فرغ
ف - ر - غ
KÖK- 6 geçiş
- 6 ayet
- 5 sîga
- 12 sözlük
Ferğ “Firağ”, kovanın su dökülen ağzıdır. Sonraları dökmek, dökülmek, daha sonraları da boşalmış anlamı kazanmıştır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Ferğ “Firağ”, kovanın su dökülen ağzıdır. Sonraları dökmek, dökülmek, daha sonraları da boşalmış anlamı kazanmıştır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.880 harfباب الغين والراء والفاء معهما
ر غ ف، غ ف ر، غ ر ف، ر ف غ، ف ر غ، ف غ ر مستعملات رغف:
الرُّغْفانُ جمع الرَّغيفِ، والرُّغُفُ أيضا، والعَدَدُ أَرْغِفةٌ.
غرف: الغَرْفُ: غَرْفُكَ المَاءَ باليَدِ وبالمِغْرَفَةِ.
والغَرْفةُ: قَدْرُ اغْتِرافِكَ، مثل الكف.
والغَرْفَةُ: مرة واحدة.
والغُرْفَةُ: بيتٌ فَوقَ بيت.
وغَرْبٌ غَرُوفٌ أي كثير الأخذ.
ومزادة غَرْفِيَّةٌ: مدبوغة بالغَرْفِ.
والغَرْفُ: شجر يجلب من يبرين،
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR728 harfفَرَغْتُ من الشغل أفْرُغُ فُروغاً وفَراغاً وتَفَرَّغْتُ لكذا. واسْتَفْرَغْتُ مجهودي في كذا، أي بذلته. وفَرِغَ الماءُ بالكسر يَفْرَغُ فَراغاً، أي انصبّ. وأفْرَغْتُهُ أنا. وحلقةٌ مُفْرَغَةٌ، أي مصمَتَةُ الجوانب. وأفْرَغْتُ الدلاءَ: أرقْتُها. وفَرَّغْتُهُ تفريغاً، أي صببته. وافْتَرَغْتُ، أي صببت الماء على نفسي. وتفريغُ الظروف: إخلاؤها. والفَرْغُ: مخرَجُ الماء من الدلو من بين العراقيّ، ومنه سمَّي
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR12.681 harfغ ر ف
غرف ، غفر ، فرغ ، فغر ، رغف ، رفغ : مستعملة .
غرف : قال الله جل وعز : ( إِلاَّ مَنِ اغْتَرَفَ غُرْفَةً بِيَدِهِ ) ( البقرة : 249 ) ، وقرىء ) غَرْفةً ، وأخْبَرْني الْمُنذِريُّ عن أبي العباس أنه قال غُرفةً قراءةُ عثمان رواه ابن عامرٍ ، ومعناه الذي يُغترَفُ نفسه وهو الاسم ، والغَرْفَةُ المرَّة من المصدرِ .
قال : وقال الكسائي : لوْ كان مَوضعُ اغترَفَ غرفَ اخْترْتُ الفَتْحَ لأنه يخرجُ عَلَى
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR19.227 harf(باب الفاء والراء وما يثلثهما)
(فرز) الفاء والراء والزاء أُصَيْلٌ يدل على عَزْل الشيء عن غيره. يقال: فرَزْت الشيءَ فرْزاً، وهو مفروز، والقِطعة فَِرْزة([1]) .*فرس) الفاء والراء والسين أُصَيل يدلُّ على وطءِ الشَّيء ودقِّه. يقولون: فَرَسَ عنقَه، إذا دقَّّها. ويكون ذلك من دقِّ العُنق([2]) من الذَّبيحة. ثم صيِّر كلُّ قتلٍ فَرْسا، يقال: فرَسَ الأسدُ فريستَه. وأبو فِراسٍ: الأسد. وممكنٌ أن يكون الفَرَس
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR874 harf- الفراغ: خلاف الشغل، وقد فرغ فراغا وفروغا، وهو فارغ. قال تعالى: ﴿سنفرغ لكم أيها الثقلان﴾ [الرحمن/31]، وقوله تعالى: ﴿وأصبح فؤاد أم موسى فارغا﴾ [القصص/10]، أي: كأنما فرغ من لبها لما تداخلها من الخوف وذلك كما قال الشاعر:
*كأن جؤجؤه هواء*
(هذا عجز بيت لزهير، وشطره:
*كأن الرحل منها فوق صعل*
وهو في ديوانه ص 9)
وقيل: فارغا من ذكره، أي أنسيناها ذكره حتى سكنت واحتملت أن تلقيه في اليم، وقيل: فارغا، أي:
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR998 harfف ر غ
هذا إناء ودرهم مفرغٌ ومفرّغ: مصبوب في القالب غير مضروبٍ.
و " هم كالحلقة المفرغة لا يدرى أين طرفاها ".
ودلوٌ واسعة الفروغ وهي مفارغ الماء بين العراقي واحدها فرغٌ وبه سميَ: فرغاً الدلو وهما كوكبان: كأن شدقيه إذا تهكّما فرغان من غربين قد تخرّما تهكّم: تغنّى.
وقال أمية بن أبي عائذ الهذليّ: وذكرها فيح نجم الفرو - غ من صيهب الحرّ برد السمال هم الحاملون المحسنون بقومهم إذا
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.167 harfالفَراغُ: الخَلاءُ، فَرَغَ يَفْرَغُ ويَفْرُغُ فَراغاً وفُروغاً وفَرِغَ يَفْرَغُ. وفي التنزيل: وأَصْبَحَ فُؤادُ أُمِّ موسى فارِغاً، أَي خالياً من الصبر، وقرئ فُرُغاً أَي مُفَرَّغاً. وفَرَّغَ المكانَ: أَخلاه، وقد قرئ: حتى إِذا فُرِّغَ عن قلوبِهم، وفسر: فَرَّغَ قلوبَهم من الفَزَعِ. وتَفْرِيغُ الظُّرُوفِ: إِخْلاؤها. وفَرَغْتُ من الشُّغُلِ أَفْرُغُ فُروغاً وفَراغاً وتَفَرَّغْتُ لكذا واستَفْرَغْتُ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR258 harf* ف ر غ * * فَرَغض * من الشغل من باب دخل و * فَرَاغاً * أيضا و * تَفَرَّغَ * لكذا و * اسْتَفْرَغَ * مجهوده في كذا أي بذله و * فَرِغَ * الماء بالكسر * فَرَاغاً * أي انصب و * أفْرَغَهُ * غيره وحلقه * مُفْرَغَةٌ * أي مصمتة الجوانب و * تَفْرِيغُ * الظروف إخلاؤها
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR8.927 harfفرغ منه، أي: من الشغل، كمنع، وسمع ونصر، الأولى ذكرها يونس في كتاب اللغات، وهي والثانية لغتان في الثالثة، قال الصاغاني: وكذلك فرغ، بالكسر، يفرغ بالضم مركب من لغتين، فروغا، وفراغا، فهو فرغ ككتف، وفارغ، أي: خلا ذرعه، ومنه قوله تعالى: وأصبح فؤاد أم موسى فارغا أي خاليا من الصبر، ومنه يقال: أنا فارغ، وقيل: خاليا من كل شيء إلا من ذكر موسى عليه السلام، وقيل: فارغا من الاهتمام به، لأن الله تعالى وعدها أن
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR19.139 harfفَرَغَ
1 فَرَغَ ذ , [aor. فَرُغَ ; and app. فَرِغَ, aor. فَرَغَ and فَرُغَ , as below; inf. n. فُرُوغٌ and فَرَاغٌ; or, accord. to some, the latter is a simple subst., but it is more commonly used than the former;] said of a thing, It was, or became, empty, vacant, void, devoid, destitute, or unoccupied; syn. خَلَا. (Msb.) [You say, فَرَغَ مِنْ كَذَا It was, or became, empty, vacant, void,
فَرَغَ 1 فَرَغَ ذ , [aor. فَرُغَ ; and app. فَرِغَ, aor. فَرَغَ and فَرُغَ , as below; inf. n. فُرُوغٌ and فَرَاغٌ; or, accord. to some, the latter is a simple subst., but it is more commonly used than the former;] said of a thing, It was, or became, empty, vacant, void, devoid, destitute, or unoccupied; syn. خَلَا. (Msb.) [You say, فَرَغَ مِنْ كَذَا It was, or became, empty, vacant, void, devoid, or destitute, of such a thing; or unoccupied thereby.] And فَرَغَ لَكَ الشَّىْءُ [The thing was, or became, vacant, or unoccupied, for thee; as though it were a place, or a vessel: and hence, the thing was, or became, exclusively for thee]. (TA voce خَلَا.) ― -b2- [Hence,] فَرَغَ (O, * K, * TA) said of a man, (TA,) [and app. فَرِغَ also, as below,] inf. n. فُرُوغٌ, (tropical:) He died; (O, K, TA;) because his body became devoid of his soul, or spirit. (TA.) ― -b3- And فَرَغَ مِنَ الشُّغْلِ, (S, O, Msb, K, *) aor. فَرُغَ , inf. n. فُرُوغٌ (S, O, Msb, K) and [more commonly] فَرَاغٌ, (S, O, K,) or the latter is a simple subst.; (Msb;) and فَرَغ, aor. فَرَغَ , (O, K,) mentioned by Yoo; (O;) and فَرِغَ, aor. فَرَغَ , (O, Msb, K,) of the dial. of Temeem; (Msb;) and فَرِغَ, aor. فَرُغَ , a compound of two dial. vars.; (O, Msb;) He was, or became, vacant from, devoid of, or free from, business, occupation, or employment; unoccupied, unemployed, or at leisure. (K, * TA.) [See also 5.] ― -b4- [And hence, فَرَغَ مِنَ الأَمْرِ He ceased from, ended, or finished, the affair.] ― -b5- And فَرَغَ لَهُ and اـِلَيْهِ, (O, Msb, K, TA,) aor. فَرُغَ and فَرَغَ ; (TA;) and فَرِغَ, (O, * Msb, K, * TA,) aor. فَرَغَ ; inf. n. فُرُوغٌ and [more commonly] فَرَاغٌ; (TA;) He made him, or it, his object, or the object to which he directed himself; syn. قَصَدَ: (O, Msb, K, TA:) [or he made him, or it, his exclusive object; agreeably with an explanation of the phrase here following]: whence, in the Kur [lv. 31], لَكُمْ سَنَفْرُغُ We will make you our object; expl. by IAar as meaning سَنَعْمِدُ [which is syn. with سَنَقْصِدُ]; (TA;) and some read سَنَفْرَغُ; (O, TA;) and some, سَنِفْرَغُ; (O;) and some, سَنِفْرِغُ, asserting that Temeem say نِعْلِمُ; (O, TA;) and some, سَنَفْرَغُ اـِلَيْكُمْ, meaning سَنَقْصِدُ اـِلَيْكُمْ; or سَنَفْرُغُ لَكُمْ means We will apply ourself exclusively (سَنَتَجَرَّدُ) to the reckoning with, and the requiting of, you; and it is said to be a threat; (Bd;) a metaphorical phrase, from a man's saying to him whom he threatens, سَأَفْرُغُ لَكَ, (Ksh, Bd,) meaning I will apply myself exclusively to the making an assault upon thee: (Ksh:) one says [also] in threatening, لَأَفْرُغَنَّ لَكَ [meaning in like manner I will assuredly apply myself &c.]. (TA.) [See, again, 5.] ― -b6- فَرِغَ المَآءُ, (S, O, K,) aor. فَرَغَ , (S, K,) inf. n. فَرَاغٌ, (S, TA,) The water poured out or forth, or became poured out or forth. (S, O, K.) -A2- فَرُغَ, [aor. فَرُغَ ,] inf. n. فَرَاغَةٌ, (tropical:) He (a horse) was easy, or good, and quick, in pace, and wide in step. (TA.) ― -b2- فَرُغَتِ الضَّرْبَةُ (tropical:) The [wound made by a] stroke, or blow, was wide; (O, K, TA;) likened to the فَرْغ of the leathern bucket. (TA.) ― -b3- And فَرَاغَةٌ (as an inf. n. of which the verb is فَرُغَ, TK) signifies The being impatient, and disquieted or disturbed or agitated. (O, K.) -A3- فَرَغَ as trans.: see 4.
فَرَّغْتُهُ 2 فَرَّغْتُهُ ذ I made it empty, vacant, void, devoid, destitute, or unoccupied; as also ↓ أَفْرَغْتُهُ. (Msb.) تَفْرِيغُ الظُّرُوفِ signifies The making the receptacles empty. (S, O, K.) And some read [in the Kur xxxiv. 22], حَتَّى اـِذَا فُرِّغَ عَنْ قُلُوبِهِمْ, (O, TA,) expl. as meaning Until, when their hearts shall be made void of fear, or fright: or, accord. to IJ, فُرِّغَ and فُزِّعَ and افْرَنْقَعَ [which are all mentioned as readings in the same passage] have one meaning. (TA. [See 2 in art. فزع.]) ― -b2- [Hence one says, فرّغهُ لِكَذَا He made him to be, or become, or he left him, vacant from, devoid of, or free from, business, occupation, or employment; or made him to be unoccupied, unemployed, or at leisure; so that he might apply himself exclusively to such a thing.] ― -b3- See also the next paragraph.
4 أَفْرَغَ see 2, first sentence. ― -b2- افرغهُ, (S, O, K,) inf. n. اـِفْرَاغٌ and مُفْرَغٌ, (O,) signifies [also] He poured it out, or forth; (S, O, K;) namely, water [&c.]; (S;) as also ↓ فرّغهُ, (S, O, K,) inf. n. تَفْرِيغٌ; (S, O;) and افرغ likewise signifies he poured forth blood; (S, O, K;) and عَلَيْهِ ↓ فَرَغَ المَآءَ, meaning he poured out, or forth, upon him, the water, is mentioned by Th, who has cited as an ex., فَرَغْنَ الهَوَى فِى القَلْبِ ثُمَّ سَقَيْنَهُ صُبَابَاتِ مَآءِ الحُزْنِ بِالأَعْيُنِ النُّجْلِ [They (referring to women) poured desirous love into the heart; then they gave him to drink the remains of the water of grief, by looking with the wide eyes: but perhaps فَرَغْنَ is here used for فَرَّغْنَ, by poetic license, for the sake of the metre]: (TA:) اـِفْرَاغَةٌ signifies A single act of اـِفْرَاغ; and hence the trad. كَانَ يُفْرِغُ عَلَى رَأْسِهِ ثَلَاثَ اـِفْرَاغَاتٍ [He used to pour upon his head three pourings]. (TA.) ― -b3- [Hence,] رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا, in the Kur [ii. 251 and vii. 123], means (tropical:) O our Lord, pour forth upon us patience, like as [the water of] the leathern bucket is poured forth: (O, TA:) or send down upon us patience (Msb, * TA) that shall envelop us: (TA:) or أَفْرَغَ اللّٰهُ عَلَيْهِ الصَّبْرَ means (assumed tropical:) God inspired him with patience. (Msb in art. ربط.) ― -b4- [Hence, also,] أَفْرَغَ عَلَيْهِ ذَنُوبًا [lit. He poured forth upon him a bucketful of water] means (tropical:) he talked with him of that in consequence of which he was confounded, or perplexed, by shame. (TA.) ― -b5- افرغ also signifies He poured metal, such as gold and silver &c., in a molten state, into a mould. (TA.) And He cast a thing, i. e. formed it by pouring molten metal into a mould. (Msb. [See its pass. part. n., مُفْرَغٌ.]) ― -b6- And افرغ عِنْدَ الجِمَاعِ He poured forth his مَآء [or sperma] on the occasion of جماع. (TA.)
تفرّغ 5 تفرّغ ذ He was, or became, or he made himself to be, vacant from, devoid of, or free from, business, occupation, or employment; unoccupied, unemployed, or at leisure; syn. تَخَلَّى مِنَ الشُّغْلِ. (O, K.) [See also فَرَغَ مِنَ الشُّغْلِ.] Hence the trad. of the Prophet, تَفَرَّغُوا مِنْ هُمُومِ الدُّنْيَا مَا اسْتَطَعْتُمْ [Be ye, or make yourselves to be, vacant, or free, from the anxieties of the present state of existence as much as ye are able]. (O.) ― -b2- And تَفَرَّغْتُ لِكَذَا [I was, or became, or I made myself to be, vacant, or free, from business, occupation, or employment; or unoccupied, unemployed, or at leisure; for such a thing: and I applied myself exclusively to such a thing]: (S: [these meanings are there indicated, but not expressed; and are well known:]) one says, تفرّغ لِلْعِبَادَةِ [He applied himself exclusively to religious service]: (Msb in art. بتل:) and تَفَرَّغْتُ لِلْأَمْرِ means [also, simply,] تَصَدَّيْتُ لَهُ [i. e. I addressed, or applied, or directed, myself, or my regard, or attention, or mind, to the affair]. (Msb in art. صد.) [See also فَرَغَ لَهُ and اـِلَيْهِ.] ― -b3- And تفرّغ بِهِ signifies تَخَلَّى بِهِ [meaning He confined himself exclusively to it; or contented himself with it exclusively of other things]. (K and TA in art. خلو.)
اِفْتَرَغْتُ 8 اِفْتَرَغْتُ ذ I poured forth upon myself (S, O) water: (S:) [and so افترغت عَلَى نَفْسِى; for one says,] رَأَيْتُهُ يَغْتَرِفُ المَآءَ ثُمَّ يَفْتَرِغُهُ عَلَى نَفْسِهِ [I saw him taking, or lading out, the water; then pouring it forth upon himself]. (A, TA.) And اِفْتَرَغْتُ لِنَفْسِى مَآءً I poured out for myself water. (O, K.)
استفرغِ 10 استفرغِ ذ [He drew forth water &c.]. One says, استفرغ مَا فِى الرَّاوِيَةِ مِنَ المَآءِ [He drew forth what was in the leathern water-bag, or pair of leathern water-bags, of water]. (TA in art. عزل.) El-Akhtal said respecting Esh-Shaabee, meaning to denote the largeness of the latter's retentive faculty, أَنَا أَسْتَفْرِغُ مِنْ اـِنَآءٍ وَاحِدٍ وَهُوَ يَسْتَفْرِغُ مِنْ أَوَانِىَ شَتَّى (tropical:) [I draw from one vessel, and he draws from divers vessels]. (TA.) ― -b2- Also He vomited intentionally; or constrained himself to vomit: (O, K:) thus it signifies in the conventional language of the physicians. (O.) ― -b3- اِسْتَفْرَغَ فُلَانٌ مَا فِى صَحْفَتِهِ is a prov., meaning Such a one [exhausted, or] chose for himself, as his share, [the whole of] what was in his صحفة [or large bowl]. (TA in art. صحف.) ― -b4- And one says, استفرغ فُلَانٌ مَجْهُودَهُ (tropical:) Such a one exhausted his power, or ability; or exerted it unsparingly, or to the utmost; (S, * O, Msb, * K, * TA;) فِى كَذَا [in such a thing]. (S, TA.)
فَرْغٌ فَرْغٌ ذ Width, breadth, or ampleness. (S, O, TA.) ― -b2- And The place whence the water pours forth, between the cross-pieces of wood (العَرَاقِى), of the leathern-bucket; (S, O, K;) as also ↓ فِرَاغٌ: (K: [expl. in the O as signifying the side of the leathern bucket from which the water pours forth:]) pl. of the former فُرُوغٌ (TA) and مَفَارِغُ, [which is anomalous, like مَشَابِهُ and مَحَاسِنُ &c.,] (A, TA,) or this is pl. of ↓ مَفْرَغٌ. (TA.) ― -b3- Hence الفَرْغَانِ, (S, O,) فَرْغُ الدَّلْوِ المُقَدَّمُ and فَرْغُ الدَّلْوِ المُؤَخَّرُ, (S, O, K,) or الفَرْغُ الأَوَّلُ and الفَرْغُ الثَّانِى, (Kzw,) Two of the Mansions of the Moon, (S, O, K,) the Twenty-sixth Mansion and the Twentyseventh; four stars, wide apart, forming the corners of a square, or four-sided figure; (Kzw;) each consisting of two stars, (S, O, K, and Kzw,) of two bright stars, (S,) the apparent distance between each two stars being the measure of five cubits, (S, O, L,) or the measure of a spear; (K;) [see ذِرَاعٌ and رُمْحٌ; the former pair consists of the stars a and b of Pegasus; and the latter, of g in Pegasus together with the bright star in the head of Andromeda; as is shown by what here follows:] the Arabs name الدَّلْوُ the four bright stars in Pegasus which form a square, or four-sided figure; i. e., that at the extremity of the neck, which is called مَتْنُ الفَرَسِ, and that which is called مَنْكِبُ الفَرَسِ, and that which is called جَنَاحُ الفَرَسِ, and the star that belongs to both Pegasus and Andromeda: (Kzw, descr. of Pegasus:) [these two pairs of stars are what are commonly known as the فَرْغَانِ; and are plainly indicated by the periods assigned to the auroral settings thereof: but the periods assigned to their auroral risings would lead us to apply the appel-lation of the فرغان to some other stars, not easily determinable, in Aquarius: see نَوْءٌ: and see also مَنَازِلُ القَمَرِ, in art. نزل.] The pl. الفُرُوغُ is said to be applied to The فَرْغَانِ with the stars around them: (O, TA:) and (accord. to El-Jumahee, O, TA) الفُرُوغُ [in the CK erroneously written الفَرُوغُ] signifies [The constellation called] الجَوْزَآءُ. (O, K, TA. [But see فُرُوعُ الجَوْزَآءِ, in art. فرع.]) ― -b4- فَرْغٌ also signifies A vessel in which is [the exuded, or expressed, juice termed] دِبْس, (O, K,) and صَقْر. (O.) ― -b5- Also Land affected with drought, or barrenness. (IB, TA.) ― -b6- See also the next paragraph.
فِرْغٌ فِرْغٌ ذ : see فَارِغٌ. ― -b2- ذَهَبَ دَمُهُ فِرْغًا and ↓ فَرْغًا mean His blood went for nothing, as a thing of no account, unretaliated, and uncompensated by a mulct, (S, O, K,) and retaliation for it was not sought: (S, O:) and in like manner one says, ذَهَبَتْ دِمَاؤُهُمْ فِرغًا [Their bloods went for nothing, &c.]. (Z, TA.) Hence, in the Kur xxviii. 9, accord. to one reading, وَأَصْبَحَ فُؤَادُ أُمِّ مُوسَى فِرْغًا (Ksh and Bd) i. e. And the heart, or mind, of the mother of Moses became [as though it were] a thing that was lost, or that had gone away. (Ksh. [See فَارِغٌ.])
فَرِغٌ فَرِغٌ ذ : see فَارِغٌ, first quarter.
فُرُغٌ فُرُغٌ ذ i. q. مُفَرَّغٌ [Made empty, vacant, void, &c.]: (O, TA:) so in the phrase اـِنَآءٌ فُرُغٌ [An emptied vessel]: (TA:) and so in the saying [in the Kur xxviii. 9], accord. to the reading of Kh, وَأَصْبَحَ فُؤَادُ أُمِّ مُوسَى فُرُغًا [And the heart of the mother of Moses became rendered void of patience, or of anxiety, &c.: see فَارِغٌ]. (O, TA.) ― -b2- Applied to a bow, as also ↓ فِرَاغٌ, it means Without a string: or, as some say, without an arrow. (TA.)
فَرْغَان فَرْغَان ذ [whether with or without tenween is not shown] A wide, or capacious, vessel. (TA.)
فَرَاغٌ فَرَاغٌ ذ [generally mentioned as an inf. n., and much used as such; but accord. to the Msb, a simple subst.: as a simple subst., it means Emptiness, vacancy, or vacuity, &c.: ― -b2- and vacancy, or freedom, from business, &c.; or contr. of شُغْلٌ, as is said in the K, in art. شغل: and cessation from an affair: ― -b3- &c.: see 1]. ― -b4- [بَيْتُ الفَرَاغِ means The privy.]
فِرَاغٌ فِرَاغٌ ذ A great bowl, that cannot be carried: pl. أَفْرِغَةٌ. (Ibn-'Abbلd, O, K.) ― -b2- A wide, or capacious, large, watering-trough, of hides. (As, O, K.) ― -b3- A vessel (IAar, T, O, K) of any kind. (IAar, T, O.) ― -b4- An udder. (O.) ― -b5- The half of a load, such as is on either of the two sides of a camel: (AA, O, K:) so in the dial. of Teiyi. (AA, O.) ― -b6- See also فَرْغٌ, second sentence. -A2- [As a pl.,] Valleys, or torrent-beds: from IAar, who has not mentioned a sing. thereof, nor the derivation. (TA.) ― -b2- And [probably as pl. of ↓ فَرِيغٌ, agreeably with analogy,] Broad نِصَال [or arrow-heads; the word نصال being app. understood]. (O, K.) -A3- [As a sing. epithet,] A she-camel having no brand, or mark made with a hot iron. (TA.) ― -b2- Also A she-camel having much milk, ample in the integument of the udder. (AZ, O, L, K.) ― -b3- And A bow of which the arrowhead makes a wide wound: or of which the arrow goes far. (O, K.) ― -b4- See also فُرُغٌ. ― -b5- And see the next paragraph, in two places.
فَرِيغٌ فَرِيغٌ ذ Broad, or wide. (TA.) See فِرَاغٌ. [Hence,] ضَرْبَةٌ فَرِيغٌ (S) or فَرِيغَةٌ (O, K) (tropical:) A wide [wound made by a] stroke, or blow; (S, O, K, TA;) likened to the فَرْغ of the leathern bucket: (TA:) and ↓ طَعْنَةٌ فَرْغَآءُ, likewise, signifies (tropical:) a wide [wound made by a] piercing [with a spear &c.], (S, O, K, TA,) of which the blood flows. (TA.) ― -b2- And فَرِيغَةٌ (tropical:) A مَزَادَة [or leathern water-bag] that takes in much water; (O, K, TA;) as though having فَرْغ, i. e. width. (TA.) ― -b3- And فرِيغٌ signifies also (tropical:) Land, or ground, that is even, or flat, as though it were a road, (O, K, TA,) and wide: (TA:) or that is marked by much treading: to such Aboo-Kebeer El-Hudhalee likens the whiteness of the أَثْر, i. e. فِرِنْد, of a sword. (O, TA.) -A2- And (tropical:) A horse wide in step, (S, O, K, TA,) easy, or good, and quick, in pace; as also ↓ فِرَاغٌ: (O, K, TA:) or swift and excellent, wide in step: or quick in pace, wide in step, applied to a horse or the like; and so ↓ فِرَاغٌ, applied to an ass, and likewise to a man: and, accord. to Z, فَرِيغٌ applied to an ass signifies wide in step. (TA.) ― -b2- Also Sharp, applied to an arrow, and likewise to a knife. (TA.) And (assumed tropical:) Sharp-tongued, applied to a man. (TA.)
فُرَاغَةٌ فُرَاغَةٌ ذ The sperma of a man. (S, ISd, K.)
فَارِغٌ فَارِغٌ ذ Empty, vacant, void, devoid, destitute, or unoccupied; syn. خَالٍ; as in the phrase اـِنَآءٌ فارِغٌ [an empty vessel]: (O, TA:) and likewise applied to a man, (O, TA, *) meaning vacant from, devoid of, or free from, business, occupation, or employment; (K, * TA;) as also ↓ فَرِغٌ: (O, K, TA:) [and often, used elliptically, meaning vacant from, devoid of, or free from, business &c., and care or anxiety or disquietude; unoccupied, unemployed, or at leisure:] and ↓ أَفْرَغُ is syn. with فَارِغٌ; (O, K;) as in the phrase, of Ru-beh, مَا المَشْغُولُ مِثْلُ الأَفْرَغِ [The busied is not like the free from business]: (O, TA:) [فُرَّاغٌ is pl. of فَارِغٌ: and] ↓ فِرْغٌ is syn. with فُرَّاغٌ; (O, K; [in the former, as is often the case, the sign of tesh-deed in this word has been carelessly omitted; and in the CK, الفرَغُ is put for الفُرَّاغُ, and has been erroneously supposed to be for الفَرَاغُ;]) for ex., Tuleyhah Ibn-Khuweylid El-Asadee says, in relation to the slaying of his brother's son, Hibلl Ibn-Selemeh Ibn-Khuweylid, فَمَا ظَنُّكُمْ بِالقَوْمِ اـِذْ تَقْتُلُونَهُمْ أَلَيْسُوا وَاـِنْ لَمْ يُسْلِمُوا بِرِجَالِ فَاـِنْ تَكُ أَذْوَادٌ أُصِبْنَ وَنِسْوَةٌ فَلَنْ تَذْهَبُوا فِرْغًا بِقَتْلِ حِبَالِ [And what is your opinion of the party when ye slay them? Are they not (though they have not become Muslims) men? And if some small numbers of camels have been smitten (and carried off). and some women, ye will not go away free from care by reason of the slaying of Hibلl]. (O, TA.) It is said in the Kur [xxviii. 9], وَأَصْبَحَ فؤَادُ أُمِّ مُوسَى فَارِغًا, meaning And the heart, or mind, of the mother of Moses became devoid of patience: or devoid of everything except remembering of Moses: or devoid of anxiety; because of God's having promised to restore him to her, (O, TA,) by words in the next but one of the preceding verses. (O.) [See also another reading voce فِرْغٌ; and another, voce فُرُغٌ.] And it is said in a form of prayer, اَللّٰهُمَّ اـِنِّى أَسْأَلُكَ العَيْشِ الرَّافِغِ وَالمَالَ الفَارِغَ [O God, I ask of Thee ample, or abundant, and pleasant, or good, means of subsistence, and cattle free from labour]. (TA.) And one says, فُلَانٌ فَارِغٌ مَشْغُولٌ, meaning (assumed tropical:) Such a one is devoted to that which is unprofitable. (TA in art. شغل.) And هٰذَا كَلَامٌ فَارِغٌ (tropical:) [This is empty talk or language]. (TA.)
أَفْرَغُ أَفْرَغُ ذ [More, and most, empty &c.: and more, and most, free from business &c.]. أَفْرَغُ مِنْ فُؤَادِ أُمِّ مُوسَى [More void than the heart, or mind, of the mother of Moses] is a prov. (Meyd. [See فَارِغٌ, latter half.]) See also another prov., voce حَجَّامٌ. -A2- Also i. q. فَارِغٌ, q. v.: (O, K:) fem. فَرْغَآءُ: see فَرِيغٌ.
مَفْرَغٌ مَفْرَغٌ ذ A place of pouring out or forth: (O, TA:) and [particularly] the part of the leathern bucket that is next to the fore part of the wateringtrough. (TA.) See فَرْغٌ, second sentence. -A2- Also i. q. سيلان [app. سَيَلَانٌ i. e. The flowing of water &c.; as an inf. n. of فَرِغَ said of water]. (TA.)
دِرْهَمٌ مُفْرَغٌ دِرْهَمٌ مُفْرَغٌ ذ A dirhem [cast, i. e.] poured into a mould; not مَضْرُوب [coined or minted]. (TA.) And حَلْقَةٌ مُفْرَغَةٌ A ring that is solid (S, O, K, TA) in the sides [that compose the round], (S, O,) and [continuous,] not cut. (TA.) One says, هُمْ كَالْحَلْقَةِ المُفْرَغَةِ لَا يُدْرَى أَيْنَ طَرَفَاهَا [They are like the solid and continuous ring, of which it is not known where are the two ends]: (A, TA:) a prov., applied to a company of men united in words and action. (TA in art. حلق.) -A2- مُفْرَغٌ is also an inf. n. of أَفْرَغَهُ [q. v.]. (O.)
مُسْتَفْرِغَةٌ مُسْتَفْرِغَةٌ ذ A she-camel having much milk. (O, K. [See also فِرَاغٌ.]) ― -b2- And مُسْتَفْرِغٌ (tropical:) A horse that does not reserve aught of his run [i. e. of his power of running, for the time of need; that exhausts his power thereof]. (O, K, TA.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.277 harfفَرَغَ
فَرَغَ U ( n. ac. فَرَاْغ 22 , فُرُوْغ 27 ),
a. Became vacant, empty; was unoccupied, unemployed.
b. [ Min ], Finished with, ended, completed.
c. [ La or Ila ], Was ready for; undertook; devoted himself to.
d. ( n. ac. فُرُوْغ 27 ), Died.
فَرِغَ
فَرِغَ A ( n. ac. فَرَاْغ 22 , فُرُوْغ 27 ),
a. see supra (b) .
b. ( n. ac. فَرَغ 4 ), Was poured out ( water ).
فَرُغَ
فَرُغَ U (
Mücavir kökler37 mücavir (48 toplam)
- جالوت
1 ortak ayet · Câlut
- صدف
1 ortak ayet · Yüz çevirirler
- صبر
2 ortak ayet · Granit taş demektir
- ربط
1 ortak ayet · Rabat bağ, halka demektir
- قطر
1 ortak ayet · Maden eriyiğidir
- برز
1 ortak ayet · Bariz çıkıntı demektir
- زبر
1 ortak ayet · “Zebra”, derisi çizgili yaban eşeğidir
- فأد
1 ortak ayet · Fuad, Fevd somun ekmek demektir
- نقم
1 ortak ayet · Lokma, ağza alınan bir parça yemektir
- ثبت
1 ortak ayet · Sibat(Te) kayış demektir
- نفخ
1 ortak ayet · Körük demektir
- حدد
1 ortak ayet · Hadid demir demektir
Geçtiği ayetler(6)
وَلَمَّا بَرَزُوا لِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ قَالُوا رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ
BoşaltCalut ve askerlerine karşı çıktıkları zaman, dediler ki: Ey Rabbımız, üzerimize sabır yağdır, ayaklarımıza sebat ver ve bizi kafirler güruhuna karşı muzaffer kıl.
وَمَا تَنْقِمُ مِنَّا إِلَّا أَنْ آمَنَّا بِآيَاتِ رَبِّنَا لَمَّا جَاءَتْنَا رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَتَوَفَّنَا مُسْلِمِينَ
BoşaltSen; bizden, sırf Rabbımızın ayetleri gelince ona inandık diye intikam alıyorsun. Rabbımız; üzerimize sabır yağdır ve bizi müslümanlar olarak öldür.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فرغ |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | خلو, صبب, خلص |
| Zıt Kök | شغل |
| Çekirdek Özet 1 | Kovanın su dökülen ağzından suyun bütünüyle boşalması, kabın içindekini tahliye etmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Bir yükten, meşguliyetten veya duygusal doluluktan sıyrılarak bütünüyle yeni bir hedefe yönelme kabiliyeti |
| Çekirdek Özet 3 | Tükeniş değil; sonraki safhaya, ilahi tecelliye veya yeni bir sorumluluğa alan açan dinamik tahliye |
| Kritik Hata Riski | Kökün atıllık, tembellik veya mutlak yokluk gibi pasif bir boşluk sanılması; ilahi sıfatlarda acziyet çağrışımıyla anlaşılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فر | Yarılma, ayrılma, açığa çıkma ve yayılma; فرق, فرج, فرد, فرش köklerinde olduğu gibi bir bütünü açma, aralama ve serbest bırakma hareketi | غ | Açılma ve ayrılma hareketine akışkanlık, içsel tahliye ve derinlemesine boşalma boyutu katarak bir kabın veya hacmin içindekini bütünüyle dışarı dökmesini ifade eder. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız; açıklık, kenar, dışa açılan menfez | Suyun veya maddenin döküldüğü çıkış noktasını, kovanın veya kabın ağzını temsil eder. |
| ر | İnsan başı; başlangıç, üst yöneliş, öncelik | Tahliyenin yöneldiği istikameti, hareketin başladığı üst noktayı ve iradi yönelişi simgeler. |
| غ | Erken alfabede bağımsız işareti bulunmayıp ع (göz, su kaynağı) imgesinden türetilmiştir; hırıltılı ses derinlik ve örtü katar (türetme) | Kabın derinliğindeki muhtevanın kaynaktan çıkıp akmasını, içte hiçbir şey kalmayacak şekilde boşalmayı temsil eder. |
| فرغ | Bir açıklıktan (ağız) başlayarak derinlikteki muhtevayı bütünüyle dışarı akıtma ve hacmi boşaltma hareketi | Kabın içindeki mevcudiyetin menfezden tahliye edilerek kabın yeni bir kabule hazır hale getirilmesini ve zihnin/vücudun diğer meşguliyetlerden arınmasını ifade eder. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kovanın su dökülen ağzı (el-ferğ), kuyu kovasındaki suyun veya bir kaptaki sıvının bütünüyle dökülüp boşaltılması; karşılıksız akıtılan kan (zehebe demuhû ferğan). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde kovanın ağzından suyun gürül gürül dökülmesi tasvir edilirken kullanılmıştır: كأن شدقيه إذا تهكما / فرغان من دلوين قد تخرما (Deve veya atın genişleyen ağzı, yarılmış iki kovanın dökülen ağızlarına benzetilir). |
| Erken Arapça kullanım | İçi boşaltılmış, ek yeri olmayan yüzük veya dökme metal için «el-halkatü’l-müfrağa» tabiri kullanılmış; kişinin rızık genişliği ve zihin rahatlığı için «el-bâlü’l-fâriğ» deyimi yerleşmiştir. |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça فرغ kökü, Batı Sami dillerindeki boşalma, tahliye olma, kabı devirme veya dökme anlam alanıyla morfolojik ve semantik bakımdan örtüşür. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarda doğrudan aynı kök harfleriyle birebir paralel sınırlı olmakla birlikte, boşluk, aralık ve dışa akıtma semantiğini taşıyan köklerle kavramsal eşdeğerlik gösterir. Güney Sami (Eski Güney Arapça ve Ge'ez) havzasında bir işi bitirme, terk etme ve serbest kalma anlam katmanları mevcuttur. Arapçada kök, hem kabın içindekini dökmesi (geçişli / if'âl) hem de kabın bütünüyle boş kalması (geçişsiz) biçiminde iki kutuplu bir gelişme göstermiş; kovanın dökülen ağzı olan somut göçebe nesnesinden soyut zihinsel ve dini yöneliş kavramına pürüzsüzce evrilmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | فر çekirdeğinden türeme somut nesne adı | Kovanın su akıtan iki kulağı ve ağzı (el-ferğân) isminden dökme fiiline, oradan meşguliyetin bitmesi anlamında soyut boşluğa geçilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Kuzeybatı Sami anlam paralelliği | Suyun dökülmesi, yerin ve vaktin serbest kalması, yükten arınma anlam matrisiyle bölgesel köklerle semantik ortaklık taşır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik boşalma ve akıtma biçimleri | Çad ve Berberi dillerindeki sıvı dökme ve kabı tahliye etme tasvirleriyle kavramsal benzerlikler görülür. | Muhtemel |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فرغ | Anlamlı | Boşalmak, dökmek | Kabın veya zihnin içindekini tahliye edip hazır hale gelmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| فغر | Anlamlı | Ağzı sonuna kadar açmak | Bir menfezin, kuyunun veya ağzın alabildiğine açılması | Açıklık çekirdeği ortak; Kur'an'da geçmez |
| رفغ | Anlamlı | Bolluk, genişlik, refah | Hayatın darlıktan çıkıp genişlemesi, rahat nefes alma hali | Genişlik ve darlıktan kurtulma bağı; Kur'an'da geçmez |
| رغف | Anlamlı | Hamuru toparlayıp somun yapmak | Ekmeği şekillendirip düzlemek, bir araya getirmek | Maddi şekil verme; Kur'an'da geçmez |
| غفر | Anlamlı | Örtmek, korumak, bağışlamak | Günahı örtüp kulun üzerinden sorumluluk yükünü kaldırmak | Yükü hafifletme ve koruma yönüyle akraba; Kur'an'da geçer |
| غرف | Anlamlı | Avuçlamak, çekip çıkarmak | Bir kaptan veya sudan avuçla alıp tahliye etmek | Sıvıyı kaptan çıkarma hareketiyle doğrudan irtibatlı; Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فرغ | Merkez | Tahliye, dökülme, arınma | İçindekini dökerek yeni bir işe hazır ve serbest hale gelme | Hem dökmeyi hem de kabın boş kalmasını kuşatan çift yönlü kök |
| خلو | Komşu | Yalnızlık ve boşluk | Mekânın veya zamanın maddeden büsbütün arınması; tenhalık | خلو durağan boşluğu, فرغ ise hareketli tahliyeyi öne çıkarır |
| صبب | Komşu | Sıvı akıtma, dökme | Bir sıvının yukarıdan aşağıya akıtılması eylemi | صبب yalnızca akışı anlatır, فرغ ise kabın içini tamamen boşaltmayı içerir |
| خلص | Komşu | Saflaşma, kurtulma | Karışık maddelerden arınıp katışıksız hale gelme | خلص arılık ve saflığa, فرغ ise hacmin tahliyesine odaklanır |
| شغل | Zıt | Doluluk, alıkoyma | İnsanı veya kabı başka bir şeye yer bırakmayacak biçimde doldurma | Kapasitenin tüketilmesi, vaktin veya hacmin dolu olması hali |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فرغ | Boşalmak, dökmek, yönelmek | Kabın tahliyesi, sabrın bolca indirilmesi ve bir işi bitirip diğerine adanma | Kesin |
| Latince | Vacare, effundere | Boş olmak, dökmek, kendini vermek | Vacare boşluğu ve bir işe vakit ayırmayı; effundere ise bütünüyle dökmeyi karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | To empty, to pour out, to devote oneself | Boşaltmak, dökmek, teksif olmak | To empty kabın boşalmasını, to pour sabrın dökülüşünü, devote ise zihnin tahliye edilip adanmasını verir. | Kesin |
| Almanca | Entleeren, ausschütten, sich widmen | Boşaltmak, dökmek, kendini vakfetmek | Ausschütten bolca dökmeyi, sich widmen önceki meşguliyeti bitirip yeni işe yönelmeyi karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | Vider, déverser, vaquer | Boşaltmak, dökmek, meşguliyetten çıkmak | Déverser sabır veya erimiş bakır dökmeyi, vaquer ise serbest kalıp bir şeye yönelmeyi anlatır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Arabic-English Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا | Bolca ve kesintisiz sabır dökülmesi, mukavemet zerk edilmesi | Düşmanla karşılaşma ve ölüm tehdidi karşısında metanet talebi; Bakara 2:250, A'râf 7:126 |
| أُفْرِغْ عَلَيْهِ قِطْرًا | Maddi eriyiğin dökülerek boşlukların kapatılması | Sed yapımında erimiş bakırın demir kütleleri arasına dökülmesi; Kehf 18:96 |
| سَنَفْرُغُ لَكُمْ | Bütünüyle hesaba çekmeye yönelme, kesin irade beyanı | Kıyamet günü ilahi adaletin tecellisi için mühletin bitişi ve hesaba kastetme; Rahmân 55:31 |
| فَارِغًا | Duygusal ve zihinsel sarsıntı, sabır ve tedbirin boşalması | Hz. Musa'nın annesinin kalbindeki tüm dünyevi düşüncelerin silinip dehşetle dolması; Kasas 28:10 |
| فَإِذَا فَرَغْتَ فَانْصَبْ | Bir ameli, ibadeti veya tebliğ yükünü tamamlayıp diğerine koyulma | Peygamberî davette bir safhanın bitimiyle hemen yeni bir ibadet ve gayrete yönelme; İnşirâh 94:7 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Rahmân 55:31 ayetindeki ilahi irade ve fiil sıfatları | Allah'ın bir işle meşgulken diğerinden alıkonulmayacağı (لا يشغله شأن عن شأن); ayetin meşguliyetten kurtulma değil, hesaba kesin yöneliş olduğu | Teşbihten tenzihe geçiş; iradenin tek bir hedefe kilitlenmesi |
| Fıkıh | İbadetlerde zihinsel arınma, borçtan ve meşguliyetten zimmetin beraati | Namazda kalbin dünya telaşından boşalması (farâğu'l-kalb); hac ve diğer amellerin edasından sonraki mükellefiyetin kalkması | Hukuki ve ruhi mükellefiyetin tahliyesi |
| Tefsir | İnşirâh 94:7 ve Kasas 28:10 ayetlerinin bağlamsal tahlili | Anne kalbinin Musa haricindeki her şeyden boşalması veya sabrının tükenmesi; peygamberin risalet görevini bitirince duaya yönelmesi | Dinamik vazife değişimi ve psikolojik boşalım |
| Hadis | Zaman ve sıhhat nimetlerinin kıymeti; sabır niyazı | İki nimet vardır ki insanların çoğu onda aldanmıştır: Sağlık ve boş vakit (el-farâğ); dua ederken sabrın üzerimize boşaltılması talebi | Vaktin atıl bırakılmaması, imkân alanının ibadetle doldurulması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulun ibadet ve ubudiyet yönelişi | Tecerrüd ve ihlas | Kalbi masivadan boşaltarak ilahi vahye ve amele hazır hale getirme | Kalp önceki meşgalelerden arınmadıkça hakiki marifet ve sabır oraya dökülemez. | Kesin |
| İlmi | Zihinsel kapasite ve metodoloji | Önyargılardan arınma (tahlil ve tahliye) | Yeni bilgiye yer açmak için zihni gereksiz yük ve peşin fikirlerden temizleme | Bilimsel kavrayış, önceki meşguliyetlerin ve tortuların zihinden boşaltılmasıyla mümkündür. | Güçlü |
| Siyasi | Hükümranlık ve adalet icrası | Kararlılık ve odaklanma | Devlet mekanizmasının dağınık işleri bırakıp temel krize ve adalete kilitlenmesi | İdarenin tali sorunları tüketip esas meseleye (hesap sorma, imar) bütünüyle yönelmesi. | Güçlü |
| İktisadi | Kaynak kullanımı ve iş gücü | Atıl kapasitenin üretime tahsis edilmesi | Boşta kalan emeğin veya sermayenin vakit kaybetmeksizin yeni bir üretime aktarılması | Bir görevi bitiren iş gücünün durmaksızın katma değer üreten bir sonraki amele sevk edilmesi. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik tahliye ve bellek sıfırlaması (buffer flush) | Bir sistemin yeni bir girdiyi işleyebilmesi için mevcut yükünü dışarı aktarması ve potansiyel enerjiyi işe dönüştürmesi hali | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Psikolojik katarsis ve rol değişimi dinamiği | Bireyin travmatik veya yoğun bir duygusal evreyi boşaltarak yeni bir toplumsal/psikolojik vazifeye hazır hale gelmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca modern Türkçedeki «boş vakit», «avarelik», «işsizlik» ve «eylemsizlik» kalıbına sıkıştırılması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök Kur'an'da asla durağan ve tembel bir boşluğu anlatmaz; bir doluluğun dökülerek tahliye edilmesi, ardından hemen başka bir gayretle doldurulması gereken dinamik bir eşiktir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnşirâh Suresi'ndeki emrin pasif bir istirahat sanılması veya Rahmân Suresi'ndeki ilahi fiilin haşa önceden meşgul olup sonra boşa çıkan bir beşeri zaaf gibi yorumlanması. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan hayatına yüklediği dinamizmi, görevin bitimsizliğini ve sabrın gökten damla damla değil, kovanın ağzından dökülürcesine gür bir tecelliyle istendiğini kavramak için merkezidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cihat ve sabır ayetlerinde (Bakara 2:250, A'râf 7:126), davet ve kulluk temposunu belirleyen ayetlerde (İnşirâh 94:7) ve kıyamet hesabı sahnelerinde (Rahmân 55:31) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müslümanın hayatında atıl, amaçsız ve boş bir zaman dilimi olabileceği vehmini çökertir; sabrın edilgen bir katlanma değil, boşaltılan bir sebat zırhı olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamKovanın su akıtan geniş ağzından muhtevanın bütünüyle dışarı dökülmesi, kabın içindeki sıvının boşaltılarak hacmin serbest kalması.
- Soyut anlamBir sorumluluğu, meşguliyeti, duygusal sarsıntıyı veya ameli nihayete erdirip, yeni bir ilahi tecelliyi ve görevi karşılamak üzere zihni ve iradeyi bütünüyle serbest kılma hali.
- Sistematik karşılıkDinamik devir-daim ilkesi; hiçbir kabın veya vaktin atıl bırakılmayıp tahliyenin derhal yeni bir dolum ve gayretle (nasab) ikame edildiği kesintisiz sorumluluk sistemi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde mevcut meşguliyet veya doluluk durumunu, içteki yükün veya vazifenin dışarıya bütünüyle tahliyesini (ferâğ), bu tahliye neticesinde ortaya çıkan serbest ve açık kapasiteyi, ise duraksamaksızın bu yeni alana yöneltilen gayret, amel veya ilahi tecelliyi (nasab/yeni hedef), ise kesintisiz devam eden yeni aktif hali temsil eder. Model, kökün pasif bir yokluk değil, ardışık ameller arasındaki tahliye ve intikal mekanizması olduğunu doğrular.