نذر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-ذ-ر54 sîga, 95 mücavir kök, 115 ayet, 50 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نفرترفوَنُذُرِالْمُنْذَرِينَوَمُنْذِرِينَنذربشررسلنَذِيرٍبيننزلنَذِيرٌعاد

KökSîga 54Ayet 115Sure 50Mücavir 95

▶ Ağı aç (3B)

نذر

ن - ذ - ر

KÖK
  • 130 geçiş
  • 115 ayet
  • 54 sîga
  • 13 sözlük

Savaşta veya yürüyüşteki öncüdür. Öncünün görülmesi, arkasından gelen birliği haber verdiği için uyarıcı anlamı kazanmıştır. Kişinin ileride yapacağı iyi bir fiili haber vermesi de nezrdir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Savaşta veya yürüyüşteki öncüdür. Öncünün görülmesi, arkasından gelen birliği haber verdiği için uyarıcı anlamı kazanmıştır. Kişinin ileride yapacağı iyi bir fiili haber vermesi de nezrdir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR438 harf
باب الذّال والرّاء والنّون معهما ن ذ ر يستعمل فقط نذر: النَّذْر: ما ينذُر الإنسانُ فيجعلُه على نفسه نَحْباً واجباً. والنَّذْر: اسمُ الإِنذار. والنُّذُر: جماعة النَّذير، وتقول: أنذَرْتُهم فنُذِروا ولم يستعملوا مصدراً. والتَّناذُر: إِنذار بعضِهم بعضاً. والنَّذيرُ: اسمُ الشيء الذي يُعطَى. ورُبُّما جَعَلَتِ اليهودية وَلَدَها نَذيرةً للكنيسة، والجمع النَّذائر. ونَذَر القومُ بالعَدُوِّ أي عَلِموا
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR691 harf
الإنْذارُ: الإبلاغُ. ولا يكون إلا في التخويف. والاسم النُذَرُ، ومنه قوله تعالى: "فكيفَ كان عَذابي ونُذُرِ"، أي إنْذاري. والنَذيرُ: المُنْذِرُ. والنَذيرُ: الإنْذارُ. والنَذْرُ: واحد النُذورِ. وأمَّا قول ابن أحمر: كمْ دونَ ليلى من تَنوفِيَّةٍ لَمَّاعَةٍ تُنْذَرُ فيها النُذُرْ فيقال: إنَّه جمع نَذْرٍ، مثل رَهْنٍ ورُهُنٍ، ويقال إنه جمع نَذيرٍ بمعنى مَنْذورٍ، مثل قتيلٍ وجديدٍ. وقد نَذَرْتُ للهِ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR4.379 harf
ذ ر ن نذر استعمل من وجوهه : ( نذر ) . نذر : قال الليث : النَّذْرُ ما يَنْذِره الإنسانُ فيجعَلُه على نَفسه نَحْباً واجباً ، وجَعَل الشافعيُّ في كتاب جِراح العمْد ما يجب في الجراحات من الدِّيات نَذْراً ، وهي لُغَةُ أهلِ الحجاز ، كذلك أخبرني عبد الملك عن الشافعي ؛ وأهلُ العراق يسمونه : الأرْشَ . وقال شمر : قال أبو نَهْشَل : النُّذُورُ لا تكون إلا في الجراحِ صغارِها وكبارِها وهي معاقل تِلك الجراح .
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR624 harf
(باب النون والذال وما يثلثهما) (نذر) النون والذال والراء كلمةٌ تدل على تخويف أو تخوُّف. منه الإنذار: الإبلاغ؛ ولا يكاد يكون إلاَّ في التَّخويف. وتناذَرُوا: خَوَّفَ بعضُهم بعضاً. ومنه النَّذْر، وهو أنّه يَخافُ إذا أخلَفَ. قال ثعلب: نَذِرْتُ بهم فاستعدَدت لهم وحَذِرتُ منهم. والنّذِير: المُنْذِر، والجمع النُّذُر. والنَّذْر([1]) أيضاً: ما يجب، كأنَّه نُذِر، أي أُوجِب. ونَذْر المُوضِحة في الحديث
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR975 harf
- النذر: أن توجب على نفسك ما ليس بواجب لحدوث أمر، يقال: نذرت لله أمرا، قال تعالى: ﴿إني نذرت للرحمن صوما﴾ [مريم/26]، وقال: ﴿وما أنفقتم من نفقة أو نذرتم من نذر﴾ [البقرة/270]، والإنذار: إخبار فيه تخويف، كما أن التبشير إخبار فيه سرور. قال تعالى: ﴿فأنذرتكم نارا تلظى﴾ [الليل/14]، ﴿أنذرتكم صاعقة مثل صاعقة عاد وثمود﴾ [فصلت/13]، ﴿واذكر أخا عاد إذ أنذر قومه بالأحقاف﴾ [الأحقاف/21]، {والذين كفروا عما أنذروا
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR631 harf
ن ذ ر نذر القوم بالعدوّ‏:‏ علموا به فحذروه واستعدّوا له وأنذرتهم به وأنذرتهم إيّاه وهو نذير القوم ومنذرهم وهم نذر القوم‏.‏ ‏"‏ فستعلمون كيف نذير ‏"‏ أي إنذاري ‏"‏ فكيف كان عذابي ونذر ‏"‏‏:‏ وإنذاراتي‏.‏ وهو نذيرة القوم‏:‏ لطليعتهم الذي ينذرهم العدوّ‏.‏ وتناذروه‏:‏ خوف منه بعضهم بعضاً‏.‏ قال النابغة‏:‏ وقال في صفة كتيبة المنذر‏:‏ وما تنفك محلولاً عراها على متناذر الأكلاء طامي لا تزال تنزل
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR7.213 harf
النَّذْرُ: النَّحْبُ، وهو ما يَنْذِرُه الإِنسان فيجعله على نفسه نَحْباً واجباً، وجمعه نُذُور، والشافعي سَمَّى في كتاب جِراحِ العَمْد ما يجب في الجِراحات من الدِّيات نَذْراً، قال: ولغة أَهل الحجاز كذلك، وأَهل العراق يسمونه الأَرْش. وقال أَبو نَهْشَل: النَّذْرُ لا يكون إِلا في الجِراح صِغارها وكِبارها وهي مَعاقِل تلك الجِراح. يقال: لي قِبَل فلان نذْر إِذا كان جُرْحاً واحداً له عَقْل؛ وقال أَبو سعيد
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR414 harf
* ن ذ ر * * الإِنْذَارُ * الإبلاغ ولا يكون إلا في التخويف والاسم * النُّذُرُ * بضمتين ومنه قوله تعالى ﴿فكيف كان عذابي ونُذُر﴾ أي إنذاري و * النَّذِيرُ المُنْذِرُ * و * الإنْذارُ * أيضا و * النَّذْرُ * واحد * النُذُورِ * وقد * نَذَرَ * لله كذا من باب ضرب ونصر ويقال * نَذَرَ * على نفسه * نَذْراً * و * نَذَر * ماله * نَذْرَاً * و * تَنَاذَرَ * القوم كذا خَوَّف بعضهم بعضا و * نَذِرَ * القوم بالعدو
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR8.018 harf
النذر: النحب، وهو ما ينذره الإنسان فيجعله على نفسه نحبا واجبا، والشافعي رضي الله عنه سمى في كتاب جراح العمد ما يجب قي الجراحات من الديات نذرا. قال: ولغة أهل الحجاز كذلك، وأهل العراق يسمونه الأرش كذا في اللسان. وفي التكملة: وهي لغة أهل الحجاز، ج نذور، أو النذور: لا تكون إلا في الجراح صغارها وكبارها، وهي معقل تلك الجروح، يقال: لي عند فلان، وفي اللسان والتكملة: قبل فلان نذر، إذا كان جرحا واحدا له
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR10.402 harf
نَذَرَ عَلَى نَفْسِهِ 1 نَذَرَ عَلَى نَفْسِهِ ذ , (Yoo, Akh, T, S, M, A, * K,) aor. نَذِرَ and نَذُرَ , (M, K,) inf. n. نَذْرٌ (Yoo, Akh, S, M, K,) and نُذُورٌ, (M, K,) [He made a vow; imposed upon himself a vow; أَنْ يَفْعَلَ كَذَا that he would do such a thing; either absolutely, or conditionally, as will be explained below;] he made [a future action] binding, or obligatory, on himself; (T, M,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.705 harf
نَذَرَ نَذَرَ I , U ( n. ac. نَذْر 1 , نُذُوْر 27 ) a. [ 'Ala ], Bound ( himself ), took a vow, vowed. b. [ acc. & La ], Dedicated, consecrated to. c. Placed in front. نَذِرَ نَذِرَ A ( n. ac. نَذَر 4 , نَذَاْرَة 22t , نِذَاْرَة 23t ) a. [ Bi ], Knew, was on his guard. أَنْذَرَ أَنْذَرَ IV a. [ acc. & Bi ], Warned, cautioned against; informed, advised of, admonished about.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok23.993 harf
نذر نَذَرَ - يَنْذِرُ (نَذَرَ - يَنْذُرُ) - نَذْر - نُذُوْر نَذَرَ - يَنْذِرُ (نَذَرَ - يَنْذُرُ) + كائن + شيئاً + لكائن: يوجب على نفسِه شيئاً تبرعاً من عبادة أَو صدقة أَو غيرِ ذلك إجلالاً وتعظيماً للكائن أو كفارة نَذْر: اسم فعل " نَذَرَ - يَنْذِرُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول: الصدقة أو التبرع أو الفعل الذي يوجبه المرء على نفسه عبادة أو تعظيماً
Tamamını oku

Sîgalar(54)

Mücavir kökler95 mücavir (303 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. بشر

    22 ortak ayet · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir

  2. رسل

    23 ortak ayet · Saçak demektir

  3. عجب

    5 ortak ayet · “Acem” yabancı, dil bilmeyen demektir

  4. بين

    20 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir

  5. وحي

    7 ortak ayet · İşaretleşmek için yakılan ateştir

  6. قري

    6 ortak ayet · Kasaba

  7. نزل

    13 ortak ayet · “Nezle” konaklama yeri demektir

  8. نفر

    3 ortak ayet · Avcılıkta veya savunmada oluşturulmuş çatışma grubu, sonra…

  9. جيأ

    12 ortak ayet · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir

  10. أمم

    7 ortak ayet · Emam ön demektir

  11. ترف

    2 ortak ayet · Telef yerlere dökülüp hedere olan meyveler demektir

  12. عاد

    3 ortak ayet · Âd

Geçtiği ayetler(115)

  1. أَوَلَمْ يَتَفَكَّرُوا مَا بِصَاحِبِهِمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلَّا نَذِيرٌ مُبِينٌ

    UyarıcıDüşünmüyorlar mı ki; arkadaşlarında hiçbir delilik yoktur. O, ancak apaçık bir uyarıcıdır.

  2. … مِنَ الْخَيْرِ وَمَا مَسَّنِيَ السُّوءُ إِنْ أَنَا إِلَّا نَذِيرٌ وَبَشِيرٌ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ

    UyarıcıDe ki: Ben, kendime Allah’ın dilediğinden başka ne fayda verebilirim, ne de zarar. Eğer ben, gaybı bileydim; daha çok hayır yapmak isterdim. Ve bana, hiç bir fenalık da dokunmazdı. Ben, sadece iman eden bir kavme uyarıcı ve müjdeciyim.

  3. أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ إِنَّنِي لَكُمْ مِنْهُ نَذِيرٌ وَبَشِيرٌ

    UyarıcıAllah’tan başkasına kulluk etmeyesiniz diye. Muhakkak ki ben, size O’nun katından gönderilmiş bir uyarıcı ve müjdeciyim.

  4. … عَلَيْهِ كَنْزٌ أَوْ جَاءَ مَعَهُ مَلَكٌ إِنَّمَا أَنْتَ نَذِيرٌ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ وَكِيلٌ

    UyarıcıBelki de sen; ona bir hazine indirilmeli veya yakında bir melek gelmeli değil miydi? demelerinden ötürü sana vahyolunanların bir kısmını terkedecek olursun. Sen, ancak bir uyarıcısın. Ve Allah; her şeye Vekil’dir.

  5. وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَى قَوْمِهِ إِنِّي لَكُمْ نَذِيرٌ مُبِينٌ

    UyarıcıGerçekten Nuh’u da kavmine göndermiştik. Ben, sizin için apaçık bir uyarıcıyım.

  6. قُلْ يَاأَيُّهَا النَّاسُ إِنَّمَا أَنَا لَكُمْ نَذِيرٌ مُبِينٌ

    UyarıcıDe ki: Ey insanlar; ben sizin için ancak apaçık bir uyarıcıyım.

  7. إِنْ أَنَا إِلَّا نَذِيرٌ مُبِينٌ

    UyarıcıBen, ancak apaçık bir uyarıcıyım.

  8. وَقَالُوا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيَاتٌ مِنْ رَبِّهِ قُلْ إِنَّمَا الْآيَاتُ عِنْدَ اللَّهِ وَإِنَّمَا أَنَا نَذِيرٌ مُبِينٌ

    UyarıcıRabbından ona ayetler indirilmeli değil miydi? dediler. De ki: O ayetler, ancak Allah’ın nezdindedir. Ben, sadece apaçık bir uyarıcıyım.

  9. قُلْ إِنَّمَا أَعِظُكُمْ بِوَاحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنَى وَفُرَادَى ثُمَّ تَتَفَكَّرُوا مَا بِصَاحِبِكُمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلَّا نَذِيرٌ لَكُمْ بَيْنَ يَدَيْ عَذَابٍ شَدِيدٍ

    UyarıcıDe ki: Ben, size ancak Allah için ikişer ikişer ve teker teker kalmanızı, sonra arkadaşınızda bir delilik olmadığını iyice düşünmenizi öğütlerim. O, ancak şiddetli bir azabın öncesinde sizin için bir uyarıcıdır.

  10. إِنْ أَنْتَ إِلَّا نَذِيرٌ

    UyarıcıSen; ancak bir uyarıcısın.

Sîga sayfası: الْمُنْذَرِينَ
Sîga sayfası: وَمُنْذِرِينَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökنذر
YapıÜçlü (sülâsî)
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerبشر, حذر, خوف, رهب
Zıt Kökبشر
Çekirdek Özet 1Yaklaşan tehlikeyi, düşman hareketini vaktinde haber verip sakındırma; kişinin kendi üzerine bağlayıcı bir borç veya adak yüklemesi
Çekirdek Özet 2İlahi azap ve hesap gelip çatmadan önce insanları vaktinde haberdar ederek tedbir almaya, tevbe ve itaate yönlendiren peygamberi tebliğ
Çekirdek Özet 3Tehlike gelmeden önceki bilgi ile iradeyi harekete geçirme, sorumsuzluğu kaldıran bağlayıcı hukuki ve ahlaki mükellefiyet
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca adak adamak veya korku salıp sindirmek biçiminde daraltmak; önceden vaktinde haber verip koruma (erken uyarı) boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نذBir şeyin ucundan, kenarından belirmesi veya düşüklük/azlık göstermesi (karşılaştır: نذل düşüklük, bayağılık)رİnsan başı ve tepe noktasını temsil eden harfin eklenmesiyle, beliren durum sıradan bir düşüklükten çıkıp başı, canı ve topluluğun geleceğini ilgilendiren yüksek bir tehlike işaretine, önden gelen haberciye ve bağlayıcı sorumluluğa dönüşmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkGizliden açığa çıkan, hareket halinde ilerleyen ve fark edilmesi gereken bir varlık veya canlı akış.
ذKapı, geçiş, hareket; ikiz harf د üzerinden pelteklik ile incelmiş, eşikten sızan hareketGüvenlik sınırını, eşiği veya savunma hattını aşmakta olan, dikkat gerektiren geçiş ve sızma.
رİnsan başı; baş, ilk, üstÖncü kuvvet, gözlemci, başa gelebilecek nihai tehlike veya kişinin bizzat kendi şahsı üzerine aldığı yük.
نذرEşikten yaklaşan tehlikeyi baş ve can güvenliği için önceden haber vermeSınırı aşarak yaklaşmakta olan tehlikeli bir hareketi görüp başı ve toplumu korumak üzere vaktinde ikaz etme ve bu bilinçle kişinin nefsini bağlayıcı bir taahhüt altına sokması hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSavaş ve göç esnasında ordunun veya kabilenin önünden giderek düşmanın hareketini, yaklaşan baskını gözetleyen ve kabilesini zamanında uyararak tedbir almasını sağlayan öncü gözetleyiciye nâzire (النَّذِيرَة) veya nezîrü'l-kavm denir. Kökün aslı, yaklaşan tehlikeden vaktinde haberdar olup korunma tedbiri almaktır.
Cahiliye şiiri kullanımıNâbiğa ez-Zübyânî, el-Münzir bin Mâissemâ'ın ordusunu ve tehlikeli arazileri tavsif ederken kökü yaklaşan tehlikeden ötürü birbirini uyaran topluluk ve korkulan otlak bağlamında kullanmıştır: وما تنفك محلولاً عراها / على متناذر الأكلاء طامي
Erken Arapça kullanımErken dönemde kabileler arasında ansızın gelecek bir baskını haber vermek için elbiselerini yırtıp çığlık atan veya yüksek bir tepeden 'ey sabah tehlikesi' (يا صباحاه) diye haykıran öncü uyarıcıya 'en-nezîrü'l-uryân' (عريان) denirdi. Ayrıca kişinin kendi üzerine vacip kıldığı adak ve yaralanmalarda takdir edilen kan bedeli/tazminat (erş) için de Hicaz bölgesinde nezr tabiri kullanılmıştır.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn; Lisān al-ʿArab; Asās al-Balāgha; Maqāyīs al-Lugha.

Sami etimolojik katman

Arapça نذر kökü, Sami dillerinin genelinde 'adakta bulunmak, nefsini veya bir şeyi kutsal bir amaca vakfetmek, söz vermek' ve buna bağlı olarak 'yaklaşan bir tehlikeye karşı uyanık olmak, sakındırmak' semantik ekseninde yer alır. İbranicede nadar/neder (נָדַר / נֶדֶר) kökü doğrudan 'adak adamak, Tanrı'ya bağlayıcı bir taahhütte bulunmak' anlamındadır; nâzîr (נָזִיר) ise kendini Tanrı'ya adayan, dünyevi zevklerden uzaklaşan kişiyi ifade eder. Fenike ve Pön yazıtlarında ndr (adak, adanmış nesne) formu yaygın biçimde mevcuttur. Ugarit dilinde ndr aynı şekilde 'adak' kökü olarak kayıtlıdır. Süryanice/Aramicede nedar (ܢܕܪ) kökü yine 'adak adamak, yemin etmek' karşılığına gelir. Arapçada bu kök bir yandan Sami ortak mirası olan 'kendini veya malını bağlayıcı bir hükümle taahhüt altına sokma' (nezr) manasını korumuş, diğer yandan bedevi yaşamın savaş ve gözetleme pratiği içinde 'tehlikeyi vaktinde haber verip sakındırma' (inzâr/nezîr) yönünde güçlü ve özgün bir semantik genişleme kazanmıştır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs; Koehler-Baumgartner (HALOT); Payne Smith; Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönTehlikeyi haber alma, korkup sakınma ve kendini bağlamaنَذِرَ بِالشَّيْءِ (bir şeyi önceden bilip sakındı), أَنْذَرَهُ (vaktinde haber verip uyardı) ve نَذَرَ عَلَى نَفْسِهِ (kendi nefsine vacip kıldı) kullanımları, tehlike/sorumluluk bilincinin iradeyi bağlaması ekseninde birleşir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice neder/nadar, Ugaritçe ndr, Süryanice nedarErken Sami katmanında kök ağırlıklı olarak Tanrı'ya adanan şey ve bağlayıcı taahhüt anlamındadır; Arapça bu kökü hem adak hem de aktif askeri/tebliğsel erken uyarı işlevine taşımıştır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin Sami dışı kollarında güvenilir ve düzenli ses denkliğine sahip doğrudan bir kök tespiti bulunmamaktadır.Veri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs; Payne Smith; David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نذرAnlamlıKorkutup sakındırmak, vaktinde uyarmak, adak adamakYaklaşan bir felakete karşı önceden haber vererek tedbir aldırmak; kişinin bir ibadeti nefsine borç kılması.Hedef kök; Kur'an'da 130 kez geçer.
نرذKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArapça sözlüklerde bu harf dizilimiyle oluşan müsta'mel bir kök bulunmamaktadır.Kur'an'da geçmez.
ذنرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde kayıtlı anlamlı bir kullanımı yoktur, ihmal edilmiş (mühmel) diziliştir.Kur'an'da geçmez.
ذرنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik lügatlerde bu sıralamayla bağımsız bir sülâsî kök tespit edilmemiştir.Kur'an'da geçmez.
رنذKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde kullanılmayan terkip (mühmel).Kur'an'da geçmez.
رذنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik Arapça sözlüklerde bağımsız bir fiil kökü olarak işlenmemiştir.Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نذرMerkezTehlikeyi vaktinde haber verme ve adakKötü bir sonucun gelmesinden önce kişiyi bilgilendirip koruma amaçlı uyarı ve kişinin kendini bağlaması.Gelecekteki bir zararı önlemek için zaman varken yapılan bildirim.
حذرKomşuSakınma ve tedbir almaنذر dışarıdan gelen uyarının kendisi iken, حذر bu uyarı karşısında kişinin gösterdiği uyanıklık ve aldığı fiili tedbirdir.Uyarının doğurduğu korunma refleksi.
خوفKomşuKorku ve endişe duymaنذر korkunun kaynağı olan haberi ve ikazı iletmektir; خوف ise nefiste uyanan doğrudan ürperti ve çekincedir.Psikolojik duygu durumu ile onu tetikleyen haber farkı.
رهبKomşuSürekli ve derin saygı dolu çekinmeرهب süreklilik arz eden derin bir çekinme ve ürperti hali iken, نذر somut bir tehdit karşısındaki acil erken bildirimdir.Kalıcı saygı/korku hali ile vakti sınırlı ikaz farkı.
بشرZıtSevindirici haber verme (müjde)بشر nefsi ferahlatan, sevinç doğuran hayırlı bir akıbeti haber vermek iken; نذر tehlike, azap ve yıkımı önceden haber verip sakındırmaktır.Müjdeleme ile sakındırma arasındaki tam işlevsel karşıtlık.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنذرTehlikeyi vaktinde haber verme, adakYaklaşan zararı önlemek için erken ikazda bulunma ve kişinin nefsine yükümlülük koyması.Kesin
Latincemonere, vovereUyarmak, adak adamakMonere kökü akla getirme ve uyarma yönünü; vovere ise dinî bir taahhüt altına girme yönünü karşılar. İki kavramı tek kökte birleştirmez.Güçlü
İngilizcewarn, forewarn, vowÖnceden uyarmak, adamakForewarn yaklaşan tehlikeye karşı erken uyarı boyutunu; vow ise adak ve bağlayıcı taahhüt boyutunu karşılar.Güçlü
Almancawarnen, vorwarnen, gelobenUyarmak, önceden haber vermek, adamakWarnen tehlike bildirimini; geloben ise ahlaki/dinî taahhüdü verir. Arapçadaki öncü askeri gözetleme nüansı dışarıda kalır.Güçlü
Fransızcaavertir, vouerUyarmak, adamak/vakfetmekAvertir vaktinde dikkat çekmeyi sağlar; vouer ise bir adağa veya amaca bağlanmayı anlatır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary; Lewis & Short; Kluge Etymologisches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
نَذِيرٌ / مُنْذِرٌPeygamber veya ilahi uyarıcıİnsanları şirk, zulüm ve ahiret azabına karşı uyarmakla görevlendirilen peygamberler (Fâtır 35:24, Şûrâ 42:7, Nûh 71:2).
أَنْذَرَ / يُنْذِرُGelecek azap ve helakle sakındırmakVaktinde haber verip tedbir almaya çağıran ilahi hitap ve vahyin işlevi (Kehf 18:2, Yâsîn 36:6, Fussilet 41:13).
نُذُرٌ (çoğul)Uyarılar veya uyarıcılarGeçmiş kavimlere gönderilen peygamberler veya vahyedilen ikaz edici ayet ve mucizeler (Kamer 54:5, Kamer 54:23, Ahkāf 46:21).
النَّذْرُ / نُذُورHukuki ve ahlaki adakKişinin Allah rızası için kendi iradesiyle yerine getirmeyi üstlendiği ibadet taahhüdü (Bakara 2:270, Meryem 19:26, İnsân 76:7).
مَنْذُورَة / نَذِيرَةBir hizmete veya mabede adanan kişiAnne babanın çocuğunu ibadetgaha veya Allah'ın hizmetine adaması bağlamı (Âl-i İmrân 3:35).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamNübüvvet ve ilahi adaletPeygamber gönderilmeden ve inzâr (uyarı) ulaşmadan azap edilip edilmeyeceği meselesi (İsrâ 17:15 bağlamında hüsn-kubuh ve teklif).Kök, ilahi sorumluluğun ve cezanın meşruiyet şartı olan 'önceden tebliğ edilmiş bilgi' anlamında yoğunlaşır.
FıkıhAdak ve yemin hükümleriKişinin asli olarak vacip olmayan bir ameli adak yoluyla nefsine vacip kılması, nezrin sıhhat şartları ve kefareti.Anlam, iradi beyanla kişinin kendi hukuki zimmetini borçlandırması ve bağlayıcılık kazanması yönünde daralır.
TefsirPeygamberlerin tebliğ yöntemiTebşîr (müjde) ile inzâr (uyarı) dengesi; inzârın salt korkutma değil, şefkat kaynaklı bir koruma mekanizması oluşu.Peygamberin temel vasfı olarak 'felaketten önce son çıkış yolunu gösteren rehber' manasında belirginleşir.
HadisPeygamberin konumu ve uyarı sahneleriHz. Peygamber'in kendini 'çıplak uyarıcı' (en-nezîrü'l-uryân) olarak nitelemesi ve sabah baskınından koruyan gözetleyiciye benzetmesi.Ansızın basacak düşmana karşı toplumu teyakkuza geçiren fedakâr ve acil uyarıcı figürü.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve nübüvvet nizamıErken ilahi ikaz ve adak sadakatiAhiret sorumluluğunu hatırlatarak insanı günahtan korumakDini sistemde inzâr, insanın mazeretini ortadan kaldıran ve iradeyi ıslaha sevk eden temel ilahi bildirimdir.Kesin
İlmiMetodoloji ve epistemolojiÖngörü ve risk analizi bilgisiYaklaşan tehlikeyi veri ışığında önceden tespit edip bildirmekBilimsel verinin sadece geçmişi tasvir etmeyip gelecekteki tehlikeleri önceden kestirerek koruma sağlaması işlevidir.Güçlü
SiyasiSavunma ve kamu diplomasisiErken uyarı sistemi ve istihbaratToplumu dış tehdit ve krizlere karşı önceden teyakkuza geçirmekDevletin sınır güvenliğini ve toplumsal bekasını korumak için tehlikeyi sınır ötesindeyken haber verip tedbir almasıdır.Güçlü
İktisadiSözleşme ve borçlar hukukuTaahhüt, garanti ve kriz ikazıİradi yükümlülük altına girme ve finansal riskleri önceden duyurmaİktisadi aktörün kendi iradesiyle altına girdiği borç/adak bilinci ve piyasadaki iflas veya kriz risklerinin önceden ilan edilmesidir.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerErken uyarı algoritmaları ve eşik dedektörleri (threshold triggers)Bir sistemde yıkıcı bir parametre değişimi (deprem dalgası, sistem çökmesi, termal aşırı yük) meydana gelmeden hemen önce, eşik değer aşıldığında sistemin kendini korumaya alması için tetiklenen ön sinyal mekanizması ile tam yapısal örtüşme gösterir.Güçlü
Beşeri bilimlerHukukta ihbar/ihtar mekanizması ve kriminolojide önleyici adaletHukuk düzeninde bir yaptırım uygulamadan önce muhataba verilen mehil, ihtar ve kusur bildirimi; böylece kişinin fiilinin hukuki sonuçlarından önceden haberdar edilerek mazeretinin düşürülmesi ilkesidir.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca cami/türbe etrafında icra edilen folklorik bir 'adak kurbanı' ritüeline indirgemek ya da Kur'an'daki inzârı zalimce bir 'korkutma ve tehdit etme' eylemi olarak görmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da inzâr, sevgi ve merhametin bir gereği olarak, karşı tarafın henüz vakti varken felaketten kurtulmasını sağlamak için yapılan 'önleyici bilgilendirme'dir; nezr ise insanın kendi iradesiyle ahlaki çıtayı yükseltip sorumluluk üstlenmesidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnzâr tehdit sanıldığında İslam tebliği baskıcı ve dehşet saçıcı gibi algılanır; oysa inzâr, uçuruma giden birini son anda tutup çekmek gibidir. Uyarının hedefi korkutmak değil, korumaktır.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın kendi varoluş gayesini (inzâr) ve peygamberlik misyonunu (nezîr) tanımlayan merkezî kavramlardandır. Allah'ın insanı körü körüne cezalandırmadığını, bilakis her cezadan önce mutlaka vaktinde ve açık bir uyarıcı gönderdiğini ilan eder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin kavimleriyle olan ilk tebliğ diyaloglarında (Ahkāf, Nûh, Hûd), vahyin iniş amacını bildiren ayetlerde (Yâsîn, Kehf, Şûrâ) ve geçmiş kavimlerin helak sahnelerini anlatan 'nüzür' uyarılarında (Kamer).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?'Tanrı insanları keyfî olarak azaplandırır' veya 'Din sadece müjdeden ibarettir' şeklindeki tek yanlı yaklaşımları düzeltir. Uyarının mazeretleri ortadan kaldıran adil ve şefkatli bir hukuk zemini kurduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamYaklaşan tehlikeyi, düşman baskınını ve yıkımı vaktinde haber verip topluluğu koruyan öncü gözcü; kişinin kendi üzerine bağladığı sorumluluk payı.
  • Soyut anlamBir zararın fiilen gerçekleşmesinden önce bilgi aktararak bilinci uyandırma, iradeyi sakınmaya sevk etme ve sorumsuzluk mazeretini iptal eden bağlayıcı ikaz.
  • Sistematik karşılıkAdalet mekanizmasında yaptırım öncesi tebliğ ve ihtar ilkesi; erken uyarı ile telafisi imkânsız çöküşleri engelleyen dinamik emniyet nizamı.
  • LaTeX modeliI(t)=θ(T−t)⋅ΔS  ⟹  lim⁡t→T−Ω(t)=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde t mevcut zamanı, T kriz veya azabın kaçınılmaz hale geleceği nihai helak anını temsil eder. θ(T−t) fonksiyonu, henüz vakit varken (t<T) erken uyarı mekanizmasının devrede olduğunu gösteren zaman penceresidir. ΔS aktarılan uyarıcı bilgiyi ve risk farkındalığını simgeler. Ω(t) ise bireyin veya toplumun 'uyarılmadım' deme mazeretini (mazeret hacmini) ifade eder; zaman T eşiğine yaklaşırken yapılan inzâr sonucunda mazeret sıfıra yaklaşır ve ilahi adalet tam olarak tecelli eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن