لو

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ل-و10 sîga, 292 mücavir kök, 257 ayet, 56 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.تبعكلملَوْوَلَوِكرهلوشيأأَوَلَوْكونقولفَلَوْلَاوَلَوْألهلَوْلَاهدي

KökSîga 10Ayet 257Sure 56Mücavir 292

▶ Ağı aç (3B)

لو

ل - و

KÖK
  • 275 geçiş
  • 257 ayet
  • 10 sîga
  • 8 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: İse

Bu bir edat; komşulukları genel ve zayıf anlam taşır.

Notlarım

Sözlükler(8)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR yok18.277 harf
باب الّلفيف من الّلام لو،لا، لن، لولا إمّالا، لي، ألا، إلاّ، الألاء، لأي، ل أ ل أ، إلى، أيل، لام الاستغاثة، ألل، يلل، ليل، لوي، ولي، ويل، وأل أول، لات، أولى، أولاء، أولو، أولات مستعملات لو: لو: حرفُ أمنيّة، كقولك: لو قَدِم زيدٌ، "لو أنّ لنا كَرَّةً" فهذا قد يُكْتَفَى به عن الجواب. وقد تكون لو موقوفةً بين نَفْيٍ وأُمْنيّة إذا وُصِلَتْ ب لا. كقولك: لولا أكرمتني، أي: لم تُكرمني، ولا يكون جواب لو
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR287 harf
لَوْ: حرفُ تَمَنّ، وهو لامتناع الثاني من أجل امتناع الأوَّل، تقول: لَوْ جِئتني لأكرمتك. وهو خلافُ إنْ التي للجزاء، لأنَّها توقع الثانية من أجل وجود الأول. وإنْ جعلت لَوْ اسماً شدَّدته فقلت: قد أكثرتَ من اللوِّ. قال أبو زبيد: ليتَ شعري وأين منِّيَ لَيْتٌإنَّ لَيْتاً وإنَّ لوًّا عَـنـاءُ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok72.082 harf
باب لفيف حرف اللام لام ، لو ، لا ، لات ، إمالا ، ألا ، إلا ، إلى ، لي ، ألى ، ألا ، آل ، أل ، ليل ، لوى ، ولى ، أول ، أيلول ، إيليا ، ولول ، تلو نَبدأ أولاً بالحروف التي جاءت لمعانٍ من باب اللاّم لحاجة الناس إلى معرفتها ، فمنها : لام : اللام التي توصل بها الأسماء ، والأفعال ، ولها معانٍ شتّى ، فمنها : لام الملك كقولك : هذا المالُ لِزيد ، وهذا الفرسُ لِعَمرو . ومن النحويين من يُسَمِّيها لام
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR14.661 harf
(باب اللام وما بعدها في المضاعف والمطابق([1])) (لم) اللام والميم أصلُه صحيحٌ يدلُّ على اجتماعٍ ومقارَبَة ومُضامَّة. يقال: لَمَمْتُ شَعَثه، إذا ضممتَ ما كان من حالِهِ متشعِّثاً منتشِراً. ويقال: صخرةٌ ملَمْلَمَةً، أي صُلْبة مستديرة، وملمومة أيضاً. قال: * ملمومة لَمَّاً كظهر الجُنْبُلِ([2]) * ومن الباب ألمَمْتُ بالرّجُلِ إلماماً، إذا نزلتَ به وضامَمْتَه. فأمَّا اللَّمَم فيقال: ليس بمواقَعَة
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR111 harf
- لو: قيل: هو لامتناع الشيء لامتناع غيره، ويتضمن معنى الشرط نحو: قوله تعالى: ﴿قل لو أنتم تملكون﴾ [الإسراء/100].
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR9.206 harf
: *!لو : حَرْفٌ يَقْتَضِي في الماضِي امْتِناعَ ما يَلِيه واسْتِلْزامَهُ لتالِيهِ ) ثم يَنْتَفِي الثَّاني ، إن ناسَبَ ولم يخلف المَقدَّم غَيْره ، نحو : ﴿لو كانَ فيهما آلِهَةَ إلاَّ ااِ لَفَسَدَتَا﴾ ، لا أنَّ اللهاَ خَلَفه ؛ نحو : لو كانَ إنساناً لكانَ حَيَواناً ، ويثبتُ إن لم يُنافَ وناسَبَ بالأولى : كلو لم يخف الله لم يَعْصِهِ ، والمُساوَاة كلو لم تَكُنْ رَبِيبَتَه ما حَلَّتْ للرَّضاعِ ؛ أَو
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR1.438 harf
لَوْ لَوْ ذ : see مَصْدَرِيَّةٌ. ― -b2- It is used as an optative particle, لِلتَّمَنِّى. See Kur, ii. 162; and Jel, ibid. See also كَرَّةٌ. ― -b3- لَوْ كَانَ هٰذَا لَكَانَ ذَاكَ Had this been, or if this were, that had been, or would have been. ― -b4- صَلِّ وَلَوْ عَجَزْتَ عَنِ القِيَامِ means [Pray thou though thou be unable to stand; i. e.] pray thou whether thou be able to stand or unable to
Maddenin bağlantısı

لَوْ لَوْ ذ : see مَصْدَرِيَّةٌ. ― -b2- It is used as an optative particle, لِلتَّمَنِّى. See Kur, ii. 162; and Jel, ibid. See also كَرَّةٌ. ― -b3- لَوْ كَانَ هٰذَا لَكَانَ ذَاكَ Had this been, or if this were, that had been, or would have been. ― -b4- صَلِّ وَلَوْ عَجَزْتَ عَنِ القِيَامِ means [Pray thou though thou be unable to stand; i. e.] pray thou whether thou be able to stand or unable to do so. (Msb in art. ان.) ― -b5- See also exs. voce أَنَّ, and بَلَّ. ― -b6- لَوْ often begins a sentence ending with an aposiopesis. ― -b7- لَوْ meaning أَنْ: see وَدَّ. ― -b8- لَوْ تُسَوَّى بِهِمُ الأَرْضُ: see بِ as syn. with عَلَى.

لَوٌّ لَوٌّ ذ The word لَوْ: see a prov. cited voce ذَنَبٌ (near the end of the paragraph). And see سَوْفَ.

لَوْ أَنَّ لَوْ أَنَّ ذ [If]. Ex. لَوْ أَنَّكَ قَائِمٌ لَقُمْتُ [Hadst thou been standing, I had stood]. (K, art. ان.) See Kur, xxxix. 58; &c.

لَوْلَا لَوْلَا ذ and لَوْمَا: see حَضَّهُ. ― -b2- لَوْلَا فَعَلْتُ كَذَا means Wherefore didst not thou such a thing? and لَوْلَا تَفْعَلُ كَذَا means Wherefore wilt not thou do such a thing? and in like manner, لَوْمَا and ألَّا and هَلَّا. See an ex. in the Kur, x. 98, explained in art. اِلَّا. ― -b3- لَوْلَا هٰذَا لَكَانَ ذَاكَ Had not this been, or but for this, that had been, or would have been. ― -b4- لَوْلَا is followed by a noun in the nom. case (as in the Kur, viii. 69), or by a verb, as in exs. above.

لَاتَ لَاتَ ذ : see أَلَتَ.

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR659 harf
لَا لَا ( a. neg. partic. It is generally placed before the Aorist ), No. b. Not. لَا أَعْلَمُ لَا أَعْلَمُ لَوڤ٣َ I a. do not know. لَا تَفْعَلْ ذٰلِكَ لَا تَفْعَلْ ذٰلِكَ a. Do not do that. الغِنَى بالَمَعْرِفِة لَا بالمَالِ الغِنَى بالَمَعْرِفِة لَا بالمَالِ a. Wealth consists in knowledge, not in riches. لَا خَيْرَ فِى الحَرْب لَا خَيْرَ فِى الحَرْب a. There is no good in war.
Tamamını oku

Sîgalar(10)

Mücavir kökler292 mücavir (650 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. شيأ

    65 ortak ayet · Şey

  2. كون

    101 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

  3. ودد

    13 ortak ayet · Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır

  4. أله

    127 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  5. كره

    12 ortak ayet · Hoşlanmadı

  6. نزل

    31 ortak ayet · “Nezle” konaklama yeri demektir

  7. قول

    94 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  8. كلم

    15 ortak ayet · Kelime

  9. فدي

    7 ortak ayet · Fidye

  10. سبق

    10 ortak ayet · Yarış meydanı demektir

  11. وجد

    15 ortak ayet · Su birikintisidir

  12. هدي

    27 ortak ayet · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…

Geçtiği ayetler(257)

  1. … أَضَاءَ لَهُمْ مَشَوْا فِيهِ وَإِذَا أَظْلَمَ عَلَيْهِمْ قَامُوا وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَذَهَبَ بِسَمْعِهِمْ وَأَبْصَارِهِمْ إِنَّ اللَّهَ عَلَى …

    İseAz kalsın şimşek gözlerini alıverecek. Onları aydınlattıkça ışığında yürürler. Üzerlerine karanlık basınca dikilip kalıverirler. Şayet Allah, dileseydi onların işitmelerini de, görmelerini de giderirdi. Muhakkak ki Allah, her şeye Kadir’dir.

  2. وَلَوْ أَنَّهُمْ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَمَثُوبَةٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ خَيْرٌ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ

    İseEğer onlar inanmış ve sakınmış olsalardı; Allah katındaki sevab daha hayırlı olurdu. Keşke bilselerdi.

  3. … يُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ اللَّهِ وَالَّذِينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِ وَلَوْ يَرَى الَّذِينَ ظَلَمُوا إِذْ يَرَوْنَ الْعَذَابَ أَنَّ الْقُوَّةَ …

    Ve iseİnsanlardan kimi de Allah’dan başkasını O’na emsal edinir, Allah’ı sever gibi onları severler. İman edenlerin, Allah sevgisi ise, daha fazladır. Zulmedenler azabı görecekleri zaman; bütün kuvvetin Allah’a ait olduğunu ve Allah’ın pek çetin azabı bulunduğunu keşki bilselerdi.

  4. … وَإِنْ تُخَالِطُوهُمْ فَإِخْوَانُكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ الْمُفْسِدَ مِنَ الْمُصْلِحِ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَأَعْنَتَكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

    İseDünya ve ahiret konusunda. Ve sana yetimlerden soruyorlar. De ki: Onlar için islahta bulunmak hayırlıdır. Eğer kendileriyle bir arada yaşarsanız, onlar sizin kardeşlerinizdir. Allah; bozguncularla islahçı olanları bilir. Eğer Allah dileseydi; sizi muhakkak zahmete sokardı. Şüphe yok ki Allah, Aziz’dir. Hakim’dir.

  5. … الْمُشْرِكَاتِ حَتَّى يُؤْمِنَّ وَلَأَمَةٌ مُؤْمِنَةٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكَةٍ وَلَوْ أَعْجَبَتْكُمْ وَلَا تُنْكِحُوا الْمُشْرِكِينَ حَتَّى يُؤْمِنُوا وَلَعَبْدٌ مُؤْمِنٌ …

    -se de, -sa daİman edinceye kadar putperest kadınları nikahlamayın. İman eden bir cariye puta tapan bir kadındano hoşunuza gitse dedaha iyidir. İman edinceye kadar onları puta tapan erkeklerle de nikah ettirmeyin. İman eden bir köle, -hoşunuza gitse deputa tapan erkekten daha iyidir. Onlar sizi cehenneme çağırırlar. Allah ise cennete ve mağfirete çağırır ve öğüt alsınlar diye insanlara ayetlerini açıkça bildirir.

  6. … الْمُشْرِكِينَ حَتَّى يُؤْمِنُوا وَلَعَبْدٌ مُؤْمِنٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكٍ وَلَوْ أَعْجَبَكُمْ أُولَئِكَ يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ وَاللَّهُ يَدْعُو إِلَى …

    -se de, -sa daİman edinceye kadar putperest kadınları nikahlamayın. İman eden bir cariye puta tapan bir kadındano hoşunuza gitse dedaha iyidir. İman edinceye kadar onları puta tapan erkeklerle de nikah ettirmeyin. İman eden bir köle, -hoşunuza gitse deputa tapan erkekten daha iyidir. Onlar sizi cehenneme çağırırlar. Allah ise cennete ve mağfirete çağırır ve öğüt alsınlar diye insanlara ayetlerini açıkça bildirir.

  7. … وَآتَيْنَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنَاتِ وَأَيَّدْنَاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا اقْتَتَلَ الَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ مِنْ …

    İseŞu peygamberler onlardan kimini kiminden üstün kıldık. Allah, onlardan kimiyle söyleşmiş, kimini de derecelerle yükseltmiştir. Meryem oğlu İsa’ya da açık deliller verdik. Ve onu Ruh’ul-Kudüs ile destekledik. Eğer Allah dilesydi; onların arkasındakiler; kendilerine apaçık deliller geldikten sonra birbirlerini öldürmezlerdi. Fakat ihtilafa düştüler, sonra onlardan kimi inandı, kimi de inkar etti. Allah dileseydi; birbirlerini öldürmezlerdi. Ancak Allah, istediğini yapar.

  8. … وَلَكِنِ اخْتَلَفُوا فَمِنْهُمْ مَنْ آمَنَ وَمِنْهُمْ مَنْ كَفَرَ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا اقْتَتَلُوا وَلَكِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ مَا …

    Ve iseŞu peygamberler onlardan kimini kiminden üstün kıldık. Allah, onlardan kimiyle söyleşmiş, kimini de derecelerle yükseltmiştir. Meryem oğlu İsa’ya da açık deliller verdik. Ve onu Ruh’ul-Kudüs ile destekledik. Eğer Allah dilesydi; onların arkasındakiler; kendilerine apaçık deliller geldikten sonra birbirlerini öldürmezlerdi. Fakat ihtilafa düştüler, sonra onlardan kimi inandı, kimi de inkar etti. Allah dileseydi; birbirlerini öldürmezlerdi. Ancak Allah, istediğini yapar.

  9. … لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَوْ آمَنَ أَهْلُ الْكِتَابِ لَكَانَ خَيْرًا لَهُمْ مِنْهُمُ الْمُؤْمِنُونَ …

    İseSiz; insanlar için çıkarılmış en hayırlı ümmetsiniz. İyiliği emreder, kötülükten alıkorsunuz. Ve Allah’a inanırsınız. Ehl-i Kitab’da inanmış olsaydı; kendileri için hayırlı olurdu. İçlerinde iman edenler olmakla beraber, çoğu fasıklardır.

  10. فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ …

    Ve iseAllah’ın rahmeti sayesinde sen onlara karşı yumuşak davrandın. Eğer kaba ve katı kalbli olsaydın şüphesiz çevrenden dağılır giderlerdi. Öyleyse onları bağışla ve yargılanmalarını dile. İşler hakkında onlarla müşavere et. Bir kerre de azmettin mi artık Allah’a tevekkül et. Muhakkak Allah, tevekkül edenleri sever.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökلو
YapıEdat / İşlev sözü (iki harfli parçacık)
Özel DurumAsli iki harfli şart ve temenni edatı
Bağlamsal Yakın Köklerإن, إذا, ليت, لعل
Zıt Kökإذ
Çekirdek Özet 1Gerçekleşmemiş veya farazi bir durumun varsayılması; bir şeyin yokluğu sebebiyle diğerinin yokluğu (imtinâ‘ li-imtinâ‘)
Çekirdek Özet 2İmkânsız ya da gerçekleşmemiş geçmişe dönük pişmanlık, uyarılma, farazi tasavvur ve ilahi iradenin mutlaklığını bildiren varsayımsal bağlaç
Çekirdek Özet 3Varoluşsal ve ahlaki sorumluluğun imtihan zemininde gecikmeksizin ifasını talep eden, faraziyelerin ardına sığınmayı reddeden karşı-olgusal şart çatısı
Kritik Hata RiskiEdatı yalnızca basit bir gelecek şartı (إن veya إذا gibi) sanmak; geçmişe dönük gerçekleşmemişlik ve imkânsızlık vurgusunu göz ardı ederek kaderi sorumluluğu erteleyen psikolojik kaçış zeminine dönüştürmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
لوİki kutuplu varlık ve yokluk arasında yönelme, bir şeyin diğerine bağlanarak askıda kalması veya engellenmesiوÇekirdeğin kendisi doğrudan iki harften oluştuğundan, yönelme bildiren ل harfi ile bağlama ve bitiştirme bildiren و harfinin kaynaşmasıyla, şart ile cevabın birbirine imkânsızlık veya karşı-olgusallık bağıyla düğümlendiği müstakil bir edat formu kazanmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaBir hedefe, kişiye veya duruma doğru yönelme, dikkat çekme ve iki unsuru birbirine bağlayıcı iradi sevk hareketi.
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaİki durumu birbirine tutturan, ayrılmaz bir rabıta kuran ve birinin varlığını diğerine ilikleyen bağlayıcı işlev.
لوÇoban değneği ve çengelİradeyi veya dikkati gerçekleşmemiş bir duruma doğru yönlendirip, bir neticeyi o farazi durumun varlığına çengelleyerek askıya alan karşı-olgusal zihinsel bağ.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSomut bir nesne adı olmayıp ses ve bağlama unsurlarından doğmuş iki harfli bir edattır; zihinsel olarak bir olayın imkânsızlığını başka bir olayın imkânsızlığına bağlama (imtinâ‘ li-imtinâ‘) veya ulaşılamayan bir şeyi hasretle talep etme (temenni) hareketidir.
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şairleri لو edatını çoğunlukla savaşta kaçırılan fırsatlar, ölen kahramanların ardından duyulan telafisiz keder ve gerçekleşmesi imkânsız varsayımlar için kullanmışlardır. Nitekim Halil b. Ahmed ve İbn Fâris bu kullanımın dilde bir isme dönüşerek telafisiz ah vah etmeyi ifade ettiğini şu beyitle delillendirir: ليتَ شعري وأين منِّيَ ليتٌ / إنَّ لَيتاً وإنَّ لَوَّاً عناءُ
Erken Arapça kullanımErken dönem bedevi kelamında ve atasözlerinde edat, yapılmış bir işin ardından duyulan beyhude pişmanlığı (Levve / el-Levv) yermek üzere kullanılmış; "لو edatı şeytanın ameline kapı açar" fehvasınca kaderi bir teslimiyet yerine boş temenniler üreten bir dilsel mekanizma sayılmıştır.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, el-Mufradāt.

Sami etimolojik katman

Arapça لو edatı, Batı Sami ve genel Afro-Asyatik dil ailesinde varsayımsal, temenni bildiren veya karşı-olgusal şart durumlarını işaretleyen en arkaik parçacıklardan biridir. İbranice lû / lûle (לוּ / לוּלֵא) ve Aramice / Süryanice law / lawlā (ܠܰܘ / ܠܰܘܠܳܐ) formlarıyla tam bir fonetik ve semantik denklik gösterir. Bu Sami dillerinde de söz konusu edat, hem "keşke" anlamında imkânsız bir arzuyu bildiren bir temenni parçacığı hem de "şayet öyle olsaydı (ama olmadı)" biçiminde gerçekleşmemiş geçmiş şart bağlacıdır. Arapçadaki لو formu, yönelme bildiren l- ön eki ile bağlaç veya nefiy kökenli w/aw unsurlarının en erken Sami evresinde kaynaşmasıyla oluşmuş donuklaşmış bir işlev sözüdür. Gelişimi boyunca somut bir nesne göstergesi olmamış, daima zihnin alternatif gerçeklikler kurgulama yetisini dile aktaran sentaktik bir araç olarak varlığını korumuştur.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönل harfi ile و harfinin birleşiminden doğan asli şart ve temenni edatıŞart ile ceza arasındaki rabıtayı kurar; genellikle geçmişte bir şeyin gerçekleşmemesi yüzünden diğerinin de gerçekleşmediğini gösterir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice lû (לוּ), Süryanice law (ܠܰܘ)Ortak Batı Sami mirasıdır; her iki dilde de aynı şekilde karşı-olgusallık, varsayım ve gerçekleşmemiş temenni bildirir.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAkatça lū parçacığıAsur-Babil Akatçasında dilek, tekit ve şart bildiren lū edatıyla morfolojik ve işlevsel paralellik taşır.Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane's Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
لوAnlamlıKarşı-olgusal şart ve temenni edatıBir durumun gerçekleşmemesi sebebiyle sonucun da gerçekleşmediğini anlatan edatHedef kök; Kur'an'da 275 kez geçer
ولKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıMüstakil bir kök hüviyeti taşımayıp dilde iki harfli ters permütasyon olarak anlamlı bir kelime türetmemiştirKitābü’l-ʿAyn kaydında bu diziliş mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
لوMerkezKarşı-olgusal veya imkânsız şartŞartın vuku bulmadığını ve bu sebeple cevabın da meydana gelmediğini bildirirİmtinâ‘ li-imtinâ‘ veya gerçekleşmesi imkânsız temenni
إنKomşuMuhtemel ve genel şartGelecekte gerçekleşmesi mümkün, olası ve şüpheye açık şartları bağlarKarşı-olgusallık içermez; vuku bulma ihtimali olan fiiller için kullanılır
إذاKomşuKesin ve olağan şart / zamanZaman bakımından gerçekleşmesi muhakkak veya âdeten beklenen durumları bağlarŞarttan ziyade zarfiyet ve tahakkuk anlamı baskındır
ليتKomşuSaf temenniHiçbir şart-cevap mekanizması kurmaksızın yalnızca ulaşılamaz bir arzuyu dillendirirSırf temenni bildirir; لو gibi mantıksal bir karşıt şart zeminine dayanmaz
إذZıtTahakkuk etmiş geçmiş zamanOlmuş bitmiş, fiilen gerçekleşmiş ve vuku bulmuş hadiseleri hatırlatırلو edatının gerçekleşmemişlik ve farazilik boyutuyla doğrudan zıtlık kurar

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaلوKarşı-olgusal şart edatıİmtinâ‘ li-imtinâ‘ kuralıyla geçmişte gerçekleşmemiş varsayımı kurarKesin
Latincesi (cum coniunctivo), utinamŞayet (karşı-olgusal), keşkeLatince şart kipiyle (coniunctivus irrealis) kurulan 'si' ve arzu bildiren 'utinam' kökün anlam alanını tam karşılarGüçlü
İngilizceif (counterfactual), would thatŞayet (olmasaydı), keşke'If it were/had been' yapısındaki gerçekleşmemişlik ile 'would that' temennisini içerirKesin
Almancawenn (irrealer Konditionalsatz), wenn dochŞayet (farazi), keşkeKonjunktiv II ile kurulan gerçekleşmemiş şart cümleleri ile temenni bildiren yapıları karşılarGüçlü
Fransızcasi (irréel du passé), plût au cielŞayet (gerçekleşmemiş), keşkeGeçmişte vuku bulmamış şartı bağlayan yapı ile temenni ifadesini karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
لو (Şart-ı Gayr-ı Câzim)İmtinâ‘ li-imtinâ‘ (Gerçekleşmeme sebebiyle neticenin imkânsızlığı)Şartın gerçekleşmediği, dolayısıyla sonucun da vaki olmadığı bağlamlar; Bakara 2:20, En‘âm 6:112, Mü'minûn 23:24.
لو (Temenni)İmkânsız veya elden kaçmış arzu (Keşke)Âhirette azabı görünce dünyaya geri dönmeyi arzulama bağlamları; Bakara 2:166-167, Şuarâ 26:102.
لَوْلَا (İmtinâ‘ li-Vucûd)Bir şeyin mevcudiyeti sebebiyle diğerinin engellenmesiİlahi lütuf, takdir veya peygamberin varlığı sebebiyle helakin gelmemesi; Bakara 2:64, Bakara 2:251, Enfâl 8:33.
لَوْلَا / فَلَوْلَا (Tahdîd ve Teşvîk)Kınama, teşvik ve hesap sorma (Gerekmeli değil miydi?)İnkârcıların ayetlere boyun eğmemesini veya bir fiili işlememesini kınama bağlamları; Vâkıa 56:57, Vâkıa 56:86, Hûd 11:116.
لو (Masdariyye)Sevmek ve arzu etmek fiillerinden sonra mastar işleviBir şeyin olmasını çok arzulama, isteme anlamı taşıyan fiillerin ardı; Bakara 2:96.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi kader, meşiet ve muhal şartlarAllah dileseydi herkesin iman edeceği (Yûnus 10:99) veya yerde ve gökte başka ilahlar olsaydı fesat çıkacağı (Enbiyâ 21:22) ayetlerinde karşı-olgusal delillendirmeKelami istidlalde 'muhalin farzı' yöntemi; bâtılın imkânsızlığını sonuçlarının imkânsızlığıyla ispat etme
FıkıhHüküm istinbatı, ta‘lik ve akit şartlarıAkitlerde geçmişe veya imkânsıza yönelik şart koşmanın bâtıl olması; ibadetlerin engelleme (levlâ) durumlarıİmkânsız şartın akde tesir etmemesi ve farazi durumların fıkhi sorumluluk doğurmaması
TefsirNazım ve belâgat tahlilleriEdatın cevabının zikredilmeyip hazfedilmesiyle hasıl olan dehşet ve azamet tasviri (îcâz-ı hazif)Kur'an'ın muhatapta dehşet, haşyet ve derin tefekkür uyandırmak üzere cevabı zihne bırakması
HadisPsikolojik tutum ve tevekkül ahlakıBaşa gelen bir musibetten sonra "keşke şöyle yapsaydım böyle olurdu" (لو أني فعلت كذا) demenin şeytana kapı açması nehyiMukadderata rıza gösterip geçmişin vehimleriyle enerjiyi tüketmeme, eyleme odaklanma ahlakı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve ilahi iradenin mutlaklığıKozmik ve ahlaki zorunlulukŞirkin mantıksal imkânsızlığını göstermeİki ilah varsayımının evrendeki düzeni yok edeceği ispatlanarak birliğin zorunluluğu kanıtlanır.Kesin
İlmiHipotetik akıl yürütmeKarşı-olgusal hipotezMuhal olanı varsayıp çelişkiyi teşhis etmeİlimde "olmayanı farz ederek doğrunun sınırlarını belirleme" yöntemi olarak zihinsel deney işlevi görür.Güçlü
SiyasiToplumsal denge ve adaletin tesisiDef‘ ve müdahale mekanizmasıZulmün ve anarşinin kurumsal engellenmesiİnsanların birbiriyle savuşturulmaması durumunda yeryüzünün fesada uğrayacağı gerçeğiyle iktidar dengesi kurulur.Güçlü
İktisadiKaynak kullanımı ve hırsCimrilik ve tekelcilik psikolojisiİnsan bencilliğinin sınırlarını deşifre etmeİnsanların Rabbin rahmet hazinelerine sahip olmaları halinde tükenme korkusuyla cimrileşecekleri ortaya konur.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKarşı-olgusal mantık ve çelişkiyle ispat (Reductio ad absurdum)Bir önermenin doğruluğunu, tersinin imkânsız olduğunu ve saçmaya vardığını varsayarak (P  ⟹  Q, ¬Q  ⟹  ¬P) ispatlama ilkesiKesin
Beşeri bilimlerKarşı-olgusal tarih ve karar teorisi (Counterfactual thinking)Tarihsel veya bireysel kararlarda "farklı bir eylem seçilseydi ne olurdu" kurgusu üzerinden nedensellik bağlarını ve pişmanlık mekanizmalarını incelemeGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiEdatın yalnızca Türkçedeki gelişi güzel "eğer / şayet" bağlacı gibi geleceğe matuf basit bir ihtimal bildirdiğini varsaymak.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da edat, geçmişe veya ezeliyete ait kaçırılmış fırsatları, ilahi müdahale olmasaydı vuku bulacak mutlak felaketleri ve şirk gibi mantıksal olarak imkânsız senaryoları sergileyen köklü bir zihniyet ve delillendirme aracıdır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKarşı-olgusal vurgu atlandığında, ayetlerdeki tevhidi deliller ("başka ilahlar olsaydı fesat çıkardı") veya ilahi lütuf hatırlatmaları ("Allah'ın fazlı olmasaydı helak olurdunuz") basit birer ihtimal cümlesine indirgenir ve ontolojik güçlerini kaybeder.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan aklını imtihana tabi tutarken kullandığı "farz et ki öyle oldu" yönteminin kurucu edatıdır; kulu boş bahanelerden arındırır ve ilahi meşietin mutlak hâkimiyetini hissettirir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Tevhidin ispatlandığı kozmolojik ayetlerde (Enbiyâ 21:22), münafıkların savaştan geri kalma mazeretlerini çürüten kıssalarda (Âl-i İmrân 3:154) ve ilahi lütfun helaki önlediğini bildiren ayetlerde (Bakara 2:251).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanın "keşke şartlar farklı olsaydı ben daha iyi olurdum" şeklindeki ahlaki kaçışını yüzüne çarparak, şartlar değişse bile fıtratı bozuk olanın yine inkâra döneceğini (En‘âm 6:28) ilan eder.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamİki harfin birleşimiyle yönü bir hedefe çevirip gerçekleşmemiş iki durumu birbirine ilikleme hareketi.
  • Soyut anlamGeçmişte veya hakikatte var olmayan bir varsayımın imkânsızlığı üzerinden, ona bağlı kılınan sonucun da imkânsızlığını kuran karşı-olgusal ve temenni edatı.
  • Sistematik karşılıkVaroluşun ve adaletin korunmasında karşıt durumların saçmalığını ortaya koyarak tek bir hakikati tahakkuk ettiren mantıksal filtre.
  • LaTeX modeli¬A  ⟹  ¬B∧(A→B)⊢∅
  • LaTeX açıklamasıModelde A şart önermesini, B ise bu şarta bağlanan ceza/sonuç önermesini temsil eder. ¬A, şartın fiilen gerçekleşmediğini; ¬B ise bu sebeple sonucun da meydana gelmediğini (imtinâ‘ li-imtinâ‘ kuralını) gösterir. A→B faraziyesinin boş kümeye (∅) varması ise muhal veya gerçekleşmemiş bir varsayımın hakikatte bir varlık alanı bulamayacağını ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ل