قرد
ق - ر - د
KÖK- 3 geçiş
- 3 ayet
- 2 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Maymunlar
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.338 harfالقاف والدال والراء معهما
ق د ر، ق ر د، ر د ق، د ق ر، ر ق د مستعملات قدر: القَدَرُ: القضاء الموفق، يقال: قَدره الله تقديراً.
وإذا وافق الشيء شيئاً قيل: جاء على قَدَرِه.
والقَدَريّة: قوم يكذبون بالقَدرِ.
والمِقدارُ: اسم القدر إذا بلغ العبد المِقدارَ مات.
والأشياء مقادير أي لكل شيء مقدار وأجل.
والمطر ينزل بمقِدار أي بقَدّرٍ وقدر مثقل ومجزوم، وهما لغتان.
والقَدْرُ: مبلغ الشيء.
وقول الله عز وجل: "وما
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR818 harfالقُراد: واحد القِرْدانِ. يقال: قرَدْ بعيرَك، أي انْزَعْ عنه القِرْدان. والتَقْريدُ: الخداع. وأمُّ القِرْدان: الموضع بين الثُنَّةِ والحافر. والقَرَدُ بالتحريك: نُفايةُ الصوف وما تمعَّط من الغنم وتلبَّد، والقطعة منه قَرَدة. يقال: قَرِدَ الصوف بالكسر يَقرَدُ قَرَداً. وسحابٌ قَرِدٌ، وهو المتقطِّع في أقطار السماء يركب بعضه بعضاً. وقَرِدَ الأديمُ أيضاً، إذا حَلِمَ. وقَرِدَ الرجلُ: سكتَ من عِيٍّ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR15.357 harfق د ر
قدر ، قرد ، دقر ، درق ، رقد ، ردق : مستعملة .
قدر : قال الليث : القَدَر : القضاء الموفَّق ، يقال : قدّر الله هذا تقديراً ، قال : وإذا وافَقَ الشيءُ الشيءَ ، قلت : جاء قَدَرُه .
والقَدَرية : قوم يُنسَبون إلى التكذيب بما قَدَّر الله من الأشياء .
وقال بعض متكلّميهم : لا يَلزمنا هذا النبز ، لأنّا نَنفِي القَدَر عن الله ، ومن أَثبتَه فهو أولى به . وهذا تمويهٌ منهم ، لأنهم
يتبينون أنَّ القَدَر
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR18.515 harf(باب القاف والراء وما يثلثهما)
(قرس) القاف والراء والسين أصلٌ صحيح يدلُّ على برد. من ذلك القَرْس: البَرد. وقَرِس الإنسانُ قَرَساً، إذا لم يستطع أن يعمل بيديه من شِدّة البَرد. قال أبو زُبَيد:
وقد تصَلَّيت حَرَّ حربِهِمُ *** كما تَصَلّى المقرورُ من قَرسِ
يقال أقرسَه البرد. ومما ليس من هذا الباب القُرَاسِية: الجملُ الضَّخم.
(قرش) القاف والراء والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على الجمع والتجمُّع. فالقَرْش:
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR505 harf- القرد جمعه قردة. قال تعالى: ﴿كونوا قردة خاسئين﴾ [البقرة/65]، وقال: ﴿وجعل منهم القردة والخنازير﴾ [المائدة/60]، قيل: جعل صورهم المشاهدة كصور القردة. وقيل: بل جعل أخلاقهم وإن لم تكن صورتهم كصورتها. والقراد جمعه: قردان، والصوف القرد: المتداخل بعضه في بعض، ومنه قيل: سحاب قرد، أي: متلبد، وأقرد، أي: لصق بالأرض لصوق القراد، وقرد: سكن سكونه، وقردت البعير: أزلت قراده، نحو: قذيت ومرضت، ويستعار ذلك
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.131 harfق ر د
" فلان أذل من القرد والقراد " وأسفل من القراد.
وقرّد بعيره: ألقى عنه القراد وقرّده الغراب: وقع عليه يلتقط القردان وأقرد البعير: سكن لذلك.
ومنه قوله: وجملٌ قرودٌ.
وكم قطعت من سبسب وفدفد ومن غائط وقردد وهي الارتفاع إلى جنب وهدة.
قال: متى ما تزرنا تلقنا وبيوتنا بقرقرة ملساء ليست بقردد ومن المجاز: نزعت فراد فلان.
وقرّدته: خدعته.
قال الحطيئة: لعمرك ما قراد
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR11.048 harfالقَرَدُ، بالتحريك: ما تَمَعَّطَ من الوَبَرِ والصوفِ وتَلَبَّدَ، وقيل: هو نُفايَةُ الصوف خاصَّةً ثم استعمل فيما سواه من الوبر والشعر والكَتَّان، قال الفرزدق:
أُسَيِّدُ ذو خُرَيِّطَةٍ نَهاراً،
من المُتَلَقِّطِي قَرَدَ القُمامِ
يعني بالأُسَيِّدِ هنا سُوَيْداءَ، وقال من المُتَلَقِّطي قَرَدَ القُمامِ لِيثْبِتَ أَنها امرأَة لأَنه لا يَتَتَبَّعُ قَرَدَ القُمامِ إِلا النساء، وهذا البيتُ مُضَمَّنٌ لأَن
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR262 harf* ق ر د * * القُرَادُ * بالضم واحد * القِرْدانِ * بالكسر و * التقريدُ * الخداع و * قَرَّدَ * بعيره * تَقرِيداً * نزع * قِرْدانَهُ * و * القِرْدُ * معروف وجمعه * قُرودٌ * و * قِرَدَةٌ * بفتح الراء مثل فيل وفيلة والأنثى * قِرْدضةٌ * والجمع * قِرَدٌ * مثل قربة وقرب
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR8.714 harfالقرد، محركة: ما تمعط من الوبر والصوف وتلبد، وفي الروض؛ وهو رديء الصوف. وفي النهاية: هو ما يكون من الصوف الوبر وما لقط منهما، وأنشدوا:
لو كنتم صوفا لكنتم قردا
أو كنتم ماء لكنتم زبدا
أو كنتم لحما لكنتم غددا
أو كنتم شاء لكنتم نقدا
أوكنتم قولا لكنتم فندا أو نفايته أي الصوف، ثم استعمل فيما سواه من الوبر والشعر والكتان، وقال الفرزدق:
سيأتيهم بوحي القول عني
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR8.775 harfقَرِدَ
1 قَرِدَ ذ , aor. قَرَدَ , (S, L, K,) inf. n. قَرَدٌ, (S, L), It (wool) fell off by degrees from the sheep, and became compacted in lumps, or clotted: (S:) or it (wool, L, and hair, L, K) became contracted together, (L, K,) and knotted in its extremities; (L;) as also ↓ تقرّد. (L, K.) ― -b2- It (a tanned skin) became worm-eaten. (S, K.) -A2- (tropical:) He (a man) was, or became, silent by
قَرِدَ 1 قَرِدَ ذ , aor. قَرَدَ , (S, L, K,) inf. n. قَرَدٌ, (S, L), It (wool) fell off by degrees from the sheep, and became compacted in lumps, or clotted: (S:) or it (wool, L, and hair, L, K) became contracted together, (L, K,) and knotted in its extremities; (L;) as also ↓ تقرّد. (L, K.) ― -b2- It (a tanned skin) became worm-eaten. (S, K.) -A2- (tropical:) He (a man) was, or became, silent by reason of impotence of speech; (S, K;) as also ↓ اقرد and ↓ قرّد: (K:) or he was, or became, abject, and humble, or submissive: or, acc. to IAar ↓ اقرد signifies he (a man) was, or became, silent by reason of abjectness: [see also خرِدَ:] or, acc. to another, he was, or became, still and abject. (TA.) See اقرد below. The verbs are used in these senses because, when a raven or crow lights upon a camel and picks off the ticks (قرْدَان), the beast remains still on account of the ease which it occasions him. (TA.) -A3- قَرَدَ, (L, K,) aor. قَرِدَ , (K,) inf. n. قَرْدٌ, (L,) He collected together, and gained, (L, K,) for his family. (L.) [You say] قَرَدَ فِى السِّقَآءِ He collected clarified butter in the skin; (L, K;) as also قَرَدَ سَمْنًا فى السِّقَآءِ: (S, L:) or he collected milk in the skin. (L, K.) See also قَلَدَ.
قرّدهُ 2 قرّدهُ ذ , inf. n. تَقْرِيدٌ, (K,) He plucked off his (a camel's, S, A) قِرْدَان [or ticks]: (S, A, K:) it (a raven, or crow) lighted upon him (a camel), and picked off his قِرْدَان [or ticks]. (A.) ― -b2- [Hence,] (tropical:) He rendered him (a camel, L,) submissive, or tractable: (L, K:) because a camel, when he is freed from his ticks (قِرْدَان), becomes quiet. (L.) [And, of a camel (?) it is said,] قرّد, (tropical:) he became submissive, and tractable. (K.) [And] قرّدهُ, (A, L, K,) and ↓ نَزَعَ قُرَادَهُ, (A,) [signify] (tropical:) He beguiled him (S, A, L, K) and wheedled, or cajoled, him; (L;) because a man, when he desires to take a refractory camel, first plucks off his ticks (يُقَرِّدُهُ). (S, L.) See also قَرِدَ.
اقرد 4 اقرد ذ He (a camel) became still, quiet, or tranquil, in consequence of his having his ticks pulled off. (A.) [And hence] (tropical:) He (a camel) went at a gentle pace, not shaking, or jolting, his rider. (A.) ― -b2- (tropical:) He was, or became, silent, (K,) still, or quiet, (S, K,) and submissive, (K,) and feigned himself dead. (S, K. See قَرِدَ in two places.) ― -b3- (tropical:) He (a man) clave to the ground by reason of abjectness, or submissiveness. (A.) See art. خَرِدَ.
تقرّد 5 تقرّد ذ , see قَرِدَ ― -b2- It (flour) became heaped up, one part upon another. (L, from a trad.)
قِرْدٌ قِرْدٌ ذ [The ape; the monkey; and the baboon;] a certain animal, (TA,) well known: (L, K:) fem. with ة: (S, L, Msb:) pl. [of pauc., of the masc.,] أَقْرُدٌ, (L, Msb,) and أَقْرَادٌ, (L, K,) and [of mult., of the same,] قُرُودٌ and قِرَدَةٌ, (S, L, Msb, K,) and [quasi-pl. n.] قَرِدَةٌ; (K;) and pl. of the fem., (S, L, Msb,) قِرَدٌ. (S, L, Msb, K.) Hence the proverb أَزْنَى مِنْ قِرْدٍ [More incontinent than an ape]; because the قِرْد is the most incontinent of animals: (K:) such is generally said to be the meaning of this proverb: (TA:) or (accord. to A'Obeyd, S, L) by قرد is here meant a man of the tribe of Hudheyl, named Kird, the son of Mo'لwiyeh. (S, L, K.) -A2- اِبْنُ القِرْدِ The حَوْدَل. (TA in art. بنى.)
قَرَدٌ قَرَدٌ ذ [a coll. gen. n.] Refuse of wool; (L, K;) afterwards applied also to soft hair (وَبَر), and other hair, and flax: (L:) or soft hair and wool that fall off by degrees from the animals, and become compacted in lumps, or clotted: (L, K:) or refuse of wool, and what falls off by degrees from the sheep, and becomes compacted in lumps, or clotted: (S:) or bad wool: (R:) or the worst of wool and soft hair, and what is picked up thereof from the ground: (Nh:) a piece thereof is termed قَرَدَةٌ. (S.) It is said in a proverb, عَكَرَتْ عَلَى الغَزْلِ بِأَخَرَةٍ فَلَمْ تَدَعْ بِنَجْدٍ قَرَدَةٌ, عَكَرَتْ meaning عَطَفَتْ, [She returned to spinning at last, and left not in Nejd a piece of refuse of wool]: (S, L:) in the K, عَثَرَتْ is put for عَكَرَتْ; and both readings are mentioned by the relaters of proverbs: [عثرت على الغزل app. signifies she applied herself by chance to spinning:] the proverb is applied to him who neglects a needful business when it is possible, and seeks to accomplish it when it is beyond his reach: (K:) its origin is the fact, that a woman neglects spinning while she finds that which she may spin, (of cotton or flax &c., L,) until, when it is beyond her reach, she seeks for refuse of wool among sweepings and rubbish. (L, K.) ― -b2- Also, Palmbranches stripped of their leaves: n. un. with ة. (K.) ― -b3- Also, A thing like down, sticking to the [plant called] طُرْثُوث. (K.) ― -b4- Also, Little things, [i. e., little flocks of clouds,] less than [what are termed] سَحَاب [or clouds in the common acceptation of the term] not conjoined; as also ↓ مُتَقَرِّدٌ; (K;) in some copies of the K ↓ مُتَقَرِّدَةٌ. (TA.) See also قَرِدٌ. -A2- Also, A hesitation in speech; (El-Hejeree, L, K;) because a man who hesitates in his speech is silent respecting somewhat of that which he would say. (L.) See also قَرِدَ.
قَرِدٌ قَرِدٌ ذ Wool sticking together, and compacted in a lump or lumps: (A:) wool, and hair, contracted together, and knotted in its extremities. (L.) ― -b2- [Hence,] a cloud, or collection of clouds, dissundered, in the tracts of the sky, in parts, or portions, one upon another; cirro-cumulus: (S, L:) or of which the several portions are compacted together, (M, K,) one upon another; likened to soft hair such as is thus termed: (M:) or compacted in lumps, not smooth; as also ↓ مُتَقَرِّدٌ. (AHn.) See also قَرِدٌ. ― -b3- قَرِدُ الخَصِيلِ A horse [compact in frame;] not lax. (L, K.) -A2- A camel [&c.] abounding with قِرْدَان [or ticks]. (K.) -A3- And قَرِدٌ [an epithet used as a subst.] Accumulated foam which the camel casts forth from his mouth. (TA in art. توج. See an ex. in that art. voce مَتَاوِجُ.)
قَرْدَدٌ قَرْدَدٌ ذ (in which the second د is not incorporated into the first because the word is quasi-coordinate to the class of those of the measure فَعْلَلٌ, S, L,) Elevated ground; (L, K;) as also ↓ قُرْدُودَةٌ: (K:) or elevated and rugged ground; as also ↓ قُرْدُودٌ: (L:) or a rugged and elevated place; (S, L;) as also ↓ قُرْدُودٌ: (S:) or a tract similar to what is termed قُفّ: (As:) or a prominent portion of ground by the side of a depressed place, or hollow: (M:) also, even, or plain, ground: (L:) pl. قَرَادِدُ and قَرَادِيدُ; (S, L, K;) the latter form being adopted from a dislike to [the concurrence of] the two dلls: (S, L:) Sb says, that قَرَادِيدُ is a pl. of قَرْدَدٌ; but as one also says قُرْدُودٌ, there is no reason for this assertion: (L:) ISh says, that ↓ قُرْدُودَةٌ signifies elevated and rugged ground producing little herbage, and all of it gibbous: and Sh, that it signifies an extended strip [of ground], like the قردودة of the back. (TA.)
قُرْدُودٌ قُرْدُودٌ ذ : see قَرْدَدٌ, in two places.
قُرْدُودَةٌ قُرْدُودَةٌ ذ : see قَرْدَدٌ. ― -b2- قُرْدُودَةُ الظَّهْرِ The upper, or highest, part of the back (L, K) of any beast of carriage: (L:) or the withers; syn. سِيسَآءٌ: (As, L:) or the elevated portion of the part called the ثَبَج; (S, L;) also called قُرْدُودَةُ الثَّبَجِ. (L.) ― -b3- قُرْدُودَةُ الشِّتَآءِ The severity and sharpness of winter: (K:) or its sterility and severity. (Aboo-Mلlik, L.)
قُرَادٌ قُرَادٌ ذ [a coll. gen. n., The tick; or ticks;] a certain insect, (L, K,) well known, (L,) that clings to camels and the like, (Msb,) [and to dogs &c.,] and bites them; (L;) it is, to them, like the louse to man: (Msb:) [see also حَلَمَةٌ and حَمْنَانٌ:] n. un. with ة: (Msb:) pl. (of pauc., TA,) أَقْرِدَةٌ, (L,) and (of mult., L,) قِرْدَانٌ (S, L, Msb, K) and قُرُدٌ: (L:) قُرْدٌ also signifies the same as قُرَادٌ, (K,) or is a contraction of the pl. قُرُدٌ. (L.) أَذَلُّ مِنْ قُرَادٍ and أَسْفَلُ من قراد [Viler than a tick] are proverbial sayings. (TA.) -A2- القُرَادُ, (K,) or قُرَادُ الثَّدْىِ, (L,) or قُرَادُ الصَّدْرِ, (S, A,) (tropical:) The nipple (حَلَمَة) of the breast: (S, A, L, K:) called قُرَادٌ and حَلَمَةٌ as being likened. to a large tick: (Mgh in art. حلم:) the nipple of the dug of a mare. (K.) -A3- أَمُّ القِرْدَانِ The place between the fetlock and hoof of a horse: (S, L:) also, the part between the phalanges (سُلَامَيَات) of the foot of a camel. (L.) ― -b2- See also 2.
قَرُودٌ قَرُودٌ ذ A camel that does not impatiently avoid having his ticks (قِرْدَان,) plucked off. (L, K.) ― -b2- [Hence,] (tropical:) a still, or quiet, man. (A.)
قَرَّادٌ قَرَّادٌ ذ A trainer of the قِرْد [or ape, monkey, or baboon]. (K.)
مُتَقَرِّدٌ مُتَقَرِّدٌ ذ : see قَرَدٌ and قَردٌ.
مُتَقَرِّدَةٌ مُتَقَرِّدَةٌ ذ : see قَرَدٌ.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.219 harfقَرَدَ
قَرَدَ I ( n. ac. قَرْد 1 ),
a. Collected, gathered; gained, earned.
قَرِدَ
قَرِدَ A ( n. ac. قَرَد 4 ),
a. Was worm-eaten ( skin ).
b. Was matted, tangled, knotted ( wool, hair ).
c. Was silent, speechless; remained still.
قَرَّدَ
قَرَّدَ II ,
a. see ( قَرِدَ ) ( c ).
b. Loused, picked out the ticks from.
c. [ coll. ], Wished at the devil.
أَقْرَدَ
أَقْرَدَ IV ,
a. see (
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok28.500 harfقرد
قَرَدَ - يَقْرِدُ (قَرِدَ - يَقْرَدُ) - قِرْد - قِرَدَة
قَرَدَ - يَقْرِدُ (قَرِدَ - يَقْرَدُ) + كائن شيئاً: قبضه وجمعه وضمه بعضه إلى بعض: كجمع السمن من اللبن
قَرِدَ - يَقْرَدُ + الكائن أو الشيء (الشعرُ والصوف): انكمش على نفسه: تَجَعَّدَ وانعَقَدَتْ أَطرافُه وتداخل ببعضه
قِرْد: على وزن " فِعل " اسم فعل من قَرَدَ - يَقْرِدُ ": وهو كذلك
Mücavir kökler23 mücavir (36 toplam)
- خسأ
2 ortak ayet · Hasi : Buruşmuş, kırışmış elbise demektir
- خنزر
1 ortak ayet · Domuz
- سبت
1 ortak ayet · Post demektir
- عتو
1 ortak ayet · Karşı gelmek
- قول
3 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- غضب
1 ortak ayet · Kızgınlık
- ثوب
1 ortak ayet · Sevb dış elbise demektir
- شرر
1 ortak ayet · Şerareden gelen bir kelimedir
- لعن
1 ortak ayet · Dışlama
- طغي
1 ortak ayet · Taşkınlaştıran
- مكن
1 ortak ayet · Kevn tepe demektir
- نهي
1 ortak ayet · Nihayet, son demektir
Geçtiği ayetler(3)
وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ الَّذِينَ اعْتَدَوْا مِنْكُمْ فِي السَّبْتِ فَقُلْنَا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خَاسِئِينَ
MaymunlarAndolsun ki, içinizden cumartesi günü haddi aşanları elbette bilirsiniz. İşte biz onlara: Aşağılık maymunlar olun, dedik.
فَلَمَّا عَتَوْا عَنْ مَا نُهُوا عَنْهُ قُلْنَا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خَاسِئِينَ
MaymunlarBöylece onlar, serkeşlik ederek yasak edileni yapmakta ısrar edince; aşağılık maymunlar olun, dedik.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قرد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | مسخ, خنزير, ذلل, خسأ |
| Zıt Kök | عزز |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin büzüşüp topaklanması, kümeleşip birbirine yapışması, alçalıp yere yapışarak hareketsiz kalması |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi sınırları ve fıtratı çiğnemenin neticesinde varoluşsal veya ahlaki olarak aşağılık ve taklitçi bir seviyeye düşürülme |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi yasayı hileyle baypas eden bilincin ontolojik veya ahlaki soysuzlaşması, haysiyetini yitirerek taklitçi zelil bir varlığa dönüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca biyolojik bir zooloji terimi sayıp temsil ettiği fıtrî ve ahlaki soysuzlaşma, hilekârlık ve zillet boyutunu göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قر | Soğukluk, durağanlık, bir yere yerleşme, toplanma ve tutunma; قرر, قرب, قرض, قرن köklerinde olduğu gibi bir araya gelip tutunma veya sabitlenme hareketi | د | Çekirdeğin toplanma ve tutunma hareketine kapalı bir sınır ve büzüşme ekleyerek, bir yüzeye yapışıp topaklanma, büzülüp yere yapışma ve zelil bir şekilde hareketsiz kalma anlamını özelleştirmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Enerjinin veya maddenin bir merkezde toplanması, sıkışarak yoğunlaşması |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Bir varlığın tepe noktası, yönelimi veya irade merkezi |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket, kapanma | Geçişin sınırlandırılması, engellenme veya bir eşikte durma |
| قرد | Toplanıp sıkışan iradenin kapalı bir sınırda büzüşmesi | İradenin kendi içine kapanıp büzüşerek, bağımsız dik duruşunu kaybetmesi ve yapışkan, zelil bir küme haline gelmesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yünün veya kılın birbirine girip topaklanması, keçeleşmesi (الصوف القرد); bulutun gökte parça parça kümelenip birbirine binmesi (السحاب القرد); devenin derisine yapışıp kanını emen kene (القراد); korku veya zilletten yere yapışıp kalmak (أقرد الرجل) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairlerinden el-Ferezdak'ın beytinde sokaktan döküntü yün ve kıl toplayan kadın tasvirinde kökün yün topağı/döküntüsü anlamı geçer: أُسَيِّدُ ذو خُرَيِّطَةٍ نَهاراً / من المُتَلَقِّطِي قَرَدَ القُمامِ |
| Erken Arapça kullanım | Klasik kılıç darbelerinde boyun ile baş arasındaki birleşim yerini anlatmak için kullanılır: فجلله عضب الضريبة صارماً / فطبق ما بين الذؤابة والقرد Ayrıca devenin üzerindeki keneleri ayıklayıp onu rahatlatma (قردت البعير) ve buradan mecazen birini hileyle kandırıp pısırıklaştırma anlamında kullanılmıştır. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde قرد kökü, öncelikle büzüşme, topaklanma, yapışma ve parazitik varoluş semantik alanı üzerinden şekillenmiştir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanında doğrudan maymun karşılığı için qōf (קוף) kökü öne çıkarken, Arapça قرد kökü hem bu primat türünün adı olarak yerleşmiş hem de kene (qarād), büzüşmüş yün (qarad) ve zilletle yere yapışma (iqrād) anlamlarını korumuştur. Dilbilimsel olarak bu hayvanın Arapçada bu kökle adlandırılması, kuyruklu primatın büzüşük, çirkin oturuşu, taklitçi yapısı ve aşağılık görülmesiyle doğrudan ilgilidir; yani isim kökün topaklanma ve zillet semantiğinden türemiştir veya semantik bir kaynaşma yaşamıştır. Ge'ez (Eski Etiyopya) dilinde de benzer büzüşme ve haşere adlandırmalarıyla fonetik akrabalıklar görülür.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lane's Lexicon.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Topaklanma, birbirine yapışma, yere yapışıp kalma | قرد kökünün birincil fiziksel içeriği keçeleşmiş yün, parçalı bulut ve keneyi (القراد) kapsar; zillet ve maymun ismi buradan türemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice parazit/küçük yapışkan canlı ve büzüşme kökleri | Maymun anlamı Arapçada bu kökle özel bir semantik gelişim göstermiş, diğer Sami dillerinde farklı sözcüklerle karşılanmıştır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dışı güvenilir bir etimolojik köken tespiti bulunmamaktadır | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, HALOT.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قرد | Anlamlı | Büzüşmek, topaklanmak, zelil olmak, maymun | Hedef kök; parçalı toplanma, büzülme ve zilletle yapışma anlamı taşır | Kur'an'da geçer |
| قدر | Anlamlı | Ölçmek, takdir etmek, güç yetirmek | Bir şeyin sınırını, miktarını ve ölçüsünü belirleme hareketi | Kur'an'da geçer |
| رقد | Anlamlı | Uyumak, hareketsiz kalmak | Uykuya dalma, yatıp dinlenme, bilincin askıya alınması | Kur'an'da geçer |
| ردق | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| دقر | Anlamlı | Doymak, yeşermek, bahçe dolup taşmak | Suyun ve yeşilliğin çokluğu, bolluk içinde olma | Kur'an'da geçmez |
| درق | Anlamlı | Hızla akmak, kalkan edinmek | Su veya nesnenin hızla akması, koruyucu deri kalkan | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قرد | Merkez | Büzüşme, taklitçilik ve zillet | Fıtrî vakarını kaybedip hile ve taklit yoluyla aşağılık bir konuma düşme | Hem bedeni büzüşmeyi hem de ahlaki/ontolojik zilleti içerir |
| مسخ | Komşu | Şekil ve mahiyet değişimi | Bir varlığın daha aşağı bir tabiata dönüştürülmesi | مسخ genel olarakSuret veya siretin çirkinleşip bozulmasını ifade eder |
| خنزير | Komşu | Maddi ve manevi pislik | Pisliğe düşkünlük, şehvet ve iğrençlik sembolü | Kur'an'da قرد ile birlikte zikredilerek zillet ve necasatin zirvesini gösterir |
| ذلل | Komşu | Boyun eğme ve zayıflık | Vakarın ve gücün kaybolması | ذلل genel boyun eğiş iken, قرد haysiyetsiz bir büzüşme ve taklit içerir |
| خسأ | Komşu | Kovulma ve alçaltılma | Horlanarak uzaklaştırılma hali | Kur'an'da maymunların sıfatı olarak (خاسئين) kovulmuşluğu niteler |
| عزز | Zıt | İzzet, üstünlük ve dokunulmazlık | Güç, haysiyet ve eğilmeyen onurlu duruş | قرد kökünün getirdiği pısırık, büzüşmüş ve aşağılanmış yapının tam zıddıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قرد | Maymun, zillet içinde büzüşen | Somut hayvan adının yanı sıra pısırıklık, zillet ve hilekârlık nüansını içerir | Kesin |
| Latince | Simia | Maymun, taklitçi | Yalnızca primat türünü ve mecazen boş taklitçiliği karşılar; Arapçadaki büzüşmüş zillet kök anlamını taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | Ape, monkey | Maymun, şuursuzca taklit eden | Biyolojik türü ve fiil olarak kaba taklitçiliği (to ape) verir; ontolojik zillet boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Affe, nachäffen | Maymun, alaycı taklit | Biyolojik varlığı ve şuursuz taklit eylemini anlatır; ilahi lanet ve alçalma katmanını içermez | Güçlü |
| Fransızca | Singe, singer | Maymun, maymunluk etmek | Taklit ve hayvan anlamını taşır; semitik dildeki parazitlik ve yere yapışma kök anlamından uzaktır | Güçlü |
Kaynak Oxford English Dictionary, Lewis & Short Latin Dictionary, Duden.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| قِرَدَةً خَاسِئِينَ | Cumartesi yasağını hileyle delenlerin aşağılık maymunlara dönüştürülmesi | İlahi emri hile yoluyla tahrif eden topluluğun cezalandırılması bağlamı (Bakara 2:65, A'râf 7:166) |
| الْقِرَدَةَ وَالْخَنَازِيرَ | Allah'ın lanetlediği, gazap ettiği ve tağuta tapanların dönüştüğü zelil zümre | Ehl-i kitabın ilahi ölçüleri terk edip tağutlaşması ve ruhsal/ahlaki dejenerasyonu bağlamı (Mâide 5:60) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi ceza ve mesh (şekil değiştirme) doktrini | Meshin fiziki/biyolojik bir dönüşüm mü yoksa ahlaki ve kalbî bir tefessüh mü olduğu tartışması | İrade ve teklif ehliyetinin yitirilerek fıtratın alçalması |
| Fıkıh | Hile-i şer'iyye ve haramların dolaylı ihlali | Cumartesi yasağını balık avlamak için ağ kurup pazar günü toplayarak delenlerin durumu; şeklî meşruiyetle özün iptali | Şeriatın maksadını iptal eden kurnazlığın meşru sayılamayacağı |
| Tefsir | Temsil ve mecaz versus hakiki mesh yorumları | Mücahid gibi müfessirlerin dönüşümü ahlaki ve kalbî (meshu'l-kulûb) sayması, cumhurun ise fiziki dönüşüm görmesi | Hakikati kavrayamayan, yalnızca taklit eden ve haysiyetini yitiren varlık |
| Hadis | Ahir zaman alametleri ve geçmiş ümmetlerin cezaları | Geçmiş kavimlerin maymun ve domuza dönüştürülmesi rivayetleri ile bu canlıların neslinin devam edip etmediği meselesi | Fıtrattan sapmanın doğuracağı nihai rezillik ve zillet |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi ahdin hileyle bozulması | Fıtrî ve ruhsal çöküş (mesh) | İlahi yasanın ruhunu yok sayıp şekille avunan bilincin iflasını göstermek | Dini vecibeyi sahtekarlıkla geçiştiren kişi manen maymunlaşır | Güçlü |
| İlmi | Hakikatin idraki yerine kaba taklitçilik | Şuursuz taklit (taqlid) | Eleştirel aklı terk edip biçimsel hareketleri tekrarlamak | Bilgiyi anlamadan taklit eden zihin ilmi düzeyde maymun tabiatlıdır | Muhtemel |
| Siyasi | Otorite karşısında ilkesizce boyun eğme ve pısırıklık | Zillet ve dalkavukluk | Haysiyetini kaybedip iktidar karşısında yere yapışarak varlığını korumaya çalışmak | Boyun eğip şahsiyetini satan toplumların siyasi iradesi felç olur | Güçlü |
| İktisadi | Kanuni boşlukları kullanarak haksız kazanç sağlama | Fırsatçı parazitlik ve manipülasyon | Yasağın arkasından dolanarak haksız sermaye edinmek | İktisadi ahlakı çiğneyip şeklen yasal hilelerle kâr elde etme mantığı | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Düşük enerjili dejenerasyon ve gürültülü kopyalama (Lossy Emulation) | Bir sistemin özgün bilgi yapısını kaybedip, asıl sinyali rastgele ve anlamsız mekanik tekrarlarla taklit etmesi hali | Muhtemel |
| Beşeri bilimler | Anomi ve kimliksiz taklitçilik (Mimetic Degradation) | Bireyin veya toplumun ahlaki normları içselleştirmeyip sadece dışsal davranış kalıplarını maymuncasına kopyalayarak yozlaşması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece hayvanlar alemindeki bir primat türü (maymun) olarak görmek ve ayetlerdeki anlatımı masalsı bir biyolojik cezaya indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İlahi yasayı hileyle aşmaya çalışan, ahlaki omurgasını yitiren, şahsiyetsizce taklit eden ve zillet içinde yere yapışan zihniyet yapısı |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerin evrensel uyarısını gözden kaçırıp, meselenin sadece geçmişte yaşamış bir grup Yahudi'nin biyolojik dönüşümünden ibaret olduğunu sanarak kendi amellerindeki şekilci hilekarlıkları meşrulaştırmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın şekilcilik ve hilekarlık (hîle-i şer'iyye mantığı) karşısındaki sert tutumunu, fıtrattan sapmanın insan şahsiyetini nasıl hayvani ve zelil bir taklitçilik düzeyine indireceğini somutlaştırdığı için hayati önemdedir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cumartesi yasağını çiğneyenlerin anlatıldığı Bakara 65 ve A'râf 166 ile tağuta kulluk edip ilahi lanete uğrayanların zikredildiği Mâide 60 ayetlerinde anahtar kelimedir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İbadet ve yasakların sadece dış kabuktan ibaret olduğu yanılgısını yıkar; şeklen kurala uyup özde kuralı çiğnemenin ilahi katta bir kurtuluş değil, aksine varoluşsal bir aşağılanma getireceğini gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamYünün topaklanıp keçeleşmesi, bulutun kümelenmesi, kenenin yapışması ve canlının korkudan yere yapışıp büzülerek pısması.
- Soyut anlamİlahi emrin özünü çiğneyip şekli taklit eden bilincin vakarını yitirerek ontolojik ve ahlaki zillete mahkum olması.
- Sistematik karşılıkHukuki ve ahlaki normları hileyle dolanan sahtekarlığın, insanı fıtrî mükemmelliğinden (ahsen-i takvîm) soyutlayıp alçak bir taklitçiye (esfel-i sâfilîn) dönüştürmesi mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde insanın başlangıçtaki fıtrî ve onurlu durumunu; ilahi yasayı şeklen koruyup özünü boşaltan hile ve riya operatörünü; ise soysuzlaşmış, alçalmış durumu simgeler. Samimiyet ve irade parametresi () sıfıra yaklaştığında (), sistemin vakar ve şahsiyet fonksiyonu (), kaçınılmaz olarak zelil, taklitçi ve büzüşmüş bir varoluş durumuna () çöker.