قصر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ق-ص-ر8 sîga, 64 mücavir kök, 11 ayet, 9 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عطلخيموَقَصْرٍكَالْقَصْرِقُصُورًايُقْصِرُونَقصرطرفمَقْصُورَاتٌقَاصِرَاتُبأرتَقْصُرُواحورطمثسهلرمي

KökSîga 8Ayet 11Sure 9Mücavir 64

▶ Ağı aç (3B)

قصر

ق - ص - ر

KÖK
  • 11 geçiş
  • 11 ayet
  • 8 sîga
  • 13 sözlük

Kusare, anız demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Kusare, anız demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.865 harf
القاف والصاد والراء معهما ق ص ر، ص ق ر، ق ر ص، ر ق ص مستعملات قصر: القَصْرُ: الغاية، وهو القُصار والقُصَارى، قال العباس بن مرداس: للهِ دركَ لم تـمـنـى مـوتـنـا والموتُ، ويحكَ، قصرُنا والمرجعُ والقَصْرُ: المجدل أي الفدن الضخم. وجمع المَقصُورةِ مقاصيرُ، وهو حيث يقوم الإمام في المسجد. وهذا قَصْرُكَ أي أجلك وموتك وغايتك. واقتَصَرَ على كذا أي قنع به. وقال في وصية: والشك لبني عمي قَصْرة أي يُقْصرٌ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR2.633 harf
القَصْرُ: واحد القُصورِ. وقَصْرُ الظلام: اختلاطه، وكذلك المَقْصَرَة. والجمع المَقاصرُ. وقد قصَرَ العَشِيُّ يَقْصُر قُصوراً، إذا أمسيتَ. ويقال: أتيته قصْراً، أي عَشِيًّا. وقولهم: قَصْرُكَ أن تفعل ذاك، وقُصاراك أن تفعل ذاك بالضم، وقَصاراكَ أن تفعل ذاك بالفتح، أي غايتك وآخر أمرك وما اقتصرت عليه. قال الشاعر: إنما أنـفـسـنـا عـارية والعَوارِيُّ قُصارى أن تُرَدّْ ورضي فلان بِمَقْصِرٍ مما كان يحاول،
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR12.585 harf
ق ص ر قصر ، قرص ، صقر ، صرق ، رقص ، رصق . قصر : قال الليث : القصْرُ : المِجْدَلُ ، وهو الفَدَنُ الضّخْمُ . قال : والقَصْرُ : الغاية ، وقاله أبو زيدٍ ، وغيرُه . وأنشد : عِشْ ما بَدَا لَكَ قصْرُكَ الموْتُ لا مَعْقِلٌ منه ولا فَوْتُ قال أبو زَيد : ويقال : قُصارُك أن تفعَلَ ذاك وقَصْرُكَ وقُصاراكَ أن تفعلَ ذاك ، أي : جهدُكَ وغايَتُكَ ، ويقال : المُتَمنِّي قُصاراهُ الخَيْبَة . قال الليث : والقصْرُ :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR7.592 harf
(باب القاف والصاد وما يثلثهما) (قصع) القاف والصاد والعين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تطامُنٍ في شيء أو مطامَنةٍ له. من ذلك القَصْعَة، وهي معروفة، سمِّيت بذلك للهَزْمة. والقاصِعاء: أوَّل جِحَرة اليَربوع، وقياسُها ما ذكرناه. وقد تقَصَّع، إذا دخلَ قاصِعاءَه. قال: فوَدَّ أبو ليلى طُفيلُ بنُ مالكٍ *** بمُنعَرَجِ السُّوبان لو يَتَقَصَّعُ([1])فأمَّا قَصْع النّاقة بجِرّتها فقالوا: هو أن ترُدَّها في جوفها.
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.226 harf
- القصر: خلاف الطول، وهما من الأسماء المتضايقة التي تعتبر بغيرها، وقصرت كذا: جعلته قصيرا، والتقصير: اسم للتضجيع، وقصرت كذا: ضممت بعضه إلى بعض، ومنه سمي القصر، وجمعه: قصور. قال تعالى: ﴿وقصر مشيد﴾ [الحجر/45]، ﴿ويجعل لك قصورا﴾ [الفرقان/10]، ﴿إنها ترمي بشرر كالقصر﴾ [المرسلات/32]، وقيل: القصر أصول الشجر، الواحدة قصرة، مثل: جمرة وجمر، وتشبيهها بالقصر كتشبيه ذلك في قوله: ﴿كأنه جمالات صفر﴾ [المرسلات/33]،
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR2.112 harf
ق ص ر قصرته‏:‏ حبسته‏.‏ وهو كالنّازع المقصور‏:‏ الذي قصره قيده‏.‏ وقصرت نفسي على هذا الأمر إذا لم تطمح إلى غيره‏.‏ وقصرت طرفي‏:‏ لم أرفعه إلى ما لا ينبغي وهنّ قاصرات الطرف‏:‏ قصرنه على أزواجهن‏.‏ وقصر السّتر‏:‏ ارخاه‏.‏ قال حاتم‏:‏ وما تشتكيني جارتي غير أنني إذا غاب عنها بعلها لا أزورها سيبلغها خيري ويرجع بعلها إليها ولم تُقصَر عليّ ستورها وجارية مقصورة ومقصورة الخطو وقصيرةٌ وقصورة‏.‏ وفرس
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR yok24.128 harf
القَصْرُ والقِصَرُ في كل شيء: خلافُ الطُّولِ؛ أَنشد ابن الأَعرابي: عادتْ مَحُورَتُه إِلى قَصْرِ قال: معناه إِلى قِصَر، وهما لغتان. وقَصُرَ الشيءُ، بالضم، يَقْصُرُ قِصَراً: خلاف طال؛ وقَصَرْتُ من الصلاة أَقْصُر قَصْراً. والقَصِيرُ: خلاف الطويل. وفي حديث سُبَيْعَةَ: نزلت سورة النساء القُصْرَى بعد الطُّولى؛ القُصْرَى تأْنيث الأَقْصَر، يريد سورة الطلاق، والطُّولى سورة البقرة لأَن عِدَّة الوفاة في
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.310 harf
* ق ص ر * * القَصْرُ * واحد * القُصورِ * وقولهم * قَصْرُكَ * أن تفعل كذا و * قَصارُك * بفتح القاف فيهما و * قُصاراك * بضم القاف أي غايتك وآخر أمرك وما اقتصرت عليه و * القَوْصَرَّةُ * بالتشديد ما يكنز فيه التمر من البواري وقد تخفف و * القَصَرةُ * بفتحتن أصل العنق والجمع * قَصَرٌ * ومنه قرأ بن عباس رضي الله تعالى عنه ﴿إنها ترمي بشرر كالقصر﴾ وفسره بقصر النخل يعني اعناقها قلت قال الهروي إن بن عباس
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR23.458 harf
القصر، بالفتح، والقصر، كعنب، في كل شئ: خلاف الطول، لغتان، كالقصارة، بالفتح، وهذه عن اللحياني. قصر الشيء، ككرم، يقصر، قصرا، وقصارة: خلاف طال. فهو قصير من قصراء، وقصار، وقصيرة من قصار وقصارة، ومن الأخير قول الأعشى: لا ناقصي حسب ولا أيد إذا مدت قصاره قال الفراء: والعرب تدخل الهاء في كل جمع على فعال، يقولون: الجمالة والحبالة والذكارة والحجارة. أو القصارة: القصيرة، وهو
Maddenin bağlantısı

القصر، بالفتح، والقصر، كعنب، في كل شئ: خلاف الطول، لغتان، كالقصارة، بالفتح، وهذه عن اللحياني. قصر الشيء، ككرم، يقصر، قصرا، وقصارة: خلاف طال. فهو قصير من قصراء، وقصار، وقصيرة من قصار وقصارة، ومن الأخير قول الأعشى: لا ناقصي حسب ولا أيد إذا مدت قصاره قال الفراء: والعرب تدخل الهاء في كل جمع على فعال، يقولون: الجمالة والحبالة والذكارة والحجارة. أو القصارة: القصيرة، وهو نادر، قاله الصاغاني والأقاصر: جمع أقصر، مثل أصغر وأصاغر. وأنشد الأخفش: إليك ابنة الأغيار خافى بسالة الر جال وأصلال الرجال أقاصره ولا تذهبن عيناك في كل شرمخ طوال فإن الأقصرين أمـازره

يقول لها: لا تعيبيني بالقصر فإن أصلال الرجال ودهاتهم أقاصرهم، وإنما قال: أقاصره على حد قولهم: هو أحسن الفتيان وأجمله، يريد: وأجملهم: وكذلك قوله: فإن الأقصرين أمازرثه. وقصره يقصره، بالكسر، قصرا: جعله قصيرا. والقصير من الشعر: خلاف الطويل. وقد قصر الشعر: كف منه وغض حتى قصر، وكذا قصره تقصيرا، والاسم القصار، بالكسر عن ثعلب.، وقال الفراء: قلت لأعرابي بمنى: آلقصار أحب إليك أم الحلق? يريد: التقصير أحب إليك أم حلق الرأس.وتقاصر: أظهر القصر، كتقوصر، ذكرهما الصاغاني هكذا، وفرق بينهما غيره كما يأتي. والقصر: خلاف المد، والفعل كالفعل، والمصدر كالمصدر. والقصر: اختلاط الظلام، كالمقصر والمقصرة؛ عن أبي عبيد. والقصر الحبس ومنه حديث معاذ: فإن له ما قصره في بيته أي حبسه. وفي حديث أسماء الأشهلية: إنا معشر النساء محصورات مقصورات أي محبوسات ممنوعات. وفي حديث عمر: فإذا هم ركب قد قصر بهم الليل، أي حبسهم. وفي حديث ابن عباس: قصر الرجال على أربع من أجل أموال اليتامى أي حبسوا أو منعوا عن نكاح أكثر من أربع. وفي قول الله تعالى: حور مقصورات في الخيام. قال الأزهري: أي محبوسات في خيام من الدر مخدرات على أزواجهن. وقال الفراء: قصرن على أزواجهن، أي حبسن فلا يردن غيرهم ولا يطمحن إلى من سواهم. وكذا قوله في قاصرات الطرف. ويقال: قصرت نفسي على الشيء، إذا حبستها عليه وألزمتها إياه. ومنه حديث إسلام ثمامة: فأبى أن يسلم قصرا فأعتقه يعني حبسا عليه وإجبارا. وقيل: أراد قهرا وغلبة، من القسر، فأبدل السين صادا، وهما يتبادلان في كثير من الكلام. ومن الأول الحديث: ولتقصرنه على الحق قصرا وقال أبو دواد يصف فرسا: فقصرن الشتاء بعد علـيه وهو للذود أن يقسمن جار

أي حبسن عليه يشرب ألبانها في شدة الشتاء. والقصر: الحطب الجزل، وبه فسر الحسن قوله تعالى: ترمى بشرر كالقصر والواحدة قصرة كتمر وتمرة؛ كذا حكى اللحياني عنه. والقصر من البناء، معروف. وقال اللحياني: هو المنزل أو كل بيت من حجر: قصر؛ قرشية، سمي بذلك لأنه يقصر فيه الحرم، أي يحبسن. وجمعه قصور. وفي التنزيل العزيز: ويجعل لك قصورا. والقصر: علم لسبعة وخمسين موضعا: ما بين مدينة، وقرية، وحصن، ودار فمنها: قصر مسلمة بين حلب وبالس، بناه مسلمة بن عبد الملك، من حجارة، في قرية اسمها ناعورة. وقصر نفيس، على ميلين من المدينة، ينسب إلى نفيس بن محمد، من موالي الأنصار. وقصر عيسى بن علي على دجلة. وقصر عفراء بالشأم، ذكره المصنف في عفر. وقصر المرأة بالقرب من البصرة. وقصر المعتضد، على نهر الثرثار. وقصر الهطيف على رأس وادي سهام لحمير. وقصر عسل- بكسر العين المهملة- بالبصرة، قريب من خطة بني ضبة. وقصر بني الجدماء بالقرب من المدينة. وقصر كليب بنواحي قوص. وقصر خاقان بالجيزة. وقصر المعني بالشرقية. والقصر: حصن من حدود الواح. وجزيرة القصر، وشيبين القصر: كلاهما في الشرقية. وقصر الشوق: خطة بمصر، وتعرف الآن بالشوك. والقصر: مدينة كبيرة بالمغرب، منها الإمام أبو الحسن إسماعيل بن الحسن بن عبد الله القصري؛ والإمام أبو محمد عبد الجليل بن موسى بن عبد الجليل الأوسي المعروف بالقصري صاحب شعب الإيمان؛ والإمام أبو الحسن علي بن خلف بن غالب الأندلسي القصري، المتوفى بالقصر سنة 568 وغيرهم. والقصر: قرية بالقرب من مالقة، ومنها الإمام أبو البركات عبد القادر بن علي بن يوسف الكناني القصري، جدودهم منها، ونزلوا بفاس، وتديروا بها، وبها ولد سنة 1007، وتوفي سنة 1091؛ ووالده أبو الخير علي توفي سنة 1030، وعمه محمد العربي بن يوسف؛ وعم والده أبو المعارف عبد الرحمن؛ وإخوته؛ وابن عمه مفتي الحضرة الفاسية الآن شيخنا الفقيه النظار عمر بن عبد الله بن عمر بن يوسف بن العربي: محدثون، وقد حدث عنه شيوخ مشايخنا عاليا. والقصر: موضع خارج القاهرة. وقصر اللصوص: بالعجم. أعجبها قصر بالعجم، بناه بهرام جور ملك الفرس من حجر واحد، قرب همذان. وقصره على الأمر قصرا: رده إليه. ويقال: قصرت الشيء على كذا، إذا لم تجاوز به غيره. وتقول: قصرت اللقحة على فرسي: إذا جعلت درها له. وامرأة قاصرة الطرف: لا تمده إلى غير بعلها. وقال أبو زيد: قصر فلان على فرسه ثلاثا أو أربعا من حلائبه تسقيه ألبانها. وقصر عن الأمر يقصر قصورا كقعود، وأقصر، إقصارا، وقصر تقصيرا، وتقاصر، كله: انتهى، كذا في المحكم، وأنشد: إذا غم خرشاء الثمالة أنفـه تقاصر منها للصريح فأقنعا

وقال ابن السكيت: أقصر عن الشيء، إذا نزع عنه وهو يقدر عليه، وقصر عنه، إذا عجز عنه ولم يستطعه، وربما جاءا بمعنى واحد إلا أن الأغلب عليه الأول. وقصر عنى الوجع والغضب يقصر قصورا، بالضم: سكن، كقصر، المضبوط عندنا بقلم النساخ بالتشديد، والصواب كفرح. وقيل: قصر عنه تقصيرا: تركه وهو لا يقدر عليه، وأقصر: تركه وكف عنه وهو يقدر عليه. وقال اللحياني: ويقال للرجل إذا أرسل في حاجة فقصر دون الذي أمر به: ما منعه أن يدخل المكان الذي أمر به إلا أنه أحب القصر، بفتح فسكون، ويحرك، والقصرة، بالضم، أي أن يقصر. والتقصير في الأمر: التواني فيه. وامرأة مقصورة، وقصورة، وقصيرة: محبوسة في البيت لا تترك أن تخرج، قال كثير: وأنت التي حببت كل قـصـيرة إلي وما تدري بذاك القصـائر عنيت قصيرات الحجال ولم أرد قصار الخطا شر النساء البحاتر وفي التهذيب: قصورات الحجال. وهكذا أنشده الفراء. وفيه: شر النساء البهاتر. واقتصر الأزهري على القصيرة والقصورة، قال: وهي الجارية المصونة التي لا بروز لها. ويقال: امرأة مقصورة، أي مخدرة، وتجمع القصورة على القصائر. قال: فإذا أرادوا قصر القامة قالوا: امرأة قصيرة، وتجمع قصارا. وسيل قصير: لا يسيل واديا مسمى، وإنما يسيل فروع الأودية وأفناء الشعاب وعزاز الأرض. ويقال: هو يسكن مقصورة من مقاصير دار زبيدة، المقصورة: الدار الواسعة المحصنة بالحيطان، أو هي أصغر من الدار، وقال الليث: المقصورة: مقام الإمام. وقال: وإذا كانت دارا واسعة محصنة الحيطان، فكل ناحية منها على حيالها مقصورة. وجمعها مقاصر ومقاصير. وأنشد: ومن دون ليلى مصمتات المقاصر. المصمت: المحكم، كالقصارة، بالضم، وهي المقصورة من الدار لا يدخلها إلا صاحبها، وقال أسيد: قصارة الدار: مقصورة منها لا يدخلها غير صاحب الدار. قال: وكان أبي وعمي على الحمى، فقصرا منها مقصورة لا يطؤها غيرهما. والمقصورة: الحجلة، كالقصورة، كصبورة، كلاهما عن اللحياني. وقصره على الأمر، واقتصر علي

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR28.332 harf
قَصُرَ 1 قَصُرَ ذ , aor. قَصُرَ , inf. n. قِصَرٌ (S, M, Msb, K, &c.) and قَصْرٌ (IAar, M, K) and قَصَارَةٌ, (Lh, M, K,) It (a thing, S, Msb, i. e. anything, M) was, or became, short; contr. of طَالَ. (S, M, Msb, K.) ― -b2- [And It was, or became, too short. And قَصُرَ عَنْهُ It was, or became, too short for him, or it. ― -b3- Hence, قَصُرَتْ يَدُهُ, and قَصُرَ بَاعُهُ, (tropical:) He had little,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR5.785 harf
قَصَرَ قَصَرَ U ( n. ac. قُصُوْر 27 ) a. [ 'An ], Fell short of, did not reach; failed to attain, to accomplish; left, relinquished; desisted, abstained from; quitted, ceased from. b. [ Bi ], Fell short, failed; was cheap. c. [ Fī ], Stopped, became remiss in. d. Ceased, left off. e. I ( n. ac. قَصْر 1 ), Shortened; cut, clipped; curtailed, contracted; abridged, abbreviated; narrowed,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR69.067 harf
قصر قَصَرَ- يَقْصُرُ- قَصْر- قُصُور - قَاصِر- قَاصِرة - قَاصِرات - مَقْصُوْر- مَقْصُوْرَة - مَقْصُوْرات - أقْصَرَ - يُقْصِرُ قَصَرَ - يَقْصُرُ + كائن + كائناً أو شيئاً: يحبسه عند حد مطلوب دون تركه يصل إلى مدى أبعد قَصَرَ- يَقْصُرُ + كائن + كائناً أو شيئاً + عن كائن أو أمر: متعدي: يقصره عن الشيء: يحبسه عند حد مطلوب دون تركه يصل إلى الكائن أو
Tamamını oku

Sîgalar(8)

Mücavir kökler64 mücavir (84 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. طرف

    3 ortak ayet · Dilin ucu demektir

  2. بأر

    1 ortak ayet · Biir kuyu demektir

  3. خيم

    1 ortak ayet · Haym (hı) : Çardak demektir

  4. سهل

    1 ortak ayet · Sehl, ova demektir

  5. حلق

    1 ortak ayet · Boğaz, halka demektir

  6. شيد

    1 ortak ayet · Badanalanmış

  7. طمث

    1 ortak ayet · “Tefes”, kir demektir

  8. عطل

    1 ortak ayet · Başı boş bırakılmış, çöle bırakılmış devedir

  9. نحت

    1 ortak ayet · Yontulmuş taş demektir

  10. خوي

    1 ortak ayet · Haviy (hı) : Dere demektir

  11. عثو

    1 ortak ayet · Sopa, değnek demektir

  12. رمي

    1 ortak ayet · Reml kum demektir

Geçtiği ayetler(11)

  1. وَعِنْدَهُمْ قَاصِرَاتُ الطَّرْفِ عِينٌ

    Tahsis edenlerYanlarında el değmemiş ve bakışlarını yalnız eşlerine çevirmiş iri gözlüler vardır.

  2. وَعِنْدَهُمْ قَاصِرَاتُ الطَّرْفِ أَتْرَابٌ

    Tahsis edenlerYanlarında gözlerini yalnız eşlerine dikmiş aynı yaştan güzeller vardır.

  3. فِيهِنَّ قَاصِرَاتُ الطَّرْفِ لَمْ يَطْمِثْهُنَّ إِنْسٌ قَبْلَهُمْ وَلَا جَانٌّ

    Tahsis edenlerOralarda bakışlarını yalnız eşlerine çevirmişler vardır ki, daha önce kendilerine ne bir insan, ne de bir cinn dokunmuştur.

Sîga sayfası: مَقْصُورَاتٌ
Sîga sayfası: وَمُقَصِّرِينَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökقصر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerحبس, كفف, حصر, قطع
Zıt Kökطول
Çekirdek Özet 1Bir şeyin uzantısını veya boyunu kesip sınırlandırmak, hedefe varmadan durdurmak ve dar bir alana hapsetmek
Çekirdek Özet 2Boyutsal kısaltma (namaz, saç), koruyucu tahsis ve mahremiyet (köşk, bakışı eşe hasretme) ve aşırılıktan geri durma
Çekirdek Özet 3Dağılmayı ve taşmayı önleyen koruyucu sınır koyma, enerjiyi belirli bir hedefe hasretme mekanizması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca kusur ve ihmal (taksîr) ya da yalnızca saray/köşk mimarisine indirgeyip koruyucu tahsis ve iradi sınırlama eksenini kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
قصBir şeyi uçtan kesmek, ayırmak, izini sürerek sınırını belirlemek (قصص, قصد, قصف, قصم, قصو)رKesme ve ayırma eylemi, bir şeyin uzamasını veya yayılmasını engelleyerek boyunu kısa tutmaya, menzili sınırlamaya ve varlığı korunaklı bir alana hapsetmeye dönüşmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
قufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırÇizgiyi belirleme, toparlanma ve nihai sınır çekme hareketi
صolta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaSıkıştırma, yakalama ve bir odak noktasında tutma işlevi
رinsan başı; baş, ilk, üstEylemin uç noktada gerçekleşmesi, zirve sınırını teşkil etmesi
قصرUç noktadan toparlayıp sıkarak sınırı belirlemek, yayılmayı kesip varlığı korunaklı bir çerçeveye hapsetmek

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesnenin ucundan kesilerek boyunun kısaltılması, ekin biçildikten sonra tarlada kalan kısa sap (anız/kusâre) ve hayvanın kaçmasını önlemek üzere dar bir yere hapsedilmesi.
Cahiliye şiiri kullanımıAbbâs b. Mirdâs şiirinde kök, kaçınılmaz nihai sınır ve varış noktası anlamında kullanılmıştır: للهِ دركَ لم تـمـنـى مـوتـنـا / والموتُ، ويحكَ، قصرُنا والمرجعُ
Erken Arapça kullanımBakışın yabancıya kaymasını engelleyip yalnızca eşe tahsis edilmesi (kāsiratu't-tarf) ve çadırın içinde koruma altına alınan kadınlar için kullanımı yaygındır.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça قصر kökü, Sami dil ailesinin genelinde kesme, biçme, boyutsal kısalık ve bir sonuca ulaşamama anlam alanlarıyla temsil edilir. İbranicede קצר biçimi ekin biçmek, hasat etmek, boyca kısa olmak ve mecazen sabrın tükenip yetersiz kalması manalarına gelir. Süryanicede ܩܨܪ kökü boyca kısa kalmak, aciz olmak ve zayıf düşmek anlamlarını taşır. Arapçada ise kök, somut kesme ve biçme eyleminden doğan boyutsal kısalık (uzunluğun zıddı) ile mekânsal sınırlama ve hapsetme (el-habs) kutuplarını bir arada muhafaza etmiştir. Köşk (kasr) kelimesi de yüksek ve korunaklı sınırlarla çevrilerek içindekileri dış tehlikelerden koruyan ve yabancılara kapatan tahsis edilmiş mekânı ifade eder.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönUzunluğun zıddı olan kısalık ile bir nesneyi sınırlandırma ve hapsetme kutuplarıKesme eylemi ile boyutsal kısalık ve koruyucu tahsis birleşmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice קצר (biçmek, hasat etmek, kısa olmak) ve Süryanice ܩܨܪ (kısa olmak, yetersiz kalmak)Hasat/kesme eyleminden menzile ulaşamama ve kısalık anlamına geçişGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik kök katmanında kesme ve kısıtlama izleriAnlam daralması ve semantik paralellikler mevcutturMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
قصرAnlamlıSınırlandırmak, boyunu kısaltmak, hapsetmek, köşkHedef kök; uzamanın engellenmesi, koruyucu tahsisHedef kök; Kur'an'da geçer
قرصAnlamlıÇimdiklemek, sıkıştırmak, yuvarlak parça koparmakUçtan sıkıştırıp koparma ve kesme hareketiyle hedef kökle akrabadırKur'an'da geçmez
صقرAnlamlıŞahin kuşu, güneşin hararetiyle sertleşmekKeskinlik, yakalama ve kuşatma boyutu taşırKur'an'da geçmez
صرقKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn mühmel kaydı; Kur'an'da geçmez
رقصAnlamlıSıçramak, ritmik hareket etmek, oynamakHızlı ve kesik sıçramalarla boyutsal hareket üretirKur'an'da geçmez
رصقKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn mühmel kaydı; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
قصرMerkezSınırlandırma, kısaltma, tahsis, korumaUzantıyı keserek menzili daraltma ve içeriye hasretmeMerkez kök
حبسKomşuAlıkoymak, engellemek, hapsetmekحبس bir varlığı dışsal bir engelle hareketsiz bırakmayı; قصر ise boyutunu kısaltarak veya içeriye tahsis ederek sınırda tutmayı ifade ederDış engelle alıkoyma
كففKomşuEl çekmek, menetmek, sınırlamakكفف kenardan çekilme ve müdahaleden vazgeçmeyi; قصر ise uzanışı yarıda kesmeyi ve sabitlemeyi öne çıkarırEteğini ve elini çekme
حصرKomşuKuşatmak, sıkıştırmak, hapsetmekحصر çepeçevre sararak hareket alanını bütünüyle yok etmeyi; قصر ise boyutu ve erişimi sınırlandırmayı hedeflerKuşatıcı daraltma
قطعKomşuKesmek, ayırmak, koparmakقطع bağı tamamen ikiye ayırmayı; قصر bütünü yok etmeden boyunu veya uzanımını sınırlandırmayı bildirirBüsbütün koparma
طولZıtUzunluk, boyca ve zamanca genişlemeطول sınırları aşarak ileriye ve sonsuza uzanmayı; قصر menzili daraltıp durdurmayı ifade ederBoyut ve sürenin uzaması

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaقصرKısaltmak, sınırlandırmak, tahsis etmek, köşkBoyutu veya uzantıyı sınırda tutmak, içeriye hasretmekKesin
Latincecurtare, restringere, castellumKısaltmak, kısıtlamak, müstahkem kaleCurtare boyutsal kısalığı, restringere sınırlamayı, castellum ise korunaklı köşk yapısını karşılarGüçlü
İngilizceto shorten, to restrict, to confine, castleKısaltmak, sınırlamak, hapsetmek, köşkKısaltma ve tahsis anlamlarını farklı kelimelerle karşılarGüçlü
Almancakürzen, beschränken, SchlossKısaltmak, sınırlandırmak, şato/köşkMekânsal koruma ve boyutsal kısaltmayı ayrı sözcüklerle verirGüçlü
Fransızcaraccourcir, restreindre, châteauKısaltmak, sınırlandırmak, köşkKökün koruyucu tahsis ve ruhsat yönünü tek başına taşıyamazGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lewis & Short.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
تَقْصُرُواİbadette ruhsat ve kısaltmaSefer ve tehlike anında dört rekatlı farz namazların iki rekat kılınması ruhsatı (Nisâ 4:101).
مُقَصِّرِينَHac ibadetinde saçları kısaltarak ihramdan çıkmaİbadetin tamamlanması ve kulluk alâmeti olarak saçların kısaltılması bağlamı (Fetih 48:27).
قَاصِرَاتُBakışını ve sevgisini yalnızca eşine hasretme, iffetCennet ehlinin eşlerinin gözlerini ve ilgilerini dışarıya kapatarak eşlerine odaklamaları (Sâffât 37:48, Sâd 38:52, Rahmân 55:56).
مَقْصُورَاتٌKorunaklı, örtülü ve mahrem alanda muhafaza edilmeCennetteki kadınların çadırlarda dış etkenlerden korunmuş, özel kılınmış halleri (Rahmân 55:72).
قَصْرٍ / قُصُورًا / كَالْقَصْرِMüstahkem, korunaklı, yüksek ve gösterişli yapı (köşk)Dünyevi mimari güç ve iktidar sembolü ya da cehennem kıvılcımının cesameti (A'râf 7:74, Hacc 22:45, Furkān 25:10, Mürselât 77:32).
يُقْصِرُونَBir eylemi yapmaktan vazgeçme, son verme, geri çekilmeŞeytanların insanı azdırmaktan ve saptırmaktan el çekmemesi, durmaksızın devam etmesi (A'râf 7:202).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKulun acziyeti ve taatteki kusuru (taksîr)Kulun Allah'ın hakkını gereğince yerine getirememesi ve ilahi adaletin sınırlarıİhmal, eksik bırakma ve kusur anlamı
FıkıhKasru's-salât ve taksîru'ş-şa'r hükümleriSefer mesafesi, seferilik şartları, namazın kısaltılmasının azimet mi ruhsat mı olduğu ve ihramdan çıkış fiiliŞekli kısaltma ve ibadette hafifletme
TefsirKāsirâtu't-tarf ve makdûrât terkibiAyetlerdeki cennet tasvirlerinin mahiyeti; eşlerin bakışlarını dışarıya kapatıp eşlerine hasretmesiİffet, mahremiyet, sadakat ve koruyucu tahsis
HadisBelâgat ve hutbede ölçülülükHz. Peygamber'in hutbeyi kısa, namazı uzun tutma tavsiyesi ve az sözle çok mana kastıÖlçülü kısalık, gereksiz uzatmadan kaçınma

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİbadet ve ruhsat hukukuÖlçülü hafifletmeZorluğu kaldırmaSeferde namazı kısaltarak kulluk bağını korumak ve kalbi yalnızca Allah'a hasretmekKesin
İlmiMetodoloji ve mantıkTahsis ve odaklanmaKapsam daraltmaAraştırma konusunun sınırlarını belirleyip lüzumsuz ayrıntıları ayıklayarak öze odaklanmakGüçlü
SiyasiSavunma ve egemenlikMüstahkem karargâh (köşk)Güvenlik ve mahremiyetToplumun yönetim merkezini ve halkı dış tehditlere karşı müstahkem sınırlarla koruma altına almakGüçlü
İktisadiKaynak yönetimi ve harcamaTasarruf ve kısıtlamaİsrafı önlemeBütçe ve harcamaları gereksiz yayılmadan menederek kaynakları belirli ve verimli hedeflere hasretmekGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSınır şartları (boundary conditions) ve aralık kısıtlaması (interval truncation)Bir fonksiyonun veya fiziksel büyüklüğün sonsuza dağılmasını engelleyerek belirli bir aralıkta sınırlandırılması ve sonlandırılmasıGüçlü
Beşeri bilimlerOdaklanmış sadakat taahhüdü (commitment) ve kurumsal sınırlandırmaBireyin dikkat, enerji ve yetkilerini dış etkenlere kapatıp tek bir kuruma veya eşe hasrederek derinleşmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca ahlaki bir tembellik ve eksiklik (taksîr/ihmal) veya sadece lüks konut mimarisi (saray/köşk) olarak algılanması.
Kur'an içi daha geniş anlamKök; fıkhi bir hafifletme ve lütuf (namazı kısaltma), ibadetin ifa nişanesi (saçı kısaltma), yüce bir iffet ve odaklanmış sadakat (bakışı hasretme) ile korunaklı bir sığınak kurmayı kuşatan çok boyutlu bir sınırlama ilkesidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataCennet kadınlarına dair ifadelerin iradi sadakat ve iffet yerine pasif bir esarete indirgenmesi; namazın kısaltılmasının ibadette eksilme sanılarak ilahi ruhsat mantığının kavranamaması.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin sınır koyma, enerjiyi dağılmaktan koruma, varlığı ve dikkati lüzumsuz uzantılardan arındırarak asıl hedefe hasretme felsefesini temellendirir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Ruhsat hükümleri içeren fıkhi ayetlerde (Nisâ 4:101, Fetih 48:27), cennet ehlinin ahlaki vasıflarını anlatan tasvirlerde (Sâffât 37:48, Rahmân 55:56, 72) ve geçmiş kavimlerin güç sembollerini anlatan kıssalarda (A'râf 7:74).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kısalığın her zaman bir noksanlık olmadığını; yerinde ve hikmetle uygulandığında (namazda ruhsat, bakışta iffet, yapılarda koruma) dengenin, korumanın ve mükemmelliğin asıl şartı olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesnenin ucundan kesilerek boyunun kısaltılması, ekinin biçildikten sonra kalan dip kısmı (anız) ve varlığın korunaklı bir alana hapsedilerek dış etkilere kapatılması.
  • Soyut anlamBir varlığın, edimin veya ilginin sınırsız yayılmasının engellenerek belirli bir hedefe, mekâna veya özneye tahsis edilmesi ve korunması.
  • Sistematik karşılıkSistemin kontrolsüz biçimde dağılmasını, aşırı genişleyerek zafiyete uğramasını engelleyen kısıtlayıcı sınır (constraint) ve koruyucu muhafaza mekanizması.
  • LaTeX modeliSt+1=min⁡(L,St)∩C
  • LaTeX açıklamasıBurada St bir sistemin, hareketin, sürenin veya ilginin başlangıçtaki potansiyel yayılma durumunu, L konulan üst sınırı (boyutsal veya zamansal kısaltmayı), min⁡(L,St) hedefin aşılmasını engelleyerek boyu veya süreyi sınırda tutmayı, C ise korunaklı tahsis alanını (köşk, çadır veya eşe hasredilmiş mahremiyeti) temsil eder. Sistemin nihai çıktısı St+1, aşırılıktan arındırılmış, sınırlandırılmış ve tahsis edilmiş dengeli durumu gösterir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ق