmesi durumudur.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca sıradan bir kahvaltı öğününe veya takvimsel ertesi güne indirgeyip, erken inisiyatif alma ve yarın için hazırlık yapma ahlakını görmezden gelmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, salt kronolojik bir sabah değil; liderin orduyu mevzilendirdiği stratejik hareket anı, bahçe sahiplerinin niyet sınavı ve Haşr 59:18'de ahiret gününün bizatihi kendisi («yarın») olarak yer alır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnsanın geleceği kendi mutlak denetiminde sanarak «inşallah» demeden yarın planı yapması (Kehf 18:23) veya ahiret gibi mutlak bir «yarın»ı unutup günübirlik hazlara kilitlenmesi riskidir.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Zaman bilincini statik bir akıştan çıkarıp aktif bir ahlaki sorumluluğa dönüştürür; güne nasıl başlandığı ile hayatın ve ahiretin nasıl sonuçlanacağı arasındaki doğrudan bağı kurar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Sabah-akşam tesbihatını emreden ibadet ayetlerinde (A'râf 7:205, Nûr 24:36), peygamberin askeri tedbir aldığı sahnelerde (Âl-i İmrân 3:121), ahiret hazırlığını emreden muhasebe ayetlerinde (Haşr 59:18) ve Kalem suresindeki bahçe sahipleri kıssasında.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Müslümanın zamanı rastgele yaşayan biri olduğu zannını yıkar; erkenden harekete geçen, stratejik düşünen, azığını temin eden ama yarına dair mutlak hüküm vermeyip işini ilahi iradeye bağlayan bilinçli bir insan modeli inşa eder.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamGecenin bitiminde günün ilk aydınlığıyla birlikte yola koyulmak, dışarı çıkmak ve bedenin ilk gıdasını almak.
  • Soyut anlamBir zaman döngüsünün başlangıcında aktif inisiyatif alarak geleceğe dönük değer üretmek ve nihai yarın olan ahirete hazırlanmak.
  • Sistematik karşılıkZamanın başlangıç diliminde (t0) harekete geçilerek gelecekteki (t1) nihai akıbetin sorumlulukla inşa edilmesi süreci.
  • LaTeX modeliS(t0)→AY(t1)kos¸ul:Y(t1)=f(A∣W)
  • LaTeX açıklamasıModelde S(t0) sabahın başlangıç vaktindeki (t0) potansiyeli ve imkânı, A bu vakitte gösterilen iradi amel ve hareketi, Y(t1) ise ertesi gün veya ahiret olarak tecelli eden geleceği (t1) temsil eder. Geleceğin durumu (Y), kulun gösterdiği amel (A) ile ilahi iradenin ve meşietin (W) bileşkesi olan bir fonksiyon (f) ile belirlenir. Kul sabah erkenden amelini ortaya koyar, fakat sonuç mutlak olarak ilahi meşiete bağlıdır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: غ