نزع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-ز-ع16 sîga, 30 mücavir kök, 20 ayet, 16 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.طوعغللنَزَّاعَةًرأينزعفشلنظرفَتَنَازَعُوانَزَعْنَاهَاأمريَتَنَازَعُونَذوتَنَازَعْتُمْخيربيضسررحقق

KökSîga 16Ayet 20Sure 16Mücavir 30

▶ Ağı aç (3B)

نزع

ن - ز - ع

KÖK
  • 20 geçiş
  • 20 ayet
  • 16 sîga
  • 12 sözlük

Gerilmiş yay demektir. Sonradan çekme, fia’l babından da çekişme anlamı kazanmıştır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Gerilmiş yay demektir. Sonradan çekme, fia’l babından da çekişme anlamı kazanmıştır.

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.704 harf
نَزَعْتُ الشيءَ من مكانه أَنْزِعُهُ نَزْعاً: قلعته. وقولهم: فلانٌ في النَزْعِ، أي في قَلْعِ الحياةِ. ونَزَعَ فلان إلى أهله يَنْزِعُ نِزاعاً، أي اشتاق. وبعيرٌ نازِعٌ وناقةٌ نازِعَةٌ، إذا حَنَّتْ إلى أوطانها ومرعاها. قال جميل: فقلت لهم لا تَعْذِلونِيَ وانْظروا=إلى النازِعِ المَقْصورِ كيف يكونُ ونَزَعَ عن الأمر نُزوعاً: انتهى عنه. ونَزَعَ إلى أبيه في الشَبَهِ يَنْزِعُ، أي ذهب. ونَزَعَ في القوس:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR6.951 harf
باب العين والزاي مع النون عنز ، نزع ، عزن . ( مستعملة ) . عزن : أبو العباس عن ابن الأعرابي : أعزن الرجل إذا قاسم نصيبه فأخذ هذا نصيبه وهذا نصيبه . قلت : وكأن النون مبدلة من اللام في هذا الحرف . عنز : أبو عبيد : العَنَزَة : قَدْرُ نصف الرُمْح أو أكبر شيئاً وفيها زُجٌ كزُجّ الرمح . وقال الليث : العَنَزَة والجميع العَنَزُ يكون بالبادية ، دقيقُ الخَطْم . وهو من السِبَاع يأخذ البعير من قِبَل دُبُره ،
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.168 harf
(باب النون والزاء وما يثلثهما) (نزع) النون والزاء والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على قَلْع شيء. ونَزَعْت الشيءَ من مكانِه نَزْعاً. والمِنْزَع: الشَّديد النَّزْع. والمِنْزعة كالمِلعقة يكون مع مُشْتارِ العَسل. ونَزَع عن الأمر نُزُوعاً: تركَه. وشرابٌ طيِّبُ المَنْزَعة، أي طيِّب مَقْطَع الشُّرب. والنَّزَعة: الموضع من رأس الأنزع، وهو الذي انحسر شَعَْره عن جانبَيْ جَبْهته، وهما النَّزَعتان. ولا يقال امرأة
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.066 harf
- نزع الشيء: جذبه من مقره كنزع القوس عن كبده، ويستعمل ذلك في الأعراض، ومنه: نزع العداوة والمحبة من القلب. قال تعالى: ﴿ونزعنا ما في صدورهم من غل﴾ [الأعراف/43]. وانتزعت آية من القرآن في كذا، ونزع فلان كذا، أي: سلب. قال تعالى: ﴿تنزع الملك ممن تشاء﴾ [آل عمران /26]، وقوله: ﴿والنازعات غرقا﴾ [النازعات/1] قيل: هي الملائكة التي تنزع الأرواح عن الأشباح، وقوله: ﴿إنا أرسلنا عليهم ريحا صرصرا في يوم نحس مستمر﴾
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR2.193 harf
ن ز ع نزع الشيء من يده‏:‏ جذبه وانتزعه‏.‏ ورجل منزع‏:‏ شديد النزع‏.‏ ونزع الدلو من البئر‏.‏ وقام على منزعته‏:‏ على مكان نزعه‏.‏ قال‏:‏ ولم يدلّ رجله حيث نزل وماء بعيد المنزع وهو المكان الذي ينزع منه‏.‏ وبئر نزوع‏:‏ ينزع منها باليد لقرب مائها‏.‏ ونازعته على البئر‏:‏ نزعت معه‏.‏ وثمام منزّع‏.‏ ونزّعنا لها العشب بأيدينا‏.‏ ونازعه الثوب‏:‏ جاذبه‏.‏ وانتزع السهم من الكنانة‏.‏ ورأى الصيد
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR8.798 harf
نَزَعَ الشيءَ يَنْزِعُه نَزْعاً، فهو مَنْزُوعٌ ونزِيعٌ، وانْتَزَعَه فانْتَزعَ: اقْتَلَعَه فاقْتَلَعَ، وفرّق سيبويه بين نَزَعَ وانْتَزَعَ فقال: انْتَزَعَ اسْتَلَبَ، ونزَع: حوّل الشيء عن موضعه وإِن كان على نحو الاسْتِلاب. وانْتَزَعَ الرمحَ: اقْتَلَعَه ثم حَمل. وانتزَع الشيءُ: انقلَع. ونزَع الأَمِيرُ العامِلَ عن عمله: أَزالَه، وهو على المثَل لأَنه إِذا أَزالَه فقد اقْتَلَعَه وأَزالَه. وقولهم فلان في
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR567 harf
* ن ز ع * * نَزَعَ * الشيء من مكانه قلعه من باب ضرب وقولهم فلان في * النَّزْعِ * أي في قَلْع الحياة و * نَزَعَ * إلى أهله يَنْزِع بالكسر * نِزَاعا * و * نَزَع * عن كذا انتهى عنه وبابه جلس وكذا باب نزع إلى أبيه في الشبه أي ذهب ورجل * أَنْزَعُ * بين * النَّزَعِ * بفتحتين وهو الذي انحسر الشعر عن جانبي جبهته وموضعه * النَّزَعَةُ * بفتح الزاي وهما النَّزَعَتان و * نَازَعَهُ مُنَازَعَةً * جاذبه في
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR10.914 harf
نزعه من مكانه نزعا: قلعه، فهو منزوع، ونزيع، كانتزعه فانتزع، لازم متعد، كما سيأتي لللمصنف. وفرق سيبويه بين نزع وانتزع، فقال: انتزع: استلب، ونزع: حول الشيء عن موضعه وإن كان على نحو الاستلاب. وقوله تعالى: ونزع يده أي: أخرجها من جيبه. ومن المجاز: نزع الغريب إلى أهله نزاعة، كسحابة، ونزاعا، بالكسر، ونزوعا بالضم أي: حن واشتاق ومنه حديث بدء الوحي: قبل أن ينزع إلى أهله وقالوا: نزوع، والجمع نزع، وقال
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR3.763 harf
نَزَعَ اِلَى أَهْلِهِ 1 نَزَعَ اِلَى أَهْلِهِ ذ , (S, K,) aor. نَزِعَ , (S,) inf. n. نِزَاعٌ (S, K) and نُزُوعٌ and نَزَاعةٌ; (K:) and ↓ نَازَعَ; (K;) He yearned towards or for, longed for, or desired, his family. (S, * K, * TA, PS). ― -b2- نَزَعْتُ اِلَيْهِ inf. n. نِزَاعٌ, I yearned towards, longed for, or desired, him or it; syn. ??. (Ham, p. 429.) See an ex. voce خَفْضٌ. ― -b3- Hence. نَزَعَ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.812 harf
نَزَعَ نَزَعَ I ( n. ac. نَزْع 1 ) a. [ acc. & Min ], Took, displaced from. b. Drew up; drew out. c. [ coll. ], Dismissed, cashiered. d. Was at the point of death. e. [ acc. or Ila ], Resembled. f. ( n. ac. نُزُوْع 27 ) [ 'An ], Abstained, receded from. g. ( n. ac. نَزَاْعَة 22t , نِزَاْع 23 , نُزُوْع 27 ) [ Ila ], Longed, pined for. h. [ Fī ], Bent ( bow ). i. [ Min ], Left,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR35.259 harf
نزع نَزَعَ - يَنْزِعُ - نَازِع - نَازِعَة - نَازِعَات - نَزَّاع - نَزَّاعَة - نَازَعَ - يُنازِِعُ - تَنَازَعَ - يَتَنَازَعُ نَزَعَ - يَنْزِعُ + كائن + شيئاً + من كائن أو عن كائن أو ما في كائن: يخرجه ويزيله بعيداً عن مكانه ومستقره: يأتي إلى شيء انضم وصار جزءاً من شيء آخر أو ملكاً له، فيقبض عليه ويخرجه بعيداً عنه ويفقده اتصاله وتبعيته له
Maddenin bağlantısı

نزع نَزَعَ - يَنْزِعُ - نَازِع - نَازِعَة - نَازِعَات - نَزَّاع - نَزَّاعَة - نَازَعَ - يُنازِِعُ - تَنَازَعَ - يَتَنَازَعُ نَزَعَ - يَنْزِعُ + كائن + شيئاً + من كائن أو عن كائن أو ما في كائن: يخرجه ويزيله بعيداً عن مكانه ومستقره: يأتي إلى شيء انضم وصار جزءاً من شيء آخر أو ملكاً له، فيقبض عليه ويخرجه بعيداً عنه ويفقده اتصاله وتبعيته له نَازِع: اسم فاعل صفة مشبهة من " نَزَعَ - يَنْزِعُ ": من يقوم بفعل " نَزَعَ - يَنْزِعُ " نَازِعَة: مؤنث " نَازِع": اسم فاعل مرة منه: نوع مخصوص من النوازع نَازعات - النازعات: جمع " نَازِعَة " نَزَّاع: اسم فاعل مبالغة على وزن " فَعَّال "من " نَزَعَ - يَنْزِعُ ": الذي مِنْ صفته النزع بكثرة وتكرار نَزَّاعة: مؤنث " نَزَّاع " ﴿نزاعة للشوى﴾: تزيل الجلد الذي شوي عن مكانه نَازَعَ - يُنَازِعُ: على وزن " فَاعَلَ " من " نَزَعَ - يَنْزِعُ ": يتشارك فعل " نَزَعَ - يَنْزِعُ " مع آخر: يسعى كائنين أو أكثر إلى نزع الشيء ذاته من الآخر وحرمانه منه تَنازَعَ - يَتَنازَعُ: على وزن " تَفَاعَلَ " من " نَزَعَ - يَنْزِعُ ": يتبادل كائنان أو أكثر فعل " نَزَعَ - يَنْزِعُ " بإرادة ذاتية: يريد كل منهم أن ينزع الشيء نفسه من الآخر وحرمانه منه: يتنازعون صلاحية الأمر (القرار) أو المال أو الملك وما شابه: وهي كناية عن التخاصم والتشاجر على الملك أو الأمر ﴿حتى إذا فشلتم وتنازعتم في الأمر﴾ ﴿فإن تنازعتم في شيء فردوه إلى الله والرسول﴾ ﴿يتنازعون فيها كأسا لا لغو فيها ولا تأثيم﴾: يأخذ كل منهم شربة من كوب الآخر واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الإمساك بكائن وشده وجذبه ثم تحريكه باستمرار لمسافة معينة بعيداً عن مكانه الأصلي"، وهي: نَزَعَ - يَنْزِعُ، خَلَعَ - يَخْلَعُ، جَرَّ - يَجُرُّ، سَحَبَ - يَسْحَبُ، جَرَفَ - يَجْرُفُ، سَلَّ - يَسُلُّ نَزَعَ الغل من الصدر ﴿ونزعنا ما في صدورهم من غل إخوانا على سرر متقابلين(47)﴾ الحجر ﴿ونزعنا ما في صدورهم من غل تجري من تحتهم الأنهار وقالوا الحمد لله الذي هدانا لهذا وما كنا لنهتدي لولا أن هدانا الله لقد جاءت رسل ربنا بالحق ونودوا أن تلكم الجنة أورثتموها بما كنتم تعملون(43)﴾ الأعراف اليد ( من الجيب ؟ ) ﴿ونزع يده فإذا هي بيضاء للناظرين (108)﴾ الأعراف ﴿ونزع يده فإذا هي بيضاء للناظرين (33)﴾ الشعراء ينزع اللباس عن ﴿يابني آدم لا يفتننكم الشيطان كما أخرج أبويكم من الجنة ينزع عنهما لباسهما ليريهما سوآتهما إنه يراكم هو وقبيله من حيث لا ترونهم إنا جعلنا الشياطين أولياء للذين لا يؤمنون(27)﴾ الأعراف ينزع رحمة من ﴿ولئن أذقنا الإنسان منا رحمة ثم نزعناها منه إنه ليئوس كفور(9)﴾ هود الناس ﴿تنزع الناس كأنهم أعجاز نخل منقعر(20)﴾ القمر فرد من الناس شهيد من الناس ﴿ثم لننزعن من كل شيعة أيهم أشد على الرحمان عتيا (69)﴾ مريم ﴿ونزعنا من كل أمة شهيدا فقلنا هاتوا برهانكم فعلموا أن الحق لله وضل عنهم ما كانوا يفترون (75)﴾ القصص الملك ﴿قل اللهم مالك الملك تؤتي الملك من تشاء وتنزع الملك ممن تشاء وتعز من تشاء وتذل من تشاء بيدك الخير إنك على كل شيء قدير(26)﴾ آل عمران النازعات ﴿والنازعات غرقا (1)﴾ النازعات نزاعة ﴿نزاعة للشوى (16)﴾ المعارج ينازعنك ﴿لكل أمة جعلنا منسكا هم ناسكوه فلا ينازعنك في الأمر وادع إلى ربك إنك لعلى هدى مستقيم(67)﴾ الحج تنازع - تنازعتم ﴿ولقد صدقكم الله وعده إذ تحسونهم بإذنه حتى إذا فشلتم وتنازعتم في الأمر وعصيتم من بعد ما أراكم ما تحبون منكم من يريد الدنيا ومنكم من يريد الآخرة ثم صرفكم عنهم ليبتليكم ولقد عفا عنكم والله ذو فضل على المؤمنين (152)﴾ آل عمران ﴿ياأيها الذين آمنوا أطيعوا الله وأطيعوا الرسول وأولي الأمر منكم فإن تنازعتم في شيء فردوه إلى الله والرسول إن كنتم تؤمنون بالله واليوم الآخر ذلك خير وأحسن تأويلا(59)﴾ النساء ﴿إذ يريكهم الله في منامك قليلا ولو أراكهم كثيرا لفشلتم ولتنازعتم في الأمر ولكن الله سلم إنه عليم بذات الصدور(43)﴾ الأنفال ﴿وأطيعوا الله ورسوله ولا تنازعوا فتفشلوا وتذهب ريحكم واصبروا إن الله مع الصابرين(46)﴾ الأنفال ﴿وكذلك أعثرنا عليهم ليعلموا أن وعد الله حق وأن الساعة لا ريب فيها إذ يتنازعون بينهم أمرهم فقالوا ابنوا عليهم بنيانا ربهم أعلم بهم قال الذين غلبوا على أمرهم لنتخذن عليهم مسجدا(21)﴾ الكهف ﴿فتنازعوا أمرهم بينهم وأسروا النجوى(62)﴾ طه ﴿يتنازعون فيها كأسا لا لغو فيها ولا تأثيم(23)﴾ الطور مختار الصحاح ● [نزع] ن ز ع: نَزَعَ الشيء من مكانه قلعه من باب ضرب وقولهم فلان في النَّزْعِ أي في قَلْع الحياة و نَزَعَ إلى أهله يَنْزِع بالكسر نِزَاعا و نَزَع عن كذا انتهى عنه وبابه جلس وكذا باب نزع إلى أبيه في الشبه أي ذهب ورجل أَنْزَعُ بين النَّزَعِ بفتحتين وهو الذي انحسر الشعر عن جانبي جبهته وموضعه النَّزَعَةُ بفتح الزاي وهما النَّزَعَتان و نَازَعَهُ مُنَازَعَةً جاذبه في الخصومة وبينهم نَزَاعَةٌ بالفتح أي خصومة في حق و التَّنَازُعُ التخاصم و نَازَعَت النفس إلى كذا نِزَاعاً اشتاقت و انْتَزَعَ الشيء فانتزع أي اقتلعه فاقتلع الراغب نزع - نزع الشيء: جذبه من مقره كنزع القوس عن كبده، ويستعمل ذلك في الأعراض، ومنه: نزع العداوة والمحبة من القلب. قال تعالى: }ونزعنا ما في صدورهم من غل﴿[الأعراف/43]. وانتزعت آية من القرآن في كذا، ونزع فلان كذا، أي: سلب. قال تعالى:﴾تنزع الملك ممن تشاء﴿[آل عمران /26]، وقوله:﴾والنازعات غرقا﴿[النازعات/1] قيل: هي الملائكة التي تنزع الأرواح عن الأشباح، وقوله:﴾إنا أرسلنا عليهم ريحا صرصرا في يوم نحس مستمر﴿[القمر/19] وقوله:﴾تنزع الناس﴿[القمر/20] قيل: تقلع الناس من مقرهم لشدة هبوبها. وقيل: تنزع أرواحهم من أبدانهم، والتنازع والمنازعة: المجاذبة، ويعبر بهما عن المخاصمة والمجادلة، قال:﴾فإن تنازعتم في شيء فردوه﴿[النساء/59]،﴾فتنازعوا أمرهم بينهم﴿[طه/62]، والنزع عن الشيء: الكف عنه. النزوع: الاشتياق الشديد، وذلك هو المعبر عنه بإمحال النفس مع الحبيب، ونازعتني نفسي إلى كذا، وأنزع القوم: نزعت إبلهم إلى مواطنهم. أي: حنت، ورجل أنزع (القاموس: نزع) : زال عنه شعر رأسه كأنه نزع عنه ففارق، والنزعة: الموضع من رأس الأنزع، ويقال: امرأة زعراء، ولا يقال نزعاء، وبئر نزوع: قريبة القعر ينزع منها باليد، وشراب طيب المنزعة. أي: المقطع إذا شرب كما قال تعالى:﴾ختامه مسك{ [المطففين/26]. ملخص اللسان 1. نَزَعَ الشيءَ يَنْزِعُه نَزْعاً، فهو مَنْزُوعٌ ونزِيعٌ،وانْتَزَعَه فانْتَزعَ: اقْتَلَعَه فاقْتَلَعَ، وفرّق سيبويه بين نَزَعَ وانْتَزَعَ فقال: انْتَزَعَ اسْتَلَبَ، ونزَع: حوّل الشيء عن موضعه وإِن كان على نحو الاسْتِلاب 2. وانْتَزَعَ الرمحَ: اقْتَلَعَه ثم حَمل. وانتزَع الشيءُ:انقلَع. ونزَع الأَمِيرُ العامِلَ عن عمله: أَزالَه، 3. فلان في النزْعِ أَي في قَلْعِ الحياةِ. يقال: فلان يَنْزِعُ نَزْعاً إِذا كان في السِّياقِ عند الموْتِ، وقوله تعالى: والنازِعاتِ غَرْقاً والناشِطاتِ نَشْطاً؛ قال الفراء: تَنْزِعُ الأَنْفُس من صدورِ الكفَّارِ 4. ونزَع عن الصبي والأَمر يَنْزِعُ نُزُوعاً:

Sîgalar(16)

Mücavir kökler30 mücavir (135 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. فشل

    3 ortak ayet · Yıldınız

  2. أمر

    6 ortak ayet · Murar acı bir ağacın adıdır

  3. صدر

    3 ortak ayet · Okun ön yarısına denir

  4. بيض

    2 ortak ayet · Biid yumurta demektir

  5. غلل

    2 ortak ayet · Ğille, İç gömlek demektir

  6. يدي

    3 ortak ayet · El ve kol demektir

  7. سرر

    2 ortak ayet · Serer üstüne oturulan kanepe türü divandır

  8. أمم

    2 ortak ayet · Emam ön demektir

  9. ذو

    2 ortak ayet · Sahip

  10. نظر

    2 ortak ayet · Korkuluk demektir

  11. طوع

    2 ortak ayet · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…

  12. حقق

    3 ortak ayet · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır

Geçtiği ayetler(20)

  1. وَنَزَعْنَا مَا فِي صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمُ …

    SöktükGöğüslerinde kinden ne varsa söküp atmışızdır. Altlarından ırmaklar akar ve derler ki: Hamdolsun Allah’a ki; bizi buna hidayet etti. Eğer Allah bizi hidayete erdirmemiş olsaydı, biz hidayete erecek değildik. Andolsun ki; Rabbımızınpeygamberleri hakkı getirmişlerdir. Onlara: Yapmakta olduklarınızdan dolayı mirasçısı kılındığınız cennet işte budur, diye seslenilir.

  2. وَنَزَعْنَا مَا فِي صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ إِخْوَانًا عَلَى سُرُرٍ مُتَقَابِلِينَ

    SöktükBiz, onların gönüllerindeki kini söküp attık. Artık onlar kardeş olarak sedirler üzerinde karşılıklı otururlar.

  3. وَنَزَعْنَا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيدًا فَقُلْنَا هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ فَعَلِمُوا أَنَّ الْحَقَّ لِلَّهِ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ

    SöktükHer ümmetten bir şahid çekip çıkarmışızdır. Ve kesin delilinizi getirin, demişizdir. O zaman gerçeğin Allah’tan olduğunu ve uydurduklarının kendilerini bırakıp kaçtığını anlarlar.

Sîga sayfası: يَتَنَازَعُونَ
Sîga sayfası: تَنَازَعْتُمْ
Sîga sayfası: فَتَنَازَعُوا
Sîga sayfası: لَنَنْزِعَنَّ
Sîga sayfası: نَزَعْنَاهَا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökنزع
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerقلع, جذب, سلب, خصم
Zıt Kökثبت
Çekirdek Özet 1Bir şeyi yerleşik olduğu, tutunduğu veya gizlendiği yerden kuvvet uygulayarak çekip sökme
Çekirdek Özet 2Mülkiyetin, ruhun veya içsel duyguların köklü biçimde çekilip alınması ve iradelerin karşılıklı çekişmesi
Çekirdek Özet 3Yerleşik bağın zorla koparılması, aidiyetin el değiştirmesi ve ortak kararda ayrışma
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca yüzeysel bir söz münakaşası sanmak; eylemin altındaki kökten koparıcı ve yerinden sökücü fiziksel çekme gücünü göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نزYerinden oynama, sıçrama, sarsılarak dışa fırlama ve ayrılma dürtüsü; nitekim نزغ kökünde araya girip kışkırtarak yerinden oynatma, نزف kökünde sıvının son damlasına kadar çekilip boşalması, نزل kökünde ise yukarıdan aşağıya kopup yönelme anlamı mevcuttur.عBoğazın derinliğinden çıkan ayın harfi, harekete derinlik, kökten kavrama ve yerleşik olanı bulunduğu oyuktan bütünüyle dışarı çekip çıkarma kuvveti katarak eylemi tam bir sökme işlemine dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نfiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkGizli veya dipte duran bir bağın uzanması, canlı hareketlilik
زkesici alet; kesme, ayırma, biçmeTutunulan noktadan keskin bir biçimde koparma ve ayırma
عgöz; görme, bilme, kaynakNesnenin köküne, derinine nüfuz ederek onu yüzeye ve açığa çıkarma
نزعDerinde veya içeride yerleşik olan bir unsuru keskin bir kuvvetle kavrayıp tutunduğu yerden sökerek dışarı çekip çıkarma ve var olan bağı ortadan kaldırma hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamYayın kirişini okla birlikte geriye doğru sonuna kadar çekme (نزع في القوس), sığ kuyudan kovayı iple veya doğrudan elle çekip çıkarma (بئر نزوع) ve ağacı ya da otu kökünden söküp alma (قلع).
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairleri kökü özellikle ok atarken kirişin gerilmesini ve avcının yayını son noktasına kadar çekmesini tasvir ederken kullanmıştır. Şair Ebû Züeyb el-Hüzelî av tasvirinde okçunun kirişi var gücüyle çekip bırakmasını şu mısra ile dile getirir: حَتَّى إِذَا سَلَكَ السِّرَاعَ مَقَالِداً / مَشَجاً يُعَارِضُ نَازِعاً مُتَصَيِّداً
Erken Arapça kullanımCan çekişme anı için «نزع» (hayat bağının sökülüp bedenden ayrılması) tabiri kullanılmış; yöneticinin görevliden yetkiyi geri alması «نزع الأمير العامل» (görevden azletme, makamı çekip alma) şeklinde ifade edilmiştir. Ayrıca devenin vatanına duyduğu şiddetli özlemle yola yönelmesi «نزوع» olarak adlandırılmıştır.

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Dīvânü'l-Hüzeliyyîn.

Sami etimolojik katman

Batı Sami dil ailesi genelinde kök, yerinden sökme, hareket ettirme, göç amacıyla kazıkları söküp yola koyulma ve bir bağı kopararak çekme semantik alanına dayanır. Arapça نزع biçimi, bir nesneyi yerleştiği mekândan zorla veya şiddetle ayırma eylemini korumuştur. İbranice nasa' (נסע) fiili çadır kazıklarını yerinden söküp yola çıkma, ayrılma ve hareket etme anlamı taşırken, Klasik Süryanice nza' (ܢܙܥ) sarsılma, kökünden oynama ve ürkerek geri çekilme yönünü temsil eder. Arapçada kök, hem bu yerinden sökme eylemini hem de kirişin gerilmesinde olduğu gibi karşıt bir direnç noktasını aşarak kendi tarafına çekme mekanizmasını bünyesinde birleştirmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönYerleşik bağı kopararak çekmeYayın kirişini çekme, kuyudan su çekme ve otu kökünden koparma biçimindeki somut kök hareketi, daha sonra mecazen rütbeyi geri alma, can verme ve irade çekişmesine genişlemiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice nasa' (kazık söküp göçme), Süryanice nza' (sarsılıp yerinden oynama)Çadırı veya bir unsuru sabitlendiği yerden söküp ayırma ve hareket ettirme ortak Sami çekirdeğidir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik çeperde yerinden sökme/koparma izleriÇekirdek ses grubu olarak tutunulan yerden koparmayı anlatan fiillerle morfo-fonetik paralellikler mevcuttur.Muhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نزعAnlamlıSöküp çekmek, yerinden koparmakBir şeyi bağlı olduğu mekândan kuvvetle çekip çıkarma, çekişmeHedef kök; Kur'an'da geçer
نعزAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
زنعAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
زعنAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
عنزAnlamlıBir yöne sapmak, keçiDüz yoldan kenara sapma, sarp kayalıklara tırmanan keçi türüTers permütasyon; Kur'an'da geçmez
عزنAnlamlıFırka, bölük, parça parça olmaİnsan topluluklarının ayrı fırkalara bölünmesi (عزة / عزون)Ayrışma ve bölünme boyutuyla anlamca irtibatlıdır; Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نزعMerkezSökerek çekip almaTutunduğu veya yerleştiği derinlikten kuvvetle ayırma ve karşılıklı asılmaNesnenin yerleşik bağı bütünüyle iptal edilir
قلعKomşuKökünden çıkarmaقلع doğrudan kökü toprak veya zeminden koparmayı hedefler; نزع ise daha çok bir kılıftan, bağdan veya makamdan çekip çıkarmadırAğacın devrilmesi veya dişin çekilmesi gibi mutlak kök kopuşu
جذبKomşuKendine doğru çekmeجذب yönelimi kendine çekmeyi ifade eder; yerleşik bir bağı kırma veya sökme şartı taşımazYumuşak veya sert çekme, yerinden koparma vurgusu zayıftır
سلبKomşuZorla çekip almaسلب mülkiyeti veya örtüyü sahibinin iradesi hilafına kapıp götürmektir; hırsızlama veya yağma baskındırSahibinden hakkı gasp etme nüansı taşır
خصمKomşuSözlü çekişmeخصم delil ve iddia ile üstün gelme mücadelesidir; نزع kökündeki gibi iki tarafın bir nesneyi kendi tarafına asılması şart değildirDüşmanlık ve iddia çatışmasıdır
ثبتZıtYerinde kalma, tutunmaNesnenin yerinde sabit kalması, kökünün ve bağının sağlamlaştırılmasıSökmenin tam karşıtı olarak yerleşik kılma

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنزعBir şeyi yerinden söküp çekmek, çekişmekBağlantıyı kuvvet uygulayarak koparma, kılıfından sıyırma ve karşılıklı asılmaKesin
Latinceevellere, eripere, contendereKökünden sökmek, kapıp çekmek, mücadele etmekEvellere söküp çıkarmayı, eripere zorla çekip almayı, contendere ise tarafların karşılıklı çekişmesini karşılarGüçlü
İngilizceto pluck out, to strip off, to wrest, to disputeSöküp almak, sıyırmak, zorla çekmek, çekişmekPluck out içten çekip çıkarmayı, wrest yetkiyi zorla çekip almayı, dispute ise karşılıklı çekişmeyi karşılarKesin
Almancaherausreißen, entziehen, streitenKoparıp çekmek, elinden almak, çekişmekHerausreißen derinlikten çekip koparmayı, entziehen hakkı veya mülkü iptal edip geri almayı karşılarGüçlü
Fransızcaarracher, dépouiller, contesterSökmek, sıyırıp almak, çekişmekArracher tutunulan yerden zorla koparmayı, contester ortak meselede ayrışmayı karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Arabic-English Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
نَزَعْنَا (mâzi)Kalpteki kin ve hasedi söküp atmaCennet ehlinin göğüslerinden dünyevi bağ ve husumetlerin temizlenmesi (A'râf 7:43, Hicr 15:47)
تَنْزِعُ الْمُلْكَ (muzâri)İktidarı ve mülkiyeti zorla çekip almaAllah'ın dilediği kimseden egemenliği söküp alması, azletmesi (Âl-i İmrân 3:26)
وَالنَّازِعَاتِ (ism-i fâil)Canı bedenden şiddetle söküp almaÖlüm anında ruhu bedene tutunduğu damarlardan kuvvetle çekip çıkaran melekler veya yay kirişleri (Nâzi'ât 79:1)
تَنْزِعُ النَّاسَ (muzâri)İnsanları yerlerinden söküp fırlatmaÂd kavmini helak eden kasırganın insanları kökünden sökülmüş hurma kütükleri gibi fırlatması (Kamer 54:20)
تَنَازَعْتُمْ / تَنَازَعُوا (tefâul)Yetki, karar ve emirde çekişme, ihtilafMüminlerin savaşta veya yönetimde ayrılığa düşmesi, güçlerinin dağılması (Nisâ 4:59, Enfâl 8:46, Âl-i İmrân 3:152)
وَنَزَعَ يَدَهُ (mâzi)Eli koynundan çekip çıkarmaMûsâ'nın mucize olarak elini koynundan çekip parlar halde göstermesi (A'râf 7:108, Şuarâ 26:33)
نَزَّاعَةً لِلشَّوَى (mübâlağa)Deriyi veya uzuvları söküp koparmaCehennem ateşinin insanın beden yüzeyini ve derisini sıyırıp alması (Meâric 70:16)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamMülk ve irade teorisiİktidarın gasp mı yoksa ilahi takdirle mi el değiştirdiği; ruhun bedenden ayrılış biçimi«نزع الملك» ifadesi üzerinden meşruiyet ve ilahi tasarrufun mutlaklığı
FıkıhHüküm ihtilafları ve gasbHukuki bir hakkın veya malın haksız yere çekilip alınması; emir sahipleriyle çekişmeme prensibiİhtilaf durumunda hükmün Allah'a ve Resul'e götürülmesi (fard-ı nizâ)
TefsirNâzi'ât suresi ve uhrevi arınmaMeleklerin kâfirin ruhunu sökerek alması ve cennetteki arınmanın fıtri derinliğiSökmenin fiziksel acı ve manevi tasfiye boyutu
HadisCan çekişme ve ümmet içi ihtilafÖlüm esnasındaki can çekişme zorluğu ve otoriteye karşı kılıçla çekişmenin yasaklanması«النزع» terimiyle ölüm sarhoşluğu; «لا تنازعوا» ile tefrika yasağı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKalbi arındırma ve can teslimiİçsel tasfiye / VefatBağları koparmaİnsanın kalbindeki kini söküp atması ve ölüm anında ruhun maddeden soyutlanmasıdır.Kesin
İlmiİhtilafların çözümü ve delilFikir ayrılığı / ÇekişmeDiyalektik ayrışmaİki tarafın iddiayı kendi tarafına çekmesi; hakikatin ortaya çıkması için hakeme başvurma zarureti doğurur.Güçlü
SiyasiEgemenlik ve otorite devriAzil ve iktidar mücadelesiOtorite değişimiMülkün bir güçten sökülüp diğerine verilmesi; emirde çekişmenin toplumsal gücü (rîh) yok etmesi.Kesin
İktisadiMülkiyetin el değiştirmesiKamulaştırma / TasfiyeHak transferiBir malın veya tekelin önceki sahibinin inhisarından sökülüp topluma veya hak sahibine intikali.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGerilme gerilimi (tensile stress) ve sistemden ayrılma enerjisiBir malzemenin iki zıt kuvvet tarafından çekilerek bağlarının koparılması veya bir elektronun yörüngesinden sökülmesi için gereken eşik enerjiyle örtüşür.Güçlü
Beşeri bilimlerÇatışma teorisi (conflict theory) ve yetki devri kriziSosyal aktörlerin kıt kaynakları veya meşruiyeti kendi tarafına çekmesi sonucu sistemik bütünlüğün parçalanması ve eski statükonun sökülüp yıkılmasıdır.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramı yalnızca günlük dildeki basit bir fikir tartışmasına («münakaşa») indirgemek veya sadece ölüm anındaki «sekir» haline hasretmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, fiziksel bir nesneyi kılıfından sıyırmaktan (Mûsâ'nın eli), rüzgârın insanları kökünden sökmesine, mülkiyet ve devletin el değiştirmesinden, kalpteki kinin cerrahi biçimde sökülüp atılmasına kadar çok katmanlı bir ontolojik yer değiştirme ve ayrılma dinamiğini ifade eder.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataÂyetlerdeki «tenâzu'» uyarılarını salt fikir çeşitliliği zannedip meşru görmek; oysa âyetlerde kastedilen, ortak hedefi parçalayan, enerjiyi tüketip devleti/toplumu çökerten yıkıcı bir yetki ve irade çekişmesidir.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'da mülkün, canın ve ahlakın nasıl köklü değişimlere uğradığını; toplumların ise iç çekişmeler sebebiyle nasıl güç kaybedip dağıldığını anlamada anahtar bir eylem köküdür.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İktidarın el değiştirmesini bildiren âyetlerde (Âl-i İmrân 3:26), toplumun iç barışını emreden siyasî ve ahlâkî âyetlerde (Enfâl 8:46, Nisâ 4:59) ve eskatolojik sökülüş tasvirlerinde (Kamer 54:20, Meâric 70:16, Nâzi'ât 79:1).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanın sahip olduğu mülk, rütbe ve hatta bedensel hayat üzerindeki tasarrufunun kalıcı olduğu zannını yıkar; bunların her an ilahi bir iradeyle «sökülüp alınabilir» olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesneyi veya kirişi, tutunduğu ya da bağlandığı kökten var gücüyle geriye ve dışarıya doğru çekip ayırma.
  • Soyut anlamMülkiyet, yetki veya can gibi yerleşik bağların zorla koparılması; ortak iradenin taraflarca zıt yönlere çekilerek parçalanması.
  • Sistematik karşılıkOtoritenin ve meşruiyetin zorunlu el değiştirmesi; sistem içi zıt vektörlerin çekişmesiyle dengenin bozulması.
  • LaTeX modeliFnet=∑i=1nF⃗iveyaΔB=−∫t0t1κ(t) dt
  • LaTeX açıklamasıBirinci ifade, tarafların iradelerini zıt yönlere çekmesiyle ortaya çıkan çekişmeyi (F⃗i vektörlerinin toplamını ve sistemin dağılmasını), ikinci ifade ise bir nesnenin yerleşik olduğu zeminden (B) sökülerek ayrılmasını sağlayan koparma gradyanını (κ) ve bağın negatif yönde çözülüşünü sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن