فرغ

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ف-ر-غ5 sîga, 37 mücavir kök, 6 ayet, 6 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أُفْرِغْفَارِغًافَرَغْتَفرغثبتجالوتأَفْرِغْصدفجندربطزبرحدد

KökSîga 5Ayet 6Sure 6Mücavir 37

▶ Ağı aç (3B)

فرغ

ف - ر - غ

KÖK
  • 6 geçiş
  • 6 ayet
  • 5 sîga
  • 12 sözlük

Ferğ “Firağ”, kovanın su dökülen ağzıdır. Sonraları dökmek, dökülmek, daha sonraları da boşalmış anlamı kazanmıştır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Ferğ “Firağ”, kovanın su dökülen ağzıdır. Sonraları dökmek, dökülmek, daha sonraları da boşalmış anlamı kazanmıştır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.880 harf
باب الغين والراء والفاء معهما ر غ ف، غ ف ر، غ ر ف، ر ف غ، ف ر غ، ف غ ر مستعملات رغف: الرُّغْفانُ جمع الرَّغيفِ، والرُّغُفُ أيضا، والعَدَدُ أَرْغِفةٌ. غرف: الغَرْفُ: غَرْفُكَ المَاءَ باليَدِ وبالمِغْرَفَةِ. والغَرْفةُ: قَدْرُ اغْتِرافِكَ، مثل الكف. والغَرْفَةُ: مرة واحدة. والغُرْفَةُ: بيتٌ فَوقَ بيت. وغَرْبٌ غَرُوفٌ أي كثير الأخذ. ومزادة غَرْفِيَّةٌ: مدبوغة بالغَرْفِ. والغَرْفُ: شجر يجلب من يبرين،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR728 harf
فَرَغْتُ من الشغل أفْرُغُ فُروغاً وفَراغاً وتَفَرَّغْتُ لكذا. واسْتَفْرَغْتُ مجهودي في كذا، أي بذلته. وفَرِغَ الماءُ بالكسر يَفْرَغُ فَراغاً، أي انصبّ. وأفْرَغْتُهُ أنا. وحلقةٌ مُفْرَغَةٌ، أي مصمَتَةُ الجوانب. وأفْرَغْتُ الدلاءَ: أرقْتُها. وفَرَّغْتُهُ تفريغاً، أي صببته. وافْتَرَغْتُ، أي صببت الماء على نفسي. وتفريغُ الظروف: إخلاؤها. والفَرْغُ: مخرَجُ الماء من الدلو من بين العراقيّ، ومنه سمَّي
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR12.681 harf
غ ر ف غرف ، غفر ، فرغ ، فغر ، رغف ، رفغ : مستعملة . غرف : قال الله جل وعز : ( إِلاَّ مَنِ اغْتَرَفَ غُرْفَةً بِيَدِهِ ) ( البقرة : 249 ) ، وقرىء ) غَرْفةً ، وأخْبَرْني الْمُنذِريُّ عن أبي العباس أنه قال غُرفةً قراءةُ عثمان رواه ابن عامرٍ ، ومعناه الذي يُغترَفُ نفسه وهو الاسم ، والغَرْفَةُ المرَّة من المصدرِ . قال : وقال الكسائي : لوْ كان مَوضعُ اغترَفَ غرفَ اخْترْتُ الفَتْحَ لأنه يخرجُ عَلَى
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR19.227 harf
(باب الفاء والراء وما يثلثهما) (فرز) الفاء والراء والزاء أُصَيْلٌ يدل على عَزْل الشيء عن غيره. يقال: فرَزْت الشيءَ فرْزاً، وهو مفروز، والقِطعة فَِرْزة([1]) .*فرس) الفاء والراء والسين أُصَيل يدلُّ على وطءِ الشَّيء ودقِّه. يقولون: فَرَسَ عنقَه، إذا دقَّّها. ويكون ذلك من دقِّ العُنق([2]) من الذَّبيحة. ثم صيِّر كلُّ قتلٍ فَرْسا، يقال: فرَسَ الأسدُ فريستَه. وأبو فِراسٍ: الأسد. وممكنٌ أن يكون الفَرَس
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR874 harf
- الفراغ: خلاف الشغل، وقد فرغ فراغا وفروغا، وهو فارغ. قال تعالى: ﴿سنفرغ لكم أيها الثقلان﴾ [الرحمن/31]، وقوله تعالى: ﴿وأصبح فؤاد أم موسى فارغا﴾ [القصص/10]، أي: كأنما فرغ من لبها لما تداخلها من الخوف وذلك كما قال الشاعر: *كأن جؤجؤه هواء* (هذا عجز بيت لزهير، وشطره: *كأن الرحل منها فوق صعل* وهو في ديوانه ص 9) وقيل: فارغا من ذكره، أي أنسيناها ذكره حتى سكنت واحتملت أن تلقيه في اليم، وقيل: فارغا، أي:
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR998 harf
ف ر غ هذا إناء ودرهم مفرغٌ ومفرّغ‏:‏ مصبوب في القالب غير مضروبٍ‏.‏ و ‏"‏ هم كالحلقة المفرغة لا يدرى أين طرفاها ‏"‏‏.‏ ودلوٌ واسعة الفروغ وهي مفارغ الماء بين العراقي واحدها فرغٌ وبه سميَ‏:‏ فرغاً الدلو وهما كوكبان‏:‏ كأن شدقيه إذا تهكّما فرغان من غربين قد تخرّما تهكّم‏:‏ تغنّى‏.‏ وقال أمية بن أبي عائذ الهذليّ‏:‏ وذكرها فيح نجم الفرو - غ من صيهب الحرّ برد السمال هم الحاملون المحسنون بقومهم إذا
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.167 harf
الفَراغُ: الخَلاءُ، فَرَغَ يَفْرَغُ ويَفْرُغُ فَراغاً وفُروغاً وفَرِغَ يَفْرَغُ. وفي التنزيل: وأَصْبَحَ فُؤادُ أُمِّ موسى فارِغاً، أَي خالياً من الصبر، وقرئ فُرُغاً أَي مُفَرَّغاً. وفَرَّغَ المكانَ: أَخلاه، وقد قرئ: حتى إِذا فُرِّغَ عن قلوبِهم، وفسر: فَرَّغَ قلوبَهم من الفَزَعِ. وتَفْرِيغُ الظُّرُوفِ: إِخْلاؤها. وفَرَغْتُ من الشُّغُلِ أَفْرُغُ فُروغاً وفَراغاً وتَفَرَّغْتُ لكذا واستَفْرَغْتُ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR258 harf
* ف ر غ * * فَرَغض * من الشغل من باب دخل و * فَرَاغاً * أيضا و * تَفَرَّغَ * لكذا و * اسْتَفْرَغَ * مجهوده في كذا أي بذله و * فَرِغَ * الماء بالكسر * فَرَاغاً * أي انصب و * أفْرَغَهُ * غيره وحلقه * مُفْرَغَةٌ * أي مصمتة الجوانب و * تَفْرِيغُ * الظروف إخلاؤها
Maddenin bağlantısı

* ف ر غ * * فَرَغض * من الشغل من باب دخل و * فَرَاغاً * أيضا و * تَفَرَّغَ * لكذا و * اسْتَفْرَغَ * مجهوده في كذا أي بذله و * فَرِغَ * الماء بالكسر * فَرَاغاً * أي انصب و * أفْرَغَهُ * غيره وحلقه * مُفْرَغَةٌ * أي مصمتة الجوانب و * تَفْرِيغُ * الظروف إخلاؤها

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR8.927 harf
فرغ منه، أي: من الشغل، كمنع، وسمع ونصر، الأولى ذكرها يونس في كتاب اللغات، وهي والثانية لغتان في الثالثة، قال الصاغاني: وكذلك فرغ، بالكسر، يفرغ بالضم مركب من لغتين، فروغا، وفراغا، فهو فرغ ككتف، وفارغ، أي: خلا ذرعه، ومنه قوله تعالى: وأصبح فؤاد أم موسى فارغا أي خاليا من الصبر، ومنه يقال: أنا فارغ، وقيل: خاليا من كل شيء إلا من ذكر موسى عليه السلام، وقيل: فارغا من الاهتمام به، لأن الله تعالى وعدها أن
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR19.139 harf
فَرَغَ 1 فَرَغَ ذ , [aor. فَرُغَ ; and app. فَرِغَ, aor. فَرَغَ and فَرُغَ , as below; inf. n. فُرُوغٌ and فَرَاغٌ; or, accord. to some, the latter is a simple subst., but it is more commonly used than the former;] said of a thing, It was, or became, empty, vacant, void, devoid, destitute, or unoccupied; syn. خَلَا. (Msb.) [You say, فَرَغَ مِنْ كَذَا It was, or became, empty, vacant, void,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.277 harf
فَرَغَ فَرَغَ U ( n. ac. فَرَاْغ 22 , فُرُوْغ 27 ), a. Became vacant, empty; was unoccupied, unemployed. b. [ Min ], Finished with, ended, completed. c. [ La or Ila ], Was ready for; undertook; devoted himself to. d. ( n. ac. فُرُوْغ 27 ), Died. فَرِغَ فَرِغَ A ( n. ac. فَرَاْغ 22 , فُرُوْغ 27 ), a. see supra (b) . b. ( n. ac. فَرَغ 4 ), Was poured out ( water ). فَرُغَ فَرُغَ U (
Tamamını oku

Sîgalar(5)

Mücavir kökler37 mücavir (48 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. جالوت

    1 ortak ayet · Câlut

  2. صدف

    1 ortak ayet · Yüz çevirirler

  3. صبر

    2 ortak ayet · Granit taş demektir

  4. ربط

    1 ortak ayet · Rabat bağ, halka demektir

  5. قطر

    1 ortak ayet · Maden eriyiğidir

  6. برز

    1 ortak ayet · Bariz çıkıntı demektir

  7. زبر

    1 ortak ayet · “Zebra”, derisi çizgili yaban eşeğidir

  8. فأد

    1 ortak ayet · Fuad, Fevd somun ekmek demektir

  9. نقم

    1 ortak ayet · Lokma, ağza alınan bir parça yemektir

  10. ثبت

    1 ortak ayet · Sibat(Te) kayış demektir

  11. نفخ

    1 ortak ayet · Körük demektir

  12. حدد

    1 ortak ayet · Hadid demir demektir

Geçtiği ayetler(6)

  1. وَلَمَّا بَرَزُوا لِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ قَالُوا رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ

    BoşaltCalut ve askerlerine karşı çıktıkları zaman, dediler ki: Ey Rabbımız, üzerimize sabır yağdır, ayaklarımıza sebat ver ve bizi kafirler güruhuna karşı muzaffer kıl.

  2. وَمَا تَنْقِمُ مِنَّا إِلَّا أَنْ آمَنَّا بِآيَاتِ رَبِّنَا لَمَّا جَاءَتْنَا رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَتَوَفَّنَا مُسْلِمِينَ

    BoşaltSen; bizden, sırf Rabbımızın ayetleri gelince ona inandık diye intikam alıyorsun. Rabbımız; üzerimize sabır yağdır ve bizi müslümanlar olarak öldür.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökفرغ
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerخلو, صبب, خلص
Zıt Kökشغل
Çekirdek Özet 1Kovanın su dökülen ağzından suyun bütünüyle boşalması, kabın içindekini tahliye etmesi
Çekirdek Özet 2Bir yükten, meşguliyetten veya duygusal doluluktan sıyrılarak bütünüyle yeni bir hedefe yönelme kabiliyeti
Çekirdek Özet 3Tükeniş değil; sonraki safhaya, ilahi tecelliye veya yeni bir sorumluluğa alan açan dinamik tahliye
Kritik Hata RiskiKökün atıllık, tembellik veya mutlak yokluk gibi pasif bir boşluk sanılması; ilahi sıfatlarda acziyet çağrışımıyla anlaşılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
فرYarılma, ayrılma, açığa çıkma ve yayılma; فرق, فرج, فرد, فرش köklerinde olduğu gibi bir bütünü açma, aralama ve serbest bırakma hareketiغAçılma ve ayrılma hareketine akışkanlık, içsel tahliye ve derinlemesine boşalma boyutu katarak bir kabın veya hacmin içindekini bütünüyle dışarı dökmesini ifade eder.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
فAğız; açıklık, kenar, dışa açılan menfezSuyun veya maddenin döküldüğü çıkış noktasını, kovanın veya kabın ağzını temsil eder.
رİnsan başı; başlangıç, üst yöneliş, öncelikTahliyenin yöneldiği istikameti, hareketin başladığı üst noktayı ve iradi yönelişi simgeler.
غErken alfabede bağımsız işareti bulunmayıp ع (göz, su kaynağı) imgesinden türetilmiştir; hırıltılı ses derinlik ve örtü katar (türetme)Kabın derinliğindeki muhtevanın kaynaktan çıkıp akmasını, içte hiçbir şey kalmayacak şekilde boşalmayı temsil eder.
فرغBir açıklıktan (ağız) başlayarak derinlikteki muhtevayı bütünüyle dışarı akıtma ve hacmi boşaltma hareketiKabın içindeki mevcudiyetin menfezden tahliye edilerek kabın yeni bir kabule hazır hale getirilmesini ve zihnin/vücudun diğer meşguliyetlerden arınmasını ifade eder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKovanın su dökülen ağzı (el-ferğ), kuyu kovasındaki suyun veya bir kaptaki sıvının bütünüyle dökülüp boşaltılması; karşılıksız akıtılan kan (zehebe demuhû ferğan).
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde kovanın ağzından suyun gürül gürül dökülmesi tasvir edilirken kullanılmıştır: كأن شدقيه إذا تهكما / فرغان من دلوين قد تخرما (Deve veya atın genişleyen ağzı, yarılmış iki kovanın dökülen ağızlarına benzetilir).
Erken Arapça kullanımİçi boşaltılmış, ek yeri olmayan yüzük veya dökme metal için «el-halkatü’l-müfrağa» tabiri kullanılmış; kişinin rızık genişliği ve zihin rahatlığı için «el-bâlü’l-fâriğ» deyimi yerleşmiştir.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça فرغ kökü, Batı Sami dillerindeki boşalma, tahliye olma, kabı devirme veya dökme anlam alanıyla morfolojik ve semantik bakımdan örtüşür. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarda doğrudan aynı kök harfleriyle birebir paralel sınırlı olmakla birlikte, boşluk, aralık ve dışa akıtma semantiğini taşıyan köklerle kavramsal eşdeğerlik gösterir. Güney Sami (Eski Güney Arapça ve Ge'ez) havzasında bir işi bitirme, terk etme ve serbest kalma anlam katmanları mevcuttur. Arapçada kök, hem kabın içindekini dökmesi (geçişli / if'âl) hem de kabın bütünüyle boş kalması (geçişsiz) biçiminde iki kutuplu bir gelişme göstermiş; kovanın dökülen ağzı olan somut göçebe nesnesinden soyut zihinsel ve dini yöneliş kavramına pürüzsüzce evrilmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönفر çekirdeğinden türeme somut nesne adıKovanın su akıtan iki kulağı ve ağzı (el-ferğân) isminden dökme fiiline, oradan meşguliyetin bitmesi anlamında soyut boşluğa geçilmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami ve Kuzeybatı Sami anlam paralelliğiSuyun dökülmesi, yerin ve vaktin serbest kalması, yükten arınma anlam matrisiyle bölgesel köklerle semantik ortaklık taşır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik boşalma ve akıtma biçimleriÇad ve Berberi dillerindeki sıvı dökme ve kabı tahliye etme tasvirleriyle kavramsal benzerlikler görülür.Muhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
فرغAnlamlıBoşalmak, dökmekKabın veya zihnin içindekini tahliye edip hazır hale gelmesiHedef kök; Kur'an'da geçer
فغرAnlamlıAğzı sonuna kadar açmakBir menfezin, kuyunun veya ağzın alabildiğine açılmasıAçıklık çekirdeği ortak; Kur'an'da geçmez
رفغAnlamlıBolluk, genişlik, refahHayatın darlıktan çıkıp genişlemesi, rahat nefes alma haliGenişlik ve darlıktan kurtulma bağı; Kur'an'da geçmez
رغفAnlamlıHamuru toparlayıp somun yapmakEkmeği şekillendirip düzlemek, bir araya getirmekMaddi şekil verme; Kur'an'da geçmez
غفرAnlamlıÖrtmek, korumak, bağışlamakGünahı örtüp kulun üzerinden sorumluluk yükünü kaldırmakYükü hafifletme ve koruma yönüyle akraba; Kur'an'da geçer
غرفAnlamlıAvuçlamak, çekip çıkarmakBir kaptan veya sudan avuçla alıp tahliye etmekSıvıyı kaptan çıkarma hareketiyle doğrudan irtibatlı; Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
فرغMerkezTahliye, dökülme, arınmaİçindekini dökerek yeni bir işe hazır ve serbest hale gelmeHem dökmeyi hem de kabın boş kalmasını kuşatan çift yönlü kök
خلوKomşuYalnızlık ve boşlukMekânın veya zamanın maddeden büsbütün arınması; tenhalıkخلو durağan boşluğu, فرغ ise hareketli tahliyeyi öne çıkarır
صببKomşuSıvı akıtma, dökmeBir sıvının yukarıdan aşağıya akıtılması eylemiصبب yalnızca akışı anlatır, فرغ ise kabın içini tamamen boşaltmayı içerir
خلصKomşuSaflaşma, kurtulmaKarışık maddelerden arınıp katışıksız hale gelmeخلص arılık ve saflığa, فرغ ise hacmin tahliyesine odaklanır
شغلZıtDoluluk, alıkoymaİnsanı veya kabı başka bir şeye yer bırakmayacak biçimde doldurmaKapasitenin tüketilmesi, vaktin veya hacmin dolu olması hali

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaفرغBoşalmak, dökmek, yönelmekKabın tahliyesi, sabrın bolca indirilmesi ve bir işi bitirip diğerine adanmaKesin
LatinceVacare, effundereBoş olmak, dökmek, kendini vermekVacare boşluğu ve bir işe vakit ayırmayı; effundere ise bütünüyle dökmeyi karşılar.Güçlü
İngilizceTo empty, to pour out, to devote oneselfBoşaltmak, dökmek, teksif olmakTo empty kabın boşalmasını, to pour sabrın dökülüşünü, devote ise zihnin tahliye edilip adanmasını verir.Kesin
AlmancaEntleeren, ausschütten, sich widmenBoşaltmak, dökmek, kendini vakfetmekAusschütten bolca dökmeyi, sich widmen önceki meşguliyeti bitirip yeni işe yönelmeyi karşılar.Güçlü
FransızcaVider, déverser, vaquerBoşaltmak, dökmek, meşguliyetten çıkmakDéverser sabır veya erimiş bakır dökmeyi, vaquer ise serbest kalıp bir şeye yönelmeyi anlatır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Arabic-English Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًاBolca ve kesintisiz sabır dökülmesi, mukavemet zerk edilmesiDüşmanla karşılaşma ve ölüm tehdidi karşısında metanet talebi; Bakara 2:250, A'râf 7:126
أُفْرِغْ عَلَيْهِ قِطْرًاMaddi eriyiğin dökülerek boşlukların kapatılmasıSed yapımında erimiş bakırın demir kütleleri arasına dökülmesi; Kehf 18:96
سَنَفْرُغُ لَكُمْBütünüyle hesaba çekmeye yönelme, kesin irade beyanıKıyamet günü ilahi adaletin tecellisi için mühletin bitişi ve hesaba kastetme; Rahmân 55:31
فَارِغًاDuygusal ve zihinsel sarsıntı, sabır ve tedbirin boşalmasıHz. Musa'nın annesinin kalbindeki tüm dünyevi düşüncelerin silinip dehşetle dolması; Kasas 28:10
فَإِذَا فَرَغْتَ فَانْصَبْBir ameli, ibadeti veya tebliğ yükünü tamamlayıp diğerine koyulmaPeygamberî davette bir safhanın bitimiyle hemen yeni bir ibadet ve gayrete yönelme; İnşirâh 94:7

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamRahmân 55:31 ayetindeki ilahi irade ve fiil sıfatlarıAllah'ın bir işle meşgulken diğerinden alıkonulmayacağı (لا يشغله شأن عن شأن); ayetin meşguliyetten kurtulma değil, hesaba kesin yöneliş olduğuTeşbihten tenzihe geçiş; iradenin tek bir hedefe kilitlenmesi
Fıkıhİbadetlerde zihinsel arınma, borçtan ve meşguliyetten zimmetin beraatiNamazda kalbin dünya telaşından boşalması (farâğu'l-kalb); hac ve diğer amellerin edasından sonraki mükellefiyetin kalkmasıHukuki ve ruhi mükellefiyetin tahliyesi
Tefsirİnşirâh 94:7 ve Kasas 28:10 ayetlerinin bağlamsal tahliliAnne kalbinin Musa haricindeki her şeyden boşalması veya sabrının tükenmesi; peygamberin risalet görevini bitirince duaya yönelmesiDinamik vazife değişimi ve psikolojik boşalım
HadisZaman ve sıhhat nimetlerinin kıymeti; sabır niyazıİki nimet vardır ki insanların çoğu onda aldanmıştır: Sağlık ve boş vakit (el-farâğ); dua ederken sabrın üzerimize boşaltılması talebiVaktin atıl bırakılmaması, imkân alanının ibadetle doldurulması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKulun ibadet ve ubudiyet yönelişiTecerrüd ve ihlasKalbi masivadan boşaltarak ilahi vahye ve amele hazır hale getirmeKalp önceki meşgalelerden arınmadıkça hakiki marifet ve sabır oraya dökülemez.Kesin
İlmiZihinsel kapasite ve metodolojiÖnyargılardan arınma (tahlil ve tahliye)Yeni bilgiye yer açmak için zihni gereksiz yük ve peşin fikirlerden temizlemeBilimsel kavrayış, önceki meşguliyetlerin ve tortuların zihinden boşaltılmasıyla mümkündür.Güçlü
SiyasiHükümranlık ve adalet icrasıKararlılık ve odaklanmaDevlet mekanizmasının dağınık işleri bırakıp temel krize ve adalete kilitlenmesiİdarenin tali sorunları tüketip esas meseleye (hesap sorma, imar) bütünüyle yönelmesi.Güçlü
İktisadiKaynak kullanımı ve iş gücüAtıl kapasitenin üretime tahsis edilmesiBoşta kalan emeğin veya sermayenin vakit kaybetmeksizin yeni bir üretime aktarılmasıBir görevi bitiren iş gücünün durmaksızın katma değer üreten bir sonraki amele sevk edilmesi.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTermodinamik tahliye ve bellek sıfırlaması (buffer flush)Bir sistemin yeni bir girdiyi işleyebilmesi için mevcut yükünü dışarı aktarması ve potansiyel enerjiyi işe dönüştürmesi haliGüçlü
Beşeri bilimlerPsikolojik katarsis ve rol değişimi dinamiğiBireyin travmatik veya yoğun bir duygusal evreyi boşaltarak yeni bir toplumsal/psikolojik vazifeye hazır hale gelmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca modern Türkçedeki «boş vakit», «avarelik», «işsizlik» ve «eylemsizlik» kalıbına sıkıştırılması.
Kur'an içi daha geniş anlamKök Kur'an'da asla durağan ve tembel bir boşluğu anlatmaz; bir doluluğun dökülerek tahliye edilmesi, ardından hemen başka bir gayretle doldurulması gereken dinamik bir eşiktir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnşirâh Suresi'ndeki emrin pasif bir istirahat sanılması veya Rahmân Suresi'ndeki ilahi fiilin haşa önceden meşgul olup sonra boşa çıkan bir beşeri zaaf gibi yorumlanması.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan hayatına yüklediği dinamizmi, görevin bitimsizliğini ve sabrın gökten damla damla değil, kovanın ağzından dökülürcesine gür bir tecelliyle istendiğini kavramak için merkezidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Cihat ve sabır ayetlerinde (Bakara 2:250, A'râf 7:126), davet ve kulluk temposunu belirleyen ayetlerde (İnşirâh 94:7) ve kıyamet hesabı sahnelerinde (Rahmân 55:31) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Müslümanın hayatında atıl, amaçsız ve boş bir zaman dilimi olabileceği vehmini çökertir; sabrın edilgen bir katlanma değil, boşaltılan bir sebat zırhı olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamKovanın su akıtan geniş ağzından muhtevanın bütünüyle dışarı dökülmesi, kabın içindeki sıvının boşaltılarak hacmin serbest kalması.
  • Soyut anlamBir sorumluluğu, meşguliyeti, duygusal sarsıntıyı veya ameli nihayete erdirip, yeni bir ilahi tecelliyi ve görevi karşılamak üzere zihni ve iradeyi bütünüyle serbest kılma hali.
  • Sistematik karşılıkDinamik devir-daim ilkesi; hiçbir kabın veya vaktin atıl bırakılmayıp tahliyenin derhal yeni bir dolum ve gayretle (nasab) ikame edildiği kesintisiz sorumluluk sistemi.
  • LaTeX modeliSt→−ΔC∅  ⟹  ∅→+ΔESt+1
  • LaTeX açıklamasıFormülde St mevcut meşguliyet veya doluluk durumunu, −ΔC içteki yükün veya vazifenin dışarıya bütünüyle tahliyesini (ferâğ), ∅ bu tahliye neticesinde ortaya çıkan serbest ve açık kapasiteyi, +ΔE ise duraksamaksızın bu yeni alana yöneltilen gayret, amel veya ilahi tecelliyi (nasab/yeni hedef), St+1 ise kesintisiz devam eden yeni aktif hali temsil eder. Model, kökün pasif bir yokluk değil, ardışık ameller arasındaki tahliye ve intikal mekanizması olduğunu doğrular.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ف