قرر
ق - ر - ر
KÖK- 38 geçiş
- 37 ayet
- 25 sîga
- 9 sözlük
Küçük derelerin toplanıp durgunlaştığı göldür.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(9)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Küçük derelerin toplanıp durgunlaştığı göldür.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.065 harfالقاف مع الراء
ق ر، ر ق مستعملان قر: القُرُّ: البرد، وليلة قَرَّةٌ ويومٌ قَرٌّ وطعام قارٌّ.
وفي الحديث: "ول حارها من تولي قارَّها".
والقِرَّةُ: ماتصيبه من القُّر.
ورجل مَقْرورٌ. وهو أقر من القُرِّ أي أبرد من الكافور ويكون بارداً، قال امرؤ القيس:
على حرج كالقُرِّ تخفق أكفاني
والقُرَّةُ كل شيء قَرَّتْ به عينك، وَقَرَّتِ العَيْن تَقَرُّ قَرَّةً نقيض سخنت.
والقَرارُ: المستقر من الأرض.
وأقرَرتُه في
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR2.579 harfالقَرارُ: المستقِرُّ من الأرض. والقَرارِيُّ: الخيَّاط. قال الأعشى: يَشُقُّ الأمورَ ويَجْتابها=كشَقِّ القَرارِيِّ ثوبَ الرَدَنْ الأصمعيّ: القَرارُ والقَرارَةُ: النَقَدُ، وهو ضربٌ من الغنم قصار الأرجل قباحُ الوجوه. والقَرارَةُ: القاع المستدير. قال أبو عبيد: القَرُّ مركبٌ للرجال بين الرَحْلِ والسرجِ. وقال غيره: القَرُّ: الهودجُ. وقال امرؤ القيس:
فإمَّا تَرَيْني في رِحالةِ جـابـرٍعلى حَرَجٍ كالقَرِّ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.403 harfق ر ر
يوم قر وليلة قرّة وذات قرّ وقرّةٍ " وأجد حرّةً تحت قرّة " وولّ حارّها من تولّى قارّها.
ورجل مقرور.
وقرّ يومنا يقر.
واغتسل بالقرور: بالماء البارد.
وأنا آتيه القرّتين: البردين.
وقرّ بالمكان واستقرّ وهو قارٌّ: مستقرٌّ وقرّبه القرار وهو في مقرّه ومستقرّه.
واذكرني في المقار المقدسة.
وما يتقارّ في موضعه.
وأنا لا أقارّك على ما أنت عليه أي لا أقر معك.
وقارّوا
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR yok24.260 harfالقُرُّ: البَرْدُ عامةً، بالضم، وقال بعضهم: القُرُّ في الشتاء والبرد في الشتاء والصيف، يقال: هذا يومٌ ذو قُرٍّ أَي ذو بَرْدٍ. والقِرَّةُ: ما أَصاب الإِنسانَ وغيره من القُرِّ. والقِرَّةُ أَيضاً: البرد. يقال: أَشدُّ العطش حِرَّةٌ على قِرَّةٍ، وربما قالوا: أَجِدُ حِرَّةً على قِرَّةٍ، ويقال أَيضاً: ذهبت قِرَّتُها أَي الوقتُ الذي يأْتي فيه المرض، والهاء للعلة، ومَثَلُ العرب للذي يُظهر خلاف ما
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.281 harf* ق ر ر * * القَرارُ * المستقر من الأرض ويم * القَرِّ * بالفتح اليوم الذي بعد يوم النحر لأن الناس يقرون في منازلهم و * القُرْقُورُ * بوزن العصفور السفينة الطويلة * القِرَّةُ * بالكسر البرد و * القارُورَةُ * واحدة * القَوارِيرِ * من الزجاج و * قَرْقَرَ * بطنه صوت و * قَرَّ * اليوم يقر * قَرَّا * بضم القاف فيهما أي برد ويم * قارٌّ * و * قرٌّ * بالفتح أي بارد وليلة * قارَّةٌ * و * قَرَّةٌ * بالفتح
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR26.730 harfالقر، بالضم: البرد عامة، أو يخص القر بالشتاء، والبرد في الشتاء والصيف. والقول الأخير نقله صاحب المعالم، وهو في المحكم. قال شيخنا: وحكى ابن قتيبة فيه التثليث. والفتح حكاه اللحياني في نوادره، ومع الحر أو جبوه لأجل المشاركة. قلت: يعني به ما وقع في حديث أم زرع: لا حر ولا قر أرادت أنه معتدل، وكنت بالحر والقر عن الأذى، قليله وكثيره. والقرة، بالكسر: ما أصابك من القر وليلة ذات قرة، أي برد. والقرة، بالضم:
القر، بالضم: البرد عامة، أو يخص القر بالشتاء، والبرد في الشتاء والصيف. والقول الأخير نقله صاحب المعالم، وهو في المحكم. قال شيخنا: وحكى ابن قتيبة فيه التثليث. والفتح حكاه اللحياني في نوادره، ومع الحر أو جبوه لأجل المشاركة. قلت: يعني به ما وقع في حديث أم زرع: لا حر ولا قر أرادت أنه معتدل، وكنت بالحر والقر عن الأذى، قليله وكثيره. والقرة، بالكسر: ما أصابك من القر وليلة ذات قرة، أي برد. والقرة، بالضم: الضفدع وقال ابن الكلبي: عيرت هوازن وبنو أسد بأكل القرة، وذلك أن أهل اليمن كانوا إذا حلقوا رؤوسهم بمنى وضع كل رجل على رأسه قبضة دقيق. فإذا حلقوا رؤوسهم سقط الشعر مع ذلك الدقيق، ويجعلون ذلك الدقيق صدقة. فكان ناس من أسد وقيس يأخذون ذلك الشعر بدقيقه فيرمون بالشعر، وينتفعون بالدقيق. وأنشد لمعاوية بن أبي معاوية الجرمي:
ألم تر جرما أنـجـدت وأبـوكـم مع الشعر في قص الملبد شـارع إذا قرة جاءت تقول أصـب بـهـا سوى القمل إني من هوازن ضارع ويثلث، الفتح والكسر نقلهما الصاغاني عن أبي عمرو. والقرة: ة قرب القادسية، نقله الصاغاني. والقرة. الدفعة، وجمعها قرر، ومنه قررت الناقة تقريرا: رمت ببولها قرة بعد قرة، أي دفعة بعد دفعة، خاثرا من أكل الحبة، قال الراجز: ينشقنه فضفاض بول كالصبر في منخريه قررا بعد قرر
وقرة العين: من الأدوية، ويقال لها جرجير الماء، تكون في المياه القائمة، وفيها عطرية، تنفع من الحصاة، وتدر البول والطمث. وقر الرجل، بالضم: أصابه القر: البرد. وأقره الله تعالى: من القر، وهو مقرور، على غير قياس، كأنه بني على قر، ولا تقل: قره الله تعالى. وأقر: دخل فيه، أي القر. ويوم مقرور، وقر، بالفتح، وكذا قار، أي بارد. وليلة قرة وقارة: باردة. والقر: اليوم البارد. وكل بارد: قر. وقد قر يومنا يقر، مثلثة القاف، ذكر اللحياني الضم والكسر في نوادره. وحكى ابن القطاع فيه التثليث؛ كما قاله المصنف، وكذا ابن سيده وصاحب كتاب المعالم؛ كما نقله شيخنا. قلت: الذي قاله ابن القطاع في تهذيب الأبنية له: واليوم يقر ويقر قرا: برد، أي بالفتح والكسر؛ هكذا رأيته مجودا مصححا. ولعله ذكر التثليث في كتاب آخر له. ولكن من مجموع قوله وقول اللحياني يحصل التثليث، فإن الذي لم يذكره ذكره اللحياني، وهو الضم. وقال شيخنا: والفتح المفهوم من التثليث لا يظهر له وجه، فإن سمع في الماضي الكسر فهو ذك أو من تداخل اللغات، على ما قاله غير واحد. أما إطلاق التثليث مع فتح الماضي فلا يظهر له وجه. انتهى. ولكن تعيين شيخنا الضم والكسر عن اللحياني محل تأمل، وذلك فإن سياق عبارته في النوادر على ما نقله عنه صاحب اللسان هكذا: وقال اللحياني قر يومنا يقر، ويقر لغة قليلة. وقد ضبطه مجودا بالقلم بالضم والفتح، وهذا يخالف ما نص عليه شيخنا، فتأمل. والقرارة، بالضم: ما بقي في القدر بعد الغرف منها، أو القرارة: ما لزق بأسفلها من مرق يابس أو حطام تابل محترق أو سمن أو غيره، كالقرورة، والقرة- بضمهما- والقروة- بضمتين- والقررة، كهمزة. وقد قر القدر يقرها قرا: فرغ ما فيها من الطبيخ، وصب فيها ماء باردا كي لا تحترق. والقرورة- بالضم- والقررة- محركة- والقرارة، مثلثة وكهمزة أيضا كله: اسم ذلك الماء. ويقال: أقبل الصبيان على القدر يتقررونها، إذا أكلوا القرة. وقررت القدر تقريرا، إذا طبخت فيها حتى يلتصق بأسفلها؛ كذا في التكملة. وعبارة اللسان هكذا: وتقررها واقترها: أخذها وائتدم بها. يقال قد اقترت القدر. وقد قررتها، إذا طبخت فيها حتى يلتصق بأسفلها. وأقررتها، إذا نزعت ما فيها مما لصق بها؛ عن أبي زيد. والقر: صب الماء دفعة واحدة. وتقررت الإبل: صبت بولها على أرجلها. وتقررت: أكلت اليبيس فتخثرت أبوالها. والاقترار: أن تأكل الناقة اليبيس والحبة فينعقد عليها الشحم فتبول في رجليها من خثورة بولها. وقرت تقر، بالكسر: نهلت ولم تعل، عن ابن الأعرابي، وأنسد: حتى إذا قرت ولما تقرر وجهرت آجنة لم تجهر
جهرت: كسحت. وآجنة: متغيرة. ويروى: أجنة أي أمواها مندفنة، على التشبيه بأجنة الحوامل. وقرت الحية قريرا: صوتت، وكذا الطائر، وعليه اقتصر ابن القطاع. ومن المجاز: قرت عينه تقر، بالكسر والفتح، نقلهما ابن القطاع، والأخير أعلى؛ عن ثعلب، قرة، بالفتح وتضم وهذه عن ثعلب، قال: هي مصدر، وقرورا كقعود: ضد سخنت، ولذلك اختار بعضهم أن يكون قرت فعلت ليجئ بها على بناء ضدها. واختلفوا في اشتقاق ذلك: قال بعضهم: معناه بردت وانقطع بكاؤها واستحرارها بالدمع، فإن للسرور دمعة باردة، وللحزن دمعة حارة. أو قرت: من القرار، أي رأت ما كانت متشوفة إليه فقرت ونامت. وأنشد الزمخشري في الأساس: بها قرت لبون الناس عينا وحل بها عزاليه الغمام وقال بعضهم: قرت عينه. من القرور، وهو الدمع البارد يخرج مع الفرح. وقال الأصمعي: دمعة السرور باردة. وقوله تعالى فكلي واشربي وقري عينا. قال الفراء: جاء في التفسير: أي طيبي نفسا. وفي حديث الاستسقاء: لو رآك لقرت عيناه، أي لسر بذلك وفرح. ورجل قرير العين. وقررت به عينا فأنا أقر. وقرت الدجاجة تقر، بالكسر، قرا، بالفتح، وقريرا، كأمير: قطعت صوتها. وقرقرت: رددت صوتها؛ حكاه ابن سيده عن الهروي في الغريبين. ومن المجاز: قر الكلام في أذنه وكذا في الحديث، يقره قرا: أودعه؛ قاله ابن القطاع. وقيل: فرغه وصبه فيها، أو ساره بأن وضع فاه على أذنه فأسمعه، وهو من قر الماء في الإناء، إذا صبه فيه؛ قاله الزمخشري. وقال ابن الأعرابي: القر: ترديدك الكلام في أذن الأبكم حتى يفهمه. وقال شمر: قررت الكلام في أذنه أقره قرا: وهو أن تضع فاك على أذنه فتجهر بكلامك كما يفعل بالأصم، والأمر قثر. وقر عليه الماء يقره قرا: صبه عليه وفيه. وقال ابن القطاع: وقرت المرأة على رأسها دلوا من ماء: صبتها. وقر بالمكان يقر بالكسر وبالفتح، أي من حد ضرب وعلم، ذكرهما ابن القطاع. وقال ابن سيده: والأولى أعلى، أي أكثر استعمالا، قرارا، كسحاب، وقرورا، كقعود، وقرا، بالفتح، وتقرارة وتقرة، الأخيرة شاذة: ثبت وسكن، فهو قار، كاستقر، وتقار، وهو مستقر. ويقال: فلان ما يتقار في مكانه، أي ما يستقر. وأصل تقار تقارر، أدغمت الراء. وفي حديث أبي ذر: فلم أتقار أن قمت أي لم ألبث. وأقره فيه وعليه إقرارا فاستقر وقرره فتقرر. والقرور، كصبور: الماء البارد يغتسل به، كالبرود؛ قال ابن السكيت، والمرأة قرور: لا تمنع يد لامس كأنها تقر وتسكن لما يصنع بها، لا ترد المقبل والمراود، ولا تنفر من الريبة؛ وبعضه من النوادر للحياني. والقرار، والقرارة، بفتحهما: ما قر فيه الماء. والقرار، والقرارة: المطمئن من الأرض والمستقر منها. وقال أبو حنيفة: القرارة: كل مطمئن اندفع إليه الماء فاستقر فيه. قال: وهي من مكارم الأرض إذا كانت سهولة. وفي حديث ابن عباس، وذكر عليا رضي الله عنهم، فقال: علمي إلى علمه كالقرارة في المثعنجر. وفي حديث يحيى بن يعمر: ولحقت طائفة بقرار الأودية. وكذا قول أبي ذؤيب:
بقرار قيعان سقاها وابل واه فأثجم برهة لا يقلع قال الأصمعي: القرار هنا: جمع قرارة. وقال ابن شميل: بطون الأرض قرارها، لأن الماء يستقر فيها. ويقال: القرار: مستقر الم
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR4.111 harfقَرَّ
قَرَّ I ( n. ac. قَرّ 1 , قَرَاْر 22 , قُرُوْر 27 , تَقْرَاْرَة 62t , تَقِرَّة )
a. [ Bi or Fī ], Stayed, remained, settled, resided in; continued in.
b. Became quiet, still; rested.
c. [ 'Ala ], Persevered, persisted in.
d. U ( n. ac. قَرّ 1 ), Poured cold water into, over.
e. A , I ( n. ac. قَرّ 1 ), Was cold ( day ).
f. ( n. ac. قَرَّة 1t , قُرَّة 3t , قُرُوْرَة 27t ),
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR79.031 harfقرر
قََرَّ - يَقَرُّ - قَرَار- قُرَّة - قَرَّة - قَارُوْر - قَارُوْرَة - قَوَارِيْر - أَقَرََّ - يُقِرَُ - اسْتَقَرَّ - يَسْتَقِرُّ - مُستَقِرّ - مُسْتَقَرّ
قََرَّ - يَقَرُّ + الكائن: يتوقف عن الحركة والتبدل والتغير بكل أنواعه، ويثبت في مكان واحد أو على وضع واحد
قَرَار: اسم فعل " قََرَّ - يَقَرُّ ": التوقف عن الحركة بكل أنواعها والثبات في
Sîgalar(25)
- قَرَارٍKarargah(فَعَالٍ)×4
- تَقَرَّAydın oldu(تَفْعَلَ)×3
- مُسْتَقَرًّاİstikrarlı yer(مُسْتَفْعَلًا)×3
- مُسْتَقَرٌّİstikrarlı yer(مُسْتَفْعَلٌ)×3
- الْقَرَارُKarargah(الْفَعَالُ)×2
- قَرَارًاKarargah(فَعَالًا)×2
- قَوَارِيرَاKristaller(فَوَاعِيلَا)×2
- مُسْتَقِرٌّİstikrar eden(مُسْتَفْعِلٌ)×2
- أَأَقْرَرْتُمْKabul ettiniz mi?(أَأَفْعَلْتُمْ)×1
- أَقْرَرْتُمْKabul ettiniz(أَفْعَلْتُمْ)×1
Mücavir kökler51 mücavir (243 toplam)
- عين
8 ortak ayet · Ayn göz, “evya” göze demektir
- ودع
2 ortak ayet · Vedia’ heybe demektir
- هبط
2 ortak ayet · İnin
- فضض
2 ortak ayet · Fidde, (dat) Gümüş demektir
- نطف
2 ortak ayet · Duvarda aşağı doğru akan sıvı damlasıdır
- حزن
3 ortak ayet · “Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir
- جعل
7 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- مكن
3 ortak ayet · Kevn tepe demektir
- ربو
2 ortak ayet · Rebbe’deki be vav’a dönüşmüş, gelişmek, evrimleşmek anlamı…
- علم
11 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir
- أمم
4 ortak ayet · Emam ön demektir
- ردد
3 ortak ayet · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür
Geçtiği ayetler(37)
وَمَثَلُ كَلِمَةٍ خَبِيثَةٍ كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ اجْتُثَّتْ مِنْ فَوْقِ الْأَرْضِ مَا لَهَا مِنْ قَرَارٍ
KarargahÇirkin bir söz; yerden koparılmış, kökü olmayan kötü bir ağaca benzer.
ثُمَّ جَعَلْنَاهُ نُطْفَةً فِي قَرَارٍ مَكِينٍ
KarargahSonra da onu nutfe halinde sağlam bir yere yerleştirdik.
وَجَعَلْنَا ابْنَ مَرْيَمَ وَأُمَّهُ آيَةً وَآوَيْنَاهُمَا إِلَى رَبْوَةٍ ذَاتِ قَرَارٍ وَمَعِينٍ
KarargahBiz; Meryem’in oğlunu da, annesini de bir ayet kıldık. Her ikisini de sulak, oturmaya elverişli yüksek bir yere yerleştirdik.
فَجَعَلْنَاهُ فِي قَرَارٍ مَكِينٍ
KarargahOnu sağlam bir yere yerleştirdik.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قرر |
| Yapı | Üçlü (muzaaf) |
| Özel Durum | İkinci ve üçüncü harfi aynı olan ikizleşmiş (şeddeli) yapı |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ثبت, سكن, أمن |
| Zıt Kök | قلق |
| Çekirdek Özet 1 | Sıcaklığın ve çalkantının dinmesi, suyun çukura toplanıp durulması ve soğuması |
| Çekirdek Özet 2 | Varlıkların sarsıntıdan kurtularak nihai karar ve istikrar mahalline yerleşmesi, kalbin ve gözün huzur bulması |
| Çekirdek Özet 3 | Düşüncede kesin kabul (ikrar), fizikte kararlı denge, toplumda istikrar ve hukuki güvence |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca durağanlık ve donukluk olarak anlayıp içindeki dinlenme, durulma, tatmin ve meşru kabul boyutlarını gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قر | Toplanma, bir araya gelme, bir merkezde yoğunlaşarak dış etkileri sınırlandırma; bu çekirdek قرأ, قرب, قرن ve قرض köklerinde de birleştirme ve yoğunlaştırma ekseninde görülür | ر | İkinci kez eklenen harf köke süreklilik ve katlanma kazandırarak toplanan şeyin sarsıntısız bir biçimde yatışmasını, soğumasını, çalkantının tamamen kesilerek kararlı bir sükûnete kavuşmasını sağlamıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Dağınık unsurların daralan bir hatta toplanması, sınırlanması ve odak noktasına yönelmesi |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Hareketin bir amaca bağlanması, yönün tepe noktada toparlanması |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Birinci yönelim hareketinin pekişmesi, hedefin nihai olarak sabitlenmesi ve yön arayışının son bulması |
| قرر | Merkeze toplanıp yön arayışını çift katlı bir sabitlemeyle durdurma hareketi | Dağınık ve hareketli durumdan toparlanmış, sınırlanmış ve sarsıntısı kesilmiş nihai dinginlik haline geçiş |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çöl sıcağının ardından gelen dondurucu kış soğuğu (el-kurr) ve yağmur suyunun akıntısının kesilerek çukur bir havzada toplanıp durulması (el-karâr, el-karâre) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays bir beytinde soğuk ve dondurucu hali şöyle zikreder: على حرج كالقُرِّ تخفق أكفاني |
| Erken Arapça kullanım | İbnü’s-Sikkît ve erken dilcilerin aktardığı üzere serinletici yıkama suyuna el-karûr denilmiş, Araplar gözün sıcaktan ve ıstıraptan kurtulup yatışmasını «gözün karara ermesi» olarak adlandırmıştır |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha ve Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde قرر kökü, hararetin düşmesi, soğuma, donma ve buna bağlı olarak hareketin yavaşlayıp bir kap veya zemin içinde durulması semantik çekirdeği etrafında şekillenir. İbranicede karşılaşılan קרר (qarar) biçimi doğrudan «soğuk olmak, serinlemek» anlamına gelirken, buradan türeyen qor sözcüğü dondurucu soğuğu ifade eder. Süryanicede qarr kökü yine soğukluk, serinlik ve donma anlamı taşır; zihinsel ve bedensel anlamda sakinleşme için de bu kökün türevleri kullanılır. Akadca qāru / qarāru formlarında akıntının durulması ve dibe çökme izleri takip edilebilir. Kökün Afro-Asyatik katmandaki ortak semantik paydası hararet ve çalkantının (kaynama) zıddı olarak soğuma ve durulmadır. Arapçada bu ilksel anlam hem iklimsel soğukluk hem de suyun çukurda durulup göllenmesi imgesi üzerinden zihinsel onay (ikrar), mekânsal yerleşim (karargâh) ve ruhsal tatmin (kurretü ayn) alanlarına genişlemiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith ve David Cohen semitik kök sözlükleri.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | قرر | Kış soğuğu (el-kurr) ve suyun çukurda toplanıp dinlenmesi (el-karâre) maddesinden zihinsel kabule ve mekânsal istikrara genişleme | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice קרר (qarar), Süryanice qarr | Kuzeybatı Sami dillerinde soğuk olmak, serinlemek ve sakinleşmek anlamıyla ortak miras | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çeperler | Akıntının kesilip dibe çökmesi ve katılaşması ekseninde fonetik ve anlamsal paralellikler | Muhtemel |
Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques ve Gesenius Hebrew Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قرر | Anlamlı | Soğumak, durulmak, yerleşmek, kabul etmek | Çalkantı ve ısının kesilerek bir yerde sebat bulması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| رقر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Bu harf dizilişi bağımsız üçlü kök kurmaz; yalnızca رقق kökünün dörtlü türevi olan çalkalanma ve parıldama (rakraka) biçiminde işlenir | Kur'an'da geçmez |
| ررق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Fonetik diziliş klasik Arapça lügat geleneğinde kök hüviyeti kazanmamıştır | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قرر | Merkez | İstikrar, durulma, sükûnet | Sarsıntının, ısının ve tereddüdün tamamen dinerek nihai tatmine ulaşması | İçsel huzuru, mekânsal yerleşimi ve zihinsel tasdiki bir arada toplar |
| ثبت | Komşu | Sebat, direnç, ayrılmama | Dış baskı ve sarsıntı karşısında yerini terk etmemeyi öne çıkarır | قرر kökündeki içsel soğuma ve durulma boyutu ثبت kökünde yerini doğrudan direnme kuvvetine bırakır |
| سكن | Komşu | Hareketsizlik, dinme | Hareketin durmasını ve can sıkıcı durumun geçmesini anlatır | سكن sadece hareketin kesilmesidir; قرر ise toplanıp kararlı bir zemine ve doyum noktasına kavuşmayı içerir |
| أمن | Komşu | Güvenlik, korkusuzluk | Tehdit ve korkunun ortadan kalkmasıyla sükûn bulmadır | İstikrarın psikolojik ve emniyet zeminini oluşturur |
| قلق | Zıt | Sarsıntı, çalkantı, kaynama | Yerinde duramama, huzursuzluk ve sürekli tedirginlik hali | قرر kökünün sağladığı serinlik, durulma ve sebat halinin doğrudan inkıtaya uğramasıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قرر | Durulmak, yerleşmek, soğumak, onaylamak | Çalkantı ve hararetin kesilmesiyle ulaşılan maddi ve manevi istikrar hali | Kesin |
| Latince | stabilire, sedare, refrigerare | Sabitlemek, yatıştırmak, serinletmek | Fiziksel ve hukuki istikrarı karşılar; kalbin ve gözün serinlemesi boyutunu kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | settle, stabilize, cool down, acknowledge | Yerleşmek, durulmak, soğumak, ikrar etmek | Mekânsal ve hukuki yerleşimi verir ancak göz aydınlığı anlamındaki duygu bütünlüğünü tek kelimede toplayamaz | Güçlü |
| Almanca | sich niederlassen, beruhigen, anerkennen | Yerleşmek, yatışmak, tanımak | Durulma ve kabul anlamlarını taşır; kökün serinlik ve duru su imgesini ayrı kelimelerle verir | Güçlü |
| Fransızca | s'établir, se stabiliser, apaiser, avouer | Yerleşmek, istikrar bulmak, yatışmak, ikrar etmek | Kurumsal ve mekânsal sabitliği iyi ifade eder; sıcaklık karşıtı serinlik bağlamını doğrudan kapsamaz | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مُسْتَقَرٌّ / مُسْتَقَرًّا | Yeryüzündeki geçici veya ahiretteki kalıcı barınak, nihai varış menzili | Yaratılış, insanın yeryüzüne inişi ve ahiret akıbeti bağlamı; Bakara 2:36, Furkân 25:24 |
| قَرَارٍ / الْقَرَارُ / قَرَارًا | Yaşamaya ve sarsıntısız durmaya elverişli karargâh, sükûnet yurdu | Yeryüzünün nizamı, anne rahmi ve ahiret yurdu bağlamı; Mü'minûn 23:13, Mü'min 40:39 |
| تَقَرَّ / قُرَّةَ | Göz aydınlığı, iç huzuru, keder hararetinin dinmesi | Anne şefkati, aile saadeti ve cennet mükâfatı bağlamı; Tâhâ 20:40, Furkân 25:74, Secde 32:17 |
| أَقْرَرْتُمْ / أَقْرَرْنَا | Sözleşmeyi onaylama, hakkı itiraf ve taahhüt etme | İlahi misak ve peygamberler arası ahitleşme bağlamı; Bakara 2:84, Âl-i İmrân 3:81 |
| اسْتَقَرَّ | Yerinde sabit kalıp sarsılmama | Dağın tecelli karşısındaki sebat arayışı bağlamı; A'râf 7:143 |
| قَوَارِيرَا | Şeffaf, billur, sarsıntısız duran kaplar | Cennet ehlinin içecek kapları ve berraklık bağlamı; İnsân 76:15 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İman tanımı ve ilahi misak | İmanın sadece tasdik mi yoksa dille ikrarı da zorunlu kılıp kılmadığı tartışması | Hakikatin zihinde ve dilde sarsıntısız bir biçimde yerleşmesi ve kabul edilmesi |
| Fıkıh | Hukuki ikrar ve akitler | Kişinin kendi aleyhine olan bir hakkı veya borcu tereddütsüz itiraf etmesinin bağlayıcılığı | Delil hiyerarşisinde en kesin hukuki kabule ve davanın sabitlenmesine yönelme |
| Tefsir | Ahiret yurdu ve yaratılış nizamı | Dünyanın geçici bir istikrar mahalli (müstekar), ahiretin ise nihai karar yurdu oluşu | Sarsıntının yerini ebedi ve değişmez bir sükûnete bırakması |
| Hadis | İbadet adabı ve dua | Namazda ta'dîl-i erkân ile sükûnet bulma ve göz aydınlığı olarak ibadet kavramı | Bedensel uzuvların yerli yerine oturması ve ruhun çalkantıdan kurtulması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kalbi mutmain kılan inanç | İkrar ve itmi'nan | Şüphe ateşini söndürme | Dinin hakikatleri kalpte istikrar bulduğunda iç çalkantı ve tereddüt yerini teslimiyete bırakır | Kesin |
| İlmi | Kesinleşmiş ve doğrulanmış bilgi | Yakîn ve aksiyom | Zihinsel tereddüdü giderme | Delillerin bir noktada toplanıp çelişkilerin elenmesiyle bilginin kararlı hale gelmesidir | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk düzeni ve kurumsal yapı | Kamusal istikrar | Kaos ve anarşiyi önleme | Toplumun ortak bir anayasa ve meşru otorite zemininde sükûnete kavuşarak dağılmaktan kurtulmasıdır | Kesin |
| İktisadi | Fiyat dengesi ve piyasa güveni | Pazar istikrarı | Dalgalanma ve krizi sınırlama | Spekülatif çalkantıların durularak sermaye ve mal akışının güvenli ve öngörülebilir bir zemine oturmasıdır | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kararlı denge durumu (stable equilibrium) ve termodinamik soğuma | Bir sistemin dış etki veya çalkantıdan sonra potansiyel enerjinin en düşük olduğu noktaya yerleşerek türevsel değişiminin sıfıra yaklaşması halidir | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kurumsallaşma ve toplumsal mutabakat | Bireysel çatışma ve arzuların ortak kabul görmüş normlar ve sözleşmeler havzasında durularak istikrarlı bir düzen inşa etmesidir | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece mekanik bir hareketsizlik, donukluk veya resmi bir karardan ibaret görmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün içinde yer alan serinleme, ferahlama, göz aydınlığı, sarsıntıdan arınmışlık ve rızaya dayalı zihinsel ikrar boyutlarını kapsayan bütüncül sükûnet hali |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cennetin veya yeryüzünün karar mahalli oluşunu pasif bir durağanlık sanmak; imandaki ikrarı kuru bir bürokratik beyan derecesine indirgemek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın amacının başıboş çalkantı ve kaos değil, nihai bir düzen, adalet ve istikrar mahalline yönelmek olduğunu ortaya koyar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yeryüzünün yaşam için hazırlandığını bildiren nizam ayetlerinde, cennet ve cehennemin tasvir edildiği ahiret ayetlerinde ve ailevi huzuru anlatan ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dünyanın ebedi bir yurt olduğu zannını «geçici müstekar» kavramıyla düzeltir; huzurun hararetli hazlarda değil, dingin ve berrak bir durulmada (kurretü ayn) bulunduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamIsının düşerek dondurucu bir serinliğe dönüşmesi, çalkantılı suyun bir çukura toplanıp tamamen durulması ve berraklaşması.
- Soyut anlamZihnin şüpheden, kalbin endişeden, toplumun kargaşadan kurtularak meşru ve sarsıntısız bir zeminde nihai huzur ve kabule kavuşması.
- Sistematik karşılıkDinamik bir sistemin çalkantı enerjisini tüketerek en düşük enerji ve en yüksek intizam düzeyinde kararlı bir dengeye (homeostazis) ulaşması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde sistemin anlık durumunu, sistemin potansiyel enerji veya çalkantı fonksiyonunu temsil eder. durumu, sistemin potansiyelinin en aza indiği kararlı denge (müstekar / karar) halidir. Zaman sonsuza giderken durumun zamana göre değişim hızının normunun sıfıra eşitlenmesi, her türlü sarsıntı ve hararetin tamamen kesilerek sistemin istikrara kavuştuğunu sembolize eder.