ندم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-د-م3 sîga, 56 mücavir kök, 7 ayet, 6 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عنقغربرأيصوبالنَّادِمِينَندمصبحسررغللعقربحثسرع

KökSîga 3Ayet 7Sure 6Mücavir 56

▶ Ağı aç (3B)

ندم

ن - د - م

KÖK
  • 7 geçiş
  • 7 ayet
  • 3 sîga
  • 13 sözlük

“Redm” kumaşa dikilen yama, “nedm” arkadaş, içki arkadaşlığı demektir. İçki arkadaşlığından doğan pişmanlıktan dolayı “pişmanlık” anlamı kazanmıştır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Redm” kumaşa dikilen yama, “nedm” arkadaş, içki arkadaşlığı demektir. İçki arkadaşlığından doğan pişmanlıktan dolayı “pişmanlık” anlamı kazanmıştır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.378 harf
باب الدال والنون والميم معهما ن د م، م د ن، د م ن مستعملات ندم: النَّدَمُ والنَّدامة واحد، ونَدِمَ فلان فهو نادِمٌ سادِمٌ، وهو نَدْمانُ سَدْمانُ أي نادِمٌ مُهتَمٌّ، وجمعُة نَدامَى سَدامَى ونِدامٌ سِدامٌ. ونَديم الرجلِ: شَريبُه ونَدْمانُه، وجمعُه النُدَماء والنَّدامَى. والتَنَدُّمُ: التَحَسُّر، وهو أن يتَّبِعَ الإنسانُ أمراً نَدَماً، وقيل: التَقَدُّمُ قبل التَنَدُّم. مدن: المدينة فَعليةٌ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR528 harf
نَدِمَ على ما فعل نَدَماً ونَدامَةً، وتَنَدَّمَ مثله. وفي الحديث: "النَدَمُ توبةٌ". وأَنْدَمَهُ الله فنَدِمَ. ورجلٌ نَدْمانٌ، أي نادِمٌ. ويقال: اليمين حِنْثٌ أو مَنْدَمَةٌ. قال لبيد: ولم يُبْقِ الدهرُ في العيش مَنْدَما ونادَمَني فلان على الشراب، فهو نَديمي ونَدْماني. قال الشاعر: فإنْ كنتَ نَدْماني فبالأكبرِ اسْقِني ولا تَسْقِني بالأصغرِ المُتَثَـلِّـمِ وجمع النديم: نِدامٌ. وجمع الندمانِ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR3.504 harf
د ن م دنم ، دمن ، مدن ، ندم ، مند : مستعملة . دنم : أبو عُبيد عن الفراء : رجل دِنَّمةٌ ودِنَّامَةٌ إذا كان قصيراً ندم . ( ندم ) : وقال ابن الأعرابيّ : النَّدَبُ والنَّدَمُ الأَثر . وقال أَبو عَمرو يقال : خُذْ ما انْتَدَمَ وانْتَدَب وأَوْهَفَ أَي خُذْ ما تَيَسَّر . وقال الليث : النَّدَمُ النَّدامةُ تقول : نَدِمَ فهو نادِمٌ سادمٌ وهو نَدْمانُ سَدْمانُ أي نادِمٌ مُهْتَمٌّ ، والجميع نَدامَى سَدامَى ،
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.587 harf
(باب النون والدال وما يثلثهما) (ندر) النون والدال والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على سُقوط شيءٍ أو إسقاطه. ونَدَر الشّيءُ: سقط. قال الهُذَلي([1]): وإذا الكُماةُ تَنادَرُوا طعنَ الكُلَى *** نَدْرَ البِكَارةِ في الجزاء المُضْعَفِ([2])أي أُهدِرت دماؤُهم كما تُنْدَر البِكارة في الدِّية. وأنا ألقى فلاناً في النَّدْرة والنَّدَرة([3])، إذا كنت تلقاه في الأيام، فكأنَّ تلك اللقاءة كانت ندرت، أي سقطتْ. وضَربَه
Maddenin bağlantısı

(باب النون والدال وما يثلثهما) (ندر) النون والدال والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على سُقوط شيءٍ أو إسقاطه. ونَدَر الشّيءُ: سقط. قال الهُذَلي([1]): وإذا الكُماةُ تَنادَرُوا طعنَ الكُلَى *** نَدْرَ البِكَارةِ في الجزاء المُضْعَفِ([2])أي أُهدِرت دماؤُهم كما تُنْدَر البِكارة في الدِّية. وأنا ألقى فلاناً في النَّدْرة والنَّدَرة([3])، إذا كنت تلقاه في الأيام، فكأنَّ تلك اللقاءة كانت ندرت، أي سقطتْ. وضَربَه على رأْسه فندَرَتْ عينُه، أي خَرجَتْ من موضِعها. وقولهم: الأندريّ، ما نُراه عربيَّاً، لكنَّهم يقولون: الأندْرَون: الفتيان يجتمعون من مَواضِعَ شتّى. ويُنشِدون قولَ عمرو: * ولا تُبقِي خُمورَ الأندرينا([4]) * وقال قوم: الأندِرين: قرية. ويقولون: الأندرِيّ: الحَبْل([5]). وأنشد: * كأنَّه أندريٌّ مسَّهُ بللُ * والأندر: البَيدر، قاله الخليل. (ندس) النون والدال والسين أصلٌ صحيح يدلُّ على مِثل النَّزْك([6]) والطَّعن. يقولون: المُنادَسَة بالرماح: المطاعَنَة. والنَّدْس: الطَّعن. قال الكميت: ونحنُ صبَحْنا آلَ نجران غارةً *** تميمَ بنَ مرٍّ والرِّماحَ النَّوادسا([7])ومن الباب النَّدُس: الرّجل الفَطِن، وكذلك السَّريع السَّمْع للصوت الخفِيّ. والقياس في هذه الكلمات قريب. وكذلك نَدَسْتُ به الأرضَ، إذا صرعتَه. ونَدَسْتُ* الشيءَ عن الطريق: نحَّيتُه. وإلا وقد ضربته([8]). (ندص) النون والدال والصاد كلمةٌ إن صحّت. يقولون: نَدَصَتْ عَينُه: جَحَظت ونَدَرت. (ندغ) النون والدال والغين كلمةٌ إن صحّت فإنها تدلُّ على شِبْه الطَّعن والنَّخس. يقال: ندَغَه: طعنه. وندَغْتُ الصبيَّ: دغْدَغْته. ويقولون: النُّدْغَة: البياض في آخِر الظّفر، وكأنَّه شيءٌ أثَّر في شيء. (ندف) النون والدال والفاء كلمةٌ صحيحة، وهي شِبهُ النَّفْش للشَّيء بآلة. وندفتُ القُطنَ بالمِندف. ويُحمل عليها فيقال: ندفتِ الدّابَّةُ في سيرِها ندفاً، وهو سرعةُ رَجْعِ يديها. والنَّدْف في الحَلب: أن تفطُرَ([9]) الضَّرَّةَ بإِصبعك: ونَدَفَت السّماءُ بمطرٍ مثل نَطَفت. والنُّدفة: القليل من اللَّبَن، كأنَّه قُطنةٌ قد نُدِفَت. (ندل) النون والدال واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على نَقْلٍ واضطراب. يقولون: نَدَلتُ الشيءَ ندلاً، إذا نَقلتَه. قالوا: واشتقاق المِنديل منه. ويقولون: النَّدْل: الاختلاس. قال: * فَنَدْلاً زُرَيْقُ المالَ ندلَ الثَّعالبِ([10]) * والمُنَوْدِل: الشيخ الكبير، سمِّي بذلك لاضطرابه. ونَوْدَلَتْ خُصياه: استرخَتا. ومما شذَّ عن الباب إن صحَّ: النَّدْل، يقال إنَّه الوسَخ: ولا يُبنَى منه فِعل. (ندم) النون والدال والميم كلمةٌ تدلُّ على تَفَكُّنٍ لشيءٍ قد كان([11]). يقال: ندِم عليه نَدَماً ونَدامةً. وشَرِيبُ الرّجلِ: مُنادِمُهُ ونديمُه([12]). وقال ناسٌ: المنادمة مقلوب المدامنة، وذلك إدمان الشَّراب. وفيه نظر. وناسٌ يقولون: كان الشَّرِيبانِ يكونُ من أحدهما بعضُ ما يُنْدَم عليه، فلذلك سمِّيا نديمين. (نده) النون والدال والهاء كلمةٌ تدلُّ على زَجْر ومنع. يقال: نَدَهْتُ البعيرَ عن الحوض، أي زجَرتُه. ونَدَهتُ الإبلَ: سُقْتُها مجتمعة. ويقولون للمطَلَّقة: اذهَبِي فلا أنْدَهُ سَرْبَكِ([13]). وشذَّ عنه النُّدْهة([14]): كثرة المال. قال: * ولا مالهُم ذو نَدْهَة فَيَدُونِي([15]) * (ندي) النون والدال والحرف المعتل يدلُّ على تجمُّع، وقد يدلُّ على بللٍ في الشَّيء. الأوّل النَّادي والنّدِيّ: المجلس يَنْدُو القومُ حوالَيْه؛ وإذا تفرَّقوا فليس بَندِيّ. ومنه دار النَّدْوةِ بمكّة، لأنَّهم كانوا يَنْدُون فيها، أي يجتمعونَ ونادَيتُه: جالَستُه في الندِيّ. قال: فتىً لو يُنادِي الشّمسَ ألقت قِناعَها *** أو القَمَر السَّارِي لألقَى المقالدا([16])ونَدوة الإبل: أن تندُوَ من المشرب إلى المرعى القريبِ منه ثم تعودَ إلى الماء من يَومها أو غَدِها. وكذلك تَندُو من الحَمْضِ إلى الخَلَّة. وأندى إبلَه، من هذا. والأصل الآخَر النَّدَى من البلل، معروف. يقال ندى وأنداء، وجاء أندِيةٌ، وهي شاذَّة. وربَّما عبَّروا عن الشَّحم بالنَّدَى. وهو أنْدَى من فلانٍ، أي أكثر خيراً منه. وما نَدِيَتْ كفِّي لفلانٍ بشيءٍ يكرهه. قال النَّابغة: ما إن نَدِيتُ بشيء أنت تكرهُه *** إذنْ فلا رفَعتْ سوطِي إليَّ يدِي([17])وهو يتندَّى على أصحابه، أي يتَسخَّى([18]). ومن الباب نَدَى الصَّوتِ: بُعْدُ مذهبِه. وهو أندى صوتاً منه، أي أبعد. قال: فقلت ادعِي وأدْعُ فإنَّ أندَى *** لصوتٍ أن ينادِيَ داعيانِ([19])إذا هُمِز تغيَّر إلى شيءٍ يدلُّ على طرائقَ وآثار. والنُّدْأة: طريقةٌ من الشَّحم مخالفةٌ لِلَوْن اللَّحم. والنُّدْأة: قوس قُزَح، والحمرة التي تكون في الغَيم نحو الشَّفَق. ونَدَأْت اللَّحمَ في المَلَّة: دفنتُه حتَّى يَنضَج. قال أبو بكر([20]): وهو النَّدِئ مثل الطَّبيخ. (ندب) النون والدال والباء ثلاثُ كلماتٍ: أحداها الأثَر، والثانية الْخَطَر، والثالثة تدلُّ على خفّة*ٍ في شيء. فالأوَّل النَّدَب: أثَر الجُرْح، والجمع أنداب، وذلك إذا لم يرتفع عن الجلد. والثاني: النَّدَب: الخَطَر. وأنْدَبَ نَفْسَه: خاطَرَ بها. قال: ............... ولم أقُمْ *** على نَدَبٍ يوماً ولي نفس مُخْطِرِ([21])والأصل الثالث رجلٌ نَدْبٌ: خفيف. والنَّدْب: الفَرَس الماضي. وعندنا أنّ النَّدْبَ في الأمر قريبٌ من هذا؛ لأنَّ الفقهاء يقولون: إنَّ النَّدْب ما ليس بفرض. وإن كان هذا صحيحاً فلأن الحال فيه خفيفة. ومما ليس من هذا الباب نَدْبُ النّادِبَةِ الميتَ بحُسْن الثَّناء عليه. والنَّدْبُ: أن تدعُوَ القومَ إلى الأمر، فانتدَبوا هم. (ندح) النون والدال والحاء كلمةٌ تدلُّ على سَعَةٍ في الشَّيء. من ذلك النَّدْح: الأرض الواسعة، والجمع أنداح. ومنها قولهم: لك عنه مندوحةٌ، أي سَعَة وفُسْحة. قال الخليل: وأرض مندوحة: بعيدةٌ واسعة. وإنَّه لفي نَُدْحَةٍ([22]) من الأرض، أي سَعَة وفُسْحَة. والله أعلم بالصواب. --------------ـــ ([1]) هو أبو كبير الهذلي. ديوان الهذليين (2: 108) واللسان (ندر). ([2]) في الديوان: "تعاوروا". ([3]) وكذا في المجمل واللسان. واقتصر القاموس على لغة الفتح. ([4]) أول بيت في معلقة عمرو بن كلثوم. وصدره: * ألا هبّي بصحنك فاصبحينا * ([5]) في الأصل: "الخبل"، وفي المجمل "الجبل"، صوابهما ما أثبت من اللسان والقاموس. وفيهما: "الأندري: الحبل الغليظ. وأنشد صاحب اللسان للبيد: * ممر ككر الأندري شتيم * ([6]) النَّـزك: الطعن بالنيزك، وهو الرمح الصغير. ([7]) أنشده في المجمل واللسان (ندس). ([8]) كذا. وفي المجمل: "وندست به الأرض، إذا صرعته". ([9]) يقال فطر الناقة يفطرها: حلبها بالسبابة والإبهام. في الأصل: "تنظر". وفي المجمل: "تقطر"، صوابهما من القاموس. ولم يرد الندف بهذا المعنى في اللسان. ([10]) البيت لأعشى همدان، وقيل لجرير. العيني (2: 46). وصدره: * على حين ألهى الناس جل أمورهم * ([11]) التفكن: التندم والتأسف. ([12]) في الأصل: "وشربت الرجل منادمه ونديمة"، تحريف. ([13]) لا أنده سربك، أي لا أحفظ عليك مالك ولا أرد إبلك عن مذهبها. ([14]) بفتح النون وضمها. ([15]) البيت لجميل في اللسان (نده). وصدره: * فكيف ولا توفي دماؤهم دمي * ([16]) للأعشى في ديوانه 49 واللسان (ندى). ([17]) ديوان النابغة 25 واللسان (ندى). ورواية الديوان: * ما قلت من سيء مما أتيت به * ([18]) في الأصل: "ينتحى"، صوابه في المجمل واللسان. ([19]) البيت لدثار بن شيبان النمري كما في اللسان (ندى) وتنبيه البكري 100. وجاء اسمه محرفاً في اللسان "مدثار". ونسبه القالي في (2: 90) إلى الفرزدق، وهو خطأ. ونسب أيضاً إلى الحطيئة وليس في ديوانه. ونسب في المفصل 248 لربيعة بن جشم، والصواب أنه لدثار. وانظر مجالس ثعلب 524. ([20]) الجمهرة (3: 290). ([21]) وكذا ورد الاستشهاد بهذا القدر في المجمل. وتمامه "أيهلك معتم وزيد". والبيت لعروة ابن الورد في ديوانه 93 واللسان (ندب). ومعتم وزيد: بطنان من بطونهم. ([22]) بضم النون وفتحها.

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR314 harf
- الندم والندامة: التحسر من تغير رأي في أمر فائت. قال تعالى: ﴿فأصبح من النادمين﴾ [المائدة/31] وقال: ﴿عما قليل ليصبحن نادمين﴾ [المؤمنون/40] وأصله من منادمة الحزن له. والنديم والندمان والمنادم يتقارب. قال بعضهم: المندامة والمداومة يتقاربان. وقال بعضهم: الشريبان سميا نديمين لما يتعقب أحوالهما من الندامة على فعليهما.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR171 harf
ن د م ندم على الأمر ندماً وندامةً وتندّمت وندّمني عليه كذا وأنا ناد ومتندّم‏.‏ ونادمه على الشّراب منادمة ونداماً وتنادموا عليه وهو نديم وندمان وهم ندامى وندماء وندامٌ‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.797 harf
نَدِمَ على الشيء ونَدِمَ على ما فعل نَدَماً ونَدامةً وتَنَدَّمَ: أَسِفَ. ورجل نادِمٌ سادِمٌ ونَدْمانُ سَدْمانُ أَي نادِمٌ مُهْتمٌّ. وفي الحديث: النَّدَمُ تَوْبةٌ، وقوم نُدَّامٌ سُدَّامٌ ونِدامٌ سِدامٌ ونَدامى سَدامى. والنَّدِيمُ: الشَّرِيبُ الذي يُنادِمه، وهو نَدْمانُه أَيضاً. ونادَمَني فلانٌ على الشراب. فهو نَدِيمي ونَدْماني؛ قال النُّعْمان بن نَضْلةَ العدويّ، ويقال للنعمان بن عَدِيٍّ وكان عُمرُ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR468 harf
* ن د م * * نَدِمَ * على ما فعل من باب طرِب وسلِم و * تَنَدَّمَ * مثله و * أَنْدَمَهُ * الله * فَنَدِمَ * ورجل * نَدْمَانُ * أي * نَادِمٌ * ويقال اليمين حِنث أو * مَنْدَمَةٌ * وقال لُبيد % ولم يُبقِ هذا الدهر في العيش مَنْدما % و * نَادَمَهُ * على الشراب فهو * نَدِيمُهُ * و * نَدْمَانُهُ * وجمع * النَّدِيم نِدَامٌ * وجمع * النَّدْمَانِ نَدَامَى * والمرأة * نَدْمَانَةٌ * والنسوة * نَدَامَى * أيضا
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.944 harf
| | ( نَدِمَ عَلَيْه ، كَفَرِحَ نَدَمًا ) ، مُحَرَّكَةً | | على القِيَاسِ ( ونَدَامَةً ) على القِياسِ أيضًا . | | ( وتَنَدَّمَ ) أَيْ : ( أَسِفَ ) . وفي الحَدِيثِ : | النَّدَمُ تَوْبَةٌ . وقال الرَّاغِبُ : | النَّدَامَةُ : التَّحَسُّرُ من تَغَيُّرِ رَأْيْ في أَمرٍ | فَائِتٍ . وقال أَبو البَقَاءِ : اسْمٌ لِلنَّدَمِ ، | وحَقِيقتَهُ أَنْ يَلُومَ نَفْسَهُ على تَفْرِيطٍ وَقَعَ | مِنْهُ ، وقال
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR390 harf
نَدِمَ عَلَى مَا فَعَلَ 1 نَدِمَ عَلَى مَا فَعَلَ ذ He grieved for what he had done; regretted it; repented of it: or he disliked it. (Msb.) نَدِيمٌ نَدِيمٌ ذ A companion in drinking; a cup-companion. (S, Msb, K.) And hence, Any convivial companion; a boon-companion. مَنْدَمٌ مَنْدَمٌ ذ Repentance: an inf. n. of نَدِمَ; see an ex. in a verse of El-Kattلl El-Kilلbee, cited voce أَىٌّ.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR862 harf
نَدِمَ نَدِمَ A ( n. ac. نَدْم 1 , نَدَم 4 , نَدَاْمَة 22t ) a. [ 'Ala ], Repented of, regretted. نَاْدَمَ نَاْدَمَ III , a. Kept company with, revelled with. أَنْدَمَ أَنْدَمَ IV , a. Exhorted, made to repent. تَنَدَّمَ تَنَدَّمَ V , a. see I . اِنْتَدَمَ اِنْتَدَمَ VIII , a. Was easy, handy. نَدْم نَدْم 1 , a. Clever, witty. - نَدَم 4 مَنْدَم 17 , see 22t . مَنْدَمَة مَنْدَمَة
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR9.939 harf
ندم نَدِمَ - يَنْدَمُ - نادِم - نادِمين - نَدَامَة نَدِمَ - يَنْدَمُ + كائن + على أمر: يألم عند ذكر خطأ فعله، ويتمنى لو لم يفعل: يشعر في نفسه بالألم وعدم الرضا والقبول، وذلك حين يذكر أنه قد فعل أمراً خطأ، قد يصيبه في المستقبل بسببه ضرر جسمي أو نفسي، ويتمنى لو لم يفعله. نَادِم: اسم فاعل صفة مشبهة من " نَدِمَ - يَنْدَمُ " نَادِمِيْن: جمع "
Tamamını oku

Sîgalar(3)

Mücavir kökler56 mücavir (76 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. صبح

    5 ortak ayet · Tan demektir

  2. سرر

    3 ortak ayet · Serer üstüne oturulan kanepe türü divandır

  3. رأي

    4 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…

  4. بحث

    1 ortak ayet · Kazımak suretiyle açılmış çukur demektir

  5. صوب

    2 ortak ayet · Sağanak yağmur demektir

  6. ندد

    1 ortak ayet · Öbek öbek develer demektir

  7. عقر

    1 ortak ayet · “Akv” derinin zedelenmesinden oluşmuş yaradır

  8. عنق

    1 ortak ayet · Onların boyunları

  9. غلل

    1 ortak ayet · Ğille, İç gömlek demektir

  10. فدي

    1 ortak ayet · Fidye

  11. غرب

    1 ortak ayet · Ğarb, Güneşin batığı yerdir

  12. سرع

    1 ortak ayet · Çabuk

Geçtiği ayetler(7)

  1. … مِنْ عِنْدِهِ فَيُصْبِحُوا عَلَى مَا أَسَرُّوا فِي أَنْفُسِهِمْ نَادِمِينَ

    Pişman olanlarKalblerinde hastalık olanların; bize bir felaket gelmesinden korkuyoruz, diyerek onlara koşuştuklarını görürsün. Olur ki, Allah, fetih verir veya katından bir emir getirir de onlar, içlerinde gizlediklerinden dolayı pişman olurlar.

  2. قَالَ عَمَّا قَلِيلٍ لَيُصْبِحُنَّ نَادِمِينَ

    Pişman olanlarAllah da buyurdu ki: Az sonra pişman olacaklar.

  3. فَعَقَرُوهَا فَأَصْبَحُوا نَادِمِينَ

    Pişman olanlarOnlar ise onu kestiler de pişman oldular.

  4. يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَأٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصِيبُوا قَوْمًا بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَى مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِينَ

    Pişman olanlarEy iman edenler; eğer bir fasık size bir haberle gelirse, onu iyice araştırın. Yoksa bilmeden bir kavme sataşırsınız da sonradan ettiğinize pişman olursunuz.

Sîga sayfası: النَّدَامَةَ
Sîga sayfası: النَّادِمِينَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökندم
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerحسر, اسف, سدم
Zıt Kökرضي
Çekirdek Özet 1Yapılan bir fiilin veya kaçırılan fırsatın ardından içine düşülen hüzün, keder ve içe kapanma hali
Çekirdek Özet 2İlahi uyarıları göz ardı edenlerin dünyada veya ahirette kaçınılmaz olarak yüzleştiği faydasız ve gecikmiş iç sarsıntı
Çekirdek Özet 3Tövbenin psikolojik ve ahlaki başlangıç noktası; geri çevrilemez sonuçlar karşısında iradenin kendini yargılaması
Kritik Hata RiskiPişmanlığın sadece duygusal bir üzüntüden ibaret görülerek, Kur'an'ın vurguladığı geri dönüşsüzlük ve telafi edilemezlik boyutunun göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ندBir araya toplanma, ayrışıp savrulma veya bir eylemin ardından ses çıkarıp eşlik etme devinimi (ندد, ندو)مToplanma, kapanma ve tutma işlevi gören mîm harfinin eklenmesiyle anlam; geçmiş bir fiilin veya ortaklığın peşinden kişinin kendi içine bükülerek kederle yoğrulması, hatanın ağırlığıyla baş başa kalması anlamına özelleşmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نfiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkEylemin failden neşet etmesini, bilincin akışını ve ortaya çıkan sonucun sürekliliğini temsil eder.
دkapı; giriş, geçiş, hareketEylemin bir eşiği aşmasını, geri dönülemez bir aşamaya ve fiili duruma geçişi simgeler.
مsu; akış, çokluk, derinlikHatanın neticesinde faili bütünüyle kuşatan derin iç kederi, toplanıp içe çöküşü ve batışı gösterir.
ندمBir eylemin eşikten geçerek geri döndürülemez bir noktaya ulaşması ve failin kendi içine bükülüp derin bir elem dalgasıyla kuşatılması hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir arada oturup içki içmek, kadeh arkadaşlığı yapmak ve ardından ayılma vaktinde yaşanan taşkınlıkların ağırlığıyla başı öne eğip kederlenmek.
Cahiliye şiiri kullanımıŞair el-Burc b. Müshir beytinde kökü kadeh ve sohbet arkadaşı anlamında kullanmıştır: ونَدْمانٍ يَزِيدُ الكأْسَ طِيباً / سقيْتُ إِذا تَغَوَّرتِ النُّجومُ
Erken Arapça kullanımNu'mân b. Nadle (veya Nu'mân b. Adî) beytinde kadeh arkadaşlığı bağlamında تنادم fiilini kullanmış, Hz. Peygamber ise meşhur hadisinde kökün ahlaki özünü النَّدَمُ تَوْبةٌ buyurarak tövbenin esası kılmıştır.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde ندم kökü, özellikle Güney ve Merkez Sami sahasında belirginleşen, Arapçaya özgü semantik derinleşmesi çok güçlü bir yapıdır. İbranicede pişmanlık ve teselli bulma anlam alanı için yaygın olarak soydaş olmayan nhm (nāḥam) kökü kullanılırken, Süryanice ve Klasik Aramicede benzer içsel dönüşler için tövbe ve iç sızısı kökleri öne çıkar. Arapçada kökün bir taraftan içki ve meclis arkadaşlığı, diğer taraftan geçmiş fiilden ötürü derin keder duyma şeklinde iki kanatlı gelişimi, bir arada bulunma ve ardından yaşanan fiilin doğurduğu ortak ve bireysel yükle ilişkilidir. Kökün Sami dillerindeki ortak arka planı, yapılan bir hareketin sonrasında ortaya çıkan içsel tutulma ve kişinin kendi benliğine dönerek dövünmesi matrisiyle açıklanabilir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir arada oturup kadeh paylaşma ve fiilin akabinde keder duymaKelimenin meclis arkadaşlığı ile geçmişe yönelik hüzün arasındaki bağı, taşkınlığın ardından gelen ayılma ve acziyete dayanır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiArapça ve Güney Sami kolunda sınırlı ve özgün semantik odakKuzeybatı Sami dillerinde doğrudan ses denkliği gösteren yaygın bir kök formu yerine farklı kökler aynı anlamı üstlenmiştir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu üçlü konsonant çatısıyla kanıtlanmış ortak bir kök tespit edilememiştir.Veri bulunamadı

Kaynak David Cohen, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ندمAnlamlıPişman olmak, kederlenmek, kadeh arkadaşı olmakYapılan bir işin ardından geri dönüşün imkânsızlığını anlayıp içe kapanmak.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
نمدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiş ve kullanımına rastlanmamıştır.Kur'an'da geçmez.
دنمAnlamlıZayıflık, küçük böcek veya kurtçukBedenin veya bir nesnenin zayıflayıp ufalması, önemsizleşmesi anlamını taşır.Kur'an'da geçmez.
دمنAnlamlıGübrelemek, izlerin silinmesi, kin gütmekYere yapışıp kalmak, birikinti oluşturmak ve zamanla izlerin birbirine karışmasıdır.Kur'an'da geçmez; kalıcılık ve yapışma yönüyle uzaktan ilişkilidir.
مندAnlamlıÇeviklik, hafiflik veya çekip almakHızlı hareket etmek, bir nesneyi bulunduğu yerden seri biçimde çekip çıkarmak.Kur'an'da geçmez.
مدنAnlamlıİkamet etmek, yerleşmek, şehir kurmakBir yerde kalıcı olmak, kale ve medeniyet inşa etmek, itaate girmek.Kur'an'da türevleri geçer; kök olarak Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ندمMerkezPişmanlık ve içsel kederYapılan eylemin geri alınamayacağını kavrayıp failin kendi kendini kınamasıdır.Hatanın ve eylemin doğrudan failin iradesine bağlanmasından doğan elem.
حسرKomşuİmkânsızlık ve tükeniş hüznüGücün ve imkânın tükenmesi sonucu eli kolu bağlı kalmaktan doğan iç yanmasıdır.Ortaya çıkan tablonun büyüklüğü karşısında failin dermansız kalması yönü öne çıkar.
اسفKomşuÖfkeyle karışık derin üzüntüİçinde kızgınlık, gazap veya şiddetli hüzün barındıran tepkisel kederdir.Başkasına duyulan kızgınlığın veya elden giden sevgi nesnesinin ardından hissedilir.
سدمKomşuHareketsiz bırakan kederKişiyi konuşamaz, kıpırdayamaz hale getiren ağır ve boğucu tasa durumudur.Pişmanlığın bedeni felç eden, insanı mefluç bırakan ağırlık boyutunu vurgular.
رضيZıtRıza ve hoşnutlukMeydana gelen sonuçtan bütünüyle memnun kalmak, nefsin itirazsız mutmain olmasıdır.Eylemin neticesine seve seve teslim olma ve iç huzurunu koruma halidir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaندمPişmanlık, geçmişe kederlenmeYapılan işin kötülüğünü fark edip geri dönüşsüzlük karşısında duyulan içsel ızdırap.Kesin
Latincepaenitentia, remorsusPişmanlık, vicdan azabıVicdanın kendi kendini kemirmesini karşılar; kadeh arkadaşlığı kök bağlamını içermez.Güçlü
İngilizceregret, remorse, repentancePişmanlık, esef, vicdan azabıRegret zihinsel esefi, remorse içsel kemirilmeyi, repentance tövbe boyutunu karşılar.Kesin
AlmancaReue, BedauernPişmanlık, kederlenmeReue ahlaki ve içsel yüzleşmeyi, Bedauern ise kayıp karşısındaki üzüntüyü ifade eder.Güçlü
Fransızcarepentir, remordsPişmanlık, nedametVicdanın geçmişteki fiile dönük sızısını ve suçluluk bilincini çok iyi yansıtır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
نَادِمِينَ / النَّادِمِينَDünyada işlenen cürüm sonrası yaşanan çaresiz pişmanlıkKardeşini öldüren Kâbil'in ceset karşısında içine düştüğü telafisiz çöküş (Mâide 5:31).
نَادِمِينَDünyevi azabın veya helakin inişiyle beliren gecikmiş pişmanlıkPeygamberleri yalanlayan inkârcıların cezayı fiilen görünce kapıldıkları telaş (Mü'minûn 23:40, Şuarâ 26:157).
النَّدَامَةَAhirette azapla yüzleşince hissedilen ve içe gömülen kahredici nedametKıyamet günü azabı görünce pişmanlığı dışa vuramayıp içine atan zalimlerin hali (Yûnus 10:54, Sebe' 34:33).
نَادِمِينَHatalı siyasi veya toplumsal tercihler neticesinde içine düşülen utanç ve pişmanlıkMünafıkların stratejik hezimetleri veya fasıkın getirdiği habere uymanın doğuracağı yıkım (Mâide 5:52, Hucurât 49:6).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTövbenin rükünleri ve ahiretteki pişmanlığın hükümsüzlüğüYe's anında ve ahirette ortaya çıkan nedametin imana veya cezadan kurtuluşa fayda sağlayıp sağlamayacağı.İrade hürriyeti varken duyulan pişmanlık ile zorunluluk karşısında beliren pişmanlığın ontolojik ayrımı.
FıkıhTövbenin geçerlilik şartları ve suçtan rücûFailin ikrarından dönmesi veya kul hakkına tealluk eden fiillerde nedametin hukuki cezayı düşürüp düşürmeyeceği.Kalbi bir eylem olan pişmanlığın telafi, tazmin ve vazgeçme şartlarıyla somutlaşması.
TefsirAhirette nedametin gizlenmesi meselesiYûnus 10:54 ve Sebe' 34:33 ayetlerindeki pişmanlığı gizleme ifadesinin korkudan mı yoksa utançtan mı kaynaklandığı.Kederin büyüklüğü karşısında nutkun tutulması ve suçun dehşetinin ruhu teslim alması.
HadisTövbenin mahiyetiPişmanlığın tövbenin bizzat kendisi veya en büyük rüknü olarak tarif edilmesi.Şekli istiğfardan ziyade, kalbin işlenen günahtan ötürü derin bir sarsıntı yaşaması gerekliliği.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTövbe ve ahlaki arınmaManevi özkıyas ve iç muhasebeGünah döngüsünü kırarak ıslahı başlatmakKişinin geçmişteki isyanının ağırlığını fark edip Allah'a yönelmesinin psikolojik motorudur.Kesin
İlmiEpistemik yanılgı ve cehaletYanlış varsayımla yüzleşmeHatalı bilgiyi terk edip gerçeğe teslim olmakİnat ve önyargıyla savunulan bir iddianın çöküşü karşısında aklın içine düştüğü hüsrandır.Güçlü
SiyasiYanlış ittifaklar ve stratejik körlükSiyasi hüsran ve tecritİktidar hesaplarının geri tepmesiyle yüzleşmekDüşmanı dost edinip menfaat uman odakların hezimete uğradıklarında yaşadıkları çöküştür.Güçlü
İktisadiAldanma ve telafisiz servet kaybıBatık yatırım ve iflas hüznüKaynakların heba edildiğini idrak etmekYanlış kararlar ve fırsatçılık neticesinde sermayesini ve itibarını tamamen kaybeden failin aczidir.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTersinmez termodinamik süreç ve entropi artışıBir sistemin geri çevrilemez bir durum değişikliğine uğraması ve başlangıçtaki saf enerji durumuna geri dönememesi.Güçlü
Beşeri bilimlerBilişsel çelişki ve telafisiz suçluluk psikolojisiFailin kendi ahlaki idealleriyle örtüşmeyen eylemi gerçekleştirdikten sonra yaşadığı ağır içsel çatışma ve çaresizlik.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün sadece basit, anlık bir üzüntü veya sözlü bir özür dileme derekesine indirilmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamEylemin sonuçlarının kaçınılmaz biçimde tahakkuk ettiği, geri dönüş kapısının kapandığı anda tüm benliği kaplayan ontolojik çöküş ve kendini yargılama hali.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAhiretteki veya helak anındaki nedametin bir tür bağışlanma vesilesi sayılabileceği zannı ve pişmanlığın telafi edici amellerden kopuk soyut bir his gibi algılanması.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan psikolojisine, eylem-sorumluluk bağına ve geri çevrilemez akıbete dair kurduğu ahlaki mimariyi en çıplak haliyle gösterir; insanın dünyada kendi eliyle inşa ettiği felaketle yüzleşmesini resmeder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnkârcı kavimlerin helak sahnelerinde, Kâbil örneğinde olduğu gibi ilk cürüm kıssalarında, münafıkların basiretsiz siyasetlerinin anlatıldığı pasajlarda ve ahiret yargılaması sahnelerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kötülüğün ve haksızlığın faile kâr kalacağı yanılgısını yıkar; vaktinde yapılmayan tevazu ve tövbenin, vakti geçtiğinde hiçbir fayda sağlamayan kahredici bir nedamete dönüşeceğini kesin biçimde ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamKadeh arkadaşlığı sonrasında sarhoşluk geçince içine düşülen hüzün, keder ve başı öne eğme hali.
  • Soyut anlamYapılan bir hatanın veya kaçırılan imkânın geri dönülemezliği karşısında bilincin kendi içine bükülerek yaşadığı derin suçluluk ve elem.
  • Sistematik karşılıkGecikmiş idrakin fayda vermediği eşikte ortaya çıkan, tövbe edilirse arındıran, ertelenirse helak eden ahlaki ve hukuki kırılma noktası.
  • LaTeX modeliN=lim⁡t→tc+(Φ(a)⋅[t>tc]⋅∇Ψ)
  • LaTeX açıklamasıModelde a failin gerçekleştirdiği geri çevrilemez eylemi, Φ(a) bu eylemin doğurduğu nesnel faturayı, tc tövbe ve telafi imkânının bittiği kritik zaman eşiğini temsil eder. Zaman bu eşiği aştığında [t>tc] çarpanı devreye girerek telafisizliği kesinleştirir; ∇Ψ ise failin kendi iç dünyasında oluşan derin suçluluk ve nedamet gradyanını, yani N değerini gösterir. Eşik aşıldıktan sonraki nedamet faili kurtarmaz, sadece içsel ızdırabı sonsuza yaklaştırır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن