ندو
ن - د - و
KÖK- 53 geçiş
- 50 ayet
- 31 sîga
- 4 sözlük
Nedve halkın toplandığı yerdir. Toplanmadan önce toplantıya yüksek sesle çağırmaya “nida” denmiiş. Daha sonra çağırma fiilinin mastarı olmuştur.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(4)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Nedve halkın toplandığı yerdir. Toplanmadan önce toplantıya yüksek sesle çağırmaya “nida” denmiiş. Daha sonra çağırma fiilinin mastarı olmuştur.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.174 harfباب الدال والنون و و ء ي معهما
د و ن، د ي ن، و د ن، د ن أ، د ن و، ن د و، ن د ي، ن أ د، ن د أ مستعملات
دون:
تقول في الإِغراء: دونَكَ هذا الشيءَ وهذا الأمْرَ أي عليكَ.
ودونك زيدٌ في المنزلة والقُرْبِ والبعد، وزَيْدٌ دونَكَ أي هو أحسَنُ منك في الحَسَب.
وكذلك الدُّون يكون صفةً ويكون نَعْتاً على هذا المعنى، ولا يُشتقُّ منه فِعل، وتقول: هذا دون ذاكَ في التّقريب والتحقير، فالتقريبُ منصوبٌ لأنه صفة،
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR189 harfنَدَا
نَدَا U ( n. ac. نَدْو 1 ),
a. Called; summoned; convoked, assembled; convened.
b. Was present, congregated, assembled.
c. Held, contained.
d. Was generous.
e. Was scattered.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR36.402 harfندو
نَدَا - يَنْدُو - نَادِي - نَدِي - نَدِيَّا
نَدَا - يَنْدُو + كائن + كائناً أو أكثر: يجتمع معهم ويتواصل معهم بفعل مشترك
نادي: اسم فاعل صفة مشبهة من " نَدَا - يَنْدُو ": الذي " يندو " الآخر: الذي يحرص على أن يتواصل مع الآخرين: وهو كناية عن أي من جمع من الأفراد يتنادون ويتصاحبون لأمر أو فعل مشترك بينهم: وهو كذلك اسم مكان منه: المكان
Sîgalar(31)
- نَادَىÇağırdı(فَاعَلَ)×7
- وَنَادَىÇağırdı+1 anlam(وَفَاعَلَ)×6
- نُودِيَÇağrıldı(فُوعِلَ)×4
- يُنَادِيهِمْOnları çağırır(يُفَاعِلُهُمْ)×4
- فَنَادَوْاHemen çağırdılar+1 anlam(فَفَاعَلُوا)×2
- فَنَادَىHemen çağırdı(فَفَاعَلَ)×2
- وَنَادَوْاÇağırdılar(وَفَاعَلُوا)×2
- وَنَادَيْنَاهُVe onu çağırdık(وَفَاعَلْنَاهُ)×2
- يُنَادَوْنَÇağrılırlar(يُفَاعَلُونَ)×2
- التَّنَادِÇağrışma(الْتَفَاعُلِ)×1
Mücavir kökler62 mücavir (233 toplam)
- جوب
5 ortak ayet · Cevbe içi su dolu çukur, kova demektir
- صحب
6 ortak ayet · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…
- زعم
3 ortak ayet · Ganimetten ve kollektif olarak elde edilen maldan…
- أيوب
2 ortak ayet · Ve Eyüp
- نوح
4 ortak ayet · “Nevh” rüzgar estiğinde uğultu çıkaran dağdır
- ربب
17 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir
- طور
2 ortak ayet · Sina’da bir dağın adıdır
- ودي
2 ortak ayet · İki dağ arasındaki yamaçlardır
- سوم
2 ortak ayet · Sima çehre demektir
- عقل
3 ortak ayet · Akledersiniz
- تحت
3 ortak ayet · Ayağın alt tarafı demektir
- غرر
2 ortak ayet · Ğerer, “Ğerer” çuval demektir
Geçtiği ayetler(50)
إِذْ نَادَى رَبَّهُ نِدَاءً خَفِيًّا
ÇağırdıHani o; Rabbına içinden yalvarmıştı.
وَنُوحًا إِذْ نَادَى مِنْ قَبْلُ فَاسْتَجَبْنَا لَهُ فَنَجَّيْنَاهُ وَأَهْلَهُ مِنَ الْكَرْبِ الْعَظِيمِ
ÇağırdıNuh’u da. Hani daha önceleri Bize niyaz etmişti. Onun duasını kabul edip kendisini ve ailesini büyük sıkıntıdan kurtardık.
وَأَيُّوبَ إِذْ نَادَى رَبَّهُ أَنِّي مَسَّنِيَ الضُّرُّ وَأَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ
ÇağırdıEyyub’a da. Hani Rabbına niyaz etmiş: Bu dert beni sarıverdi. Sen, merhametlilerin merhametlisisin, demişti.
وَزَكَرِيَّا إِذْ نَادَى رَبَّهُ رَبِّ لَا تَذَرْنِي فَرْدًا وَأَنْتَ خَيْرُ الْوَارِثِينَ
ÇağırdıZekeriyya’ya da. Hani o, Rabbına niyaz etmiş ve Rabbım; beni tek başıma bırakma. Sen, varislerin en hayırlısısın, demişti.
وَإِذْ نَادَى رَبُّكَ مُوسَى أَنِ ائْتِ الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ
ÇağırdıHani Rabbın Musa’ya seslenmişti ki: Zalimler güruhuna git;
وَاذْكُرْ عَبْدَنَا أَيُّوبَ إِذْ نَادَى رَبَّهُ أَنِّي مَسَّنِيَ الشَّيْطَانُ بِنُصْبٍ وَعَذَابٍ
ÇağırdıKulumuz Eyyub’u da hatırla. Hani Rabbına: Doğrusu şeytan bana yorgunluk ve azab verdi, diye seslenmişti.
فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَلَا تَكُنْ كَصَاحِبِ الْحُوتِ إِذْ نَادَى وَهُوَ مَكْظُومٌ
ÇağırdıSen; Rabbının hükmüne sabret ve balık sahibi gibi olma. Hani o; gamla dolu olarak, Rabbına seslenmişti.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ندو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs (üçüncü harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | دعو, صوت, صرخ |
| Zıt Kök | صمت |
| Çekirdek Özet 1 | İnsanların bir araya gelip istişare ettiği meclis ve uzaktakini bu merkeze yönelten yüksek sesli çağrı |
| Çekirdek Özet 2 | Allah'ın kullarına, peygamberlerin topluma ve insanların birbirine yönelttiği varoluşsal ve bağlayıcı hitap |
| Çekirdek Özet 3 | Dağınık unsurların ortak bir mecliste veya amaçta toplanmasını sağlayan kamusal duyuru ve hukuki çağrı |
| Kritik Hata Riski | Kökü sıradan bir seslenişe indirgeyip meclis, istişare ve toplanma eksenli kamusal çağrı boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ند | Bir merkezden ayrılma, uzaklaşma, dağılma veya bir şeye denk/karşıt olarak öne çıkma; ندد kökünde devenin ürküp kaçması ve eş/denk varlık edinilmesi, ندم kökünde yapılan eylemin ardından içe dönük pişmanlıkla sarsılma | و | Dağılmış veya uzakta olan unsurları belirli bir merkeze, meclise veya eyleme çekmek üzere yönelen ve uzayan nida eylemine dönüşmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Sesin veya hareketin bir kaynaktan çıkarak kesintisiz biçimde uzanması ve yayılması |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | Bir alandan diğerine açılma, eşiği aşma, dışarıdakini içeriye veya meclise geçirme |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Çağıran ile çağrılan arasında irtibat kurma, bireyleri ortak bir merkeze bağlama |
| ندو | Bir merkezden dışa doğru uzanan ve bireyleri toplanma alanına bağlayan çağrı | Uzaktaki veya dağınık durumdaki muhatabı, eşiği aşarak ortak bir mecliste buluşmaya sevk eden kesintisiz sesleniş hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Develerin su içtikten sonra yakın bir otlağa gidip ardından tekrar suya dönmesi döngüsü; insanların bir meseleyi görüşmek üzere belirli bir gölgelikte veya alanda toplanması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde devenin otlak ile su arasındaki gidip gelmesini anlatan şahit: دانيةٌ سُرَّتُهُ من مَأْبِضِـهْ / قريبةٌ نَدْوتُه من مَحمَضِةْ |
| Erken Arapça kullanım | Kureyş kabilesinin istişare, nikâh ve savaş kararları için Kâbe yanındaki toplanma evine Dâru'n-Nedve adını vermesi ve burada toplanan cemaate nâdî denmesi |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Maqāyīsü’l-Luğa.
Sami etimolojik katman
Arapça ندو kökü, Sami dillerinde seslenme, ilan etme, cömertlik/ıslaklık (çiğ düşmesi) ve toplanma sahaları ile irtibatlı çok tabakalı bir semantik yapı sergiler. İbranicede n-d-b kökü gönüllü olarak öne çıkma, topluluk için fedakarlıkta bulunma ve cömertlik gösterme anlamı taşırken; Akadcada nadû(m) fiili bir şeyi ortaya koyma, kurma veya ilan etme katmanıyla fonetik ve semantik bir akrabalık gösterir. Arapçada kökün nâkıs formu (ندو / ندي), bir yandan fiziksel olarak suyun ve nemin yayılması (cömertlik), diğer yandan sesin mesafeyi aşarak uzaktakine ulaşması ve onu bir istişare meclisine (نادي) çağırması ekseninde billurlaşmıştır. Kökün biliteral tabanı olan ند, bir merkezden çevreye doğru yayılma veya ayrılma hareketini imlerken, üçüncü harfin kattığı yönelimle bu dağılımı geri toplayıcı bir ses ve meclis işlevi üretilmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ند kökünden türeyen yönelimli ses | Bir merkezden uzağa doğru sesin iletilmesi ve uzaktakilerin mecliste toplanması | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanicede gönüllü toplanma ve sunu kökleri | Topluluğun ortak amaçla çağrılması ve bir araya gelmesi eylemleriyle örtüşme | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik seslenme ve davet kökleri | Ses çıkarma, bildirme ve kamusal toplanma morfemleriyle yapısal paralellik | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisānü’l-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ندو | Anlamlı | Çağırmak, toplanmak | Bir topluluğu bir araya getirmek için seslenmek ve meclis kurmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| نود | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde müstakil kullanım alanı bulunmayan diziliş | Kur'an'da geçmez |
| دنو | Anlamlı | Yaklaşmak, yakın olmak | Mesafe veya zaman bakımından bir hedefe doğru yaklaşma eylemi | Hedef kökle zıt yönlü hareket bağı; Kur'an'da geçer |
| دون | Anlamlı | Aşağıda olmak, beri olmak | Derece, konum veya nitelik bakımından bir sınırın altında kalmak | Kur'an'da geçer |
| وند | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde asıl kök yapısı olarak kullanılmayan diziliş | Kur'an'da geçmez |
| ودن | Anlamlı | Islatmak, yumuşatmak | Deriyi veya taneyi su ile yumuşatıp işlenir hale getirmek | Çiğ/ıslaklık katmanıyla uzak ilişki; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ندو | Merkez | Çağrı ve toplanma | Mesafeli muhataba yüksek sesle hitap edip meclise veya amaca yöneltme | Seste yükseklik ve toplanma gayesi esastır |
| دعو | Komşu | Davet ve yöneltme | Mesafeden bağımsız olarak bir amaca, inanca veya yardıma çağırma | Nida sesin şiddetini ve mesafeyi, dua ise talebin özünü hedefler |
| صوت | Komşu | Ses çıkarma | Her türlü canlı veya cansız kaynağın işitilen ses üretmesi | Yalnızca ses olgusunu bildirir, anlamlı bir çağrı içermeyebilir |
| صرخ | Komşu | Feryat etme | Tehlike, çaresizlik veya panik anında bağırma | Yardım talebi içeren kontrolsüz ve yüksek tondur |
| صمت | Zıt | Sessizlik ve sükût | Bilerek veya tabii olarak sesi bütünüyle kesme hali | İletişimi ve seslenişi tamamen durdurma durumudur |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ندو | Seslenmek, toplanmak | Uzağa seslenerek çağırmak ve mecliste bir araya gelmek | Kesin |
| Latince | convocare, clamare | Birlikte çağırmak, haykırmak | Convocare toplanma yönünü, clamare sesin şiddetini karşılar | Güçlü |
| İngilizce | call, summon, assemble | Çağırmak, celbetmek, toplanmak | Summon hukuki/resmi celbi, assemble meclis boyutunu verir | Kesin |
| Almanca | rufen, zusammenrufen | Çağırmak, toplantıya çağırmak | Rufen genel nidayı, zusammenrufen meclis kurma boyutunu karşılar | Kesin |
| Fransızca | appeler, convoquer | Çağırmak, toplantıya davet etmek | Convoquer yetkili makamın toplanma çağrısını tam karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| نَادَى / نُودِيَ | İlahi vahiy ve hitap | Allah'ın peygamberlere doğrudan veya vahiyle seslenmesi (Meryem 19:52, Tâhâ 20:11, Kasas 28:30) |
| نَادَى / فَنَادَى | Kulun yakarışı ve duası | Peygamberlerin ve müminlerin darlık anında Rabbine içten seslenmesi (Enbiyâ 21:83, Enbiyâ 21:87, Âl-i İmrân 3:193) |
| يُنَادِيهِمْ / يُنَادَوْنَ | Uhrevi sorgu ve azarlama | Kıyamet günü müşriklerin ve suçluların ilahi huzura celbedilerek sorgulanması (Kasas 28:62, Fussilet 41:47) |
| نَادَوْا / وَنَادَوْا | Ahiret ehlinin karşılıklı seslenişi | Cennet ve cehennem ehlinin ya da A'râftakilerin birbirlerine seslenişi (A'râf 7:44, A'râf 7:50, Zuhruf 43:77) |
| نُودِيَ | Kamusal ibadet çağrısı | Cuma namazı için yapılan ezan ve toplanma daveti (Cum'a 62:9) |
| النَّادِي | Toplantı yeri ve istişare meclisi | Kureyş ileri gelenlerinin bir araya geldiği meclis ve toplumsal güç odağı (Alak 96:17, Ankebût 29:29) |
| التَّنَادِ | Kıyamet gününün karşılıklı çağrışması | Dehşet anında insanların birbirinden yardım istemek üzere feryatlaşması (Mü'min 40:32) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kelamullah ve ilahi hitap | Allah'ın Musa'ya ve peygamberlere nidasının keyfiyeti, ses ve harf tartışmaları | İlahi hitabın zamansız ve mekânsız mahiyeti ile tecelli ilişkisi |
| Fıkıh | Ezan ve cuma çağrısı | Namaza yapılan nidanın (ezan) meşruiyeti, cuma namazının vücub şartı olarak nida | Kamusal ibadete icabet etmeyi gerektiren bağlayıcı hukuki bildirim |
| Tefsir | Meclis ve nida ilişkisi | Dâru'n-Nedve geleneği ve Alak suresindeki nâdî kelimesinin siyasi tahlili | Toplumsal dayanışma meclislerinin hakkı engellemedeki olumsuz rolü |
| Hadis | Kıyamet münadisi ve dua | Ahirette çağrıda bulunacak münadiler ve seher vaktinde yapılan duaların nida oluşu | Yakarışın samimiyeti ve mahşerdeki umumi celp nidaları |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve ibadet çağrısı | Ezan ve ilahi hitap | İnsanı gafletten uyandırıp kulluğa çağırma | Nida, ferdi tevhidi bilince ve cemaatle ibadete yönelten kurucu çağrıdır | Kesin |
| İlmi | Bilgiye ve gerçeğe davet | Kamusal tebliğ | Bilginin gizlenmeyip topluma ilan edilmesi | İlmin fertte hapsolmayıp meclislerde tartışılarak yayılması işlevidir | Güçlü |
| Siyasi | Şûra ve kamu meclisi | Parlamento ve istişare heyeti | Kararların meclis çatısı altında müzakere edilmesi | Dâru'n-Nedve örneğinde olduğu gibi yönetimin istişareyle meşrulaşmasıdır | Güçlü |
| İktisadi | Pazara ve ticarete çağrı | Tellallık ve açık artırma | İktisadi talebin ve arzın kamuya duyurulması | Mal ve hizmetlerin şeffaf biçimde piyasa meclisinde işlem görmesidir | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dalgaboyu ve yayınım (broadcasting) | Bir merkezden çıkan dalganın belirli bir menzile yayılarak alıcı düğümleri eşzamanlı uyarması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kamusal celp ve meclis teşekkülü | Hukukta tarafların duruşmaya çağrılması ve sosyolojide bireylerin meclis oluşturması | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bireysel bir bağırma veya sıradan bir seslenme olarak algılamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir amaca yönlendiren, toplanma meclisini kuran ve muhatabı hukuken bağlayan kamusal hitap |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki ilahi nidanın kurucu, toplayıcı ve bağlayıcı vasfını yitirip kuru bir ses hadisesi sanılması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an vahyinin pasif bir metin değil, muhatabı sürekli eyleme ve meclise çağıran canlı bir nida olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamber kıssalarındaki vahiy anlarında, dua ve münacat sahnelerinde ve mahşerdeki toplanma tasvirlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Çağrının cevapsız bırakılabilecek sıradan bir teklif olduğu zannını yıkarak nidanın getirdiği sorumluluğu hatırlatır. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDevelerin otlak ile su kaynağı arasındaki döngüsel hareketi ve insanların istişare etmek üzere gölgelikte meclis kurması.
- Soyut anlamMesafeyi aşarak muhatabın şuuruna ulaşan, onu mevcut halinden çıkarıp ortak bir amaç veya hakikat etrafında toplanmaya sevk eden kurucu hitap.
- Sistematik karşılıkBir merkezden çevreye doğru yayınlanan ve dağınık unsurları tek bir mecliste veya hedefte birleştiren çift yönlü irtibat ağı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde ses veya çağrı kaynağını, çağrının aştığı mesafeyi temsil eder. frekansı ve nida dalgasını simgeler. Kaynaktan çıkan bu nida dalgası mesafeyi aşarak çevreye yayılır ve dağınık durumdaki tekil muhatapları () uyararak ortak bir meclis veya toplanma alanında () bir araya getirir. Toplanma ve çağrı döngüsünün matematiksel soyutlamasıdır.