ندم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-د-م3 sîga, 56 mücavir kök, 7 ayet, 6 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عنقغربرأيصوبالنَّادِمِينَندمصبحسررغللعقربحثسرع

KökSîga 3Ayet 7Sure 6Mücavir 56

▶ Ağı aç (3B)

ندم

ن - د - م

KÖK
  • 7 geçiş
  • 7 ayet
  • 3 sîga
  • 13 sözlük

“Redm” kumaşa dikilen yama, “nedm” arkadaş, içki arkadaşlığı demektir. İçki arkadaşlığından doğan pişmanlıktan dolayı “pişmanlık” anlamı kazanmıştır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Redm” kumaşa dikilen yama, “nedm” arkadaş, içki arkadaşlığı demektir. İçki arkadaşlığından doğan pişmanlıktan dolayı “pişmanlık” anlamı kazanmıştır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.378 harf
باب الدال والنون والميم معهما ن د م، م د ن، د م ن مستعملات ندم: النَّدَمُ والنَّدامة واحد، ونَدِمَ فلان فهو نادِمٌ سادِمٌ، وهو نَدْمانُ سَدْمانُ أي نادِمٌ مُهتَمٌّ، وجمعُة نَدامَى سَدامَى ونِدامٌ سِدامٌ. ونَديم الرجلِ: شَريبُه ونَدْمانُه، وجمعُه النُدَماء والنَّدامَى. والتَنَدُّمُ: التَحَسُّر، وهو أن يتَّبِعَ الإنسانُ أمراً نَدَماً، وقيل: التَقَدُّمُ قبل التَنَدُّم. مدن: المدينة فَعليةٌ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR528 harf
نَدِمَ على ما فعل نَدَماً ونَدامَةً، وتَنَدَّمَ مثله. وفي الحديث: "النَدَمُ توبةٌ". وأَنْدَمَهُ الله فنَدِمَ. ورجلٌ نَدْمانٌ، أي نادِمٌ. ويقال: اليمين حِنْثٌ أو مَنْدَمَةٌ. قال لبيد: ولم يُبْقِ الدهرُ في العيش مَنْدَما ونادَمَني فلان على الشراب، فهو نَديمي ونَدْماني. قال الشاعر: فإنْ كنتَ نَدْماني فبالأكبرِ اسْقِني ولا تَسْقِني بالأصغرِ المُتَثَـلِّـمِ وجمع النديم: نِدامٌ. وجمع الندمانِ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR3.504 harf
د ن م دنم ، دمن ، مدن ، ندم ، مند : مستعملة . دنم : أبو عُبيد عن الفراء : رجل دِنَّمةٌ ودِنَّامَةٌ إذا كان قصيراً ندم . ( ندم ) : وقال ابن الأعرابيّ : النَّدَبُ والنَّدَمُ الأَثر . وقال أَبو عَمرو يقال : خُذْ ما انْتَدَمَ وانْتَدَب وأَوْهَفَ أَي خُذْ ما تَيَسَّر . وقال الليث : النَّدَمُ النَّدامةُ تقول : نَدِمَ فهو نادِمٌ سادمٌ وهو نَدْمانُ سَدْمانُ أي نادِمٌ مُهْتَمٌّ ، والجميع نَدامَى سَدامَى ،
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.587 harf
(باب النون والدال وما يثلثهما) (ندر) النون والدال والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على سُقوط شيءٍ أو إسقاطه. ونَدَر الشّيءُ: سقط. قال الهُذَلي([1]): وإذا الكُماةُ تَنادَرُوا طعنَ الكُلَى *** نَدْرَ البِكَارةِ في الجزاء المُضْعَفِ([2])أي أُهدِرت دماؤُهم كما تُنْدَر البِكارة في الدِّية. وأنا ألقى فلاناً في النَّدْرة والنَّدَرة([3])، إذا كنت تلقاه في الأيام، فكأنَّ تلك اللقاءة كانت ندرت، أي سقطتْ. وضَربَه
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR314 harf
- الندم والندامة: التحسر من تغير رأي في أمر فائت. قال تعالى: ﴿فأصبح من النادمين﴾ [المائدة/31] وقال: ﴿عما قليل ليصبحن نادمين﴾ [المؤمنون/40] وأصله من منادمة الحزن له. والنديم والندمان والمنادم يتقارب. قال بعضهم: المندامة والمداومة يتقاربان. وقال بعضهم: الشريبان سميا نديمين لما يتعقب أحوالهما من الندامة على فعليهما.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR171 harf
ن د م ندم على الأمر ندماً وندامةً وتندّمت وندّمني عليه كذا وأنا ناد ومتندّم‏.‏ ونادمه على الشّراب منادمة ونداماً وتنادموا عليه وهو نديم وندمان وهم ندامى وندماء وندامٌ‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.797 harf
نَدِمَ على الشيء ونَدِمَ على ما فعل نَدَماً ونَدامةً وتَنَدَّمَ: أَسِفَ. ورجل نادِمٌ سادِمٌ ونَدْمانُ سَدْمانُ أَي نادِمٌ مُهْتمٌّ. وفي الحديث: النَّدَمُ تَوْبةٌ، وقوم نُدَّامٌ سُدَّامٌ ونِدامٌ سِدامٌ ونَدامى سَدامى. والنَّدِيمُ: الشَّرِيبُ الذي يُنادِمه، وهو نَدْمانُه أَيضاً. ونادَمَني فلانٌ على الشراب. فهو نَدِيمي ونَدْماني؛ قال النُّعْمان بن نَضْلةَ العدويّ، ويقال للنعمان بن عَدِيٍّ وكان عُمرُ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR468 harf
* ن د م * * نَدِمَ * على ما فعل من باب طرِب وسلِم و * تَنَدَّمَ * مثله و * أَنْدَمَهُ * الله * فَنَدِمَ * ورجل * نَدْمَانُ * أي * نَادِمٌ * ويقال اليمين حِنث أو * مَنْدَمَةٌ * وقال لُبيد % ولم يُبقِ هذا الدهر في العيش مَنْدما % و * نَادَمَهُ * على الشراب فهو * نَدِيمُهُ * و * نَدْمَانُهُ * وجمع * النَّدِيم نِدَامٌ * وجمع * النَّدْمَانِ نَدَامَى * والمرأة * نَدْمَانَةٌ * والنسوة * نَدَامَى * أيضا
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.944 harf
| | ( نَدِمَ عَلَيْه ، كَفَرِحَ نَدَمًا ) ، مُحَرَّكَةً | | على القِيَاسِ ( ونَدَامَةً ) على القِياسِ أيضًا . | | ( وتَنَدَّمَ ) أَيْ : ( أَسِفَ ) . وفي الحَدِيثِ : | النَّدَمُ تَوْبَةٌ . وقال الرَّاغِبُ : | النَّدَامَةُ : التَّحَسُّرُ من تَغَيُّرِ رَأْيْ في أَمرٍ | فَائِتٍ . وقال أَبو البَقَاءِ : اسْمٌ لِلنَّدَمِ ، | وحَقِيقتَهُ أَنْ يَلُومَ نَفْسَهُ على تَفْرِيطٍ وَقَعَ | مِنْهُ ، وقال
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR390 harf
نَدِمَ عَلَى مَا فَعَلَ 1 نَدِمَ عَلَى مَا فَعَلَ ذ He grieved for what he had done; regretted it; repented of it: or he disliked it. (Msb.) نَدِيمٌ نَدِيمٌ ذ A companion in drinking; a cup-companion. (S, Msb, K.) And hence, Any convivial companion; a boon-companion. مَنْدَمٌ مَنْدَمٌ ذ Repentance: an inf. n. of نَدِمَ; see an ex. in a verse of El-Kattلl El-Kilلbee, cited voce أَىٌّ.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR862 harf
نَدِمَ نَدِمَ A ( n. ac. نَدْم 1 , نَدَم 4 , نَدَاْمَة 22t ) a. [ 'Ala ], Repented of, regretted. نَاْدَمَ نَاْدَمَ III , a. Kept company with, revelled with. أَنْدَمَ أَنْدَمَ IV , a. Exhorted, made to repent. تَنَدَّمَ تَنَدَّمَ V , a. see I . اِنْتَدَمَ اِنْتَدَمَ VIII , a. Was easy, handy. نَدْم نَدْم 1 , a. Clever, witty. - نَدَم 4 مَنْدَم 17 , see 22t . مَنْدَمَة مَنْدَمَة
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR9.939 harf
ندم نَدِمَ - يَنْدَمُ - نادِم - نادِمين - نَدَامَة نَدِمَ - يَنْدَمُ + كائن + على أمر: يألم عند ذكر خطأ فعله، ويتمنى لو لم يفعل: يشعر في نفسه بالألم وعدم الرضا والقبول، وذلك حين يذكر أنه قد فعل أمراً خطأ، قد يصيبه في المستقبل بسببه ضرر جسمي أو نفسي، ويتمنى لو لم يفعله. نَادِم: اسم فاعل صفة مشبهة من " نَدِمَ - يَنْدَمُ " نَادِمِيْن: جمع "
Maddenin bağlantısı

ندم نَدِمَ - يَنْدَمُ - نادِم - نادِمين - نَدَامَة نَدِمَ - يَنْدَمُ + كائن + على أمر: يألم عند ذكر خطأ فعله، ويتمنى لو لم يفعل: يشعر في نفسه بالألم وعدم الرضا والقبول، وذلك حين يذكر أنه قد فعل أمراً خطأ، قد يصيبه في المستقبل بسببه ضرر جسمي أو نفسي، ويتمنى لو لم يفعله. نَادِم: اسم فاعل صفة مشبهة من " نَدِمَ - يَنْدَمُ " نَادِمِيْن: جمع " نادِم " نَدَامَة - النَّدامَة: على وزن "فَعالة" اسم فعل مبالغة من " نَدِمَ - يَنْدَمُ ": الشعور بالألم وعدم الرضا والقبول لأمر مخصوص. واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشعور بالحزن والأسى والأسف "، وهي: حَسِرَ - يَحْسَرُ، نَدِمَ - يَنْدَم، أَسِفَ- يَأْسَف، حَزِنَ - يَحْزَنُ، أَوِهَ - يَأْوَه، أَسِيَ - يَأْسى نادم - نادمين يصبح نادم ﴿فبعث الله غرابا يبحث في الأرض ليريه كيف يواري سوأة أخيه قال ياويلتا أعجزت أن أكون مثل هذا الغراب فأواري سوأة أخي فأصبح من النادمين(31)﴾ المائدة ﴿فترى الذين في قلوبهم مرض يسارعون فيهم يقولون نخشى أن تصيبنا دائرة فعسى الله أن يأتي بالفتح أو أمر من عنده فيصبحوا على ما أسروا في أنفسهم نادمين(52)﴾ المائدة ﴿قال عما قليل ليصبحن نادمين(40)﴾ المؤمنون ﴿فعقروها فأصبحوا نادمين(157)﴾ الشعراء ﴿ياأيها الذين آمنوا إن جاءكم فاسق بنبإ فتبينوا أن تصيبوا قوما بجهالة فتصبحوا على ما فعلتم نادمين(6)﴾ الحجرات الندامة ﴿ولو أن لكل نفس ظلمت ما في الأرض لافتدت به وأسروا الندامة لما رأوا العذاب وقضي بينهم بالقسط وهم لا يظلمون(54)﴾ يونس ﴿وقال الذين استضعفوا للذين استكبروا بل مكر الليل والنهار إذ تأمروننا أن نكفر بالله ونجعل له أندادا وأسروا الندامة لما رأوا العذاب وجعلنا الأغلال في أعناق الذين كفروا هل يجزون إلا ما كانوا يعملون (33)﴾ سبأ مختار الصحاح ● [ندم] ن د م: نَدِمَ على ما فعل من باب طرِب وسلِم و تَنَدَّمَ مثله و أَنْدَمَهُ الله فَنَدِمَ ورجل نَدْمَانُ أي نَادِمٌ ويقال اليمين حِنث أو مَنْدَمَةٌ وقال لُبيد ولم يُبقِ هذا الدهر في العيش مَنْدما و نَادَمَهُ على الشراب فهو نَدِيمُهُ و نَدْمَانُهُ وجمع النَّدِيم نِدَامٌ وجمع النَّدْمَانِ نَدَامَى والمرأة نَدْمَانَةٌ والنسوة نَدَامَى أيضا وقيل المُنَادَمةُ مقلوبة من المُدَامَنة لأنه يُدمِن شُرب مع نديمه الراغب ندم - الندم والندامة: التحسر من تغير رأي في أمر فائت. قال تعالى: }فأصبح من النادمين﴿[المائدة/31] وقال:﴾عما قليل ليصبحن نادمين{ [المؤمنون/40] وأصله من منادمة الحزن له. والنديم والندمان والمنادم يتقارب. قال بعضهم: المندامة والمداومة يتقاربان. وقال بعضهم: الشريبان سميا نديمين لما يتعقب أحوالهما من الندامة على فعليهما. ملخص اللسان 1) نَدِمَ على الشيء ونَدِمَ على ما فعل نَدَماً ونَدامةً وتَنَدَّمَ: أَسِفَ. ورجل نادِمٌ سادِمٌ ونَدْمانُ سَدْمانُ أَي نادِمٌ مُهْتمٌّ.ويقال في النَّدَم: نَدْمان أَيضاً، فلا يكون إِتْباعاً لِخَزايا، بل جمعاً برأْسه، والمرأَة نَدْمانةٌ، والنسوة نَدامَى 2) والنَّدِيمُ: الشَّرِيبُ الذي يُنادِمه، وهو نَدْمانُه أَيضاً. ونادَمَني فلانٌ على الشراب. فهو نَدِيمي ونَدْماني ،وجمعُ النَّدِيم نِدامٌ، وجمع النِّدامِ نَدامَى ،ونادَمَ الرجل مُنادَمةً ونِداماً: جالَسه على الشراب. والنَّدِيمُ: المُنادِمُ، والجمع نُدَماءُ، وكذلك النَّدْمانُ، والجمع نَدامى ونِدامٌ والأُنثى نَدْمانةٌ، وقد يكون النَّدْمان واحداً وجمعاً،النَّدامى جمع نَدْمانٍ، وهو النَّدِيمُ الذي يُرافِقُك ويُشارِبُك. 3) والنَّدَبُ والنَّدَمُ: الأَثرُ 4) والتَّنَدُّم: أَن يَتَّبع الإِنسان أَمراً نَدَماً. لسان العرب ● - ندم: نَدِمَ على الشيء ونَدِمَ على ما فعل نَدَماً ونَدامةً وتَنَدَّمَ: أَسِفَ. ورجل نادِمٌ سادِمٌ ونَدْمانُ سَدْمانُ أَي نادِمٌ مُهْتمٌّ. وفي الحديث: النَّدَمُ تَوْبةٌ، وقوم نُدَّامٌ سُدَّامٌ ونِدامٌ سِدامٌ ونَدامى سَدامى. والنَّدِيمُ: الشَّرِيبُ الذي يُنادِمه، وهو نَدْمانُه أَيضاً. ونادَمَني فلانٌ على الشراب. فهو نَدِيمي ونَدْماني؛ قال النُّعْمان بن نَضْلةَ العدويّ، ويقال للنعمان بن عَدِيٍّ وكان عُمرُ اسْتَعْمَلَهم على مَيْسانَ: فإِن كنتَ نَدْماني فبالأَكْبَرِ اسْقِني، ولا تَسْقِني بالأَصْغَر المُتَثَلِّمِ لعلّ أَميرَ المؤمنينَ يَسُوءُه تنادُمُنا في الجَوْسَقِ المُتَهَدِّمِ قال: ومثله للبُرْجِ بن مُسْهِرٍ: ونَدْمانٍ يَزِيدُ الكأْسَ طِيباً، سقيْتُ إِذا تَغَوَّرتِ النُّجومُ قال: وشاهدُ نَديمٍ قولُ البُرَيْق الهذلي: زُرنا أَبا زيدٍ، ولا حيَّ مِثْله، وكان أَبو زيدٍ أَخي ونَدِيمي وجمعُ النَّدِيم نِدامٌ، وجمع النِّدامِ نَدامَى. وفي الحديث: مَرْحَباً بالقوم غيرَ خَزايا ولا نَدامى أَي نادِمِينَ، فأَخرجه على مذهبهم في الإِتباع بِخَزايا، لأَن النَّدامى جمع نَدْمانٍ، وهو النَّدِيمُ الذي يُرافِقُك ويُشارِبُك. ويقال في النَّدَم: نَدْمان أَيضاً، فلا يكون إِتْباعاً لِخَزايا، بل جمعاً برأْسه، والمرأَة نَدْمانةٌ، والنسوة نَدامَى. ويقال: المُنادَمةُ مقلوبةٌ من المُدامَنةِ، لأَنه يُدْمِنُ شُرْبَ الشراب مع نَدِيمه، لأَن القلب في كلامهم كثير كالقِسيِّ من القُوُوسِ، وجَذَب وجَبَذَ، وما أَطْيَبَه وأَيْطَبَه، وخَنِزَ اللحمُ وخَزِنَ، وواحِدٌ وحادٍ. ونادَمَ الرجل مُنادَمةً ونِداماً: جالَسه على الشراب. والنَّدِيمُ: المُنادِمُ، والجمع نُدَماءُ، وكذلك النَّدْمانُ، والجمع نَدامى ونِدامٌ، ولا يجمع بالواو والنون، وإِن أَدخلت الهاء في مؤنثه؛ قال أَبو الحسن: إِنما ذلك لأَن الغالب على فَعْلانَ أَن يكون أُنثاه بالأَلف نحو رَيَّان ورَيَّا وسَكْرانَ وسَكْرَى، وأَما بابُ نَدْمانةٍ وسَيْفانةٍ فيمن أَخَذه من السيف ومَوْتانةٍ فعزيزٌ بالإِضافة إلى فَعْلان الذي أُنثاه فَعْلى، والأُنثى نَدْمانةٌ، وقد يكون النَّدْمان واحداً وجمعاً؛ وقول أَبي محمد الخذْلميِّ: فذاكَ بعدَ ذاكِ من نِدامِها فسره ثعلب فقال: نِدامُها سَقْيُها. والنََيْدَمانُ: نبت. والنَّدَبُ والنَّدَمُ: الأَثرُ. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: إِياكم ورَضاع السَّوْء فإِنه لا بُدَّ من أَنْ يَنْتَدِمَ يوماً مّا أَي يظهر أَثرُه. والنَّدَم: الأَثَر، وهو مثل النَّدَب، والباء والميم يتبادلان، وذكره الزمخشري بسكون الدال من النَّدْمِ، وهو الغَمّ اللازم إِذ يَنْدَم صاحبُه لما يَعْثر عليه من سوء آثاره. ويقال: خُذْ ما انتَدَم وانتَدَب وأَوْهَف أَي خُذْ ما تَيسَّر. والتَّنَدُّم: أَن يَتَّبع الإِنسان أَمراً نَدَماً. يقال: التقَدُّم قبل التنَدُّم؛ وهذا يروى عن أَكثم بن صَيفي أَنه قال: إِن أَردتَ المُحاجَزة فقبْل المُناجزة؛ قال أَبو عبيد: معناه انجُ بنفسك قبل لِقاء من لا قِوامَ لك به، قال: وقال الذي قتلَ محمدَ بن طلحة بن عبيد الله يوم الجمَل:يُذَكِّرُني حاميمَ، والرُّمْحُ شاجرٌ، فهلاَّ تَلا حاميمَ قبلَ التقدُّم وأَندَمه اللهُ فنَدِم. ويقال: اليَمين حِنْثٌ أَو مَنْدَمة؛ قال لبيد: وإِلا فما بالمَوْتِ ضُرٌّ لأَهْلِه، ولم يُبْقِ هذا الأَمرُ في العَيْش مَنْدَما مقاييس اللغة: (ندم) النون والدال والميم كلمةٌ تدلُّ على تَفَكُّنٍ لشيءٍ قد كان([11]). يقال: ندِم عليه نَدَماً ونَدامةً. وشَرِيبُ الرّجلِ: مُنادِمُهُ ونديمُه([12]). وقال ناسٌ: المنادمة مقلوب المدامنة، وذلك إدمان الشَّراب. وفيه نظر. وناسٌ يقولون: كان الشَّرِيبانِ يكونُ من أحدهما بعضُ ما يُنْدَم عليه، فلذلك سمِّيا نديمين. القاموس المحيط: نَدِمَ عليه، كفَرِحَ، نَدَماً ونَدامةً وتَنَدَّمَ أسِفَ، فهو نادِمٌ ونَدْمانُ ج كَسكارَى وكِتابٍ وزُنَّارٍ. والنَّديمُ والنَّديمةُ: المُنادِمُ ج: نُدَماءُ، كالنَّدْمانِ ج: نَدامَى ونِدامٌ، وقد يكونُ النَّدْمانُ جَمْعاً. ومحمدُ بنُ حَسَنِ بنِ أبيِ بَكْرِ بنِ نَدِيمَة، كسَفينةٍ: أبو بَكْرٍ الصَّيْدَلانِيُّ، شيخُ السَّمْعانِيِّ. ونادَمَه مُنادَمَةً ونِداماً: جالَسَه على الشَّرابِ. والنَّدْمُ: الكَيِّسُ الظّريفُ، وبالتحريكِ: الأَثَرُ. وخُذْ ما انْتَدَمَ، أي: ما تَيَسَّرَ. تاج العروس: ( ندم عليه كفرح ندما ) محركة على القياس ( وندامة ) على القياس أيضا ( وتندم ) أي ( أسف ) وفى الحديث الندم توبة وقال الراغب الندامة التحسر من تغير رأى في أمر فائت وقال أبو البقاء اسم للندم وحقيقته ان يلوم نفسه على تفريط وقع منه وقال غيره غم يصحب الانسان يتمنى ان ما وقع منه لم يقع ( فهو نادم ) سادم أي مهتم ( وندمان ) سدمان كذلك هذا قول كثير من أهل اللغة وأنكره بعضهم فقال الندمان لا يكون الا من المنادمة نقله شيخنا ( ج ) ندامى ( كسكارى ) ومنه الحديث غير خزا ياولا ندامى أي غير نادمين وفى المحتسب لا بن جنى وكأنه محرف عن ندامين ثم أبد لوا النون ياء وأدغمو افيها ياء فعاليل ثم حذفوا احدى الياءين تحفيفا ثم أبدلوا من الكسرة فتحة ومن الياء الفا فصار ندامى ( و ) قوم ندام سدام مشل ( كتاب و ) ندام سدام مثل ( زنار والنديم والنديمة المنادم ) فعيل بمعنى مفاعل لانه من نادمه على الشراب فهو نديمه ونديمته وليست التاء للتأنيث قال البريق الهذلى زرنا أبا زيد ولاحى مثله * وكان أبو زيد أخى ونديمى ( ج ندماء ) ككوماء ووقع في نسخة شيخنا ندمان ومثله بقضبان وهو صحيح أيضا ( كالندمان ) بالفتح متفق عليه وهو الذى يرافقك ويشاربك : وأنشد الجوهرى للنعمان بن نضلة العدوى فان كنت ندمانى فبالاكبرا سقنى * ولا تسقني بالاصغر المتثلم * قلت ومثله للبرج بن مسهر : وندمان يزيد الكاس طيبا * سقيت إذا تغورت النجوم ( ج ندامى ) كسكارى وأنشد ابن جنى في المحتسب لعمري لئن انزفتم أو صحوتم * لبئس الندامى كنتم آل ابجرا ( وندام ) بالكسر ولايجمع بالواو والنون وان ادخلت الهاء في مؤنثه قال أبو الحسن انما ذلك لان الغالب على فعلان أن يكون انثاه بالالف نحو ريان وريا وسكران وسكرى وأما باب ندمانة وموتانة وسيفانة فيمن أخذه من السيف فعزيز بالاضافة الى فعلان الذى أثناه فعلى وفى الصحاح جمع النديم ندام وجمع الندمان ندامى ( وقد يكون الندمان جمعا ) نقله ابن سيده ( ومحمد بن حسن بن أبى بكر ابن نديمة كسفينة أبو بكر الصيد لانى شيخ ) أبى سعيد بن ( السمعاني ) وقد روى عن أبى الخير بن أبى عمر ان قال الحافظ وهو فرد ( ونادمه منادمة ونداما ) بالكسر ( جالسه على الشراب ) هذا هو الاصل ثم استعمل في كل مسامرة قال الجوهرى ويقال المنادمة مقلوبة من المدامنة لانه يدمن شرب الشراب مع نديمه لان القلب في كلامهم كثير ( والندم ) بالفتح ( الكيس الظريف ) كالندب بالباء ( و ) الندب ( بالتحريك الاثر ) كالندب والباء والميم يتبادلان كثيرا ( وخذما انتدم ) وانتدب وأوهف ( أي ما تيسر ) * ومما يستدرك عليه امرأة ندمى من الندم لاند مانة كما جزم به في المصباح وقيل يقال ذلك على لغة بنى اسد فانهم يجوزونه في كل فعلان ويجمع النديم أيضا على ئدمان كقضيب وقضبان وامرأة ئدمانة من المنادمة نقله ابن مالك ولم يختلف فيه والنسوة ندامى أيضا كما في الصحاح والتنادم المنادمة على الشراب ومنه قول النعمان بن نضلة لعل أمير المؤمنين يسوءه * تناد منا في الجوسق المتهدم والندام بالكسر السقى وبه فسر ثعلب قول أبى محمد الحذلمى * فذاك بعد ذاك من ندامها * وفى حديث عمر رضى الله عنه اياكم ورضاع السوء فانه لابد من ان ينتدم يوماما أي يظهر أثره وهو من الندم محركة الاثر وقال الزمخشري من الندم بالفتح وهو الغم اللازم إذ يندم صاحبه لما يعثر عليه من سوء آثاره وتندم تتبع أمر اندما وأندمه الله فندم ويقال اليمين حنث أو مندمة وأنشد الجوهرى للبيد : والافما بالموت ضر لاهله * ولم يبق هذا الامر في العيش متدما والنيدمان نبت

Sîgalar(3)

Mücavir kökler56 mücavir (76 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. صبح

    5 ortak ayet · Tan demektir

  2. سرر

    3 ortak ayet · Serer üstüne oturulan kanepe türü divandır

  3. رأي

    4 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…

  4. بحث

    1 ortak ayet · Kazımak suretiyle açılmış çukur demektir

  5. صوب

    2 ortak ayet · Sağanak yağmur demektir

  6. ندد

    1 ortak ayet · Öbek öbek develer demektir

  7. عقر

    1 ortak ayet · “Akv” derinin zedelenmesinden oluşmuş yaradır

  8. عنق

    1 ortak ayet · Onların boyunları

  9. غلل

    1 ortak ayet · Ğille, İç gömlek demektir

  10. فدي

    1 ortak ayet · Fidye

  11. غرب

    1 ortak ayet · Ğarb, Güneşin batığı yerdir

  12. سرع

    1 ortak ayet · Çabuk

Geçtiği ayetler(7)

  1. … مِنْ عِنْدِهِ فَيُصْبِحُوا عَلَى مَا أَسَرُّوا فِي أَنْفُسِهِمْ نَادِمِينَ

    Pişman olanlarKalblerinde hastalık olanların; bize bir felaket gelmesinden korkuyoruz, diyerek onlara koşuştuklarını görürsün. Olur ki, Allah, fetih verir veya katından bir emir getirir de onlar, içlerinde gizlediklerinden dolayı pişman olurlar.

  2. قَالَ عَمَّا قَلِيلٍ لَيُصْبِحُنَّ نَادِمِينَ

    Pişman olanlarAllah da buyurdu ki: Az sonra pişman olacaklar.

  3. فَعَقَرُوهَا فَأَصْبَحُوا نَادِمِينَ

    Pişman olanlarOnlar ise onu kestiler de pişman oldular.

  4. يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَأٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصِيبُوا قَوْمًا بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَى مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِينَ

    Pişman olanlarEy iman edenler; eğer bir fasık size bir haberle gelirse, onu iyice araştırın. Yoksa bilmeden bir kavme sataşırsınız da sonradan ettiğinize pişman olursunuz.

Sîga sayfası: النَّدَامَةَ
Sîga sayfası: النَّادِمِينَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökندم
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerحسر, اسف, سدم
Zıt Kökرضي
Çekirdek Özet 1Yapılan bir fiilin veya kaçırılan fırsatın ardından içine düşülen hüzün, keder ve içe kapanma hali
Çekirdek Özet 2İlahi uyarıları göz ardı edenlerin dünyada veya ahirette kaçınılmaz olarak yüzleştiği faydasız ve gecikmiş iç sarsıntı
Çekirdek Özet 3Tövbenin psikolojik ve ahlaki başlangıç noktası; geri çevrilemez sonuçlar karşısında iradenin kendini yargılaması
Kritik Hata RiskiPişmanlığın sadece duygusal bir üzüntüden ibaret görülerek, Kur'an'ın vurguladığı geri dönüşsüzlük ve telafi edilemezlik boyutunun göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ندBir araya toplanma, ayrışıp savrulma veya bir eylemin ardından ses çıkarıp eşlik etme devinimi (ندد, ندو)مToplanma, kapanma ve tutma işlevi gören mîm harfinin eklenmesiyle anlam; geçmiş bir fiilin veya ortaklığın peşinden kişinin kendi içine bükülerek kederle yoğrulması, hatanın ağırlığıyla baş başa kalması anlamına özelleşmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نfiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkEylemin failden neşet etmesini, bilincin akışını ve ortaya çıkan sonucun sürekliliğini temsil eder.
دkapı; giriş, geçiş, hareketEylemin bir eşiği aşmasını, geri dönülemez bir aşamaya ve fiili duruma geçişi simgeler.
مsu; akış, çokluk, derinlikHatanın neticesinde faili bütünüyle kuşatan derin iç kederi, toplanıp içe çöküşü ve batışı gösterir.
ندمBir eylemin eşikten geçerek geri döndürülemez bir noktaya ulaşması ve failin kendi içine bükülüp derin bir elem dalgasıyla kuşatılması hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir arada oturup içki içmek, kadeh arkadaşlığı yapmak ve ardından ayılma vaktinde yaşanan taşkınlıkların ağırlığıyla başı öne eğip kederlenmek.
Cahiliye şiiri kullanımıŞair el-Burc b. Müshir beytinde kökü kadeh ve sohbet arkadaşı anlamında kullanmıştır: ونَدْمانٍ يَزِيدُ الكأْسَ طِيباً / سقيْتُ إِذا تَغَوَّرتِ النُّجومُ
Erken Arapça kullanımNu'mân b. Nadle (veya Nu'mân b. Adî) beytinde kadeh arkadaşlığı bağlamında تنادم fiilini kullanmış, Hz. Peygamber ise meşhur hadisinde kökün ahlaki özünü النَّدَمُ تَوْبةٌ buyurarak tövbenin esası kılmıştır.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde ندم kökü, özellikle Güney ve Merkez Sami sahasında belirginleşen, Arapçaya özgü semantik derinleşmesi çok güçlü bir yapıdır. İbranicede pişmanlık ve teselli bulma anlam alanı için yaygın olarak soydaş olmayan nhm (nāḥam) kökü kullanılırken, Süryanice ve Klasik Aramicede benzer içsel dönüşler için tövbe ve iç sızısı kökleri öne çıkar. Arapçada kökün bir taraftan içki ve meclis arkadaşlığı, diğer taraftan geçmiş fiilden ötürü derin keder duyma şeklinde iki kanatlı gelişimi, bir arada bulunma ve ardından yaşanan fiilin doğurduğu ortak ve bireysel yükle ilişkilidir. Kökün Sami dillerindeki ortak arka planı, yapılan bir hareketin sonrasında ortaya çıkan içsel tutulma ve kişinin kendi benliğine dönerek dövünmesi matrisiyle açıklanabilir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir arada oturup kadeh paylaşma ve fiilin akabinde keder duymaKelimenin meclis arkadaşlığı ile geçmişe yönelik hüzün arasındaki bağı, taşkınlığın ardından gelen ayılma ve acziyete dayanır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiArapça ve Güney Sami kolunda sınırlı ve özgün semantik odakKuzeybatı Sami dillerinde doğrudan ses denkliği gösteren yaygın bir kök formu yerine farklı kökler aynı anlamı üstlenmiştir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu üçlü konsonant çatısıyla kanıtlanmış ortak bir kök tespit edilememiştir.Veri bulunamadı

Kaynak David Cohen, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ندمAnlamlıPişman olmak, kederlenmek, kadeh arkadaşı olmakYapılan bir işin ardından geri dönüşün imkânsızlığını anlayıp içe kapanmak.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
نمدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiş ve kullanımına rastlanmamıştır.Kur'an'da geçmez.
دنمAnlamlıZayıflık, küçük böcek veya kurtçukBedenin veya bir nesnenin zayıflayıp ufalması, önemsizleşmesi anlamını taşır.Kur'an'da geçmez.
دمنAnlamlıGübrelemek, izlerin silinmesi, kin gütmekYere yapışıp kalmak, birikinti oluşturmak ve zamanla izlerin birbirine karışmasıdır.Kur'an'da geçmez; kalıcılık ve yapışma yönüyle uzaktan ilişkilidir.
مندAnlamlıÇeviklik, hafiflik veya çekip almakHızlı hareket etmek, bir nesneyi bulunduğu yerden seri biçimde çekip çıkarmak.Kur'an'da geçmez.
مدنAnlamlıİkamet etmek, yerleşmek, şehir kurmakBir yerde kalıcı olmak, kale ve medeniyet inşa etmek, itaate girmek.Kur'an'da türevleri geçer; kök olarak Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ندمMerkezPişmanlık ve içsel kederYapılan eylemin geri alınamayacağını kavrayıp failin kendi kendini kınamasıdır.Hatanın ve eylemin doğrudan failin iradesine bağlanmasından doğan elem.
حسرKomşuİmkânsızlık ve tükeniş hüznüGücün ve imkânın tükenmesi sonucu eli kolu bağlı kalmaktan doğan iç yanmasıdır.Ortaya çıkan tablonun büyüklüğü karşısında failin dermansız kalması yönü öne çıkar.
اسفKomşuÖfkeyle karışık derin üzüntüİçinde kızgınlık, gazap veya şiddetli hüzün barındıran tepkisel kederdir.Başkasına duyulan kızgınlığın veya elden giden sevgi nesnesinin ardından hissedilir.
سدمKomşuHareketsiz bırakan kederKişiyi konuşamaz, kıpırdayamaz hale getiren ağır ve boğucu tasa durumudur.Pişmanlığın bedeni felç eden, insanı mefluç bırakan ağırlık boyutunu vurgular.
رضيZıtRıza ve hoşnutlukMeydana gelen sonuçtan bütünüyle memnun kalmak, nefsin itirazsız mutmain olmasıdır.Eylemin neticesine seve seve teslim olma ve iç huzurunu koruma halidir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaندمPişmanlık, geçmişe kederlenmeYapılan işin kötülüğünü fark edip geri dönüşsüzlük karşısında duyulan içsel ızdırap.Kesin
Latincepaenitentia, remorsusPişmanlık, vicdan azabıVicdanın kendi kendini kemirmesini karşılar; kadeh arkadaşlığı kök bağlamını içermez.Güçlü
İngilizceregret, remorse, repentancePişmanlık, esef, vicdan azabıRegret zihinsel esefi, remorse içsel kemirilmeyi, repentance tövbe boyutunu karşılar.Kesin
AlmancaReue, BedauernPişmanlık, kederlenmeReue ahlaki ve içsel yüzleşmeyi, Bedauern ise kayıp karşısındaki üzüntüyü ifade eder.Güçlü
Fransızcarepentir, remordsPişmanlık, nedametVicdanın geçmişteki fiile dönük sızısını ve suçluluk bilincini çok iyi yansıtır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
نَادِمِينَ / النَّادِمِينَDünyada işlenen cürüm sonrası yaşanan çaresiz pişmanlıkKardeşini öldüren Kâbil'in ceset karşısında içine düştüğü telafisiz çöküş (Mâide 5:31).
نَادِمِينَDünyevi azabın veya helakin inişiyle beliren gecikmiş pişmanlıkPeygamberleri yalanlayan inkârcıların cezayı fiilen görünce kapıldıkları telaş (Mü'minûn 23:40, Şuarâ 26:157).
النَّدَامَةَAhirette azapla yüzleşince hissedilen ve içe gömülen kahredici nedametKıyamet günü azabı görünce pişmanlığı dışa vuramayıp içine atan zalimlerin hali (Yûnus 10:54, Sebe' 34:33).
نَادِمِينَHatalı siyasi veya toplumsal tercihler neticesinde içine düşülen utanç ve pişmanlıkMünafıkların stratejik hezimetleri veya fasıkın getirdiği habere uymanın doğuracağı yıkım (Mâide 5:52, Hucurât 49:6).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTövbenin rükünleri ve ahiretteki pişmanlığın hükümsüzlüğüYe's anında ve ahirette ortaya çıkan nedametin imana veya cezadan kurtuluşa fayda sağlayıp sağlamayacağı.İrade hürriyeti varken duyulan pişmanlık ile zorunluluk karşısında beliren pişmanlığın ontolojik ayrımı.
FıkıhTövbenin geçerlilik şartları ve suçtan rücûFailin ikrarından dönmesi veya kul hakkına tealluk eden fiillerde nedametin hukuki cezayı düşürüp düşürmeyeceği.Kalbi bir eylem olan pişmanlığın telafi, tazmin ve vazgeçme şartlarıyla somutlaşması.
TefsirAhirette nedametin gizlenmesi meselesiYûnus 10:54 ve Sebe' 34:33 ayetlerindeki pişmanlığı gizleme ifadesinin korkudan mı yoksa utançtan mı kaynaklandığı.Kederin büyüklüğü karşısında nutkun tutulması ve suçun dehşetinin ruhu teslim alması.
HadisTövbenin mahiyetiPişmanlığın tövbenin bizzat kendisi veya en büyük rüknü olarak tarif edilmesi.Şekli istiğfardan ziyade, kalbin işlenen günahtan ötürü derin bir sarsıntı yaşaması gerekliliği.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTövbe ve ahlaki arınmaManevi özkıyas ve iç muhasebeGünah döngüsünü kırarak ıslahı başlatmakKişinin geçmişteki isyanının ağırlığını fark edip Allah'a yönelmesinin psikolojik motorudur.Kesin
İlmiEpistemik yanılgı ve cehaletYanlış varsayımla yüzleşmeHatalı bilgiyi terk edip gerçeğe teslim olmakİnat ve önyargıyla savunulan bir iddianın çöküşü karşısında aklın içine düştüğü hüsrandır.Güçlü
SiyasiYanlış ittifaklar ve stratejik körlükSiyasi hüsran ve tecritİktidar hesaplarının geri tepmesiyle yüzleşmekDüşmanı dost edinip menfaat uman odakların hezimete uğradıklarında yaşadıkları çöküştür.Güçlü
İktisadiAldanma ve telafisiz servet kaybıBatık yatırım ve iflas hüznüKaynakların heba edildiğini idrak etmekYanlış kararlar ve fırsatçılık neticesinde sermayesini ve itibarını tamamen kaybeden failin aczidir.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTersinmez termodinamik süreç ve entropi artışıBir sistemin geri çevrilemez bir durum değişikliğine uğraması ve başlangıçtaki saf enerji durumuna geri dönememesi.Güçlü
Beşeri bilimlerBilişsel çelişki ve telafisiz suçluluk psikolojisiFailin kendi ahlaki idealleriyle örtüşmeyen eylemi gerçekleştirdikten sonra yaşadığı ağır içsel çatışma ve çaresizlik.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün sadece basit, anlık bir üzüntü veya sözlü bir özür dileme derekesine indirilmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamEylemin sonuçlarının kaçınılmaz biçimde tahakkuk ettiği, geri dönüş kapısının kapandığı anda tüm benliği kaplayan ontolojik çöküş ve kendini yargılama hali.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAhiretteki veya helak anındaki nedametin bir tür bağışlanma vesilesi sayılabileceği zannı ve pişmanlığın telafi edici amellerden kopuk soyut bir his gibi algılanması.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan psikolojisine, eylem-sorumluluk bağına ve geri çevrilemez akıbete dair kurduğu ahlaki mimariyi en çıplak haliyle gösterir; insanın dünyada kendi eliyle inşa ettiği felaketle yüzleşmesini resmeder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnkârcı kavimlerin helak sahnelerinde, Kâbil örneğinde olduğu gibi ilk cürüm kıssalarında, münafıkların basiretsiz siyasetlerinin anlatıldığı pasajlarda ve ahiret yargılaması sahnelerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kötülüğün ve haksızlığın faile kâr kalacağı yanılgısını yıkar; vaktinde yapılmayan tevazu ve tövbenin, vakti geçtiğinde hiçbir fayda sağlamayan kahredici bir nedamete dönüşeceğini kesin biçimde ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamKadeh arkadaşlığı sonrasında sarhoşluk geçince içine düşülen hüzün, keder ve başı öne eğme hali.
  • Soyut anlamYapılan bir hatanın veya kaçırılan imkânın geri dönülemezliği karşısında bilincin kendi içine bükülerek yaşadığı derin suçluluk ve elem.
  • Sistematik karşılıkGecikmiş idrakin fayda vermediği eşikte ortaya çıkan, tövbe edilirse arındıran, ertelenirse helak eden ahlaki ve hukuki kırılma noktası.
  • LaTeX modeliN=lim⁡t→tc+(Φ(a)⋅[t>tc]⋅∇Ψ)
  • LaTeX açıklamasıModelde a failin gerçekleştirdiği geri çevrilemez eylemi, Φ(a) bu eylemin doğurduğu nesnel faturayı, tc tövbe ve telafi imkânının bittiği kritik zaman eşiğini temsil eder. Zaman bu eşiği aştığında [t>tc] çarpanı devreye girerek telafisizliği kesinleştirir; ∇Ψ ise failin kendi iç dünyasında oluşan derin suçluluk ve nedamet gradyanını, yani N değerini gösterir. Eşik aşıldıktan sonraki nedamet faili kurtarmaz, sadece içsel ızdırabı sonsuza yaklaştırır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن