لو

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ل-و10 sîga, 292 mücavir kök, 257 ayet, 56 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.تبعكلملَوْوَلَوِكرهلوشيأأَوَلَوْكونقولفَلَوْلَاوَلَوْألهلَوْلَاهدي

KökSîga 10Ayet 257Sure 56Mücavir 292

▶ Ağı aç (3B)

لو

ل - و

KÖK
  • 275 geçiş
  • 257 ayet
  • 10 sîga
  • 8 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: İse

Bu bir edat; komşulukları genel ve zayıf anlam taşır.

Notlarım

Sözlükler(8)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR yok18.277 harf
باب الّلفيف من الّلام لو،لا، لن، لولا إمّالا، لي، ألا، إلاّ، الألاء، لأي، ل أ ل أ، إلى، أيل، لام الاستغاثة، ألل، يلل، ليل، لوي، ولي، ويل، وأل أول، لات، أولى، أولاء، أولو، أولات مستعملات لو: لو: حرفُ أمنيّة، كقولك: لو قَدِم زيدٌ، "لو أنّ لنا كَرَّةً" فهذا قد يُكْتَفَى به عن الجواب. وقد تكون لو موقوفةً بين نَفْيٍ وأُمْنيّة إذا وُصِلَتْ ب لا. كقولك: لولا أكرمتني، أي: لم تُكرمني، ولا يكون جواب لو
Türkçe çeviri henüz yokMaddenin bağlantısı

باب الّلفيف من الّلام لو،لا، لن، لولا إمّالا، لي، ألا، إلاّ، الألاء، لأي، ل أ ل أ، إلى، أيل، لام الاستغاثة، ألل، يلل، ليل، لوي، ولي، ويل، وأل أول، لات، أولى، أولاء، أولو، أولات مستعملات لو: لو: حرفُ أمنيّة، كقولك: لو قَدِم زيدٌ، "لو أنّ لنا كَرَّةً" فهذا قد يُكْتَفَى به عن الجواب. وقد تكون لو موقوفةً بين نَفْيٍ وأُمْنيّة إذا وُصِلَتْ ب لا. كقولك: لولا أكرمتني، أي: لم تُكرمني، ولا يكون جواب لو إِلاّ بلامٍ إلاّ في اضطرار الشِّعر.. وقوله عزّ وجلْ: "ولو يَرَى الّذين ظلموا إذ يرون العذابَ أَنَّ القُوّةَ للَّهِ جميعا"، إِنّما اختارَ مَن اخْتارَ قراءتها بالتّاء حملاً على نظائرها، نحو قوله عزّ من قائل: "ولو ترى إذ فَزِعُوا فلا فَوْتَ"، وأشباه ذلك يُكْتَفَى بالكلام بها دونَ جوابها، لأنّ لو لاتَجيءُ إلاّ وفيها ضميرُ جوابها، فإِن أظهرتَ الجوابَ أو لم تُظْهِرْه فكُلٌّ حَسَنٌ. لا: لا: حرف يُنْفَى به ويُجْحَد، وقد تَجيءُ زائدةً، وإنّما تَزيدها العَرَبُ مع اليَمين، كقولك: لا أُقْسِمُ باللَّه لأُكْرِمَنّك، إنّما تُريد: أُقْسِمُ باللَّه.. وقد تَطْرَحُها العَرَبُ وهي مَنْويّة، كقولك، واللَّهِ أَضْرِبُك، تريد: واللَّه لا أضربك، قالت الخنساء: فآليتُ آسَى على هالِكٍ وأَسْأَلُ باكيةً ما لَهـا أي: آليتُ لا آسَى، ولا أسأل. فإِذا قلت: لا واللَّه أكرمُك كان أبين، فإِنْ قلت: لا واللَّه لا أكرمك كان المعنى واحداً. وفي القرآن: "ما منعك ألاّ تَسْجُد"، وفي قراءة أخرى: "أن تَسْجُد" والمعنى واحد.. وتقول: أَتَيْتُك لتغضبَ عليّ أيْ: لئلاّ تَغْضَبَ عليّ. وقال ذو الرّمّة: كأنّهنّ خوافي أَجْـدلٍ قَـرِمٍ ولَّى ليسبقَه بالأَمْعَزِ الخَرَبُ أي: لئلاّ يسبقه، وقال: ما كان يَرْضَى رسولُ اللَّهِ فِعْلَهُمُ والطّيّبان أبو بكرِ ولا عُـمَـرُ صار لا صلة زائدة، لأنّ معناه: والطّيّبان أبو بكر وعمر. ولو قلت: كان يرضى رسول اللَّه فعلهم والطّيّبان أبو بكر ولا عمر لكان مُحالاً، لأنّ الكلام في الأوّل واجبٌ حَسَنٌ، لأنّه جحود، وفي الثّاني متناقضٌ. وأمّا قَوْلًه: فلا اقْتَحَمَ العقبة ف لا بمعنى لم كأنّه قال: فلم يَقْتَحِمِ العَقَبة. ومثله قوله عزّ وجلّ: فلا صدّق ولا صلّى، إلاّ أنّ لا بهذا المعنى إذا كُرِّرت أَفْصَحُ منها إذا لم تُكَرَّرْ، وقد قال أميّة: وأيُّ عبدٍ لك لا ألمّا أي: لم تُلْمِمْ. وإذا جعلتَ لا اسماً قلت: هذه لاءٌ مكتوبة، فتَمُدُّها لِتَتِمَّ الكلمة اسماً، ولو صَغّرت قلت: هذه لُوَيّة مَكتوبَةٌ إذا كانت ضغيرة الكِتْبة غير جليلة. لن: وأمّا لن فهي: لا أنْ، وصلت لكثرتها في الكلام، ألا ترى أنّها تُشْبِهُ في المعنى لا، ولكنّها أوكد. تقول: لن يُكْرِمَك زيدٌ، معناه: كأنّه يَطْمَعُ في إكرامِهِ، فنفيتَ عنه، ووكّدتّ النَّفي بلن فكانت أوكد من لا. لولا: وأمّا لولا فجمعوا فيها بين لو ولا في مَعْنَيَيْن، احدُهما: لو لمْ يكُنْ، كقولك: لولا زيد لأكرمتك، معناه: لو لم يكن. والآخر: هلاّ، كقولك: لولا فعلت ذاك، في معنى: هلاّ فعلت، وقد تدخل ما في هذا الحد في موضع لا، كقوله تعالى: "لو ما تأتينا بالملائكة، أي: هلاّ تأتينا، وكلّ شيء في القرآن فيه لولا يُفَسَّر على هلاّ غير الّتي في سورة الصّافّات: "فلولا أنّه كان من المُسَبِّحينَ" أي: فلو لم يكن.. إمّالا: وأمّا قولهم: إمّا لا فافعل كذا فإِنّما هو: إنْ لا تفعل ذاك فافعل ذا، ولكنّهم لمّا جمعوا هؤلاء الأحرف فصِرْنَ في مَجْرى اللّفظ مثقّلة، فصار لا في آخرها كأنّه عَجُزُ كَلِمةٍ فيها ضمير ما ذكرتُ لك في كلام طلبتَ فيه شيئاً فرُدَّ عليك أمرك، فقلت: إمّالا فافعل ذا. وتقول: الق زيداً وإلاّ فلا، معناه: وإلاّ تلق زيداً فدَعْ، قال: فطلِّقْها فلستَ لها بكُفْءٍ وإلاّ يَعْلُ مَفْرِقَك الحُسامُ فأضْمَر فيه: وإلاّ تُطَلِّقْها يَعْلُ، وغير البيان أحسن. لي: لي: حرفان متباينان قُرِنا، اللاّم: لام الملك، والياء ياء الإضافة. ألا: أَلا، معناها في حالٍ: هلاّ، وفي حال: تنبيهٌ، كقولك: ألا أَكْرٍمْ زيداً، وتكون ألا صلة بابتداء الكلام، كأنّها تببيهٌ للمُخاطَب، وقد تردف ألا بلا أخرى فيقال: ألا لا، كما قال: فقام يَذُودُ النّاسَ عنها بسَيْفـه وقال: ألا لا من سبيلٍ إلا هندِ ويقال للرّجل: هل كان كذا وكذا فيقول: ألا لا. جعل ألا تنبيهاً ولا نفياً. ألاّ: وأمّا ألاّ ثقيلة، فإنّها جمع أن ولا، وكذلك لئَلاّ هي: لأَنْ لا، تقول: أمرتك ألاّ تفعلَ ذلك، ولكنّ النّون تُدْغَمُ في اللاّم، وفي لغةٍ تتبيّن ولابدّ ل ألاّ في اللُّغَتين من غُنّةٍ. إلاّ: إلاّ: استثناء، كقولك: ما رأيت أحداً إلاّ زيداً.. ويكونُ إيجاباً لشيء يؤكّده، فيكون معناها معنى لكن كقولك: زيد إليّ غير وادٍّ إلاّ أنّي آخذ بالفَضْل، وقال: وجارة البيتِ أَراها مَحْرَما كما براها اللَّه، إلاّ أنّما مكارمُ السَّعْي لمنْ تكَرَّما فأوجب المعنى بأن أراد ان يقول: وجارة البيت أراها مَحْرمأ و إنّما مكارمُ السَّعْي لمن تكرّم... وتقول: شَتَمَني زيد إلاّ أني عفوت عنه، تُريد: ولكنْ عَفَوْت عنه، وهذه التي في الاستئناف والتّوكيد ممالة. وأمّا قوله: وإِلاّ فلا، فإِنّها لا تُمالُ، لأنّها من كلمتين شتّى، ألا ترى إلى قوله: واإلاّ يَعْلُ.. معناه: وإنْ لَمْ. الألاء: الألاءُ: شَجَرٌ وَرَقُهُ وحِمْلُهُ دباغ، وهو أَخْضَرُ الشِّتاء والصَّيْف، قال: يَخْضَرُّ ما اخْضَرّ الألاءُ والآسْ الواحدةُ: أَلاءةٌ. وأرض مأَْلأَةٌ: كثيرة الأَلاء كقولك: مآسة ومَقْصَبة، وتأليفها من لامٍ بين همزتين، وهو شَجَرٌ يُدْبَغُ به الأَدَم، له ساقٌ شبيهٌ بالشِّيحِ.. تقول: أديمٌ مَأْلوءٌ، أي: مدبوغ بالألاء، وتصغيره: أُلَيّاءة، قال: إذا الظِّباءُ والمَها تَدَخَّسا في ضالِهِ وفي الأَلاءِ كُنَّسا ولغةٌ للعرب في كلّ جماعةٍ ليس في آخرها علامةُ التَّأنيث، الهاء والياء الموقوفة المُرْسَلة، والألف الممدودة، وكانت من غير جماعة الآدمِّيين مما يفهم ولايفهم.. أَنْ يْذَكَّر ويُجْعل فعلُه واحداً، وأكثر ما يَجيءُ في الأَشْعار. لأي: الَّلأَى بوزن اللَّعا: الثَّوْرُ الوَحشيّ، قال: يعتادُ اَدْحيةً يقين بقَـفْـرةٍ ميثاء يسْكُنُها الَّلأَى والفرقد وقال: حبوناهُ بنـافـذةٍ مُـرِشٍّ كدَبْر اللاّء ليس له شِفاءُ وإنّما أراد الَّلأَى فقُلبتِ الهمزة. وَلأْي بوزن لَعْي: لم أَسْمَع أحداً يَجْعَلُها معرفةً، يقولون: لأياً عَرَفْتُ، وبعد لأيٍ فَعَلْتُ، أي: بعْدَ جَهدٍ ومَشَقّةٍ، كقوله: فلأيا بلأيٍ ما حَمَلْنا غُلامَنا وتقول: ما كدتُ أحمله إلاّ َلأْياً. والّلأواء بوزن فَعْلاء، ويُجْمَعُ على فَعْلاوات: الشِّدّة والبليّة، قال: وحالتِ الَّلأْواءُ دونَ نَشْغَتي لؤلؤ: اللّؤلؤ: معروفٌ، وصاحبُه لَئّال، قال: دُرّةٌ من عقائل البَحْر بكرٌ لم تَخُنْها مَثاقبُ اللَّـئّالِ حذفت الهمزة الآخرة حتّى استقام على فعّال، ولولا اعتلال الهمزة ما حَسُنَ حَذْفُها، ألا تَرَى أنّهم لا يقولون لبيّاع السِّمْسِم: سمّاس، وحذوهما في القياس واحدٌ، وإنّما جاز في اللّئّال حذف الهمزة، لأنّ الهمزةَ مُعْتَلّةٌ، لما يدخُلُ عليها من التّلْيينِ والسُّقُوط في مواضع كثيرة. واللِّئالة: حرفةُ اللَّئّال، وصَنْعتُه كسائر الصِّناعات، نحو السِّراجة والحِياكة. وتلألؤ النّجم والنّار بريقهما.. لألأت النّار لألأةً إذا توقّدتْ فاللألأة كأنّها فعل منها جاوز لهبها وتوقّدها، لأنك إذا وَصَفْتَها قلتَ: تَلأْلأَتْ، كما تقولُ للثَّورْ الوحشيِّ: َلأْلأَ بذَنَبه إذا حرّك ذَنَبَهُ فلَمَعَ، لأنّه أَبْيَضُ الذَّنَبِ، قال: تَلأْلأَتِ الثُّريّا فاستقلَّـتْ تَلأْلُؤَ لُؤْلُؤٍ فيها اضطماد وإذا قلت: لألأت النّار جعلت الفِعْلَ لها ليس للجَمْر، ولكنّها لأْلأَ لَهَبُها. ولألأتِ المرأةُ بعينها، ورأرأت، أي: بَرَّقَتْها، وتُلأْلىء: نقلب كَفَّيْها، قال: فقام عليَّ نوحٌ بالمـآلـي يُلأْلِئْنَ الأكُفَّ إلى الجُيوبِ إلى: إلى: حرف من حروف الصّفات. والآلاء: النّعم، واحدتُها: إِلىً. وأَليّة: يمين ومنها أُلْوة، قال: يكذِّب أقوالي ويحنث أُلْوَتي وتفتح الهمزةُ أَيضاً، وقال: أتاني على النّعمان جَوْرُ أَليّةٍ يجور بها من مُتْهِمٍ بعدَ مُنْجِدِ والأليّة: محمولةٌ على فَعُولة، وأَلْوة على فَعْلَةٍ، والفِعْل: آلَيْت إيلاء. وتقول: ما ألَّيْتُ عن الجهْد في حاجتك. وما أَلَوْتك نصحاً، والمَصْدَرُ: الأُلِيُّ والأُلُوّ، بمنزلة العُتِيّ والعُتُوّ، إلاّ أنّ الأُلِيّ أكثر، وقال في الفترة والعَجْز: آلٍ وما في ضَبْرها أُلِيُّ ولولا اضطرارُه إلى إقامة البَيْت لكان البَيْت قد وَصَفه بالعجز وهو يُريدُ معنىً غير آل. والأَلُوّة: عُودٌ يدخّن به ويُتَبَخَّر يُسَمَّى عُودَ الأَلُوّة، وهو أَجْوَدُ العُود. وألا يألو، أي: لم يَدَعْ قال: نحن فضلنا جهدنا لم نأتَلِهْ وتقول عن الأئتلاء: تألّى، إذا اجترأ على أمر غيب فحلف عليه. والائتلاء والإيلاء واحد. والأَلْيةُ: أَلْيَةُ الشّاة وأَلْيةُ الإنسان.. وكَبْشٌ أليان، ونعجةٌ أليانة، ويجوز في الشِّعْر: آلَى بوزن أفعل، وألياء بوزن فَعْلاء. وأَلْيَةُ الخِنْصِر: اللّحمة التي تحتها، وهي ألية اليد. والمِئلاة: خرقة مع النّائحة سوادء تُشير بها، والجميع: المآلي، قال: كأنّ مُصَفّحاتٍ في ذُراه وأنواحاً عليهنّ المآلى أيل: جاء في التَّفْسير أنّ كلّ اسم في آخر إيل نحو جبرائيلِ فهو معبّد للَّه، كما تقول: عبد اللَّه، وعبيد اللَّه. وإيل: اسم من أسماء اللَّه عزّ وجل بالعبرانيّة. وإيلياء: هي مدينة بيت المقدس، ومنهم من يقصر، فيجعله إلياء. وأيلة: اسم بلدة. وأيلول: اسم شهر من شهور الرّوم أوّل الخريف. والأَيِّل: الذّكر من الأَوعال، والجميعُ: الأَيايل، وإنّما سُمِّيَ بهذا الاسم، لأنّه يَؤُولُ إلى الجبال فيتحصَّنُ فيها، قال: من عَبَس الصَّيْف قرون الأَيِّل وهو أيضاً جماعة بكسر الهمزة. والإيال، بوزن فِعال. وعاء يُؤال فيه شرابٌ أو عصير أو نحو ذلك، يقال: أُلْتُ الشّراب أَؤُوله أَوْلاً، قال: ففتّ الخِتامَ وقد أَزْمَنَتْ وأَحْدَثَ بعدَ إيالٍ إيالا وهو: الخَثْرُ، وكذلك بَوْل الإبل الّتي جزأتْ بالرُّطْب، قال: ومن آيلٍ كالوَرْسِ نَضْحاً كَسَوْنَه متون الصَّفا من مُضْمَحِلّ وناقعِ والمصدر منه: الأَوُل والأُوُول. والمَوْئل: الملجأ من وَأَلْت وكذلك المآل من أُلت. والرَّجُلُ يؤول من مَآلةٍ بوَزْن مَعالة قال: لا يَستطيعُ مـآلاً مـن حـبـائلـه طَيْرُ السَّماءِ ولا عُصْمُ الذُّرَى الوَدِقِ المآل في هذا الموضع: الملجأ والمُحْتَرَز، غير أنّ وأل يئل لا يُطَّرِدٌ في سعة المعاني اطِّراد آل يَؤُولُ إليه، إذا رجع إليه، تقول: طَبَخْتُ النَّبيذَ والدَّواءَ فآل إلى قَدْر كذا وكذا، إلى الثُّلث أو الرُّبع، أي: رجع. والآل: السَّراب. وآلُ الرَّجلِ: ذو قَرابتهِ، وأهل بَيْته. وآل البعير: أَلْواحُه وما أشرف من أَقْطار جِسْمه، قال الأخطل: من اللّواتي إذا لانت عَريكَتُها يَبْقَى لها بعدَهُ آلٌ ومَجْلـودُ وآلُ الخَيْمة: عَمَدها، قال: فلم يبقَ إلاّ آل خَيْم مُنَضّد هذا اسم لزم الجمع. وآلُ الجَبَل: أطرافه ونواحيه. والآلة: الشّديدة من شدائد الدّهر، قالت الخنساء: سأحْمِلُ نفسي على آلةٍ فإِمّا عليها وإمّا لهـا لام الاستغاثة: تقول في الاعتزاء: يا لَفلانٍ، يالتميم بنصب الّلام، إنّها لامٌ مُفْردة، ولكنّها تُنْصَبُ في الذي يُنْدَبُ، وتُكْسَر في المندوب إليه، وإنّما هي لامٌ أُضيفت إلى الاسم يدعى بها المندوب إليه، كقولك: يا لَزَيدٍ ويا لَلْعجب، وذلك إذا كان ينزل به أمر فادح، ويا لَلْحسرةِ ويا لَلنّدامة فتُنْصَبُ الّلامُ في ذلك ونحوه، فإِذا كانت اللاّم مع المَنْدوب إليه أيضاً فاكْسِرْها فَرْقاً بين المعنيين كقولك يالَزيدٍ لِلعَجَب ويا لَلقْومِ لِلنّدامة، قال: تَكَنَّفَها الوُشاة فأزعجوها فيا لَلنّاسِ لِلواشي المطاعِ يستغيث باللَّه على الواشي، وقال طرفة: تَحسبُ الطَّرْفَ عليها نجدةً يا لَقومي لِلشَّبابِ المُسْبَكِرُ وأمّا قول جرير: قد كان حَقُّك أن تَقولَ لبارقٍ يا آل بارقَ، فِيمَ سُبَّ جَريرُ فإِنّما أراد بذلك جماعة نسبت إلى بارِق. ألل: الإلّ: الرّبوبيّة. قال أبو بكر: لما تُلِي عليه سَجْعُ مُسَيْلمة: ما خرج هذا من إلّ. والإلّ في قوله تعالى: إلاًّ ولا ذمّة، يقال في بعض التَّفْسير في: هو اللَّه عزّ وجلّ. والإلّ: قُرْبَى الرَّحِم، قال: لَعَمْرُك إنّ إلَّكَ في قُرَيشٍ كإِلّ السَّقْب من رَأْل النَّعامِ وإِلالٌ: جبل بمكة هو جبل عرفات، قال: بمُصْطَحِباتٍ من لَصافٍ وثَبْرةٍ يَزُرْنَ إلالاً سَيْرُهنَّ التَّدافُـعُ وألّ يَئِلُّ ويَؤُلُّ أليلاً وألاّ، والأليلةُ: الاسم، وهو ما يجد الإنسانُ من وَجَع الحُمَّى ونحوها في جَسَدِهِ دونَ الأَنين، قال: وفي الصَّدْر البلابلُ والأَليلُ وقال: أما تَرَيْن أشتكي الأَلائلا من قُحَمِ الدَّين وثِقْلاً ثاقِلا وألَّ الرّجلُ يَؤُلُّ ويَئِلّ أَلاًّ إذا أسرع. وألَّ لَوْنُه يَؤُلُّ ألاّ، إذا صفا وبَرَق. والأَلَّةُ: أداةُ الحَرْب وكلّ الأدوات التي يُعْمَلُ بها أَلَّة. والأَلَّةُ: الحَرْبةُ ونحوها من الأَسِنَّة التي تُتَّخَذُ على هيئة رأس الحَرْبة، والجميع: الأَلُّ والإلالُ، قال: قِياماً بالحِرابِ وبالإلالِ وإنّما سُمِّيَ أَلّةً، لأنّه دقيق. والتَّأليل: تحريفُك الشَّيءَ كما يُحَرَّفُ رأس القلم. ويُجْعَلُ طَرَفُ السِّكِّينِ ذا حدّين فيكون مُؤَلَّلاً، قال: له شَوْكَةٌ أَلَّلَتْها الشِّفار يُؤَلِّف فرداً إلى فَرْدَةِ ويروى مخالطة اللِّينِ والحِدّةِ. وأُذُنٌ مؤلَّلةٌ: مُحَدّدةٌ، قال طرفة: مُؤَلَّلَتانِ تَعْرِفُ العِتقَ فيهما كسامِعَتَيْ شاةٍ بِحَوْمَلِ مُفْردِ والأَلَلُ والأَلَلانِ: وجها السِّكِّين، ووجها كُلِّ شيءٍ عريض، ألّة، أو سنان ونحوهما حتّى القِداح التي يضرب بها في التّساهُم، وكلّ شيء له عرضٌ ولا يكون مُدَحْرَجاً، وكلّ شيئين يُضَمّانِ كالإصْبَعَينِ والسِّنَّيْن أو الوَرِقَيْن المتطابقين ومخرجهما واحدٌ ينضمان فوجهاهما اللّذانِ يلتقيان: الأَلَلان. يلل: واليَلَلُ من الأَلَلِ، وهو قِصَرُ الأَسْنان والتزاقُها بالدُّرْدُرِ مع اختلاف بنية يتبعُهُ، وقد يَلَّ الرَّجُلُ، ويَلَّتِ المرأةُ، فهو أَيَلُّ وامرأةٌ يَلاّءُ خلاف الأَرْوق، والجميع: يُلٌّ الذّكور والإناث فيه سواء، واليَلَلُ هو الاسم، قال: رَقَمِيّات عليها نـاهـضٌ تُكلحُ الأَرْوَقَ منهم والأَيَلّ ليل: اللّيلُ: ضدّ النَّهار، واللَّلْيلُ: ظلامٌ وسواد. والنور والضّياء ينهر، أي: يُضيء.. واللَّيْل يليلُ إذا أظلم، فإذا أَفرَدْتَ أحدهما من الاخر قلت: ليلة ويوم وتصغير ليلة: لُيَيْلِية، أخرجوا الياء الآخرة من مُخْرجها في الليالي، إنّما كان أصل تأسيس بنائها: ليلاة فقُصِرت. وتقول: ليلةٌ ليلاء، أي: شديدة الظّلمة، قال الكميت: ..... ولَيْلهم الأَليَل وهذا في اضطرار الشِّعْر أمّا في الكلام ف ليلاء. وتقول العرب: وقع القومُ في لَولاةٍ شديدةٍ، وذلك إذا تَلاوَمُوا فقالوا: لولا ولولا. لوي: لَوَيْتُ الحَبْلَ أَلْويه لَيّأ.. ولَوَيْتُ الدَّين لَيّاً وليّانا، أي: مَطَلْتُه، قال: تُسِيئِينَ لَيّاتـي وأنـتِ مَـلِـيَّةٌ وأُحْسِنُ يا ذاتَ الوِشاحِ التَّقاضيا ولويتُه عليه، أي: آثرته قال: فلو كان في لَيلَى سَدىً من خُصُومةٍ لَلَوَّيْتُ أعناقَ الخصوم الـمَـلاويا يقول: لئن آثرت أن أخاصمك لأَلْويَنَّ دَيْنَكِ لَيّاً شَديدا. والإلْواءُ: أن ترفع شيئاً فتُشِيرَ به، تقول: أَلْوى الصَّريخُ يثوبِهِ، وألوتِ بيدها، قال الشّاعر: فألوتْ به طار منكَ الفؤاد فأُلْفِيتَ حيرانَ أو مُستَحيرا ويُرْوَى: مستعيرا، يصف معصم الجارية. وأَلْوَتِ الحربُ بالسَّوام، إذا ذَهَبَتْ بها وصاحِبُها ينظر إليها. والرّجلُ الأَلْوَى المجتنب مُنفرداً، والأنْثَى: ليّاءُ، قال: حَصانٌ تُقصِدُ الأَلوى بَعَيْنَيْها وبِالـجِـيدِ ونِسوَةٌ لِيّانٌ، وإن شِئْتَ: لَيّاوات، والتّاءُ والنّونُ في الجماعات، لا يَمتنعُ منهما شيءٌ، من أسماء الرجال والنساء ونعوتهما، وإن اشتُقَّ منه فِعْلٌ فهو: لَوِيَ يَلْوَى لَوىً، ولكنّهُمُ استغنوا عنه بقَوْلهم: لَوَى رأسَه... ومن جَعَل تَأْليفَهُ من لام وواوين قال: لوّاء ولُوَّة مثل حَوّاء وحُوّة. ولَوِيتُ عن هذا الأمر، إذا التويت عنه، قال: إذا التَوَى بي الأَمْرُ أو لَويتُ من أين آتي الأَمْرُ إذ أُتِيتُ واللَّوَى مقصور: داء يأخذ في المَعِدة من طَعامٍ، وقد لَوِيَ الرَّجل يَلْوَى فهو لَوٍ لَوىً شَديداً. واللّواء، ممدود: لواء الوالي. واللِّوى، مقصور: منقطع الرَّملة. ولؤيّ: ابن غالب.. ولاوي: ابن يعقوب. ولي: الولاية: مصدرُ المُوالاة، والولاية مصدر الوالي، والولاء: مصدر المَوْلى. والموالي: بنو العمّ.. والمَوالي من أهل بيتِ النّبيّ صلى الله عليه وآله وسلّم من يحرم عليه الصّدقة. والمَوْلَى: المعتق والحليف والوليّ. والوليّ: وليّ النِّعم. والموالاة: اتّخاذُ المولى، والموالاة أيضا: أن يُواليَ بين رَمْيَتَيْن أو فعلين في الأشياء كلّها. وتقول: أصبته بثلاثة أسهم ولاءً. وتقول: على الولاء، أي: الشّيء بَعدَ الشَّيء. والوليُّ: المطر الذي يكون بعد الوسميّ، يقال: وُلِيَتِ الأَرْضُ وَلْياً فهي مَوْلِيّة، وقد ولاها المطر والغيث. قد ولاها المَطَرُ والغَيِثُ. والوَليّة: الحِلس، والوَلايا: جَمْعُهُ، قال: كالبَلايا رُؤوسُها في الـوَلايا ما نحاتِ السَّمُومِ حُرَّ الخدود ووَلَّى الرَّجل، أي: أدبر. واستولَى فلانٌ على شيء، إذا صار في يده... واستولى الفَرَسُ على الغايةِ، أي: بلغها. ويل: الوَيلُ: حلول الشّرّ.. والويلةُ: الفضيحةُ والبليّة، وإذا قال: واويلتاه، فإِنّما معناه: وافضيحتاه. ويُفسَّر عليه هذه الآية: ياويْلتَنَا ما لهذا الكتاب، ويُجْمَع على الوَيْلات، قال: ومُنتقصٍ بظَهْر الغَيْب منّي له الويلاتُ ماذا يستثـير وتقول: وَيَّلْتُ فلاناً، إذا أكثرت له من ذِكْر الويل، وهما يَتَوايَلانِ. وتقول: ويلاً له وائلاً، كقولك: شَغْلٌ شاغلٌ، وشِعْرٌ شاعرٌ من غير اشتقاق فِعل، قال رؤبة: والهامُ تدعو البُومَ ويلاً وائلا وتقول: وَلوَلَتِ المرأةُ، إذا قالت: واوَيْلَها، لأنّ ذلك يَتَحوّلُ إلى حكايةِ الصَّوْت، فولوت أقوى الحرفين في الحكاية وأَنْصَعُهما ثمّ تضاعفهما، قال: كأنّما عَوْلَتُها من التَّأَقْ عَوْلَةُ ثَكْلَى وَلْوَلَتْ بَعْدَ المَأَقْ أي: بعدَ البُكاء.. ويُقال: الويل: بابٌ من أبواب جهنّم، نعوذ بالله منها. وأل: الوَأْل والوَعْلُ مختلفان في المَعْنَى، وقد يُنشَد بيتُ ذي الرّمّة على وجهين: حتّى إذا لم يَجِدْ وَعْلا ونَجنَجَها مخافةَ الرَّمْي حتّى كلُّها هِيمَ فمن قال: وَعْلاً، أراد: يداً، ومن قال: وَأْلاً أراد مَلْجأً. والمَوْئل: الملجأ، تقول: وَأَلْت إليه، أي: لجأت فأنا أَئِل وَأْلاً والوألة: أَبعارُ الغنم قد اختلطت بأبوالها في مرابضها، قال: لم تغن حول الدّيار وألتها بين صفايا الرِّباب يلبؤُها أي: يَحْلِبُ لِبَأَها. والرِّباب الغَنَم الحديثة النّتاج. والمواءلةُ: ملاوذةُ الطّائرِ بشيء مخافة الصَّقر. والوائل: اللاّجىءُ، فإِذا جمعت قلت: أوائل تصير الواو الأولى همزة كراهيةَ التقاء الواوين، قال: يوائل إحدى الداخلات الأوائل من المواءلة. أول: فأما الأوائل من الأوّل فمنهم من يقول: تأسيُس بِنائِه من همزةٍ وواوٍ ولامٍ. ومنهم من يقول: تأسيسُهُ من واوين بعدهما لام، ولكلٍّ حجّةٌ، قال في وصف الثور والكلاب: جهام تحثّ الوائلاتِ أواخِرُهْ رواية أبي الدُّقَيْش. وقال أبو خيرة: تحثّ الأوّلاتِ أواخرُه. والأوّلُ والأُولَى بمنزلة أَفعَل وفُعْلَى. وجَمْعُ أوّل: أوّلون: وجمع أُولَى: أولَيات، كما أنّ جَمعّ الأُخْرَى: أُخْريات. فمن قال: إن تأليفها من همزة وواو ولام فكان ينبغي أن يكون أفعل منه: آوَل، ممدود كما تقول من آب يَؤُوبُ: آوَب، ولكنّهم احتجّوا بأن قالوا: أُدْغِمَتْ تلك المدّةُ في الواو لكثرة ما جرى على الألسن.. ومن قال: إنّ تأليفَها من واوين ولام جعل الهمزةَ أَلِفَ أَفْعَل وأَدْغم إحدى الواوين في الأخرى وشدّدهما. وتقول: رأيته عاماً أوّلَ يا فتى، لأنّ أوّل على بناء أفعل، ومن نَوَّنَ حَمَلَه على النّكرة، ومن لم ينوِّن فهو بابه، قال أبو لنّجم: ما ذاق بَقلاً منذ عامٍ أوّلِ ويُروَى: ثُفْلاً. والتَّأَوُّل والتَّأْويل: تفسير الكلام الذي تختلف معانيه، ولا يصحّ إلاّ ببيان غير لفظه، قال: نحن ضَرَبْناكم على تَنْزيلِهِ فاليومَ نَضْرِبكُمْ على تأويلِهِ لات: وأمّا لات فإِنّها ينفى بها كما يُنفَى ب لا إلاّ أنّها لا تقع إلاّ على الأزمان، قال الله عزّ وجلّ: "ولات حين مناص"، ولولا أنّ لات كتب في القرآن بالتّاء لكان الوقوف عليها بالهاء، لأنّها هاءُ التّأنيث أُنِّثَتْ بها لا.. وتزيد العرب في الآن وحين تاء فتقول: تالآن وتحين مثل: لات حين مناص، وإنّما هي: لا حينَ مَناص، قال أبو وجزة السّعديّ: العاطفون تَحينَ لامن من عاطفٍ والمُطْعِمونَ زمان لامن مُطعِمِ ومن جعل الهاء في قوله العاطفون تحين صلةً في وَسَطِ الكلام، فقال: العاطفونَهْ فقد أخطأ إنّما هذا على السَّكْت.. ومن احتجّ ب لات حين مناص أنّ التّاء منفصلةٌ من حين فلا حُجّةَ فيه، لأنّهم قد كَتَبُوا اللاّم منفصلةً فيما لا ينبغي أن يفصل، كقوله تعالى: "مالِ هذا الكتاب" فاللاّم في لهذا منفصلة من هذا، وقد وصلوا في غير مَوْضع وَصْل فكتبوا: وَيْكَأَنه.. وربّما زادوا الحرف ونقصوا، وكذلك زادوا في قوله تعالى: "أولي الأيدي والأبصار" فالأيد القُوَة بلا ياء، والبصر العقل، وكذلك كتبوا في موضع آخر: "داودَ ذا الأيد". أولى: الأَوْلَى بالشَيء: الأَحْقّ به من غيره، وهم الأَوْلَوْنَ، والاثنان: الأَوْلَيان، وكذلك كلّ كلمة في آخرها ألف إذا جمعته بالنون كان اعتماد الواو والياء اللّتين قبل النّون على نصبه، نحو: مُثنَّى. وأَوْلَى: معروفٌ، وهو وعيد وتهدّد وتَلَهُّف. أولاء: أُولاء: يُقْصَر في لغة تميم، وأهل الحجاز يمدّون أولاء، والهاء في أوّله زيادة للتنبيه إذا قلت هؤلاء، وقلّما يُقال هؤلائك في المخاطبة، وهو جائز في الشّعر. أولو وأولات: أولو وأولات: مثل: ذَوُو وذوات في المَعْنَى، ولا يُقال إلاّ للجميع من النّاس وما يشبهه. تم باب اللفيف من اللام وبه تم حرف اللام، ولا رباعي ولا خماسي له

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR287 harf
لَوْ: حرفُ تَمَنّ، وهو لامتناع الثاني من أجل امتناع الأوَّل، تقول: لَوْ جِئتني لأكرمتك. وهو خلافُ إنْ التي للجزاء، لأنَّها توقع الثانية من أجل وجود الأول. وإنْ جعلت لَوْ اسماً شدَّدته فقلت: قد أكثرتَ من اللوِّ. قال أبو زبيد: ليتَ شعري وأين منِّيَ لَيْتٌإنَّ لَيْتاً وإنَّ لوًّا عَـنـاءُ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok72.082 harf
باب لفيف حرف اللام لام ، لو ، لا ، لات ، إمالا ، ألا ، إلا ، إلى ، لي ، ألى ، ألا ، آل ، أل ، ليل ، لوى ، ولى ، أول ، أيلول ، إيليا ، ولول ، تلو نَبدأ أولاً بالحروف التي جاءت لمعانٍ من باب اللاّم لحاجة الناس إلى معرفتها ، فمنها : لام : اللام التي توصل بها الأسماء ، والأفعال ، ولها معانٍ شتّى ، فمنها : لام الملك كقولك : هذا المالُ لِزيد ، وهذا الفرسُ لِعَمرو . ومن النحويين من يُسَمِّيها لام
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR14.661 harf
(باب اللام وما بعدها في المضاعف والمطابق([1])) (لم) اللام والميم أصلُه صحيحٌ يدلُّ على اجتماعٍ ومقارَبَة ومُضامَّة. يقال: لَمَمْتُ شَعَثه، إذا ضممتَ ما كان من حالِهِ متشعِّثاً منتشِراً. ويقال: صخرةٌ ملَمْلَمَةً، أي صُلْبة مستديرة، وملمومة أيضاً. قال: * ملمومة لَمَّاً كظهر الجُنْبُلِ([2]) * ومن الباب ألمَمْتُ بالرّجُلِ إلماماً، إذا نزلتَ به وضامَمْتَه. فأمَّا اللَّمَم فيقال: ليس بمواقَعَة
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR111 harf
- لو: قيل: هو لامتناع الشيء لامتناع غيره، ويتضمن معنى الشرط نحو: قوله تعالى: ﴿قل لو أنتم تملكون﴾ [الإسراء/100].
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR9.206 harf
: *!لو : حَرْفٌ يَقْتَضِي في الماضِي امْتِناعَ ما يَلِيه واسْتِلْزامَهُ لتالِيهِ ) ثم يَنْتَفِي الثَّاني ، إن ناسَبَ ولم يخلف المَقدَّم غَيْره ، نحو : ﴿لو كانَ فيهما آلِهَةَ إلاَّ ااِ لَفَسَدَتَا﴾ ، لا أنَّ اللهاَ خَلَفه ؛ نحو : لو كانَ إنساناً لكانَ حَيَواناً ، ويثبتُ إن لم يُنافَ وناسَبَ بالأولى : كلو لم يخف الله لم يَعْصِهِ ، والمُساوَاة كلو لم تَكُنْ رَبِيبَتَه ما حَلَّتْ للرَّضاعِ ؛ أَو
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR1.438 harf
لَوْ لَوْ ذ : see مَصْدَرِيَّةٌ. ― -b2- It is used as an optative particle, لِلتَّمَنِّى. See Kur, ii. 162; and Jel, ibid. See also كَرَّةٌ. ― -b3- لَوْ كَانَ هٰذَا لَكَانَ ذَاكَ Had this been, or if this were, that had been, or would have been. ― -b4- صَلِّ وَلَوْ عَجَزْتَ عَنِ القِيَامِ means [Pray thou though thou be unable to stand; i. e.] pray thou whether thou be able to stand or unable to
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR659 harf
لَا لَا ( a. neg. partic. It is generally placed before the Aorist ), No. b. Not. لَا أَعْلَمُ لَا أَعْلَمُ لَوڤ٣َ I a. do not know. لَا تَفْعَلْ ذٰلِكَ لَا تَفْعَلْ ذٰلِكَ a. Do not do that. الغِنَى بالَمَعْرِفِة لَا بالمَالِ الغِنَى بالَمَعْرِفِة لَا بالمَالِ a. Wealth consists in knowledge, not in riches. لَا خَيْرَ فِى الحَرْب لَا خَيْرَ فِى الحَرْب a. There is no good in war.
Tamamını oku

Sîgalar(10)

Mücavir kökler292 mücavir (650 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. شيأ

    65 ortak ayet · Şey

  2. كون

    101 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

  3. ودد

    13 ortak ayet · Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır

  4. أله

    127 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  5. كره

    12 ortak ayet · Hoşlanmadı

  6. نزل

    31 ortak ayet · “Nezle” konaklama yeri demektir

  7. قول

    94 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  8. كلم

    15 ortak ayet · Kelime

  9. فدي

    7 ortak ayet · Fidye

  10. سبق

    10 ortak ayet · Yarış meydanı demektir

  11. وجد

    15 ortak ayet · Su birikintisidir

  12. هدي

    27 ortak ayet · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…

Geçtiği ayetler(257)

  1. … أَضَاءَ لَهُمْ مَشَوْا فِيهِ وَإِذَا أَظْلَمَ عَلَيْهِمْ قَامُوا وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَذَهَبَ بِسَمْعِهِمْ وَأَبْصَارِهِمْ إِنَّ اللَّهَ عَلَى …

    İseAz kalsın şimşek gözlerini alıverecek. Onları aydınlattıkça ışığında yürürler. Üzerlerine karanlık basınca dikilip kalıverirler. Şayet Allah, dileseydi onların işitmelerini de, görmelerini de giderirdi. Muhakkak ki Allah, her şeye Kadir’dir.

  2. وَلَوْ أَنَّهُمْ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَمَثُوبَةٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ خَيْرٌ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ

    İseEğer onlar inanmış ve sakınmış olsalardı; Allah katındaki sevab daha hayırlı olurdu. Keşke bilselerdi.

  3. … يُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ اللَّهِ وَالَّذِينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِ وَلَوْ يَرَى الَّذِينَ ظَلَمُوا إِذْ يَرَوْنَ الْعَذَابَ أَنَّ الْقُوَّةَ …

    Ve iseİnsanlardan kimi de Allah’dan başkasını O’na emsal edinir, Allah’ı sever gibi onları severler. İman edenlerin, Allah sevgisi ise, daha fazladır. Zulmedenler azabı görecekleri zaman; bütün kuvvetin Allah’a ait olduğunu ve Allah’ın pek çetin azabı bulunduğunu keşki bilselerdi.

  4. … وَإِنْ تُخَالِطُوهُمْ فَإِخْوَانُكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ الْمُفْسِدَ مِنَ الْمُصْلِحِ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَأَعْنَتَكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

    İseDünya ve ahiret konusunda. Ve sana yetimlerden soruyorlar. De ki: Onlar için islahta bulunmak hayırlıdır. Eğer kendileriyle bir arada yaşarsanız, onlar sizin kardeşlerinizdir. Allah; bozguncularla islahçı olanları bilir. Eğer Allah dileseydi; sizi muhakkak zahmete sokardı. Şüphe yok ki Allah, Aziz’dir. Hakim’dir.

  5. … الْمُشْرِكَاتِ حَتَّى يُؤْمِنَّ وَلَأَمَةٌ مُؤْمِنَةٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكَةٍ وَلَوْ أَعْجَبَتْكُمْ وَلَا تُنْكِحُوا الْمُشْرِكِينَ حَتَّى يُؤْمِنُوا وَلَعَبْدٌ مُؤْمِنٌ …

    -se de, -sa daİman edinceye kadar putperest kadınları nikahlamayın. İman eden bir cariye puta tapan bir kadındano hoşunuza gitse dedaha iyidir. İman edinceye kadar onları puta tapan erkeklerle de nikah ettirmeyin. İman eden bir köle, -hoşunuza gitse deputa tapan erkekten daha iyidir. Onlar sizi cehenneme çağırırlar. Allah ise cennete ve mağfirete çağırır ve öğüt alsınlar diye insanlara ayetlerini açıkça bildirir.

  6. … الْمُشْرِكِينَ حَتَّى يُؤْمِنُوا وَلَعَبْدٌ مُؤْمِنٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكٍ وَلَوْ أَعْجَبَكُمْ أُولَئِكَ يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ وَاللَّهُ يَدْعُو إِلَى …

    -se de, -sa daİman edinceye kadar putperest kadınları nikahlamayın. İman eden bir cariye puta tapan bir kadındano hoşunuza gitse dedaha iyidir. İman edinceye kadar onları puta tapan erkeklerle de nikah ettirmeyin. İman eden bir köle, -hoşunuza gitse deputa tapan erkekten daha iyidir. Onlar sizi cehenneme çağırırlar. Allah ise cennete ve mağfirete çağırır ve öğüt alsınlar diye insanlara ayetlerini açıkça bildirir.

  7. … وَآتَيْنَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنَاتِ وَأَيَّدْنَاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا اقْتَتَلَ الَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ مِنْ …

    İseŞu peygamberler onlardan kimini kiminden üstün kıldık. Allah, onlardan kimiyle söyleşmiş, kimini de derecelerle yükseltmiştir. Meryem oğlu İsa’ya da açık deliller verdik. Ve onu Ruh’ul-Kudüs ile destekledik. Eğer Allah dilesydi; onların arkasındakiler; kendilerine apaçık deliller geldikten sonra birbirlerini öldürmezlerdi. Fakat ihtilafa düştüler, sonra onlardan kimi inandı, kimi de inkar etti. Allah dileseydi; birbirlerini öldürmezlerdi. Ancak Allah, istediğini yapar.

  8. … وَلَكِنِ اخْتَلَفُوا فَمِنْهُمْ مَنْ آمَنَ وَمِنْهُمْ مَنْ كَفَرَ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا اقْتَتَلُوا وَلَكِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ مَا …

    Ve iseŞu peygamberler onlardan kimini kiminden üstün kıldık. Allah, onlardan kimiyle söyleşmiş, kimini de derecelerle yükseltmiştir. Meryem oğlu İsa’ya da açık deliller verdik. Ve onu Ruh’ul-Kudüs ile destekledik. Eğer Allah dilesydi; onların arkasındakiler; kendilerine apaçık deliller geldikten sonra birbirlerini öldürmezlerdi. Fakat ihtilafa düştüler, sonra onlardan kimi inandı, kimi de inkar etti. Allah dileseydi; birbirlerini öldürmezlerdi. Ancak Allah, istediğini yapar.

  9. … لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَوْ آمَنَ أَهْلُ الْكِتَابِ لَكَانَ خَيْرًا لَهُمْ مِنْهُمُ الْمُؤْمِنُونَ …

    İseSiz; insanlar için çıkarılmış en hayırlı ümmetsiniz. İyiliği emreder, kötülükten alıkorsunuz. Ve Allah’a inanırsınız. Ehl-i Kitab’da inanmış olsaydı; kendileri için hayırlı olurdu. İçlerinde iman edenler olmakla beraber, çoğu fasıklardır.

  10. فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ …

    Ve iseAllah’ın rahmeti sayesinde sen onlara karşı yumuşak davrandın. Eğer kaba ve katı kalbli olsaydın şüphesiz çevrenden dağılır giderlerdi. Öyleyse onları bağışla ve yargılanmalarını dile. İşler hakkında onlarla müşavere et. Bir kerre de azmettin mi artık Allah’a tevekkül et. Muhakkak Allah, tevekkül edenleri sever.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökلو
YapıEdat / İşlev sözü (iki harfli parçacık)
Özel DurumAsli iki harfli şart ve temenni edatı
Bağlamsal Yakın Köklerإن, إذا, ليت, لعل
Zıt Kökإذ
Çekirdek Özet 1Gerçekleşmemiş veya farazi bir durumun varsayılması; bir şeyin yokluğu sebebiyle diğerinin yokluğu (imtinâ‘ li-imtinâ‘)
Çekirdek Özet 2İmkânsız ya da gerçekleşmemiş geçmişe dönük pişmanlık, uyarılma, farazi tasavvur ve ilahi iradenin mutlaklığını bildiren varsayımsal bağlaç
Çekirdek Özet 3Varoluşsal ve ahlaki sorumluluğun imtihan zemininde gecikmeksizin ifasını talep eden, faraziyelerin ardına sığınmayı reddeden karşı-olgusal şart çatısı
Kritik Hata RiskiEdatı yalnızca basit bir gelecek şartı (إن veya إذا gibi) sanmak; geçmişe dönük gerçekleşmemişlik ve imkânsızlık vurgusunu göz ardı ederek kaderi sorumluluğu erteleyen psikolojik kaçış zeminine dönüştürmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
لوİki kutuplu varlık ve yokluk arasında yönelme, bir şeyin diğerine bağlanarak askıda kalması veya engellenmesiوÇekirdeğin kendisi doğrudan iki harften oluştuğundan, yönelme bildiren ل harfi ile bağlama ve bitiştirme bildiren و harfinin kaynaşmasıyla, şart ile cevabın birbirine imkânsızlık veya karşı-olgusallık bağıyla düğümlendiği müstakil bir edat formu kazanmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaBir hedefe, kişiye veya duruma doğru yönelme, dikkat çekme ve iki unsuru birbirine bağlayıcı iradi sevk hareketi.
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaİki durumu birbirine tutturan, ayrılmaz bir rabıta kuran ve birinin varlığını diğerine ilikleyen bağlayıcı işlev.
لوÇoban değneği ve çengelİradeyi veya dikkati gerçekleşmemiş bir duruma doğru yönlendirip, bir neticeyi o farazi durumun varlığına çengelleyerek askıya alan karşı-olgusal zihinsel bağ.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSomut bir nesne adı olmayıp ses ve bağlama unsurlarından doğmuş iki harfli bir edattır; zihinsel olarak bir olayın imkânsızlığını başka bir olayın imkânsızlığına bağlama (imtinâ‘ li-imtinâ‘) veya ulaşılamayan bir şeyi hasretle talep etme (temenni) hareketidir.
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şairleri لو edatını çoğunlukla savaşta kaçırılan fırsatlar, ölen kahramanların ardından duyulan telafisiz keder ve gerçekleşmesi imkânsız varsayımlar için kullanmışlardır. Nitekim Halil b. Ahmed ve İbn Fâris bu kullanımın dilde bir isme dönüşerek telafisiz ah vah etmeyi ifade ettiğini şu beyitle delillendirir: ليتَ شعري وأين منِّيَ ليتٌ / إنَّ لَيتاً وإنَّ لَوَّاً عناءُ
Erken Arapça kullanımErken dönem bedevi kelamında ve atasözlerinde edat, yapılmış bir işin ardından duyulan beyhude pişmanlığı (Levve / el-Levv) yermek üzere kullanılmış; "لو edatı şeytanın ameline kapı açar" fehvasınca kaderi bir teslimiyet yerine boş temenniler üreten bir dilsel mekanizma sayılmıştır.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, el-Mufradāt.

Sami etimolojik katman

Arapça لو edatı, Batı Sami ve genel Afro-Asyatik dil ailesinde varsayımsal, temenni bildiren veya karşı-olgusal şart durumlarını işaretleyen en arkaik parçacıklardan biridir. İbranice lû / lûle (לוּ / לוּלֵא) ve Aramice / Süryanice law / lawlā (ܠܰܘ / ܠܰܘܠܳܐ) formlarıyla tam bir fonetik ve semantik denklik gösterir. Bu Sami dillerinde de söz konusu edat, hem "keşke" anlamında imkânsız bir arzuyu bildiren bir temenni parçacığı hem de "şayet öyle olsaydı (ama olmadı)" biçiminde gerçekleşmemiş geçmiş şart bağlacıdır. Arapçadaki لو formu, yönelme bildiren l- ön eki ile bağlaç veya nefiy kökenli w/aw unsurlarının en erken Sami evresinde kaynaşmasıyla oluşmuş donuklaşmış bir işlev sözüdür. Gelişimi boyunca somut bir nesne göstergesi olmamış, daima zihnin alternatif gerçeklikler kurgulama yetisini dile aktaran sentaktik bir araç olarak varlığını korumuştur.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönل harfi ile و harfinin birleşiminden doğan asli şart ve temenni edatıŞart ile ceza arasındaki rabıtayı kurar; genellikle geçmişte bir şeyin gerçekleşmemesi yüzünden diğerinin de gerçekleşmediğini gösterir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice lû (לוּ), Süryanice law (ܠܰܘ)Ortak Batı Sami mirasıdır; her iki dilde de aynı şekilde karşı-olgusallık, varsayım ve gerçekleşmemiş temenni bildirir.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAkatça lū parçacığıAsur-Babil Akatçasında dilek, tekit ve şart bildiren lū edatıyla morfolojik ve işlevsel paralellik taşır.Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane's Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
لوAnlamlıKarşı-olgusal şart ve temenni edatıBir durumun gerçekleşmemesi sebebiyle sonucun da gerçekleşmediğini anlatan edatHedef kök; Kur'an'da 275 kez geçer
ولKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıMüstakil bir kök hüviyeti taşımayıp dilde iki harfli ters permütasyon olarak anlamlı bir kelime türetmemiştirKitābü’l-ʿAyn kaydında bu diziliş mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
لوMerkezKarşı-olgusal veya imkânsız şartŞartın vuku bulmadığını ve bu sebeple cevabın da meydana gelmediğini bildirirİmtinâ‘ li-imtinâ‘ veya gerçekleşmesi imkânsız temenni
إنKomşuMuhtemel ve genel şartGelecekte gerçekleşmesi mümkün, olası ve şüpheye açık şartları bağlarKarşı-olgusallık içermez; vuku bulma ihtimali olan fiiller için kullanılır
إذاKomşuKesin ve olağan şart / zamanZaman bakımından gerçekleşmesi muhakkak veya âdeten beklenen durumları bağlarŞarttan ziyade zarfiyet ve tahakkuk anlamı baskındır
ليتKomşuSaf temenniHiçbir şart-cevap mekanizması kurmaksızın yalnızca ulaşılamaz bir arzuyu dillendirirSırf temenni bildirir; لو gibi mantıksal bir karşıt şart zeminine dayanmaz
إذZıtTahakkuk etmiş geçmiş zamanOlmuş bitmiş, fiilen gerçekleşmiş ve vuku bulmuş hadiseleri hatırlatırلو edatının gerçekleşmemişlik ve farazilik boyutuyla doğrudan zıtlık kurar

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaلوKarşı-olgusal şart edatıİmtinâ‘ li-imtinâ‘ kuralıyla geçmişte gerçekleşmemiş varsayımı kurarKesin
Latincesi (cum coniunctivo), utinamŞayet (karşı-olgusal), keşkeLatince şart kipiyle (coniunctivus irrealis) kurulan 'si' ve arzu bildiren 'utinam' kökün anlam alanını tam karşılarGüçlü
İngilizceif (counterfactual), would thatŞayet (olmasaydı), keşke'If it were/had been' yapısındaki gerçekleşmemişlik ile 'would that' temennisini içerirKesin
Almancawenn (irrealer Konditionalsatz), wenn dochŞayet (farazi), keşkeKonjunktiv II ile kurulan gerçekleşmemiş şart cümleleri ile temenni bildiren yapıları karşılarGüçlü
Fransızcasi (irréel du passé), plût au cielŞayet (gerçekleşmemiş), keşkeGeçmişte vuku bulmamış şartı bağlayan yapı ile temenni ifadesini karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
لو (Şart-ı Gayr-ı Câzim)İmtinâ‘ li-imtinâ‘ (Gerçekleşmeme sebebiyle neticenin imkânsızlığı)Şartın gerçekleşmediği, dolayısıyla sonucun da vaki olmadığı bağlamlar; Bakara 2:20, En‘âm 6:112, Mü'minûn 23:24.
لو (Temenni)İmkânsız veya elden kaçmış arzu (Keşke)Âhirette azabı görünce dünyaya geri dönmeyi arzulama bağlamları; Bakara 2:166-167, Şuarâ 26:102.
لَوْلَا (İmtinâ‘ li-Vucûd)Bir şeyin mevcudiyeti sebebiyle diğerinin engellenmesiİlahi lütuf, takdir veya peygamberin varlığı sebebiyle helakin gelmemesi; Bakara 2:64, Bakara 2:251, Enfâl 8:33.
لَوْلَا / فَلَوْلَا (Tahdîd ve Teşvîk)Kınama, teşvik ve hesap sorma (Gerekmeli değil miydi?)İnkârcıların ayetlere boyun eğmemesini veya bir fiili işlememesini kınama bağlamları; Vâkıa 56:57, Vâkıa 56:86, Hûd 11:116.
لو (Masdariyye)Sevmek ve arzu etmek fiillerinden sonra mastar işleviBir şeyin olmasını çok arzulama, isteme anlamı taşıyan fiillerin ardı; Bakara 2:96.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi kader, meşiet ve muhal şartlarAllah dileseydi herkesin iman edeceği (Yûnus 10:99) veya yerde ve gökte başka ilahlar olsaydı fesat çıkacağı (Enbiyâ 21:22) ayetlerinde karşı-olgusal delillendirmeKelami istidlalde 'muhalin farzı' yöntemi; bâtılın imkânsızlığını sonuçlarının imkânsızlığıyla ispat etme
FıkıhHüküm istinbatı, ta‘lik ve akit şartlarıAkitlerde geçmişe veya imkânsıza yönelik şart koşmanın bâtıl olması; ibadetlerin engelleme (levlâ) durumlarıİmkânsız şartın akde tesir etmemesi ve farazi durumların fıkhi sorumluluk doğurmaması
TefsirNazım ve belâgat tahlilleriEdatın cevabının zikredilmeyip hazfedilmesiyle hasıl olan dehşet ve azamet tasviri (îcâz-ı hazif)Kur'an'ın muhatapta dehşet, haşyet ve derin tefekkür uyandırmak üzere cevabı zihne bırakması
HadisPsikolojik tutum ve tevekkül ahlakıBaşa gelen bir musibetten sonra "keşke şöyle yapsaydım böyle olurdu" (لو أني فعلت كذا) demenin şeytana kapı açması nehyiMukadderata rıza gösterip geçmişin vehimleriyle enerjiyi tüketmeme, eyleme odaklanma ahlakı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve ilahi iradenin mutlaklığıKozmik ve ahlaki zorunlulukŞirkin mantıksal imkânsızlığını göstermeİki ilah varsayımının evrendeki düzeni yok edeceği ispatlanarak birliğin zorunluluğu kanıtlanır.Kesin
İlmiHipotetik akıl yürütmeKarşı-olgusal hipotezMuhal olanı varsayıp çelişkiyi teşhis etmeİlimde "olmayanı farz ederek doğrunun sınırlarını belirleme" yöntemi olarak zihinsel deney işlevi görür.Güçlü
SiyasiToplumsal denge ve adaletin tesisiDef‘ ve müdahale mekanizmasıZulmün ve anarşinin kurumsal engellenmesiİnsanların birbiriyle savuşturulmaması durumunda yeryüzünün fesada uğrayacağı gerçeğiyle iktidar dengesi kurulur.Güçlü
İktisadiKaynak kullanımı ve hırsCimrilik ve tekelcilik psikolojisiİnsan bencilliğinin sınırlarını deşifre etmeİnsanların Rabbin rahmet hazinelerine sahip olmaları halinde tükenme korkusuyla cimrileşecekleri ortaya konur.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKarşı-olgusal mantık ve çelişkiyle ispat (Reductio ad absurdum)Bir önermenin doğruluğunu, tersinin imkânsız olduğunu ve saçmaya vardığını varsayarak (P  ⟹  Q, ¬Q  ⟹  ¬P) ispatlama ilkesiKesin
Beşeri bilimlerKarşı-olgusal tarih ve karar teorisi (Counterfactual thinking)Tarihsel veya bireysel kararlarda "farklı bir eylem seçilseydi ne olurdu" kurgusu üzerinden nedensellik bağlarını ve pişmanlık mekanizmalarını incelemeGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiEdatın yalnızca Türkçedeki gelişi güzel "eğer / şayet" bağlacı gibi geleceğe matuf basit bir ihtimal bildirdiğini varsaymak.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da edat, geçmişe veya ezeliyete ait kaçırılmış fırsatları, ilahi müdahale olmasaydı vuku bulacak mutlak felaketleri ve şirk gibi mantıksal olarak imkânsız senaryoları sergileyen köklü bir zihniyet ve delillendirme aracıdır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKarşı-olgusal vurgu atlandığında, ayetlerdeki tevhidi deliller ("başka ilahlar olsaydı fesat çıkardı") veya ilahi lütuf hatırlatmaları ("Allah'ın fazlı olmasaydı helak olurdunuz") basit birer ihtimal cümlesine indirgenir ve ontolojik güçlerini kaybeder.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan aklını imtihana tabi tutarken kullandığı "farz et ki öyle oldu" yönteminin kurucu edatıdır; kulu boş bahanelerden arındırır ve ilahi meşietin mutlak hâkimiyetini hissettirir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Tevhidin ispatlandığı kozmolojik ayetlerde (Enbiyâ 21:22), münafıkların savaştan geri kalma mazeretlerini çürüten kıssalarda (Âl-i İmrân 3:154) ve ilahi lütfun helaki önlediğini bildiren ayetlerde (Bakara 2:251).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanın "keşke şartlar farklı olsaydı ben daha iyi olurdum" şeklindeki ahlaki kaçışını yüzüne çarparak, şartlar değişse bile fıtratı bozuk olanın yine inkâra döneceğini (En‘âm 6:28) ilan eder.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamİki harfin birleşimiyle yönü bir hedefe çevirip gerçekleşmemiş iki durumu birbirine ilikleme hareketi.
  • Soyut anlamGeçmişte veya hakikatte var olmayan bir varsayımın imkânsızlığı üzerinden, ona bağlı kılınan sonucun da imkânsızlığını kuran karşı-olgusal ve temenni edatı.
  • Sistematik karşılıkVaroluşun ve adaletin korunmasında karşıt durumların saçmalığını ortaya koyarak tek bir hakikati tahakkuk ettiren mantıksal filtre.
  • LaTeX modeli¬A  ⟹  ¬B∧(A→B)⊢∅
  • LaTeX açıklamasıModelde A şart önermesini, B ise bu şarta bağlanan ceza/sonuç önermesini temsil eder. ¬A, şartın fiilen gerçekleşmediğini; ¬B ise bu sebeple sonucun da meydana gelmediğini (imtinâ‘ li-imtinâ‘ kuralını) gösterir. A→B faraziyesinin boş kümeye (∅) varması ise muhal veya gerçekleşmemiş bir varsayımın hakikatte bir varlık alanı bulamayacağını ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ل