غلو
غ - ل - و
KÖK- 4 geçiş
- 4 ayet
- 3 sîga
- 9 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Aşırı gitmeyin
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: غلو/ي · غلى · غلي
Notlarım
Sözlükler(9)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.932 harfباب الغين واللام و و ا ي ء معهما
غ ل و، غ و ل، غ ي ل، و غ ل، ل غ و، ل ي غ، و ل غ مستعملات غلو، غلي: غلا السِّعْرُ يغلو غلاءً ممدود، وغلا الناسُ في الأمر، أي: جاوزوا حدّه، كغلوّ اليهود في دينها. ويقال: أغليت الشيء في الشراء، وغاليت به.
والغالي يغلو بالسَّهْم غُلُوّاً، أي: ارتفع به في الهواء، والسّهم نفسه يغلو.
والمُغالي بالسَّهْم: الرّافعُ يدَه يريد به أقصى الغاية، وكلّ مَرْماة منه غَلْوة.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR113 harfMadde başı: غليغَلَتِ القدر تَغْلي غَلْياً وغَلَياناً. وأغْلَيْتُها أنا. والغالِيةُ من الطيب: تقول منه: تَغَلَّيْتُ بالغالِيَةِ.
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.119 harfMadde başı: غلو/ي(باب الغين واللام وما يثلثهما)
(غلم) الغين واللام والميم أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على حَداثةٍ وهَيْجِ شهوة. من ذلك الغُلام، هو الطارُّ الشَّاربِ([1]) . وهو بيِّنُ الغُلومِيّة والغُلُومة، والجمع غِلْمةٌ وغِلْمان. ومن بابه: اغتَلَم الفَحلُ غُلمةً: هاج من شَهوة الضِّراب. والغيْلَم: الجارية الحَدَثة. والغَيْلَم: الشابُّ. والغَيْلَم: ذكر السَّلاحِف. وليس بعيداً أن يكون قياسُه قياسَ الباب.
(غلو/ي) الغين
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.020 harfغ ل و
هو مني بغلوة سهم وبغلوتين وبثلاث غلوات والفرسخ التام: خمس وعشرون غلوة.
وقد غلا بسهمه وغالى به وتغالينا بالسهام وترامينا بالمغالي جمع: مغلاة وتقول: ما عنده من المعالي إلا الرمي بالمغالي.
وخفّض من غلوائك وفعل ذلك في غلواء شبابه.
قال: لم تلتفت للداتها ومضت على غلوائها وتقول: أنا لا أجبّ الغلو في الدين والغلاء في السعر والغلاء في الرمي.
وأغلى السعر وبه وغالاه وبه.
قال
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR567 harfMadde başı: غلي* غ ل ي * * غَلَتِ * القدر من باب رمى و * غَلَيَاناً * أيضا بفتحتين ولا يُقال * غَلِيَت * قال أبو الأسود الدُؤلي ولا أقول لِقدر القوم قد غَلِيت ولا أقول لباب الدار مغلوق أي أني فصيح لا ألحن و * غَلا * في الأمر جاوز فيه الحد وبابه سما وغَلا السعر يغلو * غَلاءً * و * غَلا * بالسهم رمى به أبعد ما يَقْدِر عليه وبابه عدا و * الغَلْوَةُ * الغاية مقدار رمية و * غالَى * باللحم اشتراه بثمن * غال * و *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.310 harfMadde başı: غلو: ( و ( *!غَلا ) السِّعْرُ يَغْلُو ( *!غَلاءً ) ، بالمدِّ ، ( فهو *!غالٍ *!وغَلِيٌّ ) ، كغَنِيَ ؛ وهذه عن ابنِ الأعْرابي ؛ ارْتَفَعَ ( ضِدُّ رَخُصَ ) .
( وفي المِصْباح : غَلاَ السِّعْرُ *!يَغْلُو ، والاسْمُ *!الغَلاءُ بالفَتْح والمَدِّ .
( *!وأَغْلاهُ اللّهُ ) : ) ضدُّ أَرْخَصَه ، أَي جَعَلَهُ *!غالِياً .
( و ) يقالُ : ( بِعْتُه *!بالغالِي *!والغَلِيِّ ، كغَنِيَ : أَي الغَلاَءِ ) ؛ ) قالَ
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR2.814 harfMadde başı: غلي: ( ي ( *!غَلَتِ القِدْرُ*!تَغْلِي *!غَلْياً ) ، بالفَتْح ، ( *!وغَلَياناً ) ، محرَّكةً ، ولا يقالُ *!غَلِيتْ ؛ وأَنْشَدَ الجَوْهرِي لأَبي الأَسْودِ الدُّؤَلي :
ولا أَقُولُ لقِدْرِ القَوْمِ قدْ غَلِيتْ
ولا أَقولُ لبابِ الدَّارِ مَغْلُوقُأَي أَنِّي فصِيحٌ لا أَلْحَنُ . والمصنِّفُ تَركَ هذه اللغَةَ ، وقد ذَكَرها غَيْرُ واحِدٍ إلاَّ أَنَّها مَرْجوحةٌ ، إلاَّ أَنَّ المصنِّفَ لم يَلْتزمْ في
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR11.378 harfMadde başı: غلوغَلَا
1 غَلَا ذ , aor. يَغْلُو, primarily signifies He, or it, exceeded the proper, due, or common, limit; was excessive, immoderate, or beyond measure; but the inf. n. differs in different cases, as will be shown in what follows: (Er-Rلghib, TA:) it is said of anything as meaning it exceeded, or was excessive. (Msb.) ― -b2- You say, غَلَا فِى الأَمْرِ, (S, K,) aor. as above, (TA,) inf. n.
غَلَا 1 غَلَا ذ , aor. يَغْلُو, primarily signifies He, or it, exceeded the proper, due, or common, limit; was excessive, immoderate, or beyond measure; but the inf. n. differs in different cases, as will be shown in what follows: (Er-Rلghib, TA:) it is said of anything as meaning it exceeded, or was excessive. (Msb.) ― -b2- You say, غَلَا فِى الأَمْرِ, (S, K,) aor. as above, (TA,) inf. n. غُلُوٌّ (S, K, TA) and غَلَانِيَةٌ; as also بِهِ ↓ تغالى; (K * and TA in art. غلى; [but belonging to the present art., as is said in the TA;]) He exceeded the proper, due, or common, limit, in the affair; was excessive, or immoderate, therein. (S, K, TA.) And غَلَا فِى الدِّينِ, aor. as above, inf. n. غُلُوٌّ, He acted, or behaved, with forced hardness, or strictness, or rigour, in religion, so that he exceeded the proper, due, or common, limit: whence the usage of the verb in the Kur iv. 169 and v. 81: (Msb, TA:) accord. to IAth, الغُلُوُّ فِى الدِّينِ is the investigating of the intrinsic states, or circumstances, of things, [in religion,] and [applying oneself to] the discovery of their causes, and of the abstrusities relating to the rites and ceremonies thereof. (TA.) [See also 3.] ― -b3- And غَلَا بِالسَّهْمِ, (S, Mgh, Msb, K,) aor. as above, (Msb, TA,) inf. n. غَلْوٌ (S, Er-Rلghib, Mgh, Msb, K) and غُلُوٌّ; (K;) and بِهِ ↓ غالى, (Mgh, K,) and ↓ غالاهُ, (K,) inf. n. غِلَآءٌ (Mgh, K) and مُغَالَاةٌ; (K;) He shot the arrow to the furthest distance (S, Mgh, Msb) that he was able to attain: (S, Mgh:) or he raised his arms with the arrow, desiring [to attain with it] the furthest limit. (K, * TA.) And غَلَا السَّهْمُ The arrow rose in its course, and exceeded the [usual] limit; (K, TA;) and in like manner, الحَجَرُ the stone. (TA.) ― -b4- And غَلَا السِّعْرُ, (S, Mgh, Msb, K, *) aor. as above, (Msb, TA,) inf. n. غَلَآءٌ, (S, Mgh, K,) or this is a simple subst., (Msb,) The price, or rate, at which a thing was to be sold, was, or became, high; (Mgh, Msb, TA;) or exceeded the usual limit; (Er-Rلghib, TA;) contr. of رَخُصَ. (K.) ― -b5- And غَلَا بِهَا عظم [i. e. عِظَمٌ, lit. Bigness exceeded the usual limit in her;] meaning she became plump, or fat: (TA:) one says, غلا بِالجَارِيَةِ عظم, and بِالغُلَامِ, [the girl, or young woman, became plump, or fat, and the boy, or young man,] in the case of their quickly attaining to young womanhood and young manhood. (TA in another part of this art.) ― -b6- And غَلَا is said of anything as meaning اِرْتَفَعَ [i. e. It rose in degree; as is shown by the following ex.]: Dhur-Rummeh says, فَمَا زَالَ يَغْلُو حُبُّ مَيَّةَ عِنْدَنَا وَيَزْدَادُ حَتَّى لَمْ نَجِدْ مَا نَزِيدُهَا [And the love of Meiyeh ceased not to rise in degree with us, and to increase, so that we found not what more we might give to her]. (TA.) ― -b7- See also 8. ― -b8- And see 6.
2 غَلَّوَ see art. غلى.
غالى فِى أَمْرِهِ 3 غالى فِى أَمْرِهِ ذ , inf. n. مُغَالَاةٌ, signifies [the same, or nearly the same, as غَلَا فِيهِ; i. e.] He exceeded the usual, or proper, bounds, or degree, in his affair; acted immoderately therein; or strove or laboured, or exerted himself or his power or efforts, or the like, therein; syn. بَالَغَ [q. v.]. (Msb.) ― -b2- See also 1, near the middle, in two places. ― -b3- غَالَى بِهِ, and غالاهُ, (S, Msb, K,) which latter is used by a poet for غالى به, (S,) He bought it at a high, or an excessive, price, namely, flesh-meat; (S, Msb;) as also بِهِ ↓ اغلى; (S;) and ↓ اغلاهُ, i. e. water, and flesh-meat [&c.]: (IKtt, TA: [see an ex. in a verse of Lebeed cited in art. دكن:]) or he exceeded what was usual in purchasing it, or in offering it for sale, and mentioning the price. (M, K, TA.) A poet says, نُغَالِى اللَّحْمَ لِلْأَضْيَافِ نِيْئًا وَنُرْخِصُهُ اـِذَا نَضِجَ القُدُورُ [We purchase at a high price flesh-meat, for the guests, raw; and we make it to be low-priced when the contents of the cooking-pots are thoroughly cooked]: he has suppressed the ب [after نغالى], meaning it [to be understood]. (S, TA.) ― -b4- And غالى فِى الصِّدَاقِ He made the dowry, or the gift to, or for, a bride, high, or excessive, in amount; [he was excessive, or exorbitant, therein;] whence the saying of 'Omar, لَا تُغَالُوا فِى صَدُقَاتِ النِّسَآءِ [Be not ye excessive, or exorbitant, in respect of the dowries of women]. (TA. [See also 6.]) ― -b5- And غالاهُ, inf. n. مُغَالَاةٌ, signifies also He contended with him for superiority in tallness or in beneficence; syn. طَاوَلَهُ. (TA.)
4 أَغْلَوَ see 3, in two places. ― -b2- اغلاهُ also signifies He (God) made it to be high, or excessive, (S, Msb, K, TA,) namely, the price, or rate, at which a thing was to be sold; (S, Msb, K, * TA; *) contr. of أَرْخَصَهُ. (TA.) ― -b3- And He found it [a thing] to be high-priced: or he reckoned it to be so; as also ↓ استغلاهُ. (TA.) ― -b4- And He lightened, or thinned, somewhat, its leaves, (K, TA,) namely, those of a grape-vine, in order that it might grow high, and become [more productive, or] in good condition. (TA.) -A2- See also 6.
5 تَغَلَّوَ see art. غلى.
6 تَغَاْلَوَ see 1, second sentence. ― -b2- تغالوا فِى الصَّدَاقِ They were excessive, or exorbitant, one towards another, in respect of the dowry, or the gift to, or for, a bride; contr. of تَسَاهَلُوا and تَيَاسَرُوا. (TA in art. يسر. [See also 3, last sentence but one.]) ― -b3- تغالى said of a plant, or herbage, It grew high; (M, K, TA;) it became tall. (M, TA.) And, said of the same, It became tangled, or luxuriant, or abundant and dense, and large; as also ↓ غَلَا, and ↓ اغلى, and ↓ اِغْلَوْلَى; (K;) or this last is said of a grape-vine, signifying its leaves became tangled, or luxuriant, or abundant and dense, and its branches, or its shoots upon which were the bunches of grapes, or the buds of its leaves and berries, (نَوَامِيهِ,) became abundant, and it became tall. (TA.) ― -b4- Also, said of the flesh of a beast, It rose, or went away, (اِرْتَفَعَ,) and became upon the heads of the bones: and it fell away on the occasion of preparing for racing, or the like, by scanty feeding &c.: (T, TA:) or, said of the flesh of a she-camel, it went away; syn. ذَهَبَ; (K;) or اِرْتَفَعَ and ذَهَبَ. (S.)
اغتلى 8 اغتلى ذ He was, or became, quick, or swift; he sped, or went quickly; (S, K, TA;) said of a camel: (K, TA:) and he rose [in the degree of celerity] (اِرْتَفَعَ) so as to exceed goodness of rate, or pace; and in like manner one says [اغتلت] of any beast (دَابَّة); as also ↓ غَلَت, inf. n. غلو [app. غُلُوٌّ]. (TA.)
10 اـِسْتَغْلَوَ see 4.
اغلولى 12 اغلولى ذ : see 6.
غَلْوَةٌ غَلْوَةٌ ذ The limit, or utmost extent, of a shot or throw; (S, Mgh; *) [i. e.] any مَرْمَاة: (K:) [generally, a bow-shot; i. e.] the measure, space, or extent, of a single shooting of an arrow: (Har p. 234:) [or the utmost measure of a bow-shot; i. e.] a shot of an arrow to the utmost possible distance; also termed غَايَةٌ: (Msb:) said to be from three hundred to four hundred cubits: (Mgh, Msb:) the twenty-fifth part of a complete فَرْسَخ [q. v.]: (ISd, Z, Mgh, TA:) or it is reckoned by some as four hundred cubits, and by others as two hundred cubits: (Msb voce مِيلٌ [q. v.]:) pl. غَلَوَاتٌ (Msb, K, TA) and غِلَآءٌ. (S, * K, TA.) Hence, (TA,) it is said in a prov., جَرْىُ المُذَكِّيَاتِ غِلَآءٌ, (S, K, TA,) or, as some relate it, غِلَابٌ. (TA. See art. ذكو.) [Thus] غَلْوَةٌ is sometimes used in relation to horse-racing. (TA.)
غَلْوَى غَلْوَى ذ i. q. غَالِيَةٌ. (K.) See the latter in art. غلى.
غُلَوَآءُ غُلَوَآءُ ذ (S, K) and غُلْوَآءُ, (K,) the latter mentioned by AZ, and app. a contraction of the former, (TA,) [and Freytag adds غُلُوَآء, for which I find no authority,] Excess, or exorbitance; (TA;) syn. with [the inf. n.] غُلُوٌّ. (S, K, TA.) One says, خَفِّفْ عَنْ غُلَوَائِكَ [Alleviate thine excess, or exorbitance]. (TA.) ― -b2- And The quickness, or haste, or hastiness, and the first stage or state, of youth, or young manhood; (AZ, S, K;) as also ↓ غُلْوَانٌ. (ISd, K, TA.) One says, فَعَلَهُ فِى غُلَوَآءِ شَبَابِهِ and شَبَابِهِ ↓ غُلْوَانِ [He did it in the quickness, or haste, &c., of his youth, or young manhood]. (TA.) ― -b3- And غُلَوَآءُ signifies also The rising, or rising high, and increasing, of a plant, or of herbage. (Mz 40th نوع.)
غُلْوَانٌ غُلْوَانٌ ذ : see the next preceding paragraph, in two places.
غَلَآءٌ غَلَآءٌ ذ the subst. from غَلَا السِّعْرُ; [as such signifying A high price, or rate, at which a thing is to be sold;] (Msb;) or it is an inf. n. (S, Mgh, K.) [See 1, latter half.] -A2- Also, [i. e.] like سَمَآءٌ [in measure], (K,) but in the copies of the M ↓ غَلَّآءٌ, with teshdeed, (TA,) A man who shoots the arrow far. (K.) -A3- And A certain small, or short, fish, (K, accord. to different copies,) about a span [in length]: (TA:) pl. أَغْلِيَةٌ. (K.)
غَلِىٌّ غَلِىٌّ ذ : see غَالٍ, in three places.
غَلَّآءٌ غَلَّآءٌ ذ : see غَلَآءٌ.
غَالٍ غَالٍ ذ [act. part. n. of غَلَا: and hence, Acting, or behaving, with forced hardness, or strictness, or rigour, in religion, so that he exceeds the proper, due, or common, limit: (see 1:) and particularly] an extravagant zealot of the class of innovators: pl. غُلَاةٌ. (TA in art. سبأ.) ― -b2- And Shooting, or one who shoots, the arrow to the furthest distance. (Msb.) ― -b3- And High, or excessive, (S, * Msb, K, TA,) applied to a price, or rate, at which a thing is sold; (S, Msb, K, TA;) as also ↓ غَلِىٌّ. (K, TA.) Hence one says, بِعْتُهُ بِالغَالِى and ↓ بِالغَلِىِّ I sold it, or bought it, at what was a high, or an excessive, price, or rate. (K, TA.) A poet says, وَلَوْ أَنَّا نُبَاعَ كَلَامَ سَلْمَى ↓ لَأَعْطَيْنَا بِهِ ثَمَنًا غَلِيَّا [And if we were sold the speech, or discourse, of Selmà, we would give for it a high, or an excessive, price]. (TA.) ― -b4- Also Fat flesh-meat. (K.)
غَالِيَةٌ غَالِيَةٌ ذ : see art. غلى.
أَغْلَى أَغْلَى ذ More, or most, high [or excessive] in price: hence the saying, أَفْضَلُ الرِّقَابِ أَغْلَاهَا ثَمَنًا [The most excellent of slaves is the highest thereof in price]. (Mgh.)
مِغْلًى مِغْلًى ذ [in the CK مِغْلَاء] An arrow with which one raises the arm [in shooting] in order to exceed with it the usual limit, or nearly to do so: (K, * TA:) or, accord. to the M, that is used in striving to exceed the usual limit: also termed ↓ مِغْلَاةٌ: pl. مَغَالٍ. (TA.)
مِغْلَاةٌ مِغْلَاةٌ ذ : see what next precedes. ― -b2- نَاقَةٌ مِغْلَاةُ الوَهَقِ A she-camel that goes quickly when her feet of her fore legs and of her hind legs fall in one place: (S: [it is there expl. by تَغْتَلِى followed by the words اـِذَا تَوَاهَقَتْ أَخْفَافُهَا which I have here rendered accord. to an explanation in art. وهق in the O: but the phrase مغلاة الوهق is there mentioned as an ex. of الوَهَق as signifying “ the lasso; ” whence it appears that the phrase lit. means that exceeds the limit of the lasso; agreeably with the explanation of Golius, “ rapide currens, et fugiens laqueum sibi injiciendum: ”]) or [the meaning is a she-camel that steps far in vying, or keeping pace, with another; for], in explaining the phrase مِغْلَاةُ الوَهَقِ, IB says that المِغْلَاةُ applied to the she-camel signifies اَلَّتِى تُبْعِدُ الخَطْوَ; and الوَهَقُ signifies المُبَارَاةُ and المُسَايَرَةُ. (TA voce هِرْجَابٌ.)
أَرْضٌ مُغْلَوْلِيَةٌ أَرْضٌ مُغْلَوْلِيَةٌ ذ A land having abundant, and dense or luxuriant, herbage; and with ع also; i. q. مُغِمَّةٌ and مِغَمَّةٌ. (TA in art. غم.)
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR3.229 harfMadde başı: غلىغَلَتِ القِدْرُ
1 غَلَتِ القِدْرُ ذ , aor. تَغْلِى, inf. n. غَلْىٌ and غَلَيَانٌ, (S, MA, Msb, K,) The cooking-pot boiled; (MA, &c.;) and غَلِيَت, aor. تَغْلَى, is an unusual dial. var. thereof, the former being the more chaste; (Msb;) or غَلِيَت is not allowable. (S.) ― -b2- [Hence غَلَى said of a liquor, It estuated: it effervesced: it fermented: see نَبِيذٌ ― -b3- And hence] يَغْلِى دَمُهُ [as
غَلَتِ القِدْرُ 1 غَلَتِ القِدْرُ ذ , aor. تَغْلِى, inf. n. غَلْىٌ and غَلَيَانٌ, (S, MA, Msb, K,) The cooking-pot boiled; (MA, &c.;) and غَلِيَت, aor. تَغْلَى, is an unusual dial. var. thereof, the former being the more chaste; (Msb;) or غَلِيَت is not allowable. (S.) ― -b2- [Hence غَلَى said of a liquor, It estuated: it effervesced: it fermented: see نَبِيذٌ ― -b3- And hence] يَغْلِى دَمُهُ [as though meaning (assumed tropical:) His blood is fit to be shed] is a phrase like رَابَ دَمُهُ, [q. v.], said of one who has exposed himself to slaughter: his blood being likened to milk that has become thick, and fit to be churned. (A in art. روب.) ― -b4- And غَلِىَ الرَّجُلُ, like رَضِىَ in measure [but see what has been said of this form of the verb above], (tropical:) The man became vehemently angry. (IKtt, TA.)
2 غَلَّىَ see 4, in two places. -A2- غلّى الرَّجُلَ, inf. n. تَغْلِيَةٌ, He rubbed the man over, or perfumed him, with غَالِيَة. (TA.) And غلّى لِحْيَتَهُ (Mgh, O,) Msb, all in art. غلف) بِالغَالِيَةِ (O, ibid.) He daubed, or smeared, his beard with غَالِيَة; as also غَلَّلَهَا. (Mgh, O, Msb, ibid. [See 1 in art. غلف.]) -A3- And تَغْلِيَةٌ signifies also The saluting from afar, and making a sign. (K.)
اغلى القِدْرَ 4 اغلى القِدْرَ ذ , (S, MA, K,) and ↓ غلّاهَا, (K,) He made the cooking-pot to boil. (S, * MA, K. *) IDrd mentions, among some of the sayings of the people of former ages, ↓ أُنَّ مَآءً وَغَلِّهِ [Pour thou out water, and make it to boil]. (TA.) And one says, أَغْلَيْتُ الزَّيْتَ وَنَحْوَهُ [I made the olive-oil and the like to boil], inf. n. اـِغْلَآءٌ. (Msb.)
تغلّى 5 تغلّى ذ (S, Msb, K) بِالغَالِيَةِ (S, Msb) He (a man, S, Msb) perfumed himself, (S, * Msb, K,) or rubbed himself over, (K,) with غَالِيَة; (S, Msb, K;) and ↓ اغتلى signifies the same; (IDrd, O in art. غلف;) as also تَغَلَّلَ, (Msb, and O in art. غلف,) and اِغْتَلَّ. (O in that art.)
6 تَغَاْلَىَ in all its sense, belongs to art. غلو, q. v.
8 اـِغْتَلَىَ see 5.
غَلَانِيَةٌ غَلَانِيَةٌ ذ , mentioned in the K in this art., belongs to art. غلو, being an inf. n. of the verb in the phrase غَلَا فِى الأَمْرِ. (TA.)
غَلَّايَةٌ غَلَّايَةٌ ذ A vessel of copper [or brass], in which water is heated; thus called by the people of Syria; the same that is called مِحَمٌّ [q. v.] and قُمْقُمٌ and قُمْقُمَةٌ. (Msb voce قُمْقُمٌ.)
غَالِيَةٌ غَالِيَةٌ ذ [Galia moschata,] a sort of perfume, (S, K,) well known; (K;) a certain compound of perfumes; (Msb;) musk mixed or boiled [with other perfumes]; (MA;) or a perfume composed of musk and ambergris and camphor and oil of ben: (KL:) it is said that the first who called it thus was Suleymلn Ibn-'Abd-El-Melik; (S, TA;) and he did so because it is a compound boiled together upon the fire: or it was thus named by Mo'لwiyeh; the case being, that 'Abd-Allah Ibn-Jaafar went in to him, and the odour of perfume was diffusing itself from him; so he said, “ What is thy perfume, O 'Abd-Allah? ” and he answered, “ musk and ambergris combined with oil of ben; ” whereupon Mo'لwiyeh said, غَالِيَةٌ, meaning highpriced: (TA:) [hence some hold the word to belong to art. غلو; and their opinion is strengthened by the fact that] غَلْوَى signifies the same. (K in art. غلو.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.748 harfMadde başı: غلوغَلَا
غَلَا U ( n. ac. غَلَآء [ 22A ] ),
a. Was, became dear, expensive; was high, rose ( price ).
b. ( n. ac. غُلُوّ [ غُلُوّ 27 ]) [ Fī ], Exceeded the bounds, went to great lengths in; was bigoted, fanatical in ( religion ).
c. Grew high, became luxuriant; grew, developed too quickly.
d. [ acc. or Bi ], Shot too far, too high ( arrow ).
e. Overshot the mark ( arrow ).
f. see VIII .
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR706 harfMadde başı: غليغَلَى
غَلَى I ( n. ac. غَلْي 1 , غَلَيَاْن 36 ),
a. Boiled, bubbled; seethed; fizzed; effervesced.
b. [ coll. ], Ungummed ( cocoon ).
غَلَّيَ
غَلَّيَ II ,
a. Made to boil, boiled.
b. Perfumed.
أَغْلَيَ
أَغْلَيَ IV ,
a. see II (a) .
تَغَلَّيَ
تَغَلَّيَ V ,
a. Perfumed himself; was perfumed.
اِنْغَلَيَ
اِنْغَلَيَ VII
a. [ coll. ], see I (a) .
اِغْتَلَيَ
اِغْتَلَيَ VIII ,
a. see V .
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR17.169 harfMadde başı: غلوغلو
غَلا - يَغْلُوْ
غَلا - يَغْلُوْ + الشيء أو الأمر: ارتفع في مقداره حتى جاوز القدر المعروف و المقبول
غَلا - يَغْلُوْ + كائن + في شيء أو أمر: يبالغ فيه: يرفع من مقدار أهميته أو قدره ختى يجاوز القدر المعروف والمعتدل والمقبول
غُلُوّ: على وزن " فُعول" اسم فعل مبالغة من " غَلا - يَغْلُو ": المبالغة: ارتفاع المقدار حتى جاوز القدر المعروف والمقبول:
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR13.018 harfMadde başı: غليغلي
غَلَى - يَغْلِي - غَلْي ٌ
غَلَى - يَغْلِي + السائل (كالماء): تزداد حمته وحرارته حتى يبدأ يفور ويبقبق وتخرج منه فقاعات وزبد
غَلْيٌ: اسم فعل " غَلَى - يَغْلِي ": ازدياد الحمى والحرارة حتى درجة الغليان: البقبقة والفوران وتشكل الزبد
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " أثرالنار الداخلي على كائن بارتفاع درجة حرارته"، وهي:
غَلى - يَغْلي، أنِيَ -
Mücavir kökler37 mücavir (49 toplam)
- دين
2 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir
- أهل
2 ortak ayet · Hilal yeni ay demektir
- مهل
1 ortak ayet · Küllenmiş közdür
- مسح
1 ortak ayet · Mesih
- حقق
2 ortak ayet · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
- كتب
2 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
- حمم
1 ortak ayet · Hümem kömür demektir
- بطن
1 ortak ayet · Batın karın demektir
- عيسى
1 ortak ayet · İsa
- ثلث
1 ortak ayet · Sülle çokluk demektir
- مريم
1 ortak ayet · Meryem
- كفي
1 ortak ayet · “Dengi” demektir
Geçtiği ayetler(4)
يَاأَهْلَ الْكِتَابِ لَا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ وَلَا تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ إِلَّا الْحَقَّ …
Aşırı gitmeyinEy Ehl-i Kitab; dininizde taşkınlık etmeyin. Allah hakkında ancak gerçeği söyleyin. Meryem oğlu İsa Mesih; Allah’ın peygamberi, O’nun Meryem’e ulaştırdığı kelimesi ve kendinden bir ruhtur. Allah’a ve peygamberlerine iman edin. Allah üçtür, demeyin. Kendi yararınıza olarak bundan vazgeçin. Allah sadece bir tek ilahtır. Çocuğu olmaktan münezzehtir. Göklerde olanlar da, yerde olanlar da O’nundur. Vekil olarak Allah yeter.
قُلْ يَاأَهْلَ الْكِتَابِ لَا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ غَيْرَ الْحَقِّ وَلَا تَتَّبِعُوا أَهْوَاءَ قَوْمٍ قَدْ ضَلُّوا مِنْ قَبْلُ وَأَضَلُّوا كَثِيرًا وَضَلُّوا عَنْ سَوَاءِ السَّبِيلِ
Aşırı gitmeyinDe ki: Ey Ehl-i Kitab; dininizde haksız yere haddi aşmayın, daha önce hem kendi sapmış hem de birçoğunu saptırmış ve doğru yoldan ayrılmış bir kavmin heveslerine uymayın.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غلو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | طغو, بغي, عدو, فرط |
| Zıt Kök | قسط |
| Çekirdek Özet 1 | Oku menzilinin sonuna kadar fırlatmak, belirlenmiş doğal veya meşru sınırı aşarak yukarı veya öteye taşmak |
| Çekirdek Özet 2 | İnanç, sevgi ve dini hükümlerde haddi aşarak peygamberleri veya beşeri unsurları mertebesinin üstüne çıkarmak |
| Çekirdek Özet 3 | Adalet ve vasat dengesinden koparak hakikati aşırılık ve ifrat yoluyla tahrif eden sınır aşımı |
| Kritik Hata Riski | Gıluv kavramını yalnızca ibadette titizlik sanıp itikadi tahrifata yol açan yüceltmeci had aşımını gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غل | Kuşatmak, baskılamak, içine girmek, sınırları zorlayarak yoğunlaşmak (غلل, غلظ, غلب, غلف, غلق) | و | Kuşatma ve baskı içeren kök anlamına ivme, uzama ve yukarı doğru taşma boyutu katılmış; sınırın ötesine fırlama ve haddi aşma manası özelleşmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Göz, perde, derinlik (Arap yazısındaki ikiz harf ع imgesinden türetme boğaz sürtünmesi) | Görünür sınırın arkasına geçme, ufkun ötesine uzanma veya algı hududunu zorlama hareketini temsil eder. |
| ل | Çoban değneği, üvendire | Bir kuvvetin yönlendirilmesi, ileri doğru sevk edilmesi ve menzile uzatılması hareketini yansıtır. |
| و | Çengel, çadır kazığı | İki durumu birbirine bağlama, kuvveti sürükleme ve harekete süreklilik kazandırma etkisini katar. |
| غلو | Sınırı zorlayan bir kuvvetin yönlendirilerek menzilin ötesine taşırılması | Doğal ve meşru ölçünün dışına doğru ivmeyle fırlama, çizgiyi aşarak hadsizliğe yönelme bütünlüğünü oluşturur. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kimsenin oku gücünün yettiği en uzak mesafeye fırlatması, bir ok atımı mesafe ve fiyatın alışılmış rayicin üstüne fırlayıp pahalanması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Binitin koşarken sınırları zorlayıp aşırı bir hız ve coşkunlukla atılmasını niteleyen kullanım: يغلو بها رُكبانُها وتغتلي |
| Erken Arapça kullanım | Bir menzil ölçüsü olarak bir ok atımı mesafe ifadesi ve gençliğin dizginlenemez taşkınlığı: هو مني بغلوة سهم / خفّض من غلوائك |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Esâsü’l-Belâga, Lisânü’l-Arab.
Sami etimolojik katman
Arapça غلو kökü, Sami dil ailesinde sınırları aşma, yukarı doğru fırlama ve taşkınlık bildiren zayıf kök dinamikleriyle bağlantılıdır. Kökün İbranice ve Aramice gibi kuzeybatı Sami dillerindeki doğrudan yansımaları, kaynama ve coşma bildiren köklerle ses ve anlam geçişliliği gösterir; suyun veya kabın kaynayarak taşması ile zihnin veya fiyatın haddi aşması aynı semantik çekirdekten beslenir. Akadcada yukarı çıkma ve haddi aşma bildiren bazı formlarla kavramsal paralellik bulunsa da Arapçada kök, hem okun sınır ötesine atılması gibi somut bir menzil eylemine hem de dinde ve fiyatta haddi aşma gibi soyut bir ifrat çizgisine kavuşarak özgün bir semantik alan inşa etmiştir.
Güven Muhtemel
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisânü’l-Arab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | غلو ve غلي sesdeşliği | Okun uzağa fırlatılması, suyun kaynayıp taşması ve fiyatın yükselmesi arasındaki taşma ortaklığı | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kuzeybatı Sami taşkınlık kökleri | Suyun ve öfkenin taşması anlamındaki köklerle morfolojik varyant yakınlığı | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afro-Asyatik dış bağ tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen, Lisânü’l-Arab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غلو | Anlamlı | Haddi aşmak, fırlamak, pahalanmak | Sınırın ötesine taşma, dinde ifrata düşme | Hedef kök |
| غول | Anlamlı | Helak etmek, aklı baştan almak | İnsanın dengesini ansızın bozan gizli afet | Yıkıcı etki ve had aşımıyla anlamsal yakınlık |
| لغو | Anlamlı | Boş, hükümsüz ve anlamsız söz | Bir hedefe ve sınıra bağlanamayan anlamsız düşüş | Haddini aşan غلو kökünün aksine sınırsız bir gayesizlik |
| لوغ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| وغل | Anlamlı | Bir yere izinsiz girmek, derinlere dalmak | Bir topluluğun içine çağrılmadan dalıp haddi aşmak | Kur'an'da geçmez; haddi aşma yönüyle akraba |
| ولغ | Anlamlı | Suyun içine dil sokup yalamak | Hayvanın kabın sınırından içeriye temas etmesi | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غلو | Merkez | Haddi aşma | Bir şeyi haddinden fazla yücelterek veya fırlatarak sınırın ötesine taşırmak | Meşru sınırın üstüne çıkma ve ifrat |
| طغو | Komşu | Taşkınlık yapma | Güç, kibir ve zenginlik sebebiyle fıtri ve ilahi otoriteye başkaldırıp taşmak | Büyüklük taslayarak sınırı çiğneme |
| بغي | Komşu | Hakka tecavüz | Kendi hakkı olmayana el uzatmak ve başkalarının aleyhine dengeyi bozmak | Adaleti ihlal edip zorbalığa yönelme |
| عدو | Komşu | Çizgiyi aşma | Belirlenmiş hukuki, ahlaki veya mekânsal sınırı doğrudan çiğneyip öteye geçmek | Hududu doğrudan ihlal etme |
| فرط | Komşu | İfrat, ileri gitme | Bir işte ölçüyü kaçırıp gereğinden fazla ileri gitmek | Dengenin fazlalık yönünde bozulması |
| قسط | Zıt | Denge ve adalet | Her varlığa ve hükme tam hakkını vererek sınırında tutmak | Haddi ne aşan ne de eksilten adalet hali |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غلو | Haddi aşma, taşkınlık, ifrat | Belirlenmiş itikadi veya fiili hudutların dışına fırlama | Kesin |
| Latince | excessus, immoderatio | Aşırılık, ölçüyü kaybetme | Ölçünün dışına çıkmayı karşılar; okun fırlatılması imgesini taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | extremism, excess, exaggeration | Aşırılık, ifrat, haddini aşma | Dini ve fikri radikalizmi karşılar; fiyatın fırlaması anlamını içermez | Güçlü |
| Almanca | Extremismus, Maßlosigkeit, Übertreibung | Ölçüsüzlük, aşırılık, had aşımı | Dengeli sınırın terk edilmesini karşılar; soyut alanı kapsar | Güçlü |
| Fransızca | excès, outrance, extrémisme | Aşırılık, taşkınlık, haddi aşma | Normun ve vasatın dışına taşmayı ifade eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Duden Deutsches Universalwörterbuch, Larousse.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| لَا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ | İtikadi aşırılık ve peygamberi beşer üstü konuma çıkarma | Ehl-i Kitab'ın Hz. İsa'yı ilahlaştırması veya teslis inancına sapması bağlamı; Nisâ 4:171 |
| لَا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ غَيْرَ الْحَقِّ | Heva ve hevese uyarak dinin sınırlarını tahrif etme | Geçmiş sapkın toplulukların batıl kabullerine uyup hak çizgiden kopma bağlamı; Mâide 5:77 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Gulât fırkaları ve tenzih | Peygamberlere veya imamlara ilahlık vasfı atfedilmesi, hulûl ve tenasüh iddiaları | Tenzih ilkesini yıkan itikadi had aşımı |
| Fıkıh | İbadetlerde aşırılık ve ruhsat | Meşru ruhsatları terk edip ibadette fıtratı zorlayan aşırı mükellefiyetler üretme yasağı | Meşruiyet sınırlarını aşan ifrat |
| Tefsir | Ehl-i Kitap eleştirisi | Hristiyanların Hz. İsa'yı yüceltmede, Yahudilerin ise hükümleri keyfi daraltıp genişletmedeki tavrı | Vahyin hududunu heva ile bozma |
| Hadis | Dini hayatta denge | Ümmetin dinde aşırılıktan nehyedilmesi ve geçmiş kavimlerin gıluv sebebiyle helak oluşu ikazı | Dinde ölçüyü kaçıran radikalizm |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk hududu | İfrat ve şirk tehlikesi | Haddi koruma | Yaratılmış olanı yücelterek ilahi mertebeye taşımayı engeller | Kesin |
| İlmi | Yöntem ve delil disiplini | Epistemik ifrat | Ölçüyü koruma | Metin ve verinin sınırlarını aşan zorlama yorum ve spekülasyonu önler | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve meşru otorite | Lider fetişizmi | Dengeyi koruma | Yöneticilere mutlak masumiyet veya kutsallık atfedilmesini engeller | Güçlü |
| İktisadi | Fiyat ve piyasa dengesi | Fahiş fiyat artışı | Rayici koruma | Malın değerini yapay biçimde fırlatarak adil mübadeleyi bozan vurgunculuğu önler | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kritik eşik aşımı ve rezonans kırılması | Bir sisteme verilen enerjinin sistemin taşıma kapasitesini aşarak mekanik veya yapısal yıkıma yol açması | Kesin |
| Beşeri bilimler | Radikalizm ve fanatizm | Toplumsal veya dini bir değerin mutlaklaştırılarak diğer meşru hak ve ilkeleri imha edecek sınıra itilmesi | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Gıluvvun yalnızca silahlı tedhiş veya siyasal radikalizm olarak algılanıp, asıl itikadi ve hürmet temelli sapma boyutunun unutulması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kişinin tazim, takva veya sevgi saikiyle vahyin koyduğu ontolojik sınırları aşarak beşere ilahlık payesi vermesi ve dinin dengesini bozması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Dini tahrif eden en büyük tehlikenin yalnızca inkar olduğu sanılır; aşırı yüceltme ve dinde ifratın da şirke yol açan bir sapma olduğu gözden kaçar |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın "vasat ümmet" tasavvurunun sınır taşını koyar; sapmanın sadece düşmanlık ve inkarla değil, kontrolsüz sevgi ve yüceltmeyle de gerçekleştiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ehl-i Kitab'ın peygamber tasavvurunu tashih eden, tevhid akidesini netleştiren ve vahyin sınırlarını çizen ayetlerde belirleyicidir (Nisâ 4:171, Mâide 5:77). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | "Dinde ne kadar aşırıya gidilirse o kadar dindar olunur" zannını yıkar; ölçüsüz gayret ve haddini aşan hürmetin hakikatte dini tahrif ettiğini ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamOkun azami mesafeye fırlatılarak yayından ve menzilinden taşması, suyun kaynaması veya fiyatın rayicin üstüne çıkması.
- Soyut anlamVarlık mertebelerine, inanç esaslarına veya ahlaki davranışlara dair belirlenmiş ilahi ölçünün ifrat yoluyla ihlal edilmesi.
- Sistematik karşılıkSistemin yapısal dengesini bozan, vasat alanın dışına taşarak rezonansı ve meşruiyeti imha eden sınır aşımı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde meşru ve dengeli hudutlar alanını (hudûdullah), bu alan için takdir edilmiş en üst sınırı gösterir. Sisteme dahil olan herhangi bir inanç veya fiil değerinin () azami sınırı aşması (), onun meşru kümeden çıkarak () sapma ve ifrat alanına düşmesine yol açan gıluv hareketini simgeler.