كتم
ك - ت - م
KÖK- 21 geçiş
- 20 ayet
- 13 sîga
- 12 sözlük
Su sızdırmayan sağlam tulumdur.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Su sızdırmayan sağlam tulumdur.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR892 harfالكاف والتاء والميم معهما
ك ت م، ك م ت، ت ك م، م ت ك، ت م ك مستعملات كتم: الكَتَمُ: نبات يخلط مع الوسمة للخضاب الأسود، قال:
وأصبح الأفق كمسود الكَتَمْ
والكتِمانُ: نقيض الإعلان.
وناقة كَتُومٌ، أي: لا ترغو إذا ركبت، قال:
كَتُومُ الهواجر ما تنبس
والكاتِمُ من القسي: التي لا ترن إذا أنبضت، وربما جاءت في الشعر: كاتمة وكَتُوم. وقيل: هي التي لا شق فيها. وأكثر القول: هي التي لا صدع في نبعها.
كمت:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR762 harfكَتَمْتُ الشيء كَتْماً وكِتْماناً، واكْتَتَمْتُهُ أيضاً. وسحابٌ مُكْتَتِمٌ: لا رعد فيه. وسرٌّ كاتِمٌ، أي مَكْتومٌ. ومُكَتّمٌ بالتشديد: بولغ في كِتْمانِهِ. واسْتَكْتَمْتُهُ سرّي: سألته أن يَكْتُمَهُ. وكاتَمني سرَّه: كَتَمَهُ عني. ورجلٌ كُتَمَةُ، إذا كان يَكْتُمُ سره. ويقال للفرس إذا ضاق مَنْخِرُهُ عن نَفَسْه: قد كَتَمَ الرَبْوَ. قال بشر:
كأنَّ حَفيفَ مَنْخِرِهِ إذا ماكَتَمْنَ الرَبْوَ كيرٌ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR3.779 harfك ت م
كتم ، كمت ، متك ، مكت ، تمك ، تكم : مستعملة .
كتم : قال اللّيثُ : الكَتَمُ : نباتٌ يخلطُ بالوسْمَة للخضَابِ الأسْوَدِ .
( قلت ) : الكَتَم : نبتٌ فيه حمرةٌ ، ورويَ عن أبي بكرٍ أنّهُ كانَ يَخْتَضِبُ بالحِنَّاءِ والكَتَمِ .
وقال أميّة ابن أبي الصلت :
وشَوَّذَتْ شمسُهُمْ إذا طلعتْ
بالْجُلبِ هِفًّا كأنّهُ كَتَمُ
وقال بعض الهذليينَ :
ثُمّ يَنُوشُ إِذا آدَ النهارَ له
على الترقُّب من نِبمٍ ومن
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR4.848 harf(باب الكاف والتاء وما يثلثهما)
(كتد) الكاف والتاء والدال حرفٌ واحد، وهو الكَتَد: ما بين الكاهل إلى الظَّهر. والكَتَد: نجمٌ.
(كتر) الكاف والتاء والراء. يقولون: الكَتْر. وسط كلِّ شيء. وقال: الكَِتْر: السَّنام نفسُه. قال:
* كِتْرٌ كحافَة كِير القَيْنِ ملمومُ([1]) *
قال الأصمعيّ: لم أسمع بالكِتْر إلاَّ في هذا البيت. ويقولون: الكَتْر: الحَسَب والقَدْر.
(كتع) الكاف والتاء والعين كلماتٌ غير موضوعةٍ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR846 harf- الكتمان: ستر الحديث، يقال: كتمته كتما وكتمانا. قال تعالى: ﴿ومن أظلم ممن كتم شهادة عنده من الله﴾ [البقرة/140]، وقال: ﴿وإن فريقا منهم ليكتمون الحق وهم يعلمون﴾ [البقرة/146]، ﴿ولا تكتموا الشهادة﴾ [البقرة/146]، ﴿ولا تكتموا الشهادة﴾ [البقرة/283]، ﴿وتكتمون الحق وأنتم تعلمون﴾ [آل عمران/ 71]، وقوله: ﴿الذين يبخلون ويأمرون الناس بالبخل ويكتمون ما آتاهم الله من فضله﴾ [النساء/37] فكتمان الفضل: هو كفران
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.262 harfالكِتْمانُ: نَقِيض الإعْلانِ، كَتَمَ الشيءَ يَكْتُمُه كَتْماً وكِتْماناً واكْتَتَمه وكَتَّمه؛ قال أَبو النجم:
وكانَ في المَجْلِسِ جَمّ الهَذْرَمَهْ،
لَيْثاً على الدَّاهِية المُكَتَّمهْ
وكَتَمه إياه؛ قال النابغة:
كَتَمْتُكَ لَيْلاً بالجَمُومَينِ ساهِراً،
وهمَّيْن: هَمّاً مُسْتَكِنّاً، وظاهرا
أَحادِيثَ نَفْسٍ تشْتَكي ما يَرِيبُها،
ووِرْدَ هُمُومٍ لا يَجِدْنَ مَصادِرا
وكاتَمه إياه: ككَتَمه؛ قال:
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR304 harf* ك ت م * * كَتَم * لا شيء من باب نصر و * كِتْماَنا * أيضا بالكسر و * اكْتَمَمَهُ * وسر * كاتمٌ * أي * مضكْتُومٌ * و * مُكَتَّمٌ * بالتشديد بولغ في كتمانه و * اسْتَكْتَمَهُ * سره سأله أن يكتمه و * كاتَمَهُ * سره ورجل * كُتَمةٌ * بوزن خمزة إذا كان يكتم سره و * الكَتَمُ * بفتحتين نبت يخلط بالوسمة يختضب به
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR8.055 harf| | ( كَتَمَهُ ) يَكْتُمُه ( كَتْمًا وكِتْمَانًا ) ، | بالكَسْر ( وكَتَّمَهُ ) بالتَّشْدِيدِ : بَالَغَ في | كَتْمِه ، ( واكتَتَمَهُ ) أيضًا ( وكَتَمَهُ إيَّاهُ ) | قال النَّابِغَةُ : | % ( كَتمتُكَ لَيْلاً بالجَمُومَيْن سِاهِرًا % | وهَمَّيْنِ : هَمًّا مُسْتَكِنًّا وظَاهِرَا ) % | % ( أحَادِيثَ نَفْسٍ تَشْتَكِي ما يَرِيبُها % | ووِرْدَ هُمُومٍ لا يَجِدْنَ مَصَادِرَا ) % | | قال شَيْخُنا : تَعدِية
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR583 harfكَتَمَ
1 كَتَمَ ذ , aor. كَتُمَ , inf. n. كَتْمٌ [and كِتْمَانٌ], doubly trans., He concealed, or suppressed, a secret. (Mgh.) ― -b2- كَتَمَ الرَّبْوَ: see a verse cited in the last paragraph of art. عور.
تَكَتَّمَ
5 تَكَتَّمَ ذ (K, art. دلس) He (a man) concealed, or hid, himself. (T, K, same art.)
تَكَاتَمُوا
6 تَكَاتَمُوا ذ They practised concealment, one with another: see تَدَافَنُوا.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.248 harfكَتَمَ
كَتَمَ U ( n. ac. كَتْم 1 , كِتْمَاْن 34 ),
a. Hid, concealed; restrained, secreted ( anger ).
b. ( n. ac. كُتُوْم 27 , كِتْمَاْن 34 ), Held, contained.
c. [ coll. ], Was constipated.
كَتَّمَ
كَتَّمَ II ,
a. see I (a) .
كَاْتَمَ
كَاْتَمَ III ,
a. Hid, kept secret from.
تَكَاْتَمَ
تَكَاْتَمَ VI ,
a. Hid, kept secret from each other.
اِنْكَتَمَ
اِنْكَتَمَ VII ,
a. Was hid &c.;
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok17.114 harfكتم
كَتَمَ - يَكْتُمُ
كَتَمَ - يَكْتُمُ + كائن + شيئاً: يبقيه في الداخل ويمنعه من الخروج: وهو في القول أن يُبْقي القولَ في النفس، من غير أن يشكل منه شيئاً على شكل نطق أو لفظ أو كلمات أو إشارة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " كتم أو إخفاء أو إنقاص شدة الصوت في الكلام المنطوق" وهي:
نَصَتَ - يَنْصِتُ، خَفَتَ - يَخْفِتُ، هَمَسَ - يَهْمِسُ، صَمَتَ -
Sîgalar(13)
- تَكْتُمُونَGizlersiniz(تَفْعُلُونَ)×5
- يَكْتُمُونَGizlerler(يَفْعُلُونَ)×5
- تَكْتُمُواGizlemeyin(تَفْعُلُوا)×1
- تَكْتُمُونَهُOnu gizlersiniz(تَفْعُلُونَهُ)×1
- كَتَمَGizledi(فَعَلَ)×1
- لَيَكْتُمُونَGizlerler(لَيَفْعُلُونَ)×1
- نَكْتُمُGizleriz(نَفْعُلُ)×1
- وَتَكْتُمُواVe gizlemeyin(وَتَفْعُلُوا)×1
- وَتَكْتُمُونَVe gizlersiniz(وَتَفْعُلُونَ)×1
- وَيَكْتُمُونَVe gizlerler(وَيَفْعُلُونَ)×1
Mücavir kökler41 mücavir (161 toplam)
- علم
11 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir
- ثمن
3 ortak ayet · Essemnu (Sin’ le) sade yağ demektir
- شري
3 ortak ayet · Satın aldılar
- أله
15 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- بدي
3 ortak ayet · Açığa çıkarırsınız
- كتب
6 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
- لبس
2 ortak ayet · “Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç…
- بطل
2 ortak ayet · Batn ve zehr sırt ve karın (daha çok hayvanlar için)…
- قتل
3 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
- شهد
3 ortak ayet · Petekteki baldır
- أثم
2 ortak ayet · İsm hurmadan yapılan içkidir
- حقق
4 ortak ayet · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
Geçtiği ayetler(20)
… غَيْبَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَأَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا كُنْتُمْ تَكْتُمُونَ
GizlersinizAllah: Ey Adem, onları`adları ile kendilerine bildir, dedi. Adem, adlarını söyleyince; Size demedim mi ki ben, göklerin de, yerin de gizliliklerini muhakkak bilirim. Ve sizlerin neyi açıklayıp neyi gizler olduğunuzu da bilirim, buyurdu.
وَإِذْ قَتَلْتُمْ نَفْسًا فَادَّارَأْتُمْ فِيهَا وَاللَّهُ مُخْرِجٌ مَا كُنْتُمْ تَكْتُمُونَ
GizlersinizHani, siz bir kişiyi öldürmüştünüz de; sonra o konuda birbirinizle çekişmeye başlamıştınız. Allah ise sizin gizlediğinizi açığa çıkarıcıdır.
مَا عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا تَكْتُمُونَ
GizlersinizPeygamberin vazifesi sadece tebliğdir. Allah; sizin açıkladıklarınızı da, gizlediklerinizi de bilir.
إِنَّهُ يَعْلَمُ الْجَهْرَ مِنَ الْقَوْلِ وَيَعْلَمُ مَا تَكْتُمُونَ
GizlersinizDoğrusu O, sözün açığa vurulanını da bilir, gizlediklerinizi de bilir.
لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا تَكْتُمُونَ
Gizlersinizİçinde menfaatınız bulunan ve oturulmayan boş evlere girmenizde birvebal yoktur. Ve Allah; açığa vurduğunuzu da, gizlediğinizi de bilir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كتم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ستر, خفي, سرر |
| Zıt Kök | علن |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin dışarı sızmasını, ses vermesini, yayılmasını sımsıkı kapatarak bütünüyle engellemek; su sızdırmayan sağlam dikiş veya ses çıkarmayan yay gibi içe hapsetmek |
| Çekirdek Özet 2 | İlahî vahyi, hakikati, peygamberlik delillerini, tanıklığı ve emanet bilgiyi insanların erişiminden bilinçli biçimde saklayıp açığa vurmamak |
| Çekirdek Özet 3 | Açıklanması ve dolaşıma girmesi gereken hakikatin bastırılması neticesinde epistemik adalet ve tebliğ düzeninin bozulması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir «gizleme» veya «içte saklama» sayarak, kökün taşıdığı «dışa vurulması, akıtılması, şahitlik edilmesi gereken bir gerçeği basınç altında kasıtlı olarak tutma» suç niteliğini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كت | Bir araya getirme, bağlama, sıkıştırma ve dağılmayı önleyici bir sınır çekme; كتب kökünde harfleri veya askeri birlikleri bir araya getirip bağlama hareketi görülür. | م | م harfinin sağladığı içe toplayıcı, kuşatıcı ve tam kapama boyutuyla, bir araya getirilen veya içte bulunan şeyin dışarıya zerresinin dahi sızmasına izin vermeyecek biçimde bütünüyle hapsedilmesi ve örtülmesi anlamı oluşmuştur. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Bir nesneyi veya durumu el ile sarıp kavramayı, çevreleyerek kontrol altına almayı temsil eder. |
| ت | işaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Hareketin sınırını belirlemeyi, bir eşik koyarak sonlandırmayı ve geçişi kilitlemeyi ifade eder. |
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Akışı, sıvı geçirgenliğini, içsel derinliği ve kuşatıcı kütleyi temsil eder. |
| كتم | Avuç içine alıp sınır koyarak akışı ve sızıntıyı bütünüyle kesmek | Bir varlığın, bilginin veya sesin dışarıya doğru olan akışını ve tezahürünü sınırlandırıcı bir baskı altında tutarak tamamen engelleme hareketini gösterir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İçindeki sıvıyı veya havayı dışarı sızdırmayacak derecede sıkı dikilmiş su tulumu (خرز كتيم) ile kirişi gerildiğinde ses çıkarmayan, çatlağı bulunmayan yay (قوس كتوم) ve yük altındayken inlemeyen deve (ناقة كتوم) anlamlarında kullanılmıştır. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa ez-Zübyânî uykusuz geçirdiği geceyi ve içinde tuttuğu derin kaygıları anlatırken bu kökü gizleme ve dışa vurmama anlamında kullanır: كَتَمْتُكَ لَيْلاً بالجَمُومَينِ ساهِراً / وهَمَّيْن: هَمّاً مُسْتَكِنّاً، وظاهرا |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönemde saç ve sakalı siyaha boyamakta kullanılan koyu renkli bir çöl bitkisine (الكَتَم) ad olmuş; ayrıca nefesi daralan ve soluğunu dışarı veremeyen at için «كتَم الربو» tabiri kullanılmıştır. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça كتم kökü, Sami dillerinin güney ve batı kollarında içeride tutma, sessiz kalma, bastırma ve gizleme semantik ekseniyle ilişkili görünmektedir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarda doğrudan aynı harf dizilişiyle yaygın bir üçlü kök paralelliği sınırlı olmakla birlikte, içe hapsetme ve örtme anlamındaki arkaik Sami biçimlerle anlamsal örtüşmeler mevcuttur. Arapçada kök, özellikle su sızdırmama, ses çıkarmama ve sönümleme gibi son derece somut, fiziksel nitelikler üzerinden gelişmiş; buradan bilginin, hakkın, tanıklığın ve içsel niyetin dışa vurulmayarak bastırılması şeklindeki soyut semantik alana intikal etmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sıvı veya ses sızdırmazlığı, sıkı kapalılık | Tulum dikişinin suyu geçirmemesi ve yayın ses çıkarmaması gibi somut kapalılık hali, sözün ve bilginin gizlenmesine taşınmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Kuzeybatı Sami sessizlik ve örtme matrisi | Arapça dışındaki Sami dillerinde örtme ve sessiz kalma kavramlarıyla sınırlı paralellikler taşır; kök en zengin morfolojik gelişimini Arapçada göstermiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik kapalılık ve tutma kökleri | Afro-Asyatik dil ailesinde içe çekilme, kapatma ve örtünme bildiren iki harfli çekirdeklerle kavramsal benzerlik gösterir. | Muhtemel |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كتم | Anlamlı | Gizlemek, sızdırmamak | Sözü, sesi veya sıvıyı dışarıya sızdırmayacak biçimde örtüp içeride tutmak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| كمت | Anlamlı | Koyu kırmızı ve doru renk | Kırmızı ile siyah arası doru at rengi (كُمَيْت); rengin koyulaşarak içe kapanması. | Ortak kapalılık ve koyuluk çağrışımı; Kur'an'da geçmez. |
| تكم | Anlamlı | Kılavuzsuz yürüme | Görme engellinin veya birinin kılavuzsuz olarak bilinmeze doğru yürümesi (تُكْمَة). | Yöneliş kapalılığı; Kur'an'da geçmez. |
| تمك | Anlamlı | Hörgüç yükselmesi | Devenin hörgücünün etlenip büyümesi, yükselmesi (تَمَكَ السَّنام). | Fiziksel doluluk ve toplanma; Kur'an'da geçmez. |
| مكت | Anlamlı | Bastırmak, ezmek | Bir şeyi vurup ezmek, sindirmek veya aşağılamak anlamında kullanılır. | Baskılayarak yok etme ilişkisi; Kur'an'da geçmez. |
| متك | Anlamlı | Kesmek, uç kısım | Sivrisinek veya sinek hortumu, kesilen uzuv veya et parçası (مُتْك). | Kur'an'da Yûsuf 12:31 ayetinde متك biçiminde geçen kelimeyle morfolojik tartışması vardır. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كتم | Merkez | Saklama ve sızdırmama | Açıklanması ve yayılması zorunlu olan bir bilgiyi veya gerçeği basınçla içe hapsedip dışa vurmamak. | Bilinçli, maksatlı ve dışa sızmayı tamamen önleyici tutum. |
| ستر | Komşu | Örtme ve perdeleme | Maddi veya manevi bir engelle bir şeyin görülmesini perdelemek; arkasında saklamak. | Varlığı ortadan kaldırmaz, sadece araya perde (sitre) çeker. |
| خفي | Komşu | Gizlilik ve belirsizlik | Bir şeyin yapısı, küçüklüğü veya konumu gereği kendiliğinden algılanamaz ve gizli olması. | Kasıtlı engellemeden ziyade ontolojik veya algısal gizlilik. |
| سرر | Komşu | Sır tutma ve fısıltı | Bilgiyi veya niyeti yalnızca belirli bir iç halkada tutup genelden saklamak, fısıldamak. | İletişimin tamamen kesilmesi değil, dar bir alana hasredilmesidir. |
| علن | Zıt | Açığa vurma ve yayma | Gizli tutulabilecek veya örtülü olan bir durumu herkesin göreceği ve duyacağı biçimde açıkça ilan etmek. | Ketmetmenin zıddı olarak aleni kılma, ifşa ve duyurma. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كتم | Sızdırmamak, gizlemek | Hakikati, delili veya sesi dışa vurmayıp baskılayarak içte tutmak. | Kesin |
| Latince | occultare, supprimere, celare | Gizlemek, baskılamak, saklamak | Supprimere fiili dışa çıkışı engellemeyi ve bastırmayı köke çok yakın biçimde karşılar; celare daha genel bir örtmeyi bildirir. | Güçlü |
| İngilizce | to conceal, to withhold, to suppress | Gizlemek, alıkoymak, baskılamak | To suppress hakikatin dışa vurulmasını bastırmayı; to withhold verilmesi gereken şahitliği veya bilgiyi tutmayı tam karşılar. | Kesin |
| Almanca | verheimlichen, verschweigen, unterdrücken | Gizlemek, susarak saklamak, bastırmak | Verschweigen özellikle söylenmesi gereken bir şeyi söylemeyip susarak geçiştirmeyi çok iyi yansıtır. | Güçlü |
| Fransızca | dissimuler, taire, supprimer | Gizlemek, susup saklamak, bastırmak | Taire kelimesi gerçeğin söylenmeyip saklanmasını; dissimuler gerçeği perdelemeyi içerir. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| İlahî vahyi ve delilleri gizleme | Kitabî hakikatleri halktan saklamak | Ehl-i kitabın Tevrat ve İncil'deki peygamberlik müjdelerini ve hükümleri gizlemesi bağlamı (Bakara 2:159, Bakara 2:174). |
| Hakikati gizleme | Doğruyu bile bile örtbas etme | Doğru olanı bilerek hakkı batılla karıştırma ve hakikati ketmetme bağlamı (Bakara 2:42, Âl-i İmrân 3:71). |
| Şahitliği gizleme | Yargısal tanıklığı açıklamaktan kaçınma | Hukuki işlemlerde tanıklığı eda etmeyip gizleyenlerin kalplerinin günahkâr olması bağlamı (Bakara 2:283, Bakara 2:140, Mâide 5:106). |
| Nimet ve lütfu gizleme | Cimrilik edip Allah'ın fazlını örtme | Cimrilik yaparak Allah'ın verdiği zenginliği ve imkânları yokmuş gibi gösterip gizleyenler bağlamı (Nisâ 4:37). |
| Rahmin durumunu gizleme | Biyolojik gerçeği saklama | Boşanma sürecindeki kadınların rahimlerinde Allah'ın yarattığı hamileliği saklamalarının haram kılınması bağlamı (Bakara 2:228). |
| İnancı gizleme | Baskı ve ölüm tehdidi altında imanı saklama | Firavun ailesinden olup imanını takiyye yoluyla gizleyen mümin kişi bağlamı (Mü'min 40:28). |
| Nefisteki düşünce veya eylemi gizleme | İç dünyada saklanan suç veya niyet | İnsanların içinde gizlediği yahut açığa vurduğu her şeyi Allah'ın eksiksiz bildiği bağlamı (Bakara 2:33, Bakara 2:72, Enbiyâ 21:110). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Peygamberlerin sıfatları ve tebliğ | Peygamberlerin vahiyden hiçbir şeyi ketmetmediği, tebliğ emanetine hıyanet etmedikleri ve ismet sıfatı tartışılır. | Vahyin eksiksiz iletilmesi ve gizlemenin peygamberlik makamıyla bağdaşmazlığı. |
| Fıkıh | Şahitlik ve emanet hukuku | Şahitliği ketmetmenin (kitmânü'ş-şehâde) haramlığı, adaletin tecellisini engelleyen büyük günahlardan sayılması ele alınır. | Hak sahibinin hakkını zayi edecek şekilde delili ve bilgiyi alıkoyma. |
| Tefsir | Ehl-i kitabın tahrif ve ketm yöntemleri | Metin tahrifinin yanı sıra asıl tahrifin metni gizlemek ve manasını saptırmak suretiyle yapıldığı incelenir (Bakara 2:159). | Açıklanması emredilen hakikatlerin siyasi ve dünyevi menfaatlerle sansürlenmesi. |
| Hadis | İlmi gizleme yasağı | «Kendisine bir ilim sorulup da onu gizleyen kimseye kıyamet günü ateşten bir gem vurulur» rivayeti ekseninde ilmin kitmânı işlenir. | Topluma fayda sağlayacak dinî ve ahlaki bilginin tekel altına alınıp bastırılması. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tebliğ ve hakikat ahlakı | Vahyi örtmeme vecibesi | Hakikatin kamuya arzı | Dinin merkezî şartı bilginin gizlenmeden açık tebliğ edilmesidir; ketm dini tahrif eder. | Kesin |
| İlmi | Epistemik dürüstlük ve delil | Sansür ve veri karartma | İlmî delilin gizlenmesi | Doğru bilginin ketmedilmesi cehaleti kurumsallaştırır ve toplumun hakikate ulaşmasını engeller. | Kesin |
| Siyasi | Yönetim ve kamu şeffaflığı | Bilgi tekeli ve dezenformasyon | Toplumu manipüle etme | Egemen güçlerin toplumsal adaleti ve hakları gizleyerek iktidarlarını koruma refleksi. | Güçlü |
| İktisadi | Ticaret, piyasa ve zenginlik | Malı ve lütfu saklama | Karartma ve haksız kazanç | Allah'ın lütfunu gizleyip infaktan kaçınma veya kusuru saklayarak piyasaya hile karıştırma. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Basınçlı kapta sızdırmazlık veya sinyal sönümleme (attenuation) | İçerideki kütlenin veya elektromanyetik dalganın dışarıya yayılmasını tamamen bloke eden, geçirimsiz yalıtım veya sinyal bastırma sistemi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal sansür, delil karartma ve bilgi ambargosu | Hukukta delilin mahkemeden gizlenmesi; siyasette ve medyada kamuoyunun bilmesi gereken kritik olguların kasıtlı olarak hasıraltı edilmesi. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamını yalnızca kişinin kendi iç dünyasındaki özel sırlarını saklaması gibi bireysel ve masum bir ketumluk düzeyine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, daima kamusal niteliği olan; açıklanması, tanıklık edilmesi ve yayılması Allah tarafından farz kılınan bir hakikatin (şahitlik, vahiy, ilahi niyet, adalet) menfaat gereği bastırılması ve bloke edilmesi suçunu ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ketmetmenin bir tür pasif ve zararsız suskunluk olduğu zannedilir; oysa Kur'an'da bu eylem toplumsal adaleti, vahyin iletimini ve imanın tecellisini kasten felç eden en büyük zulümlerden biri sayılmıştır. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin tebliği ile insanın sorumluluğu arasındaki ilişkiyi kurar; tebliğ açığa vurmayı, nifak ve hıyanet ise ketmetmeyi temsil eder. Hakikatin sadece inkârla değil, asıl gizlenerek ve örtülerek imha edildiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ehl-i kitabın peygamberi ve Tevrat'taki hükümleri gizlemesini anlatan ayetlerde (Bakara 2:146, 2:159), yargısal şahitlik yükümlülüğünü içeren ahkâm ayetlerinde (Bakara 2:283) ve emanet/nimet ahlakını belirleyen pasajlarda (Nisâ 4:37) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dini tahrifin yalnızca metinleri değiştirmekle değil, çoğunlukla doğru metni ve bilgiyi toplumdan gizleyip tekelde tutmakla yapıldığını ortaya koyarak, bilginin şeffaf biçimde paylaşılmasını emreder. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSıvının veya sesin dışarı çıkmasını önleyecek biçimde tulum dikişini sıkı tutmak, çatlağı ve sesi bulunmayan yay gibi içe kapanarak dışa tek damla veya tını sızdırmamak.
- Soyut anlamAçığa vurulması, şahitlik edilmesi ve insanlara ulaştırılması gereken ilahî vahyi, hakikati veya emanet bilgiyi baskılayarak içe hapsetmek ve kamuya ulaşmasını engellemek.
- Sistematik karşılıkAdaletin, tebliğin ve ilmin temel şartı olan şeffaf dolaşımın kasten kesilerek bilgi tekeli ve sansür mekanizmasının kurulması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde açıklanması ve yayılması zorunlu olan hakikat veya bilgi akışını; ketmetme iradesini temsil eden ikili kontrol parametresini; ise dışarıya yansıyan ve topluma ulaşan net bilgiyi gösterir. Birey veya zümre ketmetme eylemini uyguladığında (), dışa aktarılan bilgi sıfırlanmakta () ve bilgi akışı tamamen bloke edilerek içeride boğulmaktadır.