نذر
ن - ذ - ر
KÖK- 130 geçiş
- 115 ayet
- 54 sîga
- 13 sözlük
Savaşta veya yürüyüşteki öncüdür. Öncünün görülmesi, arkasından gelen birliği haber verdiği için uyarıcı anlamı kazanmıştır. Kişinin ileride yapacağı iyi bir fiili haber vermesi de nezrdir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Savaşta veya yürüyüşteki öncüdür. Öncünün görülmesi, arkasından gelen birliği haber verdiği için uyarıcı anlamı kazanmıştır. Kişinin ileride yapacağı iyi bir fiili haber vermesi de nezrdir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR438 harfباب الذّال والرّاء والنّون معهما
ن ذ ر يستعمل فقط
نذر:
النَّذْر: ما ينذُر الإنسانُ فيجعلُه على نفسه نَحْباً واجباً.
والنَّذْر: اسمُ الإِنذار. والنُّذُر: جماعة النَّذير، وتقول: أنذَرْتُهم فنُذِروا ولم يستعملوا مصدراً.
والتَّناذُر: إِنذار بعضِهم بعضاً.
والنَّذيرُ: اسمُ الشيء الذي يُعطَى. ورُبُّما جَعَلَتِ اليهودية وَلَدَها نَذيرةً للكنيسة، والجمع النَّذائر.
ونَذَر القومُ بالعَدُوِّ أي عَلِموا
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR691 harfالإنْذارُ: الإبلاغُ. ولا يكون إلا في التخويف. والاسم النُذَرُ، ومنه قوله تعالى: "فكيفَ كان عَذابي ونُذُرِ"، أي إنْذاري. والنَذيرُ: المُنْذِرُ. والنَذيرُ: الإنْذارُ. والنَذْرُ: واحد النُذورِ. وأمَّا قول ابن أحمر:
كمْ دونَ ليلى من تَنوفِيَّةٍ لَمَّاعَةٍ تُنْذَرُ فيها النُذُرْ
فيقال: إنَّه جمع نَذْرٍ، مثل رَهْنٍ ورُهُنٍ، ويقال إنه جمع نَذيرٍ بمعنى مَنْذورٍ، مثل قتيلٍ وجديدٍ. وقد نَذَرْتُ للهِ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR4.379 harfذ ر ن
نذر
استعمل من وجوهه : ( نذر ) .
نذر : قال الليث : النَّذْرُ ما يَنْذِره الإنسانُ فيجعَلُه على نَفسه نَحْباً واجباً ، وجَعَل الشافعيُّ في كتاب جِراح العمْد ما يجب في الجراحات من الدِّيات نَذْراً ، وهي لُغَةُ أهلِ الحجاز ، كذلك أخبرني عبد الملك عن الشافعي ؛ وأهلُ العراق يسمونه : الأرْشَ .
وقال شمر : قال أبو نَهْشَل : النُّذُورُ لا تكون إلا في الجراحِ صغارِها وكبارِها وهي معاقل تِلك الجراح .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR624 harf(باب النون والذال وما يثلثهما)
(نذر) النون والذال والراء كلمةٌ تدل على تخويف أو تخوُّف. منه الإنذار: الإبلاغ؛ ولا يكاد يكون إلاَّ في التَّخويف. وتناذَرُوا: خَوَّفَ بعضُهم بعضاً. ومنه النَّذْر، وهو أنّه يَخافُ إذا أخلَفَ. قال ثعلب: نَذِرْتُ بهم فاستعدَدت لهم وحَذِرتُ منهم. والنّذِير: المُنْذِر، والجمع النُّذُر. والنَّذْر([1]) أيضاً: ما يجب، كأنَّه نُذِر، أي أُوجِب. ونَذْر المُوضِحة في الحديث
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR975 harf- النذر: أن توجب على نفسك ما ليس بواجب لحدوث أمر، يقال: نذرت لله أمرا، قال تعالى: ﴿إني نذرت للرحمن صوما﴾ [مريم/26]، وقال: ﴿وما أنفقتم من نفقة أو نذرتم من نذر﴾ [البقرة/270]، والإنذار: إخبار فيه تخويف، كما أن التبشير إخبار فيه سرور. قال تعالى: ﴿فأنذرتكم نارا تلظى﴾ [الليل/14]، ﴿أنذرتكم صاعقة مثل صاعقة عاد وثمود﴾ [فصلت/13]، ﴿واذكر أخا عاد إذ أنذر قومه بالأحقاف﴾ [الأحقاف/21]، {والذين كفروا عما أنذروا
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR631 harfن ذ ر
نذر القوم بالعدوّ: علموا به فحذروه واستعدّوا له وأنذرتهم به وأنذرتهم إيّاه وهو نذير القوم ومنذرهم وهم نذر القوم.
" فستعلمون كيف نذير " أي إنذاري " فكيف كان عذابي ونذر ": وإنذاراتي.
وهو نذيرة القوم: لطليعتهم الذي ينذرهم العدوّ.
وتناذروه: خوف منه بعضهم بعضاً.
قال النابغة: وقال في صفة كتيبة المنذر: وما تنفك محلولاً عراها على متناذر الأكلاء طامي لا تزال تنزل
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR7.213 harfالنَّذْرُ: النَّحْبُ، وهو ما يَنْذِرُه الإِنسان فيجعله على نفسه نَحْباً واجباً، وجمعه نُذُور، والشافعي سَمَّى في كتاب جِراحِ العَمْد ما يجب في الجِراحات من الدِّيات نَذْراً، قال: ولغة أَهل الحجاز كذلك، وأَهل العراق يسمونه الأَرْش. وقال أَبو نَهْشَل: النَّذْرُ لا يكون إِلا في الجِراح صِغارها وكِبارها وهي مَعاقِل تلك الجِراح. يقال: لي قِبَل فلان نذْر إِذا كان جُرْحاً واحداً له عَقْل؛ وقال أَبو سعيد
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR414 harf* ن ذ ر * * الإِنْذَارُ * الإبلاغ ولا يكون إلا في التخويف والاسم * النُّذُرُ * بضمتين ومنه قوله تعالى ﴿فكيف كان عذابي ونُذُر﴾ أي إنذاري و * النَّذِيرُ المُنْذِرُ * و * الإنْذارُ * أيضا و * النَّذْرُ * واحد * النُذُورِ * وقد * نَذَرَ * لله كذا من باب ضرب ونصر ويقال * نَذَرَ * على نفسه * نَذْراً * و * نَذَر * ماله * نَذْرَاً * و * تَنَاذَرَ * القوم كذا خَوَّف بعضهم بعضا و * نَذِرَ * القوم بالعدو
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR8.018 harfالنذر: النحب، وهو ما ينذره الإنسان فيجعله على نفسه نحبا واجبا، والشافعي رضي الله عنه سمى في كتاب جراح العمد ما يجب قي الجراحات من الديات نذرا. قال: ولغة أهل الحجاز كذلك، وأهل العراق يسمونه الأرش كذا في اللسان. وفي التكملة: وهي لغة أهل الحجاز، ج نذور، أو النذور: لا تكون إلا في الجراح صغارها وكبارها، وهي معقل تلك الجروح، يقال: لي عند فلان، وفي اللسان والتكملة: قبل فلان نذر، إذا كان جرحا واحدا له
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR10.402 harfنَذَرَ عَلَى نَفْسِهِ
1 نَذَرَ عَلَى نَفْسِهِ ذ , (Yoo, Akh, T, S, M, A, * K,) aor. نَذِرَ and نَذُرَ , (M, K,) inf. n. نَذْرٌ (Yoo, Akh, S, M, K,) and نُذُورٌ, (M, K,) [He made a vow; imposed upon himself a vow; أَنْ يَفْعَلَ كَذَا that he would do such a thing; either absolutely, or conditionally, as will be explained below;] he made [a future action] binding, or obligatory, on himself; (T, M,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.705 harfنَذَرَ
نَذَرَ I , U ( n. ac. نَذْر 1 , نُذُوْر 27 )
a. [ 'Ala ], Bound ( himself ), took a vow, vowed.
b. [ acc. & La ], Dedicated, consecrated to.
c. Placed in front.
نَذِرَ
نَذِرَ A ( n. ac. نَذَر 4 , نَذَاْرَة 22t , نِذَاْرَة 23t )
a. [ Bi ], Knew, was on his guard.
أَنْذَرَ
أَنْذَرَ IV
a. [ acc. & Bi ], Warned, cautioned against; informed, advised of, admonished about.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok23.993 harfنذر
نَذَرَ - يَنْذِرُ (نَذَرَ - يَنْذُرُ) - نَذْر - نُذُوْر
نَذَرَ - يَنْذِرُ (نَذَرَ - يَنْذُرُ) + كائن + شيئاً + لكائن: يوجب على نفسِه شيئاً تبرعاً من عبادة أَو صدقة أَو غيرِ ذلك إجلالاً وتعظيماً للكائن أو كفارة
نَذْر: اسم فعل " نَذَرَ - يَنْذِرُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول: الصدقة أو التبرع أو الفعل الذي يوجبه المرء على نفسه عبادة أو تعظيماً
Sîgalar(54)
- نَذِيرٌUyarıcı(فَعِيلٌ)×22
- وَنَذِيرًاVe uyarıcı(وَفَعِيلًا)×8
- نَذِيرٍUyarıcı(فَعِيلٍ)×6
- وَنُذُرِVe uyarmam(وَفُعُلِي)×6
- الْمُنْذَرِينَUyarılanlar(الْمُفْعَلِينَ)×5
- لِتُنْذِرَUyarman için(لِتُفْعِلَ)×5
- لِيُنْذِرَUyarması için(لِيُفْعِلَ)×4
- مُنْذِرٌUyaran(مُفْعِلٌ)×4
- نَذِيرًاUyarıcı(فَعِيلًا)×4
- وَمُنْذِرِينَVe uyaranlar(وَمُفْعِلِينَ)×4
Mücavir kökler95 mücavir (303 toplam)
- بشر
22 ortak ayet · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
- رسل
23 ortak ayet · Saçak demektir
- عجب
5 ortak ayet · “Acem” yabancı, dil bilmeyen demektir
- بين
20 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir
- وحي
7 ortak ayet · İşaretleşmek için yakılan ateştir
- قري
6 ortak ayet · Kasaba
- نزل
13 ortak ayet · “Nezle” konaklama yeri demektir
- نفر
3 ortak ayet · Avcılıkta veya savunmada oluşturulmuş çatışma grubu, sonra…
- جيأ
12 ortak ayet · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
- أمم
7 ortak ayet · Emam ön demektir
- ترف
2 ortak ayet · Telef yerlere dökülüp hedere olan meyveler demektir
- عاد
3 ortak ayet · Âd
Geçtiği ayetler(115)
أَوَلَمْ يَتَفَكَّرُوا مَا بِصَاحِبِهِمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلَّا نَذِيرٌ مُبِينٌ
UyarıcıDüşünmüyorlar mı ki; arkadaşlarında hiçbir delilik yoktur. O, ancak apaçık bir uyarıcıdır.
… مِنَ الْخَيْرِ وَمَا مَسَّنِيَ السُّوءُ إِنْ أَنَا إِلَّا نَذِيرٌ وَبَشِيرٌ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ
UyarıcıDe ki: Ben, kendime Allah’ın dilediğinden başka ne fayda verebilirim, ne de zarar. Eğer ben, gaybı bileydim; daha çok hayır yapmak isterdim. Ve bana, hiç bir fenalık da dokunmazdı. Ben, sadece iman eden bir kavme uyarıcı ve müjdeciyim.
أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ إِنَّنِي لَكُمْ مِنْهُ نَذِيرٌ وَبَشِيرٌ
UyarıcıAllah’tan başkasına kulluk etmeyesiniz diye. Muhakkak ki ben, size O’nun katından gönderilmiş bir uyarıcı ve müjdeciyim.
… عَلَيْهِ كَنْزٌ أَوْ جَاءَ مَعَهُ مَلَكٌ إِنَّمَا أَنْتَ نَذِيرٌ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ وَكِيلٌ
UyarıcıBelki de sen; ona bir hazine indirilmeli veya yakında bir melek gelmeli değil miydi? demelerinden ötürü sana vahyolunanların bir kısmını terkedecek olursun. Sen, ancak bir uyarıcısın. Ve Allah; her şeye Vekil’dir.
وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَى قَوْمِهِ إِنِّي لَكُمْ نَذِيرٌ مُبِينٌ
UyarıcıGerçekten Nuh’u da kavmine göndermiştik. Ben, sizin için apaçık bir uyarıcıyım.
قُلْ يَاأَيُّهَا النَّاسُ إِنَّمَا أَنَا لَكُمْ نَذِيرٌ مُبِينٌ
UyarıcıDe ki: Ey insanlar; ben sizin için ancak apaçık bir uyarıcıyım.
إِنْ أَنَا إِلَّا نَذِيرٌ مُبِينٌ
UyarıcıBen, ancak apaçık bir uyarıcıyım.
وَقَالُوا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيَاتٌ مِنْ رَبِّهِ قُلْ إِنَّمَا الْآيَاتُ عِنْدَ اللَّهِ وَإِنَّمَا أَنَا نَذِيرٌ مُبِينٌ
UyarıcıRabbından ona ayetler indirilmeli değil miydi? dediler. De ki: O ayetler, ancak Allah’ın nezdindedir. Ben, sadece apaçık bir uyarıcıyım.
قُلْ إِنَّمَا أَعِظُكُمْ بِوَاحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنَى وَفُرَادَى ثُمَّ تَتَفَكَّرُوا مَا بِصَاحِبِكُمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلَّا نَذِيرٌ لَكُمْ بَيْنَ يَدَيْ عَذَابٍ شَدِيدٍ
UyarıcıDe ki: Ben, size ancak Allah için ikişer ikişer ve teker teker kalmanızı, sonra arkadaşınızda bir delilik olmadığını iyice düşünmenizi öğütlerim. O, ancak şiddetli bir azabın öncesinde sizin için bir uyarıcıdır.
إِنْ أَنْتَ إِلَّا نَذِيرٌ
UyarıcıSen; ancak bir uyarıcısın.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نذر |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بشر, حذر, خوف, رهب |
| Zıt Kök | بشر |
| Çekirdek Özet 1 | Yaklaşan tehlikeyi, düşman hareketini vaktinde haber verip sakındırma; kişinin kendi üzerine bağlayıcı bir borç veya adak yüklemesi |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi azap ve hesap gelip çatmadan önce insanları vaktinde haberdar ederek tedbir almaya, tevbe ve itaate yönlendiren peygamberi tebliğ |
| Çekirdek Özet 3 | Tehlike gelmeden önceki bilgi ile iradeyi harekete geçirme, sorumsuzluğu kaldıran bağlayıcı hukuki ve ahlaki mükellefiyet |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca adak adamak veya korku salıp sindirmek biçiminde daraltmak; önceden vaktinde haber verip koruma (erken uyarı) boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نذ | Bir şeyin ucundan, kenarından belirmesi veya düşüklük/azlık göstermesi (karşılaştır: نذل düşüklük, bayağılık) | ر | İnsan başı ve tepe noktasını temsil eden harfin eklenmesiyle, beliren durum sıradan bir düşüklükten çıkıp başı, canı ve topluluğun geleceğini ilgilendiren yüksek bir tehlike işaretine, önden gelen haberciye ve bağlayıcı sorumluluğa dönüşmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Gizliden açığa çıkan, hareket halinde ilerleyen ve fark edilmesi gereken bir varlık veya canlı akış. |
| ذ | Kapı, geçiş, hareket; ikiz harf د üzerinden pelteklik ile incelmiş, eşikten sızan hareket | Güvenlik sınırını, eşiği veya savunma hattını aşmakta olan, dikkat gerektiren geçiş ve sızma. |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Öncü kuvvet, gözlemci, başa gelebilecek nihai tehlike veya kişinin bizzat kendi şahsı üzerine aldığı yük. |
| نذر | Eşikten yaklaşan tehlikeyi baş ve can güvenliği için önceden haber verme | Sınırı aşarak yaklaşmakta olan tehlikeli bir hareketi görüp başı ve toplumu korumak üzere vaktinde ikaz etme ve bu bilinçle kişinin nefsini bağlayıcı bir taahhüt altına sokması hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Savaş ve göç esnasında ordunun veya kabilenin önünden giderek düşmanın hareketini, yaklaşan baskını gözetleyen ve kabilesini zamanında uyararak tedbir almasını sağlayan öncü gözetleyiciye nâzire (النَّذِيرَة) veya nezîrü'l-kavm denir. Kökün aslı, yaklaşan tehlikeden vaktinde haberdar olup korunma tedbiri almaktır. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa ez-Zübyânî, el-Münzir bin Mâissemâ'ın ordusunu ve tehlikeli arazileri tavsif ederken kökü yaklaşan tehlikeden ötürü birbirini uyaran topluluk ve korkulan otlak bağlamında kullanmıştır: وما تنفك محلولاً عراها / على متناذر الأكلاء طامي |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönemde kabileler arasında ansızın gelecek bir baskını haber vermek için elbiselerini yırtıp çığlık atan veya yüksek bir tepeden 'ey sabah tehlikesi' (يا صباحاه) diye haykıran öncü uyarıcıya 'en-nezîrü'l-uryân' (عريان) denirdi. Ayrıca kişinin kendi üzerine vacip kıldığı adak ve yaralanmalarda takdir edilen kan bedeli/tazminat (erş) için de Hicaz bölgesinde nezr tabiri kullanılmıştır. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn; Lisān al-ʿArab; Asās al-Balāgha; Maqāyīs al-Lugha.
Sami etimolojik katman
Arapça نذر kökü, Sami dillerinin genelinde 'adakta bulunmak, nefsini veya bir şeyi kutsal bir amaca vakfetmek, söz vermek' ve buna bağlı olarak 'yaklaşan bir tehlikeye karşı uyanık olmak, sakındırmak' semantik ekseninde yer alır. İbranicede nadar/neder (נָדַר / נֶדֶר) kökü doğrudan 'adak adamak, Tanrı'ya bağlayıcı bir taahhütte bulunmak' anlamındadır; nâzîr (נָזִיר) ise kendini Tanrı'ya adayan, dünyevi zevklerden uzaklaşan kişiyi ifade eder. Fenike ve Pön yazıtlarında ndr (adak, adanmış nesne) formu yaygın biçimde mevcuttur. Ugarit dilinde ndr aynı şekilde 'adak' kökü olarak kayıtlıdır. Süryanice/Aramicede nedar (ܢܕܪ) kökü yine 'adak adamak, yemin etmek' karşılığına gelir. Arapçada bu kök bir yandan Sami ortak mirası olan 'kendini veya malını bağlayıcı bir hükümle taahhüt altına sokma' (nezr) manasını korumuş, diğer yandan bedevi yaşamın savaş ve gözetleme pratiği içinde 'tehlikeyi vaktinde haber verip sakındırma' (inzâr/nezîr) yönünde güçlü ve özgün bir semantik genişleme kazanmıştır.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs; Koehler-Baumgartner (HALOT); Payne Smith; Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Tehlikeyi haber alma, korkup sakınma ve kendini bağlama | نَذِرَ بِالشَّيْءِ (bir şeyi önceden bilip sakındı), أَنْذَرَهُ (vaktinde haber verip uyardı) ve نَذَرَ عَلَى نَفْسِهِ (kendi nefsine vacip kıldı) kullanımları, tehlike/sorumluluk bilincinin iradeyi bağlaması ekseninde birleşir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice neder/nadar, Ugaritçe ndr, Süryanice nedar | Erken Sami katmanında kök ağırlıklı olarak Tanrı'ya adanan şey ve bağlayıcı taahhüt anlamındadır; Arapça bu kökü hem adak hem de aktif askeri/tebliğsel erken uyarı işlevine taşımıştır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin Sami dışı kollarında güvenilir ve düzenli ses denkliğine sahip doğrudan bir kök tespiti bulunmamaktadır. | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs; Payne Smith; David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نذر | Anlamlı | Korkutup sakındırmak, vaktinde uyarmak, adak adamak | Yaklaşan bir felakete karşı önceden haber vererek tedbir aldırmak; kişinin bir ibadeti nefsine borç kılması. | Hedef kök; Kur'an'da 130 kez geçer. |
| نرذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arapça sözlüklerde bu harf dizilimiyle oluşan müsta'mel bir kök bulunmamaktadır. | Kur'an'da geçmez. |
| ذنر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde kayıtlı anlamlı bir kullanımı yoktur, ihmal edilmiş (mühmel) diziliştir. | Kur'an'da geçmez. |
| ذرن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde bu sıralamayla bağımsız bir sülâsî kök tespit edilmemiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| رنذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan terkip (mühmel). | Kur'an'da geçmez. |
| رذن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik Arapça sözlüklerde bağımsız bir fiil kökü olarak işlenmemiştir. | Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نذر | Merkez | Tehlikeyi vaktinde haber verme ve adak | Kötü bir sonucun gelmesinden önce kişiyi bilgilendirip koruma amaçlı uyarı ve kişinin kendini bağlaması. | Gelecekteki bir zararı önlemek için zaman varken yapılan bildirim. |
| حذر | Komşu | Sakınma ve tedbir alma | نذر dışarıdan gelen uyarının kendisi iken, حذر bu uyarı karşısında kişinin gösterdiği uyanıklık ve aldığı fiili tedbirdir. | Uyarının doğurduğu korunma refleksi. |
| خوف | Komşu | Korku ve endişe duyma | نذر korkunun kaynağı olan haberi ve ikazı iletmektir; خوف ise nefiste uyanan doğrudan ürperti ve çekincedir. | Psikolojik duygu durumu ile onu tetikleyen haber farkı. |
| رهب | Komşu | Sürekli ve derin saygı dolu çekinme | رهب süreklilik arz eden derin bir çekinme ve ürperti hali iken, نذر somut bir tehdit karşısındaki acil erken bildirimdir. | Kalıcı saygı/korku hali ile vakti sınırlı ikaz farkı. |
| بشر | Zıt | Sevindirici haber verme (müjde) | بشر nefsi ferahlatan, sevinç doğuran hayırlı bir akıbeti haber vermek iken; نذر tehlike, azap ve yıkımı önceden haber verip sakındırmaktır. | Müjdeleme ile sakındırma arasındaki tam işlevsel karşıtlık. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نذر | Tehlikeyi vaktinde haber verme, adak | Yaklaşan zararı önlemek için erken ikazda bulunma ve kişinin nefsine yükümlülük koyması. | Kesin |
| Latince | monere, vovere | Uyarmak, adak adamak | Monere kökü akla getirme ve uyarma yönünü; vovere ise dinî bir taahhüt altına girme yönünü karşılar. İki kavramı tek kökte birleştirmez. | Güçlü |
| İngilizce | warn, forewarn, vow | Önceden uyarmak, adamak | Forewarn yaklaşan tehlikeye karşı erken uyarı boyutunu; vow ise adak ve bağlayıcı taahhüt boyutunu karşılar. | Güçlü |
| Almanca | warnen, vorwarnen, geloben | Uyarmak, önceden haber vermek, adamak | Warnen tehlike bildirimini; geloben ise ahlaki/dinî taahhüdü verir. Arapçadaki öncü askeri gözetleme nüansı dışarıda kalır. | Güçlü |
| Fransızca | avertir, vouer | Uyarmak, adamak/vakfetmek | Avertir vaktinde dikkat çekmeyi sağlar; vouer ise bir adağa veya amaca bağlanmayı anlatır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary; Lewis & Short; Kluge Etymologisches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| نَذِيرٌ / مُنْذِرٌ | Peygamber veya ilahi uyarıcı | İnsanları şirk, zulüm ve ahiret azabına karşı uyarmakla görevlendirilen peygamberler (Fâtır 35:24, Şûrâ 42:7, Nûh 71:2). |
| أَنْذَرَ / يُنْذِرُ | Gelecek azap ve helakle sakındırmak | Vaktinde haber verip tedbir almaya çağıran ilahi hitap ve vahyin işlevi (Kehf 18:2, Yâsîn 36:6, Fussilet 41:13). |
| نُذُرٌ (çoğul) | Uyarılar veya uyarıcılar | Geçmiş kavimlere gönderilen peygamberler veya vahyedilen ikaz edici ayet ve mucizeler (Kamer 54:5, Kamer 54:23, Ahkāf 46:21). |
| النَّذْرُ / نُذُور | Hukuki ve ahlaki adak | Kişinin Allah rızası için kendi iradesiyle yerine getirmeyi üstlendiği ibadet taahhüdü (Bakara 2:270, Meryem 19:26, İnsân 76:7). |
| مَنْذُورَة / نَذِيرَة | Bir hizmete veya mabede adanan kişi | Anne babanın çocuğunu ibadetgaha veya Allah'ın hizmetine adaması bağlamı (Âl-i İmrân 3:35). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvet ve ilahi adalet | Peygamber gönderilmeden ve inzâr (uyarı) ulaşmadan azap edilip edilmeyeceği meselesi (İsrâ 17:15 bağlamında hüsn-kubuh ve teklif). | Kök, ilahi sorumluluğun ve cezanın meşruiyet şartı olan 'önceden tebliğ edilmiş bilgi' anlamında yoğunlaşır. |
| Fıkıh | Adak ve yemin hükümleri | Kişinin asli olarak vacip olmayan bir ameli adak yoluyla nefsine vacip kılması, nezrin sıhhat şartları ve kefareti. | Anlam, iradi beyanla kişinin kendi hukuki zimmetini borçlandırması ve bağlayıcılık kazanması yönünde daralır. |
| Tefsir | Peygamberlerin tebliğ yöntemi | Tebşîr (müjde) ile inzâr (uyarı) dengesi; inzârın salt korkutma değil, şefkat kaynaklı bir koruma mekanizması oluşu. | Peygamberin temel vasfı olarak 'felaketten önce son çıkış yolunu gösteren rehber' manasında belirginleşir. |
| Hadis | Peygamberin konumu ve uyarı sahneleri | Hz. Peygamber'in kendini 'çıplak uyarıcı' (en-nezîrü'l-uryân) olarak nitelemesi ve sabah baskınından koruyan gözetleyiciye benzetmesi. | Ansızın basacak düşmana karşı toplumu teyakkuza geçiren fedakâr ve acil uyarıcı figürü. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve nübüvvet nizamı | Erken ilahi ikaz ve adak sadakati | Ahiret sorumluluğunu hatırlatarak insanı günahtan korumak | Dini sistemde inzâr, insanın mazeretini ortadan kaldıran ve iradeyi ıslaha sevk eden temel ilahi bildirimdir. | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Öngörü ve risk analizi bilgisi | Yaklaşan tehlikeyi veri ışığında önceden tespit edip bildirmek | Bilimsel verinin sadece geçmişi tasvir etmeyip gelecekteki tehlikeleri önceden kestirerek koruma sağlaması işlevidir. | Güçlü |
| Siyasi | Savunma ve kamu diplomasisi | Erken uyarı sistemi ve istihbarat | Toplumu dış tehdit ve krizlere karşı önceden teyakkuza geçirmek | Devletin sınır güvenliğini ve toplumsal bekasını korumak için tehlikeyi sınır ötesindeyken haber verip tedbir almasıdır. | Güçlü |
| İktisadi | Sözleşme ve borçlar hukuku | Taahhüt, garanti ve kriz ikazı | İradi yükümlülük altına girme ve finansal riskleri önceden duyurma | İktisadi aktörün kendi iradesiyle altına girdiği borç/adak bilinci ve piyasadaki iflas veya kriz risklerinin önceden ilan edilmesidir. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Erken uyarı algoritmaları ve eşik dedektörleri (threshold triggers) | Bir sistemde yıkıcı bir parametre değişimi (deprem dalgası, sistem çökmesi, termal aşırı yük) meydana gelmeden hemen önce, eşik değer aşıldığında sistemin kendini korumaya alması için tetiklenen ön sinyal mekanizması ile tam yapısal örtüşme gösterir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukukta ihbar/ihtar mekanizması ve kriminolojide önleyici adalet | Hukuk düzeninde bir yaptırım uygulamadan önce muhataba verilen mehil, ihtar ve kusur bildirimi; böylece kişinin fiilinin hukuki sonuçlarından önceden haberdar edilerek mazeretinin düşürülmesi ilkesidir. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca cami/türbe etrafında icra edilen folklorik bir 'adak kurbanı' ritüeline indirgemek ya da Kur'an'daki inzârı zalimce bir 'korkutma ve tehdit etme' eylemi olarak görmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da inzâr, sevgi ve merhametin bir gereği olarak, karşı tarafın henüz vakti varken felaketten kurtulmasını sağlamak için yapılan 'önleyici bilgilendirme'dir; nezr ise insanın kendi iradesiyle ahlaki çıtayı yükseltip sorumluluk üstlenmesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnzâr tehdit sanıldığında İslam tebliği baskıcı ve dehşet saçıcı gibi algılanır; oysa inzâr, uçuruma giden birini son anda tutup çekmek gibidir. Uyarının hedefi korkutmak değil, korumaktır. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kendi varoluş gayesini (inzâr) ve peygamberlik misyonunu (nezîr) tanımlayan merkezî kavramlardandır. Allah'ın insanı körü körüne cezalandırmadığını, bilakis her cezadan önce mutlaka vaktinde ve açık bir uyarıcı gönderdiğini ilan eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin kavimleriyle olan ilk tebliğ diyaloglarında (Ahkāf, Nûh, Hûd), vahyin iniş amacını bildiren ayetlerde (Yâsîn, Kehf, Şûrâ) ve geçmiş kavimlerin helak sahnelerini anlatan 'nüzür' uyarılarında (Kamer). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | 'Tanrı insanları keyfî olarak azaplandırır' veya 'Din sadece müjdeden ibarettir' şeklindeki tek yanlı yaklaşımları düzeltir. Uyarının mazeretleri ortadan kaldıran adil ve şefkatli bir hukuk zemini kurduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamYaklaşan tehlikeyi, düşman baskınını ve yıkımı vaktinde haber verip topluluğu koruyan öncü gözcü; kişinin kendi üzerine bağladığı sorumluluk payı.
- Soyut anlamBir zararın fiilen gerçekleşmesinden önce bilgi aktararak bilinci uyandırma, iradeyi sakınmaya sevk etme ve sorumsuzluk mazeretini iptal eden bağlayıcı ikaz.
- Sistematik karşılıkAdalet mekanizmasında yaptırım öncesi tebliğ ve ihtar ilkesi; erken uyarı ile telafisi imkânsız çöküşleri engelleyen dinamik emniyet nizamı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde mevcut zamanı, kriz veya azabın kaçınılmaz hale geleceği nihai helak anını temsil eder. fonksiyonu, henüz vakit varken () erken uyarı mekanizmasının devrede olduğunu gösteren zaman penceresidir. aktarılan uyarıcı bilgiyi ve risk farkındalığını simgeler. ise bireyin veya toplumun 'uyarılmadım' deme mazeretini (mazeret hacmini) ifade eder; zaman eşiğine yaklaşırken yapılan inzâr sonucunda mazeret sıfıra yaklaşır ve ilahi adalet tam olarak tecelli eder.