مشي
م - ش - ي
KÖK- 23 geçiş
- 20 ayet
- 12 sîga
- 11 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Yürür
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: مشى
Notlarım
Sözlükler(11)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.568 harfباب الشين والميم و و ا ي ء معهما
و ش م، ش ي م، م ش ي، م ي ش، ش أ م، م أ ش مستعملات
وشم:
الوشم: أن تَشِمَ المرأةُ يدها بنؤورٍ أو نيل.. وشمت الجارية، واستوشمت. وفي الحديث: "لعن الله الواشمة والمُستوشمة والمتشمة".
وأوشمت الأرض: ظهر شيء من نباتها، متفرق، شبِّه بالوشم، وجمعه: وُشُوم.
شيم:
شيمةُ الإنسان: خلقه.
والأشيم من كلِّ شيء: الذي به شامة. والشّامةُ: علامة مخالفة لسائر اللّون والأنثى، شيماء.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR7.752 harfMadde başı: مشىش م ( و ا ي ء )
شأم ، شام ، شيام ، وشم ، ومش ، ماش ، مشى ، شما .
شما : أهمله الليث . وروى أبو العباس ، عن ابن الأعرابيّ : شما ، إذا علا أمرُه ، قال : والشَّمَا : الشمَع .
ومش : أهمله الليث . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ قال : الوَمْشَة : الخالُ الأبيض .
وشم : روي عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه لَعَن الواشِمة والمسْتَوشِمة ، وبعضهم يرويه : ( المُؤتشِمة ) .
قال أبو عُبيد : الوَشْمُ في
ش م ( و ا ي ء ) شأم ، شام ، شيام ، وشم ، ومش ، ماش ، مشى ، شما . شما : أهمله الليث . وروى أبو العباس ، عن ابن الأعرابيّ : شما ، إذا علا أمرُه ، قال : والشَّمَا : الشمَع . ومش : أهمله الليث . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ قال : الوَمْشَة : الخالُ الأبيض . وشم : روي عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه لَعَن الواشِمة والمسْتَوشِمة ، وبعضهم يرويه : ( المُؤتشِمة ) . قال أبو عُبيد : الوَشْمُ في اليد ، ذلك أنّ المرأة كانت تَغْرِزُ ظهر كفّها ومِعْصمها بإبرة أو بمِسلّة حتى تؤثر فيه ، ثم تحشوه بالكحل ، أو بالنَّؤُر فيخضرّ ، تفعل ذلك بدَاراتٍ ونقوش . يقال : وَشَمَتْ تَشِمُ وشْماً ، فهي واشِمَةٌ ، والأخرى موشومة ومُسْتَوشِمة ، وأنشد : كما وُشِمَ الرَّوَاهِشُ بالنَّؤُورِ والنَّؤُور : دُخَان الشّحْم . ابن شُمَيل : يقال : فلان أعظم في نَفْسه من المتَّشِمة ، وهذا مَثَل ، والمتّشمة امرأة وشمت اسْتَها ، ليكون أحسنَ لها . وقال الباهليّ : من أمثالهم : لَهُوَ أَخْيَلُ في نفسه من الواشمة . قلت : والمتّشمة في الأصل مُوتشمة ، وهو مثل المتّصل ، أصله ( موتصل ) ، فأدغمت الواو أو الهمزة في التاء وشدّدت . أبو عُبيد عن الأصمعيّ : أوْشَمَت السماء ، إذا بَدَا منها بَرق ، وأنشدنا : حَتى إذا ما أوشمَ الرواعدُ ومنه قيل : أوشَم النَّبْت ، إذا أبصَرْتَ أولَه . وقال الليث : أوشمت الأرض ، إذا ظهر شيء من نَبَاتها . أبو عُبيد ، عن الفرّاء : ما عصيتُك وَشْمة ، أي طرفَة عَيْن . وقال غيره : أوشم فلان في ذلك الأمر إيشاماً ، إذا نظر فيه ، وأوشمت الأعناب ، إذا لانتْ وطابَتْ . وقال ابن شُميل : الوُشُوم والوُسُوم : العلامات . شيم : أبو عُبيد ، عن أبي عُبيدة : شِمتُ السيفَ ، أغمدته ، وشِمْتُه سَلَلْته . قال شَمر : أبو عبيد في شِمْتُه ، بمعنى سَللْتُه . قال شَمر : ولا أعرفه أنا . وقال أبو حاتم في الأضداد : يقال : شامَ سَيفه ، إذا سلّه ، وشامه إذا أغمَدَه ، وأنشد قول الفرزدق في الشَّيْم بمعنى السلّ : إذا هي شِيمَتْ فالقوائم تحتها وإن لم تُشَمْ يوماً عَلَتْها القوائم قال : أراد سُلَّت ، والقوائم مَقَابضُ السيوف . ثعلب ، عن ابن الأعرابي : شام السيف : غَمَدَه ، وشامه ، جَرّدَه ، وشام البرقَ : نظر إليه ، وشام الرّجل يَشِيم شَيْماً وشُيُوماً ، إذا حَقَّقَ الحمْلَة في الحرب ، وشَامَ أبا عُمَير ، إذا نال من البِكْر مرادَه ، وشام يَشِيمُ ، إذا ظهرت بجلدته الرّقمة السوداء ، وشام يَشِيم إذا غبّر رجليه بالشِّيام ، وهو التراب ، وشام إذا دَخَلَ . وقال الليث : شِمْتُ البرق والسَّحاب ، إذا نظرت أين يَقْصِد وأين يمطر . وقال أبو زيد : شِمْ في الفرس ساقَك ، أي أركُلْها بساقك وأَمِرَّها . وقال أبو مالك : شِمْ ، أَدخِلْ ، وذلك إذا أَدخَلَ رجلَهُ في بطنها يضربُها وأشام في الشيء ، دخل فيه . أبو عبيد ، عن الكسائيّ : رجل مَشِيم ومَشْيُوم ومَشُوم ، من الشامَة . وقال الطِّرِمّاح : كم بها من مَكْوِ وَحْشِيةٍ قِيضَ من مُنْتَثِلٍ أو شِيَامِ قال أبو سعيد : سمعت أبا عمرو ينشده أو شَيَام يفتح الشين ، وقال : هي الأرض السهلة . قال أبو سعيد : وهو عندي ( شِيام ) بالكسر ، وهو الكِناس ، سُمِّي ( شِياماً ) لأن الوَحْش تنشام فيه ، أي تدخل . قال : والمُنْتَثِلُ : الذي كان اندَفَنَ ، فاحتاج الثَّورُ إلى انتثاله ، أي استخراج تُرابه ، والشِّيام ، الذي لم يندَفن ولا يحتاج إلى انتثاله ، فهو يَتْشام فيه ، كما يقال : لِباسٌ لا يُلْبس . قال : ويقال حَفَرَ فَشَيم ، وقال : الشَّيْم : كلّ أرض لم يُحْفَرْ فيها قبل ، فالحفْر على الحافر فيها أشَدُّ . وقال الطِّرِمّاح أيضاً ، يصف ثَوْراً : غَاصَ حَتَّى اشتباث من شَيَمِ الأرْض سَفَاةً من دوتها ثَأَدُهْ والمَشِيمَة هي للمرأة التي فيها الوَلَد ، والجميع مَشِم ومَشائم . قاله التَّوزيّ ، وأنشد لجرير : وذاك الفحلُ جاء بشرِّ نَجْلٍ خبيثاتِ المثَابِرِ والمَشِيم ثعلب ، عن ابن الأعْرابي ، يقال : لما يكون فيه الولد : المَشِيمة والكِيسُ والْحَوْرَان والقميص . وقال الليث : الأشْيَمُ من الدواب ومن كلُّ شيءَ : الذي به شامَة ، والشامَة علامة مخالِفَة لسائر اللَّون ، والأنثى شَيْمَاء . وقال أبو عُبَيدة : ممّا لا يقال له بَهِيم ولاشِيَةَ له : الأبرش ، والأشْيَم . قال : والأشْيَم أن تكون به شامَةٌ ، أو شامٌ في جَسَده . وقال ابنُ شُمَيْل : الشَّامة : شامةٌ تخالف لونَ الفرس على مكان يُكْرَه ، ربّما كانت في دَوَابِرها . أبو زيد : رجل أشيم بيِّن الشَّيَم ، للّذي به شامة ، ولم يعرف له فِعل . قال ابن الأعرابيّ : الشَّامة : النّاقة السوداء ، وجمعها شام ، والشِّيمُ : الإبل السُّود ، والحِضار البيض . وقال أبو ذؤيب : بنات المخاضِ شِيمُها وحِضَارُها ويُرْوَى : ( شُومها ) أي سُودُها وبيضها ، قال ذلك أبو عَمْرو . ابن الأعرابيّ : الشِّيام بالكسر : الفأر . والشِّيَام : التّراب . شأم : قال الليث : الشَّأم : أرض : سمِّيَتْ بها لأنها عن مَشْأمَة القبلة . ويقال : شأمْتُ القومَ ، أي يَسَرْتُهم . والمشْأَمَةُ من الشُّؤْم ، يقال : رجل مشئوم ، وقد شُئِمَ . ويقال : شَأَمَ فلانٌ أصحابَه ؛ إذا أصابَهُم شُئُوم من قِبلَه . ويقال : هذا طائر أشأم ، وطير أشأَم ، والجميع الأَشائم . وأنشد أبو عُبيدة : فإذا الأشائم كالأيا مِنِ والأيامِنُ كالأشَائمْ وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم أنَّه قال : العَرَبُ تقول : أَشأَمُ كُلِّ امرىء بين لحْيَيْه . قال : أشأَم ، في مَعْنى الشؤم ، يعني اللسان ، وأَنشد : فَتُنْتِجْ لكُمْ غِلْمَانَ أشْأَمَ كُلُّهُمْ كأحْمَرِ عادٍ ثم تُرْضِعْ فَتَفْطِم قال : ( غلمان أشأمَ ) ، أي غلمان شؤم . وقال ابن السِّكِّيت : يقال : يامِنْ بأصحابك أي خذْ بهم يَمْنَةً ، وشائِمْ بهم ، أي خُذْ بهم شَأْمَة ، أي ذات الشمال ، ولا يقال : تيامنْ بهم . ويقال : قعد فلان يَمْنَةً ، وقعد فلان شَأْمَةً . وتقول : قد يُمِن فلانٌ على قومه ، فهو ميمونٌ عليهم . وقد شُئِمَ عليهم فهو مَشْئوم عليهم ، بهمزة بعدها واو . وقوم مشائيم ، وقوم مَيَامِين ، وقد أشأم القوم ، إذا أتوا الشأم ، ورجل شآمٍ وتَهامٍ ، إذا نُسب إلى تهامة والشأم ، وكذلك رجل يمانٍ ، زادوا ألفاً وخفّفوا ياء النّسْبَة . وفي الحديث : ( إذا نشأَتْ بَحْرِيةً ثم تشاءَمتْ فتلك عينٌ عَذِيقة ) ، تشاءمتْ : أخذت نحو الشأم . قال : تشاءم الرجل ، إذا أخذ نحو الشأم ، وأشأم ، إذا أتى الشأم ، ويامَنَ القوم وأيمنوا ، إذا أتوا اليَمَن . ميش : قال اللّيث : الميْش : أن تمَيش المرأة القطنَ بيدها ، إذا أزبدته بعد الحلْج ، وأنشد : إليَّ سِرّاً فاطْرُفِي وَمِيشي قلت : المَيْش : خَلْط الشَّعر بالصوف ، كذلك فَسَّره الأصمعيّ وابن الأعرابيّ وغيرهما . ويقال : مَاشَ فلانٌ ، إذا خَلَطَ الصدق بالكذب . أبو عبيد عن الكسائيّ ، قال : إذَا أخْبر الرَّجُل ببعض الخبر ، وكتم بعضه قيل : مَذَع ، وماش يَمِيش . وقال النابغة : وَمَاشَ مِنْ رَهْطِ رِبِعِيّ وَحَجَّارِ ورَوَى ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : يقال : ماش يميش مَيْشاً ، إذا خَلَطَ اللَّبن الحلو بالحامض ، أو خَلَطَ الصُّوف بالوبرَ ، أو خَلَط الجِدَّ بالهزْل . قال : وماش كَرْمَه يَمُوشة مَوْشاً ، إذا طلب باقي قُطُوفه . قال : والماش قماش البيت ، وهي الأوقَابُ والأوغابَ والثَّوى . قلت : ومِنْ هذا قولهم : ( الماش خير من لاَش ) ، أي ما كان في البيت من قماش خير لا قيمةَ له ، خيرٌ من بيت فارغ لا شيء فيه ، مخفف ( لا شيء ) ؛ لازدواجه مع ( ماش ) . أبو عُبَيد عن أبي عمرو : مِشْتُ الناقة أَمِيشُها ، وهو أن تحلبَ نصفَ ما في ضَرْعِها ، فإذا جُزْتَ النِّصْف فليس بميْش . وقال اللَّيث : ماش المطر الأرض ، إذا سحاها . وأنشد : وقلتُ يوم المطر الميشِ أقاتلي جبيلة أم مُعيشي مشى : قال اللّيث : المِشْيَةُ : ضرب من المَشْي إذا مشى . قال : والمَشَاء ممدود ، وهو المَشُوْ والمَشِيُّ . يقال : شربت مَشُوّاً ومَشِيّاً وَمَشَاءً ، وهو استطلاق البُطْن ، والفعل استَمشى إذا شرب المَشيَّ ، والدواء يُمْشِيهِ . وقال ابن السكِّيت : يقال : شربت مَشُوّاً ومَشاءً ، وهو الدّواء الذي يسهل ، مثل : الحَسُوّ والحَسَاء ، قاله بفتح الميم ، وذكر المشيَّ أيضاً ، وهو صحيح . ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : مَشى الرجل يمشي ، إذا أنْجى ، داواؤه ، قال : ومشى يمشي بالنَّمائم . وقال الليث : المَشَاء ، ممدود : فِعل الماشية ، تقول : إنّ فلاناً لذو مَشاءٍ وماشية . وأمشى فلان ، كثرت ماشِيتُه ، وأنشد : وكلُّ فتىً وإن أمْشى فأثرَى ستخِلجُه عن الدّنيا المنونُ وقال الحُطيئة : فَيبْني مَجْدَهَا وَيُقيمُ فيها ويَمْشِي إنْ أُرِيد بِها المَشاءُ قال أبو الهَيْثَم : يمشي : يكثر يقال : مشت إبلُ بنِي فلان تمشي مَشاءً ، إذا كثرت والمشَاء : النَّماءِ ، ومنه قيل : الماشية . وقال غيره : كلّ مالٍ يكون سائمةً للنَّسل والقُنْية من إبل وبقر وشاءٍ ، فهي ماشية ، وأصل الشاء النّماءِ والكثرة والتناسل . وقال الراجز : الْعَنْزُ لاَ تَمْشِي مَعَ الْمَمَلَّعِ ابن السّكّيت : الماشية تكون من الإبل والغَنَم ، يقال : قد أمشى الرجل ، إذا كَثُرت ماشيتُه ، وقد مَشِيَت الماشية ، إذا كثرت أولادُها . وناقة ماشية : كثيرة الأولاد . ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : المَشاء الجَزَرُ الذي يؤكل ، وهو الإصطفلين . أبو زَيد : شَرِبتُ مَشيّاً ، فمشيْتُ عنه مَشياً كثيراً .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR3.403 harf(باب الميم والشين وما يثلثهما)
(مشط) الميم والشين والطاء كلمةٌ واحدة وهي المُشْط. ومَشَط شَعره مَشْطاً. والمُشَاطة: ما سقَط من الشعر إذا مُشِط. ويقال على معنى التَّشبيه لسُلاَمَيات ظهرِ القدم: مُشْط.
(مشظ) الميم والشين والظاء كلمةٌ واحدة. مَشِظَت يدُه: دخلت فيها شَظِيَّةٌ من قَصَبة.
(مشع) الميم والشين والعين فيه كلماتٌ على غير قياس. يقولون المَشْع: ضربٌ من الأكل، كأكلِكَ القِثَّاء إذا مضغتَها.
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.571 harfMadde başı: مشى- المشي: الانتقال من مكان إلى مكان بإرادة. قال الله تعالى: ﴿كلما أضاء لهم مشوا فيه﴾ [البقرة/20]، وقال: ﴿فمنهم من يمشي على بطنه﴾ [النور/45]، إلى آخر الآية. ﴿يمشون على الأرض هونا﴾ [الفرقان/63]، ﴿فامشوا في مناكبها﴾ [الملك/15]، ويكنى بالمشي عن النميمة. قال تعالى: ﴿هماز مشاء بنميم﴾ [القلم/11]، ويكنى به عن شرب المسهل، فقيل: شربت مشيا ومشوا، والماشية: الأغنام، وقيل: امرأة ماشية: كثر أولادها. * مصر
-
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR699 harfم ش ي
مشيت ومشّيت وتمشّيت وماشيته وتماشوا وهي حسنة المشية والمشي ورجل مشّاء إلى المساجد " بشر المشّائين ".
وقال النابغة: سهل الخليقة مشاء بأقدحه إلى أولات الذرى حمّال أثقال وجاء الحاج حتى المشاة.
ومن المجاز: مشى بطنه وأمشاه الدّواء واستمشيت بالدواء وشربت مشواً ومشيت مشياً كثيراً من الدواء ومنه: مشت المرأة: كثرت أولادها مشاءً.
وناقة ماشية: ولادة ومنه: الماشية والمواشي على
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.104 harfالمَشي: معروف، مَشى يَمْشي مَشْياً، والاسم المِشْية؛ عن اللحياني، وتَمَشَّى ومَشَى تَمْشِيةً؛ قال الحطيئة:
عَفا مُسْحُلانٌ من سُلَيْمى فحامِرُهْ،
تَمَشَّى به ظِلْمانُه وجَآذِرُهْ
وأَنشد الأَخفش للشماخ:
ودَوِّيَّةٍ قَفْرٍ تَمَشَّى نَعامُها،
كمَشْيِ النَّصارى في خِفافِ الأَرَنْدَجِ
وقال آخر:
ولا تَمَشَّى في فضاءٍ بُعْداً
قال ابن بري: ومثله قول الآخر:
تَمَشَّى بها الدَّرْماءُ تَسْحَبُ قُصْبَها،
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR218 harf* م ش ي * * مَشَى * من باب رمى و * مَشَّى تَمْشِيةً * مثله و * مَشَّاهُ * أيضا و * أمْشَاهُ * بمعنى و * تَمَشَّتْ * فيه حُميا الكأس ويُقال * اسْتَمْشَى * و * أمْشَاهُ * الدواء و * المَاشِيةُ * معروفة والجمع * المَواشِي
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR3.308 harf: ( ي ( *!مَشَى *!يَمْشِي ) *!مَشْياً : ( مَرَّ ) .
( قال الراغبُ : *!المَشْيُ الانْتِقالُ مِن مَكانٍ إلى مَكانٍ بإرادَةٍ .
( *!كمَشَّى *!تَمْشِيَةً ) . ) قالَ الجَوْهرِي : وأَنْشَدَ الأخْفَش أي للشمَّاخ :
ودَوِّيَّةٍ قَفْرٍ *!تَمَشَّى نَعامُها
كمَشْيِ النَّصارَى في خِفافِ الأَرْنْدَجِوقالَ آخَرُ :
ولا تَمَشَّى في فَضاءٍ بُعْداً قُلْتُ : ومثْلُه قولُ الحُطَيْئة :
عَفى مُسْحُلانٌ من
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR2.464 harfMadde başı: مشىمَشَى
1 مَشَى ذ He walked, went, or went along; (MA, KL;) [in its primary sense] He went any pace upon his feet, afoot, or on foot; he footed; whether quickly or slowly: (Mgh, Msb:) he removed from place to place at pleasure: (Er-Rلghib:) walked; went along, marched; travelled; trod; paced; stepped. See 5. ― -b2- مَشَى also signifies He went on, or continued, in his course of action, &c. (Mughnee
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.337 harfمَشَى
مَشَى I ( n. ac. مَشْي 1 , تِمْشَآء ),
a. Walked, went; journeyed, travelled; marched.
b. [ Bi & La ], Took, brought to.
c. [ Bi & Fi ], Slandered to.
d. ( n. ac. مَشآء [ مَشَاْي 22A ]), see VIII .
مَشَّيَ
مَشَّيَ II ,
a. see I (a) .
b. Made to walk &c.; set going; sent off.
c. calumniated.
مَاْشَيَ
مَاْشَيَ III ,
a. Walked with.
أَمْشَيَ
أَمْشَيَ IV ,
a. see II (b) &
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok14.512 harfمشي
مَشَى - يَمْشِي - مَشَّاء
مَشَى - يَمْشِي + الكائن أو الأمر: ينتقل من مكان لآخر ببطء: يتحرك الكائن على سطح الأرض مستخدماً أرجله أو عضلات بطنه للانتقال ببطء من مكان إلى مكان
مَشَى - يَمْشِي + الكائن + في مكان
﴿مال هذا الرسول يأكل الطعام ويمشي في الأسواق﴾
مَشَى - يَمْشِي + الكائن + في ضياء
﴿يكاد البرق يخطف أبصارهم كلما أضاء لهم مشوا فيه﴾
Sîgalar(12)
- يَمْشِيYürür(يَفْعِلُ)×6
- يَمْشُونَYürürler(يَفْعِلُونَ)×5
- تَمْشِYürüme(تَفْعِلْ)×2
- تَمْشِيYürür(تَفْعِلُ)×2
- امْشُواYürüyün(افْعِلُوا)×1
- تَمْشُونَYürürsünüz(تَفْعِلُونَ)×1
- فَامْشُواBundan dolayı yürüyün(فَافْعِلُوا)×1
- مَشَوْاYürüdüler(فَعَلُوا)×1
- مَشَّاءٍÇok gezen(فَعَّالٍ)×1
- مَشْيِكَSenin yürümen(فَعْلِكَ)×1
Mücavir kökler35 mücavir (150 toplam)
- مرح
2 ortak ayet · Derlenmiş hasattır
- كفل
2 ortak ayet · Üstüne oturulan keçe demektir
- سوق
2 ortak ayet · Sevk bacak demektir
- أكل
3 ortak ayet · Ekel pas demektir
- قرن
2 ortak ayet · “Kevarir” kristal, “karun” mücevherci demektir
- قدر
3 ortak ayet · Kıdr kazandır
- طعم
2 ortak ayet · Yiyecek demektir
- بصر
3 ortak ayet · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
- أرض
5 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
- فتن
2 ortak ayet · Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir
- سمع
3 ortak ayet · İşiten
- عين
2 ortak ayet · Ayn göz, “evya” göze demektir
Geçtiği ayetler(20)
أَوَمَنْ كَانَ مَيْتًا فَأَحْيَيْنَاهُ وَجَعَلْنَا لَهُ نُورًا يَمْشِي بِهِ فِي النَّاسِ كَمَنْ مَثَلُهُ فِي الظُّلُمَاتِ لَيْسَ …
YürürÖlü iken dirilttiğimiz ve insanlar arasında yürüyebileceği bir nur verdiğimiz kimse; karanlıklarda kalıp ondan çıkamayan kimse gibi midir hiç? İşte böyle, kafirlere işledikleri süslü gösterilmiştir.
وَاللَّهُ خَلَقَ كُلَّ دَابَّةٍ مِنْ مَاءٍ فَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلَى بَطْنِهِ وَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلَى رِجْلَيْنِ وَمِنْهُمْ …
YürürAllah; hareket eden her canlıyı sudan yaratmıştır. Kimi karnı üzerinde sürünür, kimi iki ayakla yürür, kimi de dört ayakla yürür. Allah; dilediğini yaratır. Şüphesiz ki Allah; her şeye kadirdir.
… مَاءٍ فَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلَى بَطْنِهِ وَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلَى رِجْلَيْنِ وَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلَى أَرْبَعٍ يَخْلُقُ …
YürürAllah; hareket eden her canlıyı sudan yaratmıştır. Kimi karnı üzerinde sürünür, kimi iki ayakla yürür, kimi de dört ayakla yürür. Allah; dilediğini yaratır. Şüphesiz ki Allah; her şeye kadirdir.
… بَطْنِهِ وَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلَى رِجْلَيْنِ وَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلَى أَرْبَعٍ يَخْلُقُ اللَّهُ مَا يَشَاءُ إِنَّ اللَّهَ …
YürürAllah; hareket eden her canlıyı sudan yaratmıştır. Kimi karnı üzerinde sürünür, kimi iki ayakla yürür, kimi de dört ayakla yürür. Allah; dilediğini yaratır. Şüphesiz ki Allah; her şeye kadirdir.
أَفَمَنْ يَمْشِي مُكِبًّا عَلَى وَجْهِهِ أَهْدَى أَمَّنْ يَمْشِي سَوِيًّا عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ
YürürYüzükoyun sürünen mi daha çok hidayettedir, yoksa doğru yolda düpedüz yürüyen mi?
أَفَمَنْ يَمْشِي مُكِبًّا عَلَى وَجْهِهِ أَهْدَى أَمَّنْ يَمْشِي سَوِيًّا عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ
YürürYüzükoyun sürünen mi daha çok hidayettedir, yoksa doğru yolda düpedüz yürüyen mi?
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | مشي |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Nâkıs (son harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سعي, ذهب, سير |
| Zıt Kök | وقف |
| Çekirdek Özet 1 | Canlının ayakları veya uzuvları üzerinde dengeli, sıralı adımlarla yer değiştirerek ilerlemesi; bu hareketin getirdiği doğal akışkanlık, üreme ve çoğalma |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın yeryüzündeki ontolojik durumu, iradi eylemlerinin bütünü, ahlaki tutumu ve istikamet üzere aşama aşama ilerleyişi |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık mertebelerinde amaçlı hareket, süreklilik arz eden davranış disiplini ve amelî varoluşun amaca yönelmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca mekanik bir yer değiştirme (adımlama) eylemine indirgeyip, Kur'an'ın bu eyleme yüklediği ahlaki tavır, kibir-tevazu karşıtlığı ve istikamet bilincini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مش | Bir şeyin içinden bir şeyi çıkarma, sıvıyı veya unsuru seyreltip akıtma, ayrışarak yayılma ve karışıp çoğalma hareketi; nitekim aynı çekirdeği paylaşan köklerden مشج sıvıların birbiri içine girip karışmasını, مشر bitkinin dallanıp budaklanarak yayılmasını ifade eder | ي | Yayılma ve akış hareketine irade, süreklilik ve canlı uzuvlarıyla yön verilerek doğrusal veya ritmik bir yer değiştirme (yürüme) ile canlının döl verip soyunu çoğaltması (mâşiye) boyutunun kazandırılması |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | Su | Dalgalanma, kesintisiz akış, canlılığın sürekliliği ve içten gelen hareket gücü |
| ش | Diş | Keskin temas, zemine basma, kuvvet uygulama ve art arda gelen temaslar |
| ي | El ve kol | İradi yönelim, eylem yapma, uzanma ve amaca doğru mesafe katetme |
| مشي | Su gibi sürekli akan bir gücün, zemine art arda basarak iradi bir amaca doğru ilerlemesi | Canlının içsel enerjisini basamaklı ve sıralı temaslarla zemine aktararak bir gaye doğrultusunda mesafe alması ve bu hareketin sağladığı canlılık bereketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İki veya dört ayak üzerinde dengeli adımlarla ilerlemek; karnın gevşeyip içindekini kolayca dışarı atması (ishal edici ilaca da bu sebeple meşiyy denir); hayvanların döl tutup sürünün doğal bir akışla çoğalması (mâşiye) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair en-Nâbiğa el-Ca‘dî cömertliğini anlatırken kökü mecliste kadehlerle dolaşıp ikramda bulunma anlamında kullanmıştır: سَهْلُ الخَلِيقَةِ مَشَّاءٌ بِأَقْدُحِهِ / إِلَى أُولاَتِ الذُّرَى حَمَّالُ أَثْقَالِ |
| Erken Arapça kullanım | Muhadram şair Hutey’a terk edilmiş yurdun yaban hayvanlarınca adımlandığını tasvir ederken şöyle demiştir: عَفَا مُسْحُلاَنٌ مِنْ سُلَيْمَى فَحَامِرُهْ / تَمَشَّى بِهِ ظِلْمَانُهُ وَجَآذِرُهْ |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Maqāyīs al-Lugha.
Sami etimolojik katman
Arapça مشي kökü, Batı ve Güney Sami dillerinde canlı varlığın uzuvları vasıtasıyla yer değiştirmesini, adım atmasını ve bir hat boyunca ilerlemesini ifade eden arkaik bir eylem köküdür. Kökün en ilksel katmanında bedenin fiziki olarak hareket etmesi ile bir akışkanın yol alması arasındaki semantik geçişkenlik dikkat çeker; bu durum Klasik Arapçada hem adımlama hem de ilacın karındaki tortuları akıtıp yürütmesi anlamında korunmuştur. İbranicede doğrudan ses denkliği gösteren bir yürüyüş kökü bulunmamakla birlikte, kökün semantik matrisi benzer kökler üzerinden yer değiştirme ve akış düzleminde şekillenir; Arapça bu kökü özgülleştirerek sadece alelade yer değiştirmeyi değil, adımların tarzını, tavrını ve bu hareketin semeresi olan sürü çoğalmasını (el-mâşiye) tek bir semantik eksende birleştirmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | مشي kökünden türeyen yürüme, sürme, döl verme ve çoğalma | Kök adımlama eyleminden hayvan sürülerinin yayılmasına ve ahlaki yürüyüşe doğru semantik genişleme göstermiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Arapça ortak leksikal katmanı | Bedenin uzuvlarla yer değiştirmesi ve akışkan hareket kavramı bu katmanda yerel olarak belirginleşmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik hareket ve ilerleme kökleri | Temel hareket fiillerinde gözlemlenen ikili çekirdek benzerlikleri dışında doğrudan eşsesli kök tespit edilememiştir | Muhtemel |
Kaynak HALOT, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| مشي | Anlamlı | Adımlamak, yürümek, çoğalmak | Canlının ayaklarıyla hareket etmesi; sürünün üreyip artması; karnın akması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ميش | Anlamlı | Pamuğu didiklemek, ayırmak, karıştırmak | Çırpılmış pamuğu elle ayırıp inceltmek; laf taşıyıp arasını bozmak | Zıtlaşma ve ayrıştırma; Kur'an'da geçmez |
| شمي | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişle müstakil bir kök kullanımı kaydedilmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| شيم | Anlamlı | Huy, fıtrat; kılıcı kınına sokmak | İnsanın tabiatına yerleşen karakter; bir şeyi örtüp içine sokma eylemi | İçsel karakter (hedef kökün dışsal tavrına mukabil); Kur'an'da geçmez |
| يمش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Bu harf dizilişi fonotaktik kurallar gereği Arapçada kök olarak teşekkül etmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| يشم | Anlamlı | Yeşim taşı | Başka dilden Arapçalaşmış kıymetli taş ismi (yeşm/yeşeb) | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| مشي | Merkez | İntikal, yürüyüş, tavır | Canlının olağan adımlarla, kendi tabii ritminde ilerlemesi ve bu esnada sergilediği ahlaki duruş | Dengeli, sakin ve bedensel ayak hareketinin esas olduğu doğal ilerleyiş |
| سعي | Komşu | Gayretli ve hızlı hareket | Bir maksada hızla ulaşmak için harcanan yoğun çaba ve adımları hızlandırma | مشي tabii seyir iken سعي kastın ve hedefin şiddetlendiği tempolu koşmadır |
| ذهب | Komşu | Ayrılma ve gitme | Bir noktadan uzaklaşıp başka bir yöne intikal etme; varlığın geçip gitmesi | Vasıtaya bakılmaksızın yönelme ve ayrılma esastır; adımlama şart değildir |
| سير | Komşu | Yolculuk, akış | Uzun mesafeli, sürekli ve genellikle bir yol takip eden genel hareket | سير geniş bir güzergâhı ve toplu intikali kapsar, مشي ise bizzat ayakların yere basmasıdır |
| وقف | Zıt | Durma, hareketsizlik | Hareketi kesme, adımı durdurma, bir noktada sabit kalma | İlerlemenin, adımlamanın ve süregiden tavrın tamamen kesintiye uğramasıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | مشي | Yürümek, adımlamak, yol almak | Hem fiziksel adımlamayı hem de ahlaki/ontolojik gidişatı ve canlılık üremesini kapsar | Kesin |
| Latince | ambulare, gradior | Yürümek, adım adım ilerlemek | Bedensel adım atmayı karşılar; kökün bereket ve çoğalma (mâşiye) boyutunu taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | to walk, to tread, conduct | Yürümek, adım basmak, hal ve gidişat | Fiziki hareketi eksiksiz verir; mecazi olarak ahlaki tutumu kısmen karşılar | Güçlü |
| Almanca | gehen, schreiten | Yürümek, adımlamak | Bedenin ayaklar üzerinde intikalini verir; ontolojik yönelim boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| Fransızca | marcher, cheminer | Yürümek, yol almak, işlemek | Yürüme eylemini ve bir düzen içinde ilerlemeyi karşılar; kökün üreme anlam katmanını kapsamaz | Güçlü |
Kaynak Lewis & Short Latin Dictionary, Oxford English Dictionary, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَكُونَ لَهُ نُورٌ يَمْشِي بِهِ فِي النَّاسِ | İman, hidayet ve basiretle yaşamak | Manevi aydınlanma, hakikat üzere bilinçli ve istikametli hayat sürme; En‘âm 6:122 |
| وَعِبَادُ الرَّحْمَنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْنًا | Tevazu, vakar ve sekinet ile davranmak | Müminlerin yeryüzündeki ahlaki tutumu, kibrin reddi; Furkān 25:63 |
| وَلَا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحًا | Kibir, gurur ve haddi aşma | Boş böbürlenme, bedensel tavırla üstünlük taslama yasağı; İsrâ 17:37, Lokmân 31:18 |
| فَجَاءَتْهُ إِحْدَاهُمَا تَمْشِي عَلَى اسْتِحْيَاءٍ | Hayâ, edep ve iffet ölçüsü | Toplumsal karşılaşmalarda beden dilinin edep üzere korunması; Kasas 28:25 |
| أَفَمَنْ يَمْشِي مُكِبًّا عَلَى وَجْهِهِ أَمَّنْ يَمْشِي سَوِيًّا | Fıtrata aykırılık ile dosdoğru istikamet karşıtlığı | İnkârın getirdiği baş aşağı körlük ile imanın sağladığı dik ve dengeli duruş; Mülk 67:22 |
| كُلَّمَا أَضَاءَ لَهُمْ مَشَوْا فِيهِ | Tereddütlü, fırsatçı ve duruma göre adım atma | Münafıkların çıkar ve aydınlık anında adım atıp zorlukta duraklamaları; Bakara 2:20 |
| وَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلَى بَطْنِهِ وَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلَى رِجْلَيْنِ | Canlıların biyolojik hareket tarzları | Yaratılış çeşitliliği, fiziki yer değiştirme biçimleri; Nûr 24:45 |
| هَمَّازٍ مَشَّاءٍ بِنَمِيمٍ | Fesatçılık, laf taşıma ve nifak yayma | Kötülük peşinde sürekli gidip gelme, ahlaksız çaba; Kalem 68:11 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İstikamet, hidayet ve dalalet temsilleri | Kafirlerin yüzükoyun sürünerek (مكبا على وجهه), müminlerin ise dosdoğru yürümesi (سويا) üzerinden cebir, ihtiyar ve ahiret hallerinin temellendirilmesi | Yürüyüşün ontolojik yönelimi ve imanın ruhi koordinatları simgelemesi |
| Fıkıh | İbadetlere gidiş adabı, hac menasiki ve ahlaki mükellefiyetler | Namaza ve camiye yürüyerek gitmenin fazileti, hacda tavaf ve sa‘y esnasındaki yürüme kuralları, sokakta tevazu ile yürümenin ahlaki-hukuki boyutu | Eylemin ibadi değere dönüşmesi ve yürüyüş tarzının şeriat adabıyla çerçevelenmesi |
| Tefsir | Temsili ve ahlaki ayetlerin beyanı | هونا ve مرحا ifadeleri bağlamında insanın beden dilinin ruh halini ve inanç seviyesini doğrudan dışa vurması tahlili | Ahlaki durumun adımlara ve bedenin duruşuna yansıyan somut tezahürü |
| Hadis | Cemaate devam, faziletli ameller ve ahlak | Karanlıklarda mescitlere yürüyenlere müjde verilmesi; laf taşıyıcıların kınanması; tevazu ile yürüme sünneti | Adımların günahlara kefaret olması veya fesat vasıtası haline gelmesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahlaki ve ameli istikamet | Fıtri yürüyüş ve kulluk edebi | Kulun ilahi iradeye boyun eğerek yeryüzünde vakarla mesafe katetmesini sağlar | Kibirli yürüyüş imanın zıddı sayılmış, sekinetle yürüyüş kulluğun esası kılınmıştır | Kesin |
| İlmi | Yöntem ve tedrici ilerleme | Basamaklı metodoloji | Bilgiye ve hedefe adım adım, sırasını bozmadan ulaşmayı temin eder | Hakikat yolunda acelecilik veya duraklama yerine dengeli adımlarla ilerleme ilkesidir | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal adalet ve iktidar tavrı | Yöneticinin tevazu ve adaleti | Güç sahiplerinin halka tepeden bakmasını ve tahakküm kurmasını engeller | Yeryüzünde böbürlenerek yürümenin yasaklanması siyasal kibrin kökten reddidir | Güçlü |
| İktisadi | Üretim, ticaret ve canlı varlık | Ticari dolaşım ve hayvan varlığı (mâşiye) | Zenginliğin dolaşımını ve biyolojik sermayenin üreyip artmasını ifade eder | Rızık için yeryüzünde yürümek (فامشوا في مناكبها) ve canlı hayvan bereketi iktisadın temelidir | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Ayrık adımlı dinamik sistemler (discrete step progression) | Bir sistemin sürekli bir sıçrama yerine, belirli zaman ve uzay aralıklarında ardışık temaslar (adımlar) vasıtasıyla durum değiştirmesi ve ivme kazanması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Habitus ve davranışsal beden dili | Bireyin içselleştirdiği ahlaki, sınıfsal ve kültürel normların fiziksel hareketlerine, yürüme stiline ve mekânı kullanma biçimine kendiliğinden yansıması | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bacakların mekanik hareketinden ibaret basit bir biyolojik ulaşıma indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bedensel adımlamanın ötesinde insanın dünya görüşünü, fıtri tutumunu, ahlaki seviyesini (tevazu-kibir) ve varoluşsal rotasını temsil etmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Yürüyüşle ilgili ayetleri sadece dışsal bir görgü kuralı sanıp, bunların doğrudan inanç, kalp ameli ve ontolojik duruşla olan irtibatını koparmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an soyut ahlaki ve akidevi ilkeleri somut bedensel eylemler üzerinden somutlaştırır; مشي insanın iç dünyasındaki niyet ve kibrin yeryüzündeki dolaysız aynasıdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İbadü'r-Rahmân'ın vasıflarını bildiren Furkān suresinde, Lokmân ve İsrâ surelerindeki ahlaki nehiylerde ve Mülk suresindeki istikamet temsillerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dindarlığın yalnızca zihinsel kabulden ibaret olduğu yanılgısını yıkar; imanın bedenin hareket tarzına, sokağa çıkışına ve yeryüzündeki adımlarına yansıyan bir disiplin olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamCanlının bacak veya ayaklarıyla zemine basarak dengeli, sıralı adımlarla yer değiştirmesi; akışkanın yavaşça ilerlemesi ve canlı hayvan sürüsünün üreyip çoğalması.
- Soyut anlamİnsanın yeryüzündeki ahlaki yönelimi, bilinçli istikameti, fıtri dengesi veya bu dengeden saparak kibre ve savrulmaya düşmesi.
- Sistematik karşılıkBir hedefe doğru zamana ve mekâna yayılan ardışık, kontrollü ve kesintisiz iradi eylemler bütünü.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde nihai yürüyüşü ve ahlaki hasılayı temsil eder. atılan her bir ayrık adımı ve fiziki/iradi eylemi, bu adımların toplam sayısını ifade eder. ise atılan adımın hakiki istikamet ekseniyle (sırat-ı müstakîm) yaptığı sapma açısıdır; çarpanı, istikamete uygun adımların pozitif değer üretmesini, kibre veya sapmaya yönelen açıların ise yürüyüşün değerini sıfırlamasını ya da negatifleştirmesini simgeler.