كرر
ك - ر - ر
KÖK- 6 geçiş
- 6 ayet
- 4 sîga
- 9 sözlük
Kalın katmerli örülmüş urgan demektir. Kerre, bir sarmal demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(9)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Kalın katmerli örülmüş urgan demektir. Kerre, bir sarmal demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR911 harfالكاف والراء
ك ر، ر ك مستعملان كر: الكَرُّ: الحبل الغليظ، وهو أيضاً حبل يصعد به على النخل، قال أبو الوازع:
فإن يك حاذقاً بالكَرِّ يغنم بيانع معوها أثر الرقي
وقال أبو النجم:
كالكَرِّ واتاه رفيق يفتله
والكَرُّ: الرجوع عليه، ومنه التَّكرار.
والكَريرُ: صوت في الحلق كالحشرجة. والكَريرُ: بحة تعتري من الغبار.
والكُرّةُ: سرقين وتراب يجلى به الدروع.
والكُرُّ: مكيال لأهل العراق. والكر نهر يقال إنه في
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR900 harfالكَرُّ بالفتح: الحبل يُصْعَدُ به على النخلة. والكَرُّ أيضاً: واحد الأكْرارِ، وهي التي تُضَمُّ بها الظَلِفَتانِ وتُدْخَلُ فيهما. والكَرُّ أيضاً: حبلُ الشِراعِ، وجمعه كرورٌ. وقال الفراء: الكِرارُ: الاحْساءُ، واحدها كَرٌّ وكُرٌّ. قال الشاعر:
به قُلُبٌ عادِيَّةٌ وكِرارُ
والكَرَّةُ: المَرَّةُ، والجمع الكَرَّاتُ، والكَرَّتانِ: القَرَّتانِ، وهما الغداةُ والعَشِيِّ، لغةٌ حكاها يعقوب. والكرَّةُ بالضم:
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR534 harfك ر ر
انهزم عنه ثم كرّ عليه كروراً وكرّ عليه رمحه وفرسه كراً وكرّ بعد ما فرّ وهو مكرٌّ مفرٌّ وكرّار فرّار.
وكررت عليه الحديث كراً وكرّرت عليه تكراراً وكرّر على سمعه كذا وتكرّر عليه.
وناقة مكرّة: تحلب في اليوم مرتين.
ولهم هرير وكرير.
قال الأعشى: نفسي فداؤك يوم النزال إذا كان دعوى الرجال الكريرا وهو صوت في الصدر كالحشرجة.
وفعل ذلك كرة بعد كرة وكراتٍ وآتيه في الكرتين والقرّتين:
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR7.884 harfالكَرُّ: الرجوع. يقال: كَرَّه وكَرَّ بنفسه، يتعدّى ولا يتعدّى. والكَرُّ: مصدر كَرَّ عليه يَكُرُّ كرًّا وكُروراً وتَكْراراً: عطف. وكَرَّ عنه: رجع، وكَرّ على العدوّ يَكُرُّ؛ ورجل كَرَّار ومِكَرّ، وكذلك الفرس. وكَرَّرَ الشيء وكَرْكَره: أَعاده مرة بعد أُخرى. والكَرّةُ: المَرَّةُ، والجمع الكَرَّات. ويقال: كَرَّرْتُ عليه الحديث وكَرْكَرْتُه إِذا ردّدته عليه. وكَركَرْتُه عن كذا كَرْكَرةً إِذا رَدَدْته.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR384 harf* ك ر ر * * الكَرُّ * بالفتح الحبل يصعد به على النخلة و * الكَرَّةُ * المرة والجمع * الكَرَّاتُ * و * الكَرُّ * بالضم واحد * أكْرَارِ * الطعام وفرس * مِكَرٌّ * بالكسر يصلح للكر والحملة و * المَكَرُّ * بالفتح موضع الحرب و * الكَرُّ * الرجوع وبابه رد يقال * كَرَّهُ * و * كَرُّ * بنفسه يتعدى يولزم و * كَرَّرَ * الشيء * تكريرا * و * تَكْرَاراً * أيضا بفتح التاء وهو مصدر وبكسرها وهو اسم
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.714 harfكر عليه يكر كرا وكرورا كقعود، وتكرارا، بالفتح: عطف. وكر عنه: رجع، فهو كرار ومكر، بكسر الميم، يقال في الرجل والفرس. وكرره تكريرا وتكرارا، قال أبو سعيد الضرير: قلت لأبي عمرو: ما بين تفعال وتفعال? فقال: تفعال اسم، وتفعال بالفتح مصدر، وتكرة كتحلة وتسرة وتضرة وتدرة، قاله ابن بزرج. وكركره: أعاده مرة بعد أخرى، قال شيخنا: معنى كرر الشيء أي كرره فعلا كان أو قولا، وتفسيره في كتب المعاني بذكر الشيء مرة بعد
كر عليه يكر كرا وكرورا كقعود، وتكرارا، بالفتح: عطف. وكر عنه: رجع، فهو كرار ومكر، بكسر الميم، يقال في الرجل والفرس. وكرره تكريرا وتكرارا، قال أبو سعيد الضرير: قلت لأبي عمرو: ما بين تفعال وتفعال? فقال: تفعال اسم، وتفعال بالفتح مصدر، وتكرة كتحلة وتسرة وتضرة وتدرة، قاله ابن بزرج. وكركره: أعاده مرة بعد أخرى، قال شيخنا: معنى كرر الشيء أي كرره فعلا كان أو قولا، وتفسيره في كتب المعاني بذكر الشيء مرة بعد أخرى اصطلاح منهم لا لغة، قاله عصام في شرح القصارى، انتهى. قلت: وقال السيوطي في بعض أجوبته: إن التكرار هو التجديد للفظ الأول ويفيد ضربا من التأكيد. وقد قرر الفرق بينهما جماعة من علماء البلاغة. ومما فرقوا به بينهما: أن التأكيد شرطه الاتصال وأن لا يزاد على ثلاثة، والتكرار يخالفه في الأمرين، ومن ثم بنوا على ذلك أن قوله تعالى: فبأي آلاء ربكما تكذبان تكرار لا تأكيد، لأنها زادت على ثلاثة، وكذا قوله تعالى: ويل يومئذ للمكذبين قال شيخنا: وقوله أعاده مرة بعد أخرى هو قريب من اصطلاح أهل المعاني والبديع. وذكر صدر الدين زاده أنهم فسروا التكرير بذكر الشيء مرتين، وبذكر الشيء مرة بعد أخرى، فهو على الأول مجموع الذكرين وعلى الثاني الأخير. وفي العناية، أوائل البقرة: أن التكرار يكون بمعنى مجموع الذكرين كما يكون للثاني والأول. وفي الفروق اللغوية التي جمعها أبو هلال العسكري أن الإعادة لا تكون إلا مرة بعد مرة، ثم قضية كلام المصنف توقف التكرار على التثليث لتحقق الإعادة مرة بعد أخرى، إلا أن يريد بعد ذكره مرة أخرى لا بعد أخرى إعادة. والله أعلم. فتأمل. والمكرر، كمعظم: حرف الراء، وذلك لأنك إذا وقفت عليه رأيت طرف اللسان يتعثر بما فيه من التكرير، ولذلك احتسب في الإمالة بحرفين. والكرير، كأمير: صوت في الصدر مثل الحشرجة وليس بها، وكذلك هو من الخيل في صدورها، قال الشاعر: يكر كرير البكر شد خناقه ليقتلني والمرء ليس بقتال وقيل: هو صوت كصوت المختنق أو المجهود، قال الأعشى: فأهلي الفداء غـداة الـنـزال إذا كان دعوى الرجال الكريرا
وقيل: هو الحشرجة عند الموت. والفعل كمل وقل، يكر بالفتح وبالكسر، الفتح عن ابن الأعرابي فإذا عديته قلت: كره يكره، إذا رده. الكرير: بحة تعتري من الغبار. والكرير: نهر، نقله الصاغاني. والكر: قيد من ليف أو خوص. والكر: حبل يصعد به على النخل، وجمعه كرور، وقال أبو عبيد: لا يسمى بذلك غيره من الحبال. قال الأزهري: وهكذا سماعي من العرب قي الكر. ويسوى من حر الليف، قال الراجز: كالكر لا سخت ولا فيه لوى وقد جعل العجاج الكر حبلا تقاد به السفن فقال: جذب الصراريين بالكرور والصراري: الملاح. أو الكر: الحبل الغليظ. قال أبو عبيدة: الكر من الليف ومن قشر العراجين ومن العسيب. وقيل: هو حبل السفينة أو عام، عم به ثعلب. الكر ما ضم ظلفتي الرحل وجمع بينهما، وهو الأديم الذي تدخل فيه الظلفات من الرحل، والجمع أكرار، والبدادان في القتب بمنزلة الكر في الرحل، غير أن البدادين لا يظهران من قدام الظلفة. الكر: البئر، ويضم، مذكر، أو الحسي، أو موضع يجمع فيه الماء الآجن ليصفو ج كرار، قال كثير: أحبك ما دامت بنجد وشـيجة وما ثبتت أبلى به وتـعـار وما دام غيث من تهامة طيب به قلـب عـادية وكـرار هكذا أنشده ابن بري على الصواب وأبلى وتعار: جبلان. الكر: منديل يصلى عليه، ج أكرار وكرور قال الصاغاني: وليس بعربي محض. الكر، بالضم: مكيال لأهل العراق، ومنه حديث ابن سيرين: إذا بلغ الماء كرا لم يحمل نجسا. وفي رواية: إذا كان الماء قدر كر لم يحمل القذر. الكر: ستة أوقار حمار، وهو عند أهل العراق ستون قفيزا، القفيز: ثماني مكاكيك، والمكوك: صاع ونصف، وهو ثلاث كيلجات. قال الأزهري: والكر من هذا الحساب اثنا عشر وسقا، كل وسق ستون صاعا، أو أربعون إردبا، بحساب أهل مصر، كما قاله ابن سيده. الكر: الكساء. والكر نهر يشق تفليس يقارب دجلة في العظم. كر: ع بفارس، نقلهما الصاغاني، والأول ذكره ياقوت. الكر: كورة بناحية الموصل. والكرة: المرة، قال الله تعالى: ثم رددنا لكم الكرة عليهم وأصل الكر العطف على الشيء بالذات أو بالفعل. كذا في البصائر. الكرة: الحملة في الحرب، كالكرى، كبشرى، الأخير نقله الصاغاني، ج كرات. والكرتان: القرتان، وهما: الغداة والعشي، لغة حكاها يعقوب. الكرة، بالضم: البعر العفن تجلى به الدروع، كذا نص الصحاح، وقيل: الكرة: سرقين وتراب يدق ثم تجلى به الدروع. وقال النابغة يصف دروعا: علين بكديون وأشعرن كرة فهن إضاء صافيات الغلائل وفي التهذيب: وأبطن كرة، فهن وضاء. وكرار، كقطام: خرزة للتأخيذ، وفي الصحاح: خرزة تؤخذ بها نساء الأعراب. وفي المحكم: والكرار: خرزة تؤخذ بها النساء الرجال، عن اللحياني. قال: وقال الكسائي: تقول الساحرة: يا كرار كريه: يا همرة اهمريه، إن أقبل فسريه، وإن أدبر فضريه. والكركرة، بالكسر: رحى زور البعير والناقة، الذي إذا برك أصاب الأرض، وهي ناتئة عن جسمه كالقرصة. وهي إحدى الثفنات الخمس، أو هو صدر كل ذي خف. وفي الحديث: ألم تروا إلى البعير تكون بكركرته نكتة من جرب . وجمعها كراكر. وفي حديث ابن الزبير: عطاؤكم للضاربين رقـابـكـم وندعى إذا ما كان حز الكراكر
قال ابن الأثير: هو أن يكون بالبعير داء فلا يستوي إذا برك، فيسل من الكركرة عرق ثم يكوى. يريد: إنما تدعونا إذا بلغ منكم الجهد لعلمنا بالحرب، وعند العطاء والدعة غيرنا. الكركرة: الجماعة من الناس، كذا نص الصحاح، والجمع الكراكر. الكركرة: والد أبي مالك عمرو اللغوي. الكركرة، بالفتح: جش الحب، كما قاله الصاغاني، أو طحنه، كما قاله القعنبي، وبه فسر ما روى عبد العزيز عن أبيه عن سهل بن سعد أنه قال: كنا نفرح بيوم الجمعة، وكانت عجوز لنا تبعث إلى بضاعة فتأخذ من أصول السلق فتطرحه في قدر وتكركر حبات من شعير، فكنا إذا صلينا انصرفنا إليها فتقدمه إلينا فنفرح بيوم الجمعة من اجلها. قال: وسميت كركرة لترديد الرحى على الطحن. في حديث جابر: من ضحك حتى يكركر في الصلاة فليعد الوضوء والصلاة. الكركرة: شبه القرقرة، فوق القرقرة، قال ابن الأثير: ولعل الكاف مبدلة من القاف لقرب المخرج. والكركرة من الإدارة والترديد. وقال غيره: الكركرة في الضحك: مثل القرقرة، شبه بكركرة البعير إذا ردد صوته. وقال أبو عمرو: الكركرة: صوت يردده الإنسان في جوفه. الكركرة: تصريف الرياح السحاب إذا جمعته بعد تفرق، وأنشد: تكركره الجنائب في السداد وفي الصحاح: باتت تكركره الجنوب وأصله تكرره، من التكرير. وكركرته: لم تدعه يمضي قال أبو ذؤيب: تكركره نـجـدية وتـمـده مسفسفة فوق التراب معوج وقال أيضا: إذا كركرته رياح الجنـو ب ألقح منها عجافا حيالا
أو كركر كركرة: ضحك، أو إذا أغرب، عن ابن الأعرابي: أو اشتد ضحكه. قال ابن الأعرابي: كركر كركرة، إذا انهزم، وركرك: إذا جبن. كركر بالدجاجة: صاح بها. وهو من الإدارة والترديد، قاله شمر. وفي النوادر: كمهلت المال كمهلة، وحبكرته حبكرة، وكركرته كركرة، إذا جمعته ورددت أطراف ما انتشر منه، وكذلك كبكبته. كذا في التهذيب. كركر الشيء: جمعه، ومنه؛ كركرت الريح السحاب، إذا جمعته بعد تفرق. كما تقدم. كركره عنه: دفعه، فتكركر. قيل: كركره عنه، إذا رده وحبسه. كركر الرحى كركرة، إذا أدارها، وأصل الكركرة: الإدارة والترديد. وناقة مكرة، بكسر الميم: تحلب كل يوم، ونص الصاغاني: في اليوم مرتين. وكران، مشددة: محلة بأصفهان، ونسب إليها المحدثون. كران: د، من بلاد الترك بناحية تبت، نقله الصاغاني. قلت: وبه معدن الفضة وثم عين ماء لا يغمس فيه شيء ولا حديد إلا ذاب. كران: حصن بالمغرب على مرحلة من مليانة. نقله الصاغاني. والكركر، كجعفر: وعاء قضيب البعير والتيس والثور. وكركر: د، قرب بيلقان، بناه أنو شروان العادل. كركر: ة بين بغداد والقفص، بضم القاف. والكركورة، بالضم، وفي بعض النسخ بغير هاء: واد بعيد القعر يتكركر فيه الماء. وتكركر السحاب: تردى في الهواء. وتكركر الماء: تراجع في مسيله. وتكركر في أمره: تردد، يقدم رجلا ويؤخر أخرى. ومما يستدرك عليه: الكر: الرجوع على الشيء، ومنه التكرار. يقال: كره وكر بنفسه، يتعدى ولا يتعدى. وكركرته من كذا كركرة، إذا رددته. والكرة: البعث وتجديد الخلق بعد الفناء. وكر المريض كريرا: جاد بنفسه عند الموت. وتكركر عن ذلك: رجع. والكركرة بالكسر: اللبن الغليظ، عن كراع. وألح على أعرابي بالسؤال فقال: لا تكركروني. أراد: لا ترددوا علي السؤال فأغلط. والكراكر: كراديس الخيل، وأنشد: ونحن بأرض الشرق فينا كراكر وخيل جياد ما تجف لبـودهـا والمكر، بالفتح: موضع الحرب: وفرس مكر مفر، إذا كان مؤدبا طيعا خفيفا، إذا كر، كر، وإذا أراد راكبه الفرار عليه فر به. وقال الجوهري: وفرس مكر: يصلح للكر والحملة. والكر بالفتح: جنس من الثياب الغلاظ. نقله ابن الأثير عن أبي موسى، وبه فسر حديث سهيل بن عمرو: ففرتا مزادتين وجعلتاهما في كرين غوطيين . وكرار بن كعب بن مالك، كشداد، من ولده: علي بن الجهم الشاعر، وسلام بن كركرة شيخ لمحمد بن إسحاق، قاله الحافظ.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.202 harfكَرَّ
كَرَّ U ( n. ac. كَرّ 1 , كُرُوْر 27 ),
a. Returned, came back.
b. ( n. ac. كَرّ 1 , كَرِيْر 25 , كُرُوْر 27 , تَكْرَاْر 62 ) [ 'Ala ], Returned to; turned, wheeled round upon.
c. [ 'An ], Returned from.
d. ( n. ac. كَرّ 1 ), Made, caused to return, brought back.
e. [ 'Ala ], Turned against.
f. A , I ( n. ac. كَرِيْر 25 ), Had a rattling in the throat; gave up his spirit.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok24.100 harfكرر
كَرَّ - يَكُرُّ - كَرَّة - كَرَّتَيْن
كَرَّ - يَكُرُّ + الكائن: يتحرك بعيداً عن موقعه ثم عائداَ إليه: يتحرك من نقطة بدء، فيقوم بانتقال أو عمل، ثم ينهي الانتقال أو العمل، ثم يعود إلى نقطة البدء ويقف
كَرَّة: على وزن " فَعْلَة " اسم فعل للمرة من " كَرَّ - يَكُرُّ ": القيام بفعل " كَرَّ - يَكُرُّ " لمرة واحدة: في عمل أو فعل " دوري " تكون
Mücavir kökler25 mücavir (44 toplam)
- حسر
2 ortak ayet · Hasir(ha,sin) : Susuz kalmış, çorak yer demektir
- خسأ
1 ortak ayet · Hasi : Buruşmuş, kırışmış elbise demektir
- نفر
1 ortak ayet · Avcılıkta veya savunmada oluşturulmuş çatışma grubu, sonra…
- برأ
1 ortak ayet · Berr kara parçası demektir
- مدد
1 ortak ayet · Kiriş demektir
- حين
1 ortak ayet · İna (Elif) sütün sağıldığı kap demektir
- رأي
2 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
- ردد
1 ortak ayet · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür
- خسر
1 ortak ayet · Husrin : “Hasre" harap olmuş yer demektir
- مول
1 ortak ayet · Onların malları
- رجع
1 ortak ayet · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir
- بنو
1 ortak ayet · Oğullar
Geçtiği ayetler(6)
وَقَالَ الَّذِينَ اتَّبَعُوا لَوْ أَنَّ لَنَا كَرَّةً فَنَتَبَرَّأَ مِنْهُمْ كَمَا تَبَرَّءُوا مِنَّا كَذَلِكَ يُرِيهِمُ اللَّهُ …
TekrarUyanlar dediler ki: Bizim için dönüş olsaydı da bizden uzaklaştıkları gibi, biz de onlardan uzaklaşsaydık. Böylece onların bütün yaptıklarını Allah hasretler halinde kendilerine gösterecektir ve onlar ateşten çıkacak değildirler.
فَلَوْ أَنَّ لَنَا كَرَّةً فَنَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ
TekrarKeşki bizim için geri dönüş olsa da, mü’minlerden olsak.
أَوْ تَقُولَ حِينَ تَرَى الْعَذَابَ لَوْ أَنَّ لِي كَرَّةً فَأَكُونَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ
TekrarYahut azabı gördüğü vakit: Keşki benim için bir dönüş daha olsaydı da ihsan edenlerden olsaydım, diyeceği gün.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كرر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer (muzaaf) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ردد, رجع, عود |
| Zıt Kök | فرر |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin bükülerek kendi üzerine katlanması, kalın urgan ve geriye dönüp hamle yapma |
| Çekirdek Özet 2 | Bir halin, vaktin veya eylemin döngüsel olarak yeniden üretilmesi ve ikinci fırsat arayışı |
| Çekirdek Özet 3 | Süreçlerin doğrusal bir kopuş değil, geriye dönüşlü sınama ve teyit mekanizmalarıyla işlemesi |
| Kritik Hata Riski | Anlamın yalnızca sıradan bir sayısal tekrar sanılarak, bünyesindeki hamle, dönüş ve katlanma dinamizminin gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كر | Bir şeyi bükmek, sıkıştırmak, katlamak veya kendi üzerine dolamak; nitekim كرب sıkıntı ve bağ ile sarılmayı, كرس tabakaların üst üste yığılmasını, كرم bereketin yoğunlaşmasını, كره zorlayıcı baskıyı ifade eder. | ر | İkinci ر harfinin katılmasıyla hareket mükerrer hale gelmiş; bükme ve katlama eylemi kesintisiz bir geri dönüşe, ardışık hamleye ve periyodik devire dönüşmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Bir nesneyi veya durumu kavrayarak kendi ekseni etrafında bükme ve tutma iradesi |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Başlangıç noktasına yönelme, öne atılma ve hareketi yöneten öncü dinamik |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Öne atılmanın peş peşe yinelenmesi, geri çekilip yeniden başa dönen döngüsel hareket |
| كرر | Avuç içiyle bükülüp peş peşe başa döndürülen dinamik hareket | Bir durumun kavranıp bükülerek başlangıç noktasına yeniden yöneltilmesi, katmerli örgü ve geri dönüş hamlesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Hurma ağacına tırmanmak için liflerin birbiri üzerine katlanarak bükülmesiyle yapılan kalın ve dayanıklı urgan (el-kerr); ayrıca atın veya savaşçının geri çekildikten sonra cepheye yeniden hamle yapması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | A‘şâ bir beytinde savaş anındaki göğüs hırıltısını ve döngüsel soluk alıp vermeyi bu kökle tasvir eder: نفسي فداؤك يوم النزال إذا كان دعوى الرجال الكريرا |
| Erken Arapça kullanım | Ebü’n-Necm urganın bükülüşünü tasvir ederken kökü fiziksel örgü anlamında kullanır: كالكَرِّ واتاه رفيق يفتله / Ebü’l-Vâzi‘ ise hurmaya urganla çıkan yetkin toplayıcıyı överek kelimenin ilk zanaat zeminini aktarır. |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Esâsü’l-Belâga.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesi genelinde كر ve türevleri, temel olarak dönme, daire çizme, bükülme ve geriye hamle yapma semantik ekseni üzerinde şekillenir. İbranicede kikar biçimi çevrili alan, yuvarlak ekmek ve döngüsel havza anlamlarını taşırken, Süryanice ve Aramicede kar veya karkā etrafı çevrilmiş hisar, sur ve dönerek sarma fiilleriyle örtüşür. Akadcada kurru / kâru kökleri belirli bir dairesel hacim veya dönme hareketiyle ilişkilendirilir. Klasik Arapçada bu ilksel dairesellik ve bükülme, liflerin üst üste sarılarak oluşturduğu katmerli urgan (el-kerr) ve savaşta geriye çekilip yeniden saldırma (el-kerr ba‘de’l-ferr) şeklinde somut bir kinetik nitelik kazanmıştır. Dolayısıyla kök, durağan bir yinelemeyi değil, geriye bükülüp güç toplayarak tekrar eden hamleli bir hareketi bildirir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lane's Lexicon.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Liflerin bükülmesiyle oluşan urgan ve savaşta geri dönüp saldırma | Somut bükme ve katlama eylemi, zaman ve eylem düzleminde geri dönüş ve tekrar manasına evrilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice kikar (çevre, döngü), Süryanice ve Aramice karkā (çevrili alan) | Dairesel hareket, kendi üzerine katlanma ve başlangıç sınırına dönme ana teması ortaktır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik diğer kollarda düzenli ve kesin bir soydaşlık kanıtı tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كرر | Anlamlı | Katlamak, geri dönmek, hamle yapmak | Lifleri bükerek urgan yapmak; savaşa veya eyleme geri dönmek; bir hali tekrarlamak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| ركر | Anlamlı | Zayıf ve gevşek olmak | Yağmurun az ve çisenti halinde yağması (er-rakk); zayıf ve cılız akıntı. | Fonetik akraba; Kur'an'da geçmez. |
| ررك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte müstakil bir üçlü kök kaydı bulunmamaktadır. | Mühmel kombinasyon; Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كرر | Merkez | Geri dönüş ve hamle | Bir önceki noktaya güç toplayarak, bükülerek veya ikinci bir fırsat niyetiyle geri dönmek. | Dinamik ve hamle içeren döngüsel tekrar. |
| ردد | Komşu | Geri çevirme ve yankı | Bir tesire karşı engelleme, geri püskürtme veya bir şeyi kaynağına itme vurgusu taşır. | Kendi iradesiyle dönmekten ziyade dış bir etkiyle geri çevrilme öne çıkar. |
| رجع | Komşu | Dönüş ve intikal | Ayrılınan yere veya asıl sahibe fiziksel ya da manevi olarak intikal etme hali. | Hamle ve katlanma amacı gütmeksizin yalın geri dönüş bildirir. |
| عود | Komşu | İtiyat ve alışkanlık | Önceden var olan bir duruma, âdete veya zamana periyodik olarak yeniden yönelme. | Eylemin süreklilik ve alışkanlık haline gelmesi boyutunu vurgular. |
| فرر | Zıt | Kaçış ve terk etme | Tehdit veya baskı karşısında geriye bakmaksızın uzaklaşma, cepheden firar etme. | Kerr saldırı ve dönüş hamlesi iken, ferr yüz çevirip kaçıştır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كرر | Katlanarak geri dönme, hamle | Bükülerek başlangıca dönme, tekrar saldırma ve ikinci defa denenme halini kapsar. | Kesin |
| Latince | recurrere, iterare | Geri koşmak, yinelemek | recurrere başlangıç noktasına dönüş hareketini karşılarken hamle ve urgan metaforunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | recurrence, rally, reiteration | Tekrarlanma, toparlanıp geri dönme | rally bozulan gücün yeniden hamle yapmasını, recurrence döngüsel tekrarı verir; kökün tekil katmer manasını tam taşımaz. | Güçlü |
| Almanca | Wiederkehr, Rückkehr | Geri dönüş, periyodik tekrar | Sürecin başa dönmesini anlatır; Arapçadaki savaşçı hamlesi veya örgü kalınlığı boyutu eksiktir. | Güçlü |
| Fransızca | retour, récurrence | Dönüş, tekrarlanma | Olayın veya vaktin yeniden belirmesini açıklar, fakat kökün dinamik atak nüansı karşılanamaz. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch; Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| كَرَّةً | Dünyaya dönüş ve ikinci fırsat arzusu | Ahirette azabı veya gerçekleri gören inkârcıların ve pişmanların, telafi amacıyla dünyaya bir kez daha dönme talebi (Bakara 2:167, Şuarâ 26:102, Zümer 39:58). |
| كَرَّةً | Yeniden dirilişi hafife alma veya ziyan sayma | Ba‘s hadisesini imkânsız ya da alay konusu görenlerin, gerçekleşmesi halinde bunu hüsran dolu bir dönüş saymaları (Nâziât 79:12). |
| الْكَرَّةَ | Mücadelede üstünlüğü yeniden kazanma (rövanş) | İsrailoğullarının uğradıkları hezimet ve sürgünün ardından düşmanlarına karşı askeri ve siyasi galibiyeti tekrar elde etmeleri (İsrâ 17:6). |
| كَرَّتَيْنِ | Gözün ve dikkatin peş peşe çevrilmesi | Kozmik nizamda bir kusur bulmak üzere bakışın tekrar tekrar, ısrarla göğe yöneltilip sınanması (Mülk 67:4). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret, ba‘s ve rec‘at tartışmaları | Dünyaya bir kerrat (geri dönüş) imkânının bulunmadığı, imtihanın tekilliği ve ölüm sonrası telafinin imkânsızlığı ilkesi. | Fırsatın tekrar edilemezliği ve ahiretteki taleplerin reddi. |
| Fıkıh | Hükümlerin ve fiillerin tekerrürü | İbadetlerin vakit girdikçe yinelenmesi (tekerrür), cezalarda tekerrür hükümleri ve talakta rücû şartları. | Bir fiilin hukuki sonuç doğuracak şekilde yeniden icrası. |
| Tefsir | Pişmanlık sahneleri ve ilahi nizam | İnkârcıların telafi arzusu olarak dile getirdikleri kerre talebinin psikolojik tahlili ve kâinattaki kusursuzluğun kerrateyn ile teyidi. | İnsanın çaresiz dönüş arzusu ve gözün döngüsel sınaması. |
| Hadis | Savaş taktikleri ve lisan özellikleri | Savaşta geri çekilip tekrar hamle yapma (el-kerr ba‘de’l-ferr) ile kıraatte dilin ra harfini titretmesi (tekrîr). | Hamleli dönüş ve fonetik titreşim. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Dünya imtihanı ve sorumluluk bilinci | Tekil ve tekrarsız fırsat alanı | Pişmanlığa mahal vermeden ameli vaktinde tamamlama bilinci | Ahirette kerrat arzusu karşılıksız kalacağından, din sistemi insanın bu tekil ömrünü en yüksek bilinçle yaşamasını hedefler. | Kesin |
| İlmi | Gözlem, deney ve tahkik yöntemi | Döngüsel sınama ve teyit süreci | Hipotezi ve olguyu tekrar tekrar kontrol ederek hatasızlığa ulaşma | Hakikatin ortaya çıkması, bakışın ve deneyin peş peşe yinelenmesiyle (kerrateyn) kesinleşir. | Güçlü |
| Siyasi | Devletlerin ve toplumların tarihsel döngüsü | Güç temerküzü ve rövanş hamlesi | Yenilgi sonrası toparlanıp egemenliği yeniden elde etme | Tarih sahnesinde hezimete uğrayan yapılar, şartları yerine getirdiklerinde kerratan galibiyeti yeniden kazanabilirler. | Güçlü |
| İktisadi | Sermaye ve üretim çevrimi | Döngüsel sermaye devri (rotasyon) | Kaynakların katlanarak yeniden piyasaya sürülmesi | İktisadi döngü, sermayenin atıl kalmayıp katmerli biçimde sisteme dönmesi ve verimin yinelenmesiyle sürer. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | İterasyon, geri besleme döngüsü (feedback loop) | Bir algoritmanın veya fonksiyonun çıktısının yeniden girdi yapılarak ardışık biçimde işletilmesi; hata payı sıfırlanana kadar sürecin tekrarlanması. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Tarihsel devir teorisi ve kriz sonrası toparlanma (resilience) | Toplumların veya bireylerin kriz evresinden sonra geriye çekilip güç toplayarak sistemi yeniden inşa etme ve dengeye kavuşturma dinamiği. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca mekanik ve ruhsuz bir sayısal işlem ya da aritmetik yineleme (kere, defa) seviyesine indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök; bükülmüş bir urgan sağlamlığında güç toplayarak geri dönmeyi, varoluşsal bir hesaplaşma hamlesini ve epistemik bir sınama döngüsünü ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki كَرَّةً ifadeleri kuru bir ikinci tur talebi sanılır; oysa bu talep, bir önceki hayatın katmerli bir bilinç ve güçle bütünüyle dönüştürülmek istenmesi çaresizliğidir. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın ve tarihin doğrusal bir yok oluş çizgisiyle değil; sınama, telafi, geri dönüş ve döngüsel hamle mekanizmalarıyla inşa edildiğini kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnkârcıların cehennem eşiğindeki telafi feryatlarında, İsrailoğullarının tarihsel devir ve rövanş anlatılarında ve kâinatın kusursuzluğunu gözler önüne seren sınama ayetlerinde. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hayatın sıradan bir tekerrürden ibaret olduğu vehmini yıkar; her geri dönüş talebinin veya hamlesinin gerisinde biriktirilmiş bir potansiyel ve ağır bir sorumluluk bulunduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamLiflerin kendi üzerine bükülerek katmerli urgan yapılması ve savaşçının geriye çekilip hızla yeniden hamle yapması.
- Soyut anlamBir durumun, eylemin veya zaman diliminin başlangıç noktasına yönelerek güç toplanmış halde döngüsel olarak yeniden üretilmesi.
- Sistematik karşılıkDinamik sistemlerde hatayı gidermek veya üstünlük sağlamak amacıyla işletilen geri beslemeli ardışık hamle döngüsü.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde sistemin mevcut andaki durumunu, başlangıç koşullarına yönelen bükülme ve geri dönüş fonksiyonunu, geri çekilme esnasında toplanan potansiyel kuvvet ve hamle farkını, ise yinelenen yeni çevrimde ortaya çıkan katmerli hamle durumunu temsil eder.