نزع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-ز-ع16 sîga, 30 mücavir kök, 20 ayet, 16 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.طوعغللنَزَّاعَةًرأينزعفشلنظرفَتَنَازَعُوانَزَعْنَاهَاأمريَتَنَازَعُونَذوتَنَازَعْتُمْخيربيضسررحقق

KökSîga 16Ayet 20Sure 16Mücavir 30

▶ Ağı aç (3B)

نزع

ن - ز - ع

KÖK
  • 20 geçiş
  • 20 ayet
  • 16 sîga
  • 12 sözlük

Gerilmiş yay demektir. Sonradan çekme, fia’l babından da çekişme anlamı kazanmıştır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Gerilmiş yay demektir. Sonradan çekme, fia’l babından da çekişme anlamı kazanmıştır.

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.704 harf
نَزَعْتُ الشيءَ من مكانه أَنْزِعُهُ نَزْعاً: قلعته. وقولهم: فلانٌ في النَزْعِ، أي في قَلْعِ الحياةِ. ونَزَعَ فلان إلى أهله يَنْزِعُ نِزاعاً، أي اشتاق. وبعيرٌ نازِعٌ وناقةٌ نازِعَةٌ، إذا حَنَّتْ إلى أوطانها ومرعاها. قال جميل: فقلت لهم لا تَعْذِلونِيَ وانْظروا=إلى النازِعِ المَقْصورِ كيف يكونُ ونَزَعَ عن الأمر نُزوعاً: انتهى عنه. ونَزَعَ إلى أبيه في الشَبَهِ يَنْزِعُ، أي ذهب. ونَزَعَ في القوس:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR6.951 harf
باب العين والزاي مع النون عنز ، نزع ، عزن . ( مستعملة ) . عزن : أبو العباس عن ابن الأعرابي : أعزن الرجل إذا قاسم نصيبه فأخذ هذا نصيبه وهذا نصيبه . قلت : وكأن النون مبدلة من اللام في هذا الحرف . عنز : أبو عبيد : العَنَزَة : قَدْرُ نصف الرُمْح أو أكبر شيئاً وفيها زُجٌ كزُجّ الرمح . وقال الليث : العَنَزَة والجميع العَنَزُ يكون بالبادية ، دقيقُ الخَطْم . وهو من السِبَاع يأخذ البعير من قِبَل دُبُره ،
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.168 harf
(باب النون والزاء وما يثلثهما) (نزع) النون والزاء والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على قَلْع شيء. ونَزَعْت الشيءَ من مكانِه نَزْعاً. والمِنْزَع: الشَّديد النَّزْع. والمِنْزعة كالمِلعقة يكون مع مُشْتارِ العَسل. ونَزَع عن الأمر نُزُوعاً: تركَه. وشرابٌ طيِّبُ المَنْزَعة، أي طيِّب مَقْطَع الشُّرب. والنَّزَعة: الموضع من رأس الأنزع، وهو الذي انحسر شَعَْره عن جانبَيْ جَبْهته، وهما النَّزَعتان. ولا يقال امرأة
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.066 harf
- نزع الشيء: جذبه من مقره كنزع القوس عن كبده، ويستعمل ذلك في الأعراض، ومنه: نزع العداوة والمحبة من القلب. قال تعالى: ﴿ونزعنا ما في صدورهم من غل﴾ [الأعراف/43]. وانتزعت آية من القرآن في كذا، ونزع فلان كذا، أي: سلب. قال تعالى: ﴿تنزع الملك ممن تشاء﴾ [آل عمران /26]، وقوله: ﴿والنازعات غرقا﴾ [النازعات/1] قيل: هي الملائكة التي تنزع الأرواح عن الأشباح، وقوله: ﴿إنا أرسلنا عليهم ريحا صرصرا في يوم نحس مستمر﴾
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR2.193 harf
ن ز ع نزع الشيء من يده‏:‏ جذبه وانتزعه‏.‏ ورجل منزع‏:‏ شديد النزع‏.‏ ونزع الدلو من البئر‏.‏ وقام على منزعته‏:‏ على مكان نزعه‏.‏ قال‏:‏ ولم يدلّ رجله حيث نزل وماء بعيد المنزع وهو المكان الذي ينزع منه‏.‏ وبئر نزوع‏:‏ ينزع منها باليد لقرب مائها‏.‏ ونازعته على البئر‏:‏ نزعت معه‏.‏ وثمام منزّع‏.‏ ونزّعنا لها العشب بأيدينا‏.‏ ونازعه الثوب‏:‏ جاذبه‏.‏ وانتزع السهم من الكنانة‏.‏ ورأى الصيد
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR8.798 harf
نَزَعَ الشيءَ يَنْزِعُه نَزْعاً، فهو مَنْزُوعٌ ونزِيعٌ، وانْتَزَعَه فانْتَزعَ: اقْتَلَعَه فاقْتَلَعَ، وفرّق سيبويه بين نَزَعَ وانْتَزَعَ فقال: انْتَزَعَ اسْتَلَبَ، ونزَع: حوّل الشيء عن موضعه وإِن كان على نحو الاسْتِلاب. وانْتَزَعَ الرمحَ: اقْتَلَعَه ثم حَمل. وانتزَع الشيءُ: انقلَع. ونزَع الأَمِيرُ العامِلَ عن عمله: أَزالَه، وهو على المثَل لأَنه إِذا أَزالَه فقد اقْتَلَعَه وأَزالَه. وقولهم فلان في
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR567 harf
* ن ز ع * * نَزَعَ * الشيء من مكانه قلعه من باب ضرب وقولهم فلان في * النَّزْعِ * أي في قَلْع الحياة و * نَزَعَ * إلى أهله يَنْزِع بالكسر * نِزَاعا * و * نَزَع * عن كذا انتهى عنه وبابه جلس وكذا باب نزع إلى أبيه في الشبه أي ذهب ورجل * أَنْزَعُ * بين * النَّزَعِ * بفتحتين وهو الذي انحسر الشعر عن جانبي جبهته وموضعه * النَّزَعَةُ * بفتح الزاي وهما النَّزَعَتان و * نَازَعَهُ مُنَازَعَةً * جاذبه في
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR10.914 harf
نزعه من مكانه نزعا: قلعه، فهو منزوع، ونزيع، كانتزعه فانتزع، لازم متعد، كما سيأتي لللمصنف. وفرق سيبويه بين نزع وانتزع، فقال: انتزع: استلب، ونزع: حول الشيء عن موضعه وإن كان على نحو الاستلاب. وقوله تعالى: ونزع يده أي: أخرجها من جيبه. ومن المجاز: نزع الغريب إلى أهله نزاعة، كسحابة، ونزاعا، بالكسر، ونزوعا بالضم أي: حن واشتاق ومنه حديث بدء الوحي: قبل أن ينزع إلى أهله وقالوا: نزوع، والجمع نزع، وقال
Maddenin bağlantısı

نزعه من مكانه نزعا: قلعه، فهو منزوع، ونزيع، كانتزعه فانتزع، لازم متعد، كما سيأتي لللمصنف. وفرق سيبويه بين نزع وانتزع، فقال: انتزع: استلب، ونزع: حول الشيء عن موضعه وإن كان على نحو الاستلاب. وقوله تعالى: ونزع يده أي: أخرجها من جيبه. ومن المجاز: نزع الغريب إلى أهله نزاعة، كسحابة، ونزاعا، بالكسر، ونزوعا بالضم أي: حن واشتاق ومنه حديث بدء الوحي: قبل أن ينزع إلى أهله وقالوا: نزوع، والجمع نزع، وقال الشاعر: لا يمنعنك خفض العيش في دعة نزوع نفس إلى أهل وأوطـان تلقى بكل بلاد إن حللت بـهـا أهلا بأهل وجيرانا بـجـيران كنازع يقال: نزع إليه نزاعا، ونازعته نفسه إليه. ونزع عن الأمور والصبا نزوعا: انتهى عنها وكف، وربما قالوا: نزعا. ومن المجاز: نزع أباه، ونزع إليه: إذا أشبهه، ويقال: نزعه عرق الخال، وفي الأساس: يقال للمرء إذا أشبه أعمامه أو أخواله: نزعهم ونزعوه، ونزع إليهم، وفي الصحاح: نزع إلى أبيه في الشبه،أي: ذهب وفي اللسان: نزع إلى عرق كريم، أو لؤم، ينزع نزوعا: ونزعت به أعراقه، ونزعها، ونزع إليها، وفي حديث القذف: إنما هو عرق نزعه وأنشد الليث للفرزدق: أشبهت أمك يا جرير وإنها نزعتك والأم اللئيمة تنزع أي: اجترت شبهك إليها. ونزع في القوس ينزع نزعا: مدها، كما في الصحاح أي: بالوتر، وقيل: جذب الوتر بالسهم، وفي الحديث: لن تخور قوى ما دام صاحبها ينزع وينزو أي: يجذب قوسه، ويثب على فرسه. ونزع الدلو من البئر ينزعها نزعا، ونزع بها، كلاهما: جذبها بغير قامة وأخرجها، أنشد ثعلب: قد أنزع الدلو تقطى بالمرس توزغ من ملء كإيزاغ الفرس تقطيها: خروجها قليلا قليلا بغير قامة، وأصل النزع: الجذب والقلع، وفي الحديث: رأيتني أنزع على قليب أي: رأيتني في المنام استقي بيدي، يقال: نزع بالدلو إذا استقى بها وقد علق فيها الرشاء. ونزع الفرس سننا: إذا جرى طلقا، قال النابغة الذبياني: والخيل تنزع غـربـا أعـنـتـهـا كالطير تنجو من الشؤبوب ذي البرد ومن المجاز: هو في النزع، أي: قلع الحياة وقد نزع المحتضر ينزع نزعا، ونازع نزاعا: جاد بنفسه، ويقال أيضا: هو في النزع، محركة للاسم، كذا وجد له في هامش الصحاح. ومن المجاز: بعير نازع، وناقة نازع: حنت إلى أوطانها ومرعاها، قاله الجوهري وأنشد لجميل: وقلت لهم: لا تعذلوني وانظـروا إلى النازع المقصور كيف يكون قلت: و الذي أنشده ابن فارس في المجمل.

يقولون ما بلاك والمال غامـر عليك وضاحي الجلد منك كنين

فقلت لهم: لا تسألوني وانظـروا إلى النازع المقصور كيف يكون قال الصاغاني: والرواية الصحيحة: إلى الطرف الولاه كيف تكون وفي المثل: صار الأمر إلى النزعة محركة، أي: قام بإصلاحه أهل الأناة، وهو جمع نازع، كما في الصحاح وهم الرماة ويروى: عاد السهم إلى النزعة، أي: رجع الحق إلى أهله، كما في العباب واللسان، زاد الأخير وقام بإصلاح الأمر أهل الأناة. قلت: فإذن مآلهما واحد، وزاد الزمخشري: هو كقوله: أعط القوس باريها وزاد في العباب: ويروى عاد الأمر إلى الوزعة، جمع وازع، يعني أهل الحلم، الذين يكفون أهل الجهل. قلت: الذي في التهذيب للأزهري: عاد الرمي على النزعة، يضرب مثلا للذي يحيق به مكره، والعجب من المصنف كيف تركه وكأنه قلد الصاغاني فيما يورده مقتصرا عليه، وهو غريب. وقوله تعالى: والنازعات غرقا والناشطات نشطا، قال ابن دريد: لا أقدم على تفسيره، إلا أن ابا عبيد ذكر أنها: النجوم تنزع من مكان إلى مكان، وتنشط أي: تطلع. أو النازعات:القسي، والناشطات: الأوهاق، وقال الفراء: تنزع الأنفس من صدور الكفار، كما يغرق النازع في القوس: إذا جذب الوتر. ومن المجاز: النزيع، كأمير: الغريب، كالنازع، ج: نزاع كرمان، قال الصاغاني: وأصلهما في الإبل، وفي الحديث: طوبى للغرباء، قيل: من هم يا رسول الله? قال: النزاع من القبائل وهو الذي نزع عن أهله وعشيرته، أي: بعد وغاب،وقيل: لأنه ينزع إلى وطنه، أي: ينجذب ويميل، والمراد الأول، أي: طوبى للمهاجرين الذين هجروا أوطانهم في الله تعالى، وقيل: نزاع القبائل: غرباؤهم الذين يجاورون قبائل ليسوا منهم، ويروى: قيل: يا رسول الله، من الغرباء? قال: الذين يصلحون ما أفسد الناس. ومن المجاز: النزيع: من أمه سبية ومنه قول المرار بن سعيد الفقعسي: عقلت نساءهم فينا حديثـا ضنئن المال والولد النزيعا عقلت، أي: رأيت، وضنئن المال، أي: أكثرن منه. ومن المجاز النزيع: البعيد، ومنه قول الطرماح يصف حمامة: برت لك حماء العلاط سجوع وداع دعا من خلتيك نـزيع وقيل: النزيع هنا: هو الغريب، وكلاهما صحيح، وكذلك في قول الحطيئة: ولما جرى في القوم بينت أنها أجاري طرف في رباط نزيع والنزيع: المقطوف المجني، ومنه قول الشماخ يصف وكر عقاب: ترى قطعا من الأحناش فيها جماجمهن كالخشل النزيع. والخشل: المقل. النزيع: البئر القريبة القعر، تنزع دلاؤها بالأيدي نزعا، لقربها. كالنزوع فعول للمفعول كالركوب، والجمع نزاع. وبلا لام: نزيع بن سليمان الحنفي الشاعر ذكره الحافظ في التبصير.

ومن المجاز: النزيعة من النجائب: التي تجلب إلى غير بلادها ومنتجها من النجائب، هذا هو نص الليث، ووجد في بعض النسخ: إلى بلاد غيرها وهو غلط، ومنه حديث ظبيان: إن قبائل من الأزد نتجوا فيها النزائع أي: نتجوا بها إبلا انتزعوها من أيدي الناس، وقيل: النزائع من الخيل: التي نزعت إلى أعراق من اللحاح، وفي الأساس: ومن المجاز: خيل نزائع: غرائب نزعت عن قوم آخرين. وعنده نزيع ونزيعة: نجيب ونجيبة من غير بلاده، كما في العباب، وفي المحكم: من أيدي الغرباء، وفي التهذيب: من أيدي قوم آخرين، ومثله في الصحاح. ومن المجاز: النزيعة المرأة التي تتزوج في غير عشيرتها وبلدها فتنقل، ج: نزائع ومنه حديث عمر: قال لآل السائب: قد أضويتم فانكحوا في النزائع أي في الغرائب من عشيرتكم. وغنم نزع، كركع: حرامى، تطلب الفحل، كما في الصحاح. والمنزع كمنبر: السهم، نقله الجوهري وزاد الصاغاني: الذي ينتزع به، وفي اللسان: الذي يرمى به أبعد ما يقدر عليه، لتقدر به الغلوة، قال الأعشى: فهو كالمنزع المريش منض الشو حط غالت به يمين المغـالـي وقال أبو حنيفة: المنزع: حديدة لا سنخ لها، إنما هي أدنى حديدة لا خير فيها، تؤخذ وتدخل في الرعظ، وأنشد الجوهري لأبي ذؤيب يصف صائدا غلبت كلابه: فرمى فأنفذ طرتيه المنزع قال ابن بري: هكذا وجد بخطه، والصواب: فرمى لينفذ فرها فهوى له سهم فأنفذ طرتيه المنزع والمنزعة بالفتح: القوس الفجواء عن الفراء. وفي الصحاح: المنزعة: ما يرجع إليه الرجل من رأيه وأمره وتدبيره، وهو مجاز، وأنشد الصاغاني للبيد رضي الله عنه: أنا لبيد ثم هذي المـنـزعـه يا رب هيجا هي خير من دعه والمنزعة: رأس البئر التي ينزع عليه، وقال الفراء: هي الصخرة يقوم عليها الساقي، زاد ابن الأعرابي: والعقابان من جنبتيها تعضدانها، وهي التي تسمى القبيلة. ومن المجاز: المنزعة: الهمة قال الكسائي: يقال: والله لتعملن أينا أضعف منزعة. ويكسر عن خشاف الأعرابي، قال الجوهري: حكاه ابن السكيت في باب مفعلة ومفعلة، ويقال: فلان قريب المنزعة، أي: قريب الهمة، هذا نص العباب والصحاح واللسان، ووقع في اللسان وهو قريب المنزعة، أي: غير ذي همة، فتأمل. والنزعة، محركة: ع، نقله الصاغاني. والنزعة: نبت من نبات القيظ معروف، قاله ابن السكيت، ويسكن، وحكى الوجهين أبو حنيفة، قال: وهي تكون بالروض، وليس لها زهرة ولا ثمرة، تأكلها الإبل إذا لم تجد غيرها، فإذا أكلتها امتنعت ألبانها خبثا، هكذا نقله أبو عمرو عن الأعراب الأوائل.

والنزعة: الطريق في الجبل يشبه بالنزعة وهو: موضع النزع من الرأس، وهو انحسار الشعر من جانبي الجبهة، وهو أنزع براق النزعتين، كأنه نزع عنه الشعر، ففارق وقد نزع، كفرح نزعا، وفي صفة علي رضي الله عنه: البطين الأنزع والعرب تحب النزع، وتتيمن بالأنزع وتذم الغمم، وتتشاءم بالأغم، وتزعم أن أغم القفا والجبين لا يكون إلا لئيما، ومنه قول هدبة بن خشرم: ولا تنكحي إن فرق الدهر بينناأغم القفا والوجه ليس بأنزعا وهي زعراء، ولا تقل، نزعاء، كما في الصحاح والعباب، وأجازه بعضهم. وأنزع الرجل: ظهرت نزعتاه عن ابن الأعرابي. وأنزع القوم: نزعت إبلهم إلى أوطانها وفي المفردات: في مواطنهم، قال الشاعر: وقد أهافوا زعموا وأنزعوا أهافوا: عطشت إبلهم. ومن المجاز: شراب طيب المنزعة، أي: طيب مقطع الشرب، كما قال عز وجل: ختامه مسك أي: أنهم إذا شربوا الرحيق، ففني ما في الكأس، وانقطع الشراب، انختم ذلك بريح المسك، كما في اللسان، وقال الأصبهاني في المفردات، في تركيب خ-ت-م : ختامه مسك، معناه: منقطعه وخاتمة شربه، أي: سؤره في الطيب مسك، وقول من قال: يختم بالمسك، أي: يطبع فليس بشيء، لأن الشراب يجب أن يطيب في نفسه، ولا ينفعه بالطيب فليس مما يفيده، ولا ينفعه طيب خاتمه ما لم يطب في نفسه، فتأمل فإنه تحقيق حسن، وسيأتي إن شاء الله تعالى. والنزاعة كسحابة: الخصومة وفي الصحاح: بينهما نزاعة، أي: خصومة في حق، هكذا في النسخ وفي بعضها: بينهما نزاع بالكسر. وثمام منزع، كمعظم: منزوع من الأرض، شدد مبالغة، كما في الصحاح. وانتزع الشيء: كف وامتنع قال سويد اليشكري: فدعاني حب سلمى بعدما ذهب الجدة مني وانتزع ويروى: مني والريع أي: أول الشباب، فحرك الياء ضرورة. وانتزع الشيء: اقتلع وقد انتزعه لازم متعد، قال سويد اليشكري: أرق العين خـيال لـم يدع من سليمى، ففؤادي منتزع وقال القطامي: قوارش بالرماح كأن فيهـا شواطن ينتزعن بها انتزاعا ونازعه منازعة، ونزاعا: خاصمه، وقيل: جاذبه في الخصومة، كما في الصحاح أي: مجاذبة الحجج فيما يتنازع فيه الخصمان، والأصل في المنازعة، المجاذبة، ثم عبر به عن المخاصمة، يقال: نازعه الكلام، ونازعه في كذا، وهو مجاز، قال ابن مقبل: نازعت ألبابها لبي بمقتصـر من الأحاديث حتى زدتني لينا أي: نازع لبي ألبابهن. ومن المجاز: أرضي تنازع أرضكم، أي: تتصل بها، قال ذو الرمة: لقى بين أجماد وجرعاء نازعت حبالا بهن الجـازئات الأوابـد والتنازع في الأصل: التجاذب، كالمنازعة، ويعبر بهما عن التخاصم والمجادلة، ومنه قوله عز وجل: ولا تنازعوا فتفشلوا وقوله تعالى: فإن تنازعتم في شيء فردوه إلى الله. ومن المجاز: التنازع: التناول، والتعاطي، والأصل فيه التجاذب، قال الله تعالى: يتنازعون فيها كأسا، أي: يتناولون.

والتنزع: التسرع، يقال: رأيت فلانا متنزعا إلى كذا، ومتترعا، أي: متسرعا إليه نازعا. ومما يستدرك عليه: انتزع الرمح: اقتلعه ثم حمل. ونزع الأمير العامل عن عمله، أي: أزاله وهو مجاز، لأنه إذا أزاله فقد اقتلعه، ويعبر عنه بالعزل. والمنزعة، كمكنسة: خشبة عريضة نحو الملعقة، تكون مع مشتار العسل، ينزع بها النحل اللواصق بالشهد، وتسمى المحبضة، عن ابن دريد. ونازعتني نفسي إلى هواها، نزاعا: غالبتني، ونزعتها أنا: غالبتها، وقال سيبويه: لا يقال في العاقبة فنزعته، استغنوا عنه بغلبته. وانتزاع النية: بعدها عن ابن السكيت. والنزيع: الشريف من القوم الذي نزع إلى عرق كريم، وكذلك فرس نزيع، وفي الحديث: لقد نزعت بمثل ما في التوراة، أي جئت بما يشبهها. والنزعة، محركة: الرماة. وانتزع للصيد سهما: رماه به، يقال: رأى الصيد فانتزع له. وأيد نوازع. وانتزع بالآية والشعر: تمثل ويقال للرجل إذا استنبط معنى آية: قد انتزع معنى جيدا، وهو مجاز. ويقال: نازعني فلان بنانه، أي: صافحني، والمنازعة: المصافحة: وهو مجاز، قال الراعي: ينازعنا رخص البنان كأنما ينازعنا هداب ريط معضد والمنزعة، بكسر الميم وفتحها: الخصومة، كالنزاعة بالكسر. والنزعاء من الجباه: التي أقبلت ناصيتها، وارتفع أعلى شعر صدغها. ونزعه بنزيعة: نخسه، عن كراع. وغنم نزع، بضمتين: لغة في نزع، كركع: بها نزاع، وهو طلب الفحل وشاة نازع. والنزائع من الرياح: هي النكب، سميت لاختلاف مهابها، وهو مجاز، وفي الأساس: بين ريحين. ورجل منزع، كمنبر: شديد النزع. وماء بعيد المنزع، وهو الموضع الذي ينزع منه. ونازعته على البئر: نزعت معه. ورآه مكبا على الشر فاستنزعه: سأله أن ينزع عنه. ويقال: فلان ينزع بحجته: إذا كان يحضر بها، وهو مجاز، ومنه قوله تعالى: ونزعنا من كل أمة شهيدا. ويقال: نزع يده من الطاعة، وخرج عاصيا نازعا يد، وهو مجاز، وتنازعوا. والخيل تنازع فارسها العنان. والمنازعة: المناولة، يقال: نازعه كأس الكرى. وفلاة نزوع: بعيدة. ونزاعة الشوى: موضع بمكة عند شعب الصفا، نقله الصاغاني وياقوت. والنزاعة، كثمامة: ما انتزعته بيدك، ثم ألقيته.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR3.763 harf
نَزَعَ اِلَى أَهْلِهِ 1 نَزَعَ اِلَى أَهْلِهِ ذ , (S, K,) aor. نَزِعَ , (S,) inf. n. نِزَاعٌ (S, K) and نُزُوعٌ and نَزَاعةٌ; (K:) and ↓ نَازَعَ; (K;) He yearned towards or for, longed for, or desired, his family. (S, * K, * TA, PS). ― -b2- نَزَعْتُ اِلَيْهِ inf. n. نِزَاعٌ, I yearned towards, longed for, or desired, him or it; syn. ??. (Ham, p. 429.) See an ex. voce خَفْضٌ. ― -b3- Hence. نَزَعَ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.812 harf
نَزَعَ نَزَعَ I ( n. ac. نَزْع 1 ) a. [ acc. & Min ], Took, displaced from. b. Drew up; drew out. c. [ coll. ], Dismissed, cashiered. d. Was at the point of death. e. [ acc. or Ila ], Resembled. f. ( n. ac. نُزُوْع 27 ) [ 'An ], Abstained, receded from. g. ( n. ac. نَزَاْعَة 22t , نِزَاْع 23 , نُزُوْع 27 ) [ Ila ], Longed, pined for. h. [ Fī ], Bent ( bow ). i. [ Min ], Left,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR35.259 harf
نزع نَزَعَ - يَنْزِعُ - نَازِع - نَازِعَة - نَازِعَات - نَزَّاع - نَزَّاعَة - نَازَعَ - يُنازِِعُ - تَنَازَعَ - يَتَنَازَعُ نَزَعَ - يَنْزِعُ + كائن + شيئاً + من كائن أو عن كائن أو ما في كائن: يخرجه ويزيله بعيداً عن مكانه ومستقره: يأتي إلى شيء انضم وصار جزءاً من شيء آخر أو ملكاً له، فيقبض عليه ويخرجه بعيداً عنه ويفقده اتصاله وتبعيته له
Tamamını oku

Sîgalar(16)

Mücavir kökler30 mücavir (135 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. فشل

    3 ortak ayet · Yıldınız

  2. أمر

    6 ortak ayet · Murar acı bir ağacın adıdır

  3. صدر

    3 ortak ayet · Okun ön yarısına denir

  4. بيض

    2 ortak ayet · Biid yumurta demektir

  5. غلل

    2 ortak ayet · Ğille, İç gömlek demektir

  6. يدي

    3 ortak ayet · El ve kol demektir

  7. سرر

    2 ortak ayet · Serer üstüne oturulan kanepe türü divandır

  8. أمم

    2 ortak ayet · Emam ön demektir

  9. ذو

    2 ortak ayet · Sahip

  10. نظر

    2 ortak ayet · Korkuluk demektir

  11. طوع

    2 ortak ayet · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…

  12. حقق

    3 ortak ayet · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır

Geçtiği ayetler(20)

  1. وَنَزَعْنَا مَا فِي صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمُ …

    SöktükGöğüslerinde kinden ne varsa söküp atmışızdır. Altlarından ırmaklar akar ve derler ki: Hamdolsun Allah’a ki; bizi buna hidayet etti. Eğer Allah bizi hidayete erdirmemiş olsaydı, biz hidayete erecek değildik. Andolsun ki; Rabbımızınpeygamberleri hakkı getirmişlerdir. Onlara: Yapmakta olduklarınızdan dolayı mirasçısı kılındığınız cennet işte budur, diye seslenilir.

  2. وَنَزَعْنَا مَا فِي صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ إِخْوَانًا عَلَى سُرُرٍ مُتَقَابِلِينَ

    SöktükBiz, onların gönüllerindeki kini söküp attık. Artık onlar kardeş olarak sedirler üzerinde karşılıklı otururlar.

  3. وَنَزَعْنَا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيدًا فَقُلْنَا هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ فَعَلِمُوا أَنَّ الْحَقَّ لِلَّهِ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ

    SöktükHer ümmetten bir şahid çekip çıkarmışızdır. Ve kesin delilinizi getirin, demişizdir. O zaman gerçeğin Allah’tan olduğunu ve uydurduklarının kendilerini bırakıp kaçtığını anlarlar.

Sîga sayfası: يَتَنَازَعُونَ
Sîga sayfası: تَنَازَعْتُمْ
Sîga sayfası: فَتَنَازَعُوا
Sîga sayfası: لَنَنْزِعَنَّ
Sîga sayfası: نَزَعْنَاهَا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökنزع
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerقلع, جذب, سلب, خصم
Zıt Kökثبت
Çekirdek Özet 1Bir şeyi yerleşik olduğu, tutunduğu veya gizlendiği yerden kuvvet uygulayarak çekip sökme
Çekirdek Özet 2Mülkiyetin, ruhun veya içsel duyguların köklü biçimde çekilip alınması ve iradelerin karşılıklı çekişmesi
Çekirdek Özet 3Yerleşik bağın zorla koparılması, aidiyetin el değiştirmesi ve ortak kararda ayrışma
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca yüzeysel bir söz münakaşası sanmak; eylemin altındaki kökten koparıcı ve yerinden sökücü fiziksel çekme gücünü göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نزYerinden oynama, sıçrama, sarsılarak dışa fırlama ve ayrılma dürtüsü; nitekim نزغ kökünde araya girip kışkırtarak yerinden oynatma, نزف kökünde sıvının son damlasına kadar çekilip boşalması, نزل kökünde ise yukarıdan aşağıya kopup yönelme anlamı mevcuttur.عBoğazın derinliğinden çıkan ayın harfi, harekete derinlik, kökten kavrama ve yerleşik olanı bulunduğu oyuktan bütünüyle dışarı çekip çıkarma kuvveti katarak eylemi tam bir sökme işlemine dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نfiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkGizli veya dipte duran bir bağın uzanması, canlı hareketlilik
زkesici alet; kesme, ayırma, biçmeTutunulan noktadan keskin bir biçimde koparma ve ayırma
عgöz; görme, bilme, kaynakNesnenin köküne, derinine nüfuz ederek onu yüzeye ve açığa çıkarma
نزعDerinde veya içeride yerleşik olan bir unsuru keskin bir kuvvetle kavrayıp tutunduğu yerden sökerek dışarı çekip çıkarma ve var olan bağı ortadan kaldırma hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamYayın kirişini okla birlikte geriye doğru sonuna kadar çekme (نزع في القوس), sığ kuyudan kovayı iple veya doğrudan elle çekip çıkarma (بئر نزوع) ve ağacı ya da otu kökünden söküp alma (قلع).
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairleri kökü özellikle ok atarken kirişin gerilmesini ve avcının yayını son noktasına kadar çekmesini tasvir ederken kullanmıştır. Şair Ebû Züeyb el-Hüzelî av tasvirinde okçunun kirişi var gücüyle çekip bırakmasını şu mısra ile dile getirir: حَتَّى إِذَا سَلَكَ السِّرَاعَ مَقَالِداً / مَشَجاً يُعَارِضُ نَازِعاً مُتَصَيِّداً
Erken Arapça kullanımCan çekişme anı için «نزع» (hayat bağının sökülüp bedenden ayrılması) tabiri kullanılmış; yöneticinin görevliden yetkiyi geri alması «نزع الأمير العامل» (görevden azletme, makamı çekip alma) şeklinde ifade edilmiştir. Ayrıca devenin vatanına duyduğu şiddetli özlemle yola yönelmesi «نزوع» olarak adlandırılmıştır.

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Dīvânü'l-Hüzeliyyîn.

Sami etimolojik katman

Batı Sami dil ailesi genelinde kök, yerinden sökme, hareket ettirme, göç amacıyla kazıkları söküp yola koyulma ve bir bağı kopararak çekme semantik alanına dayanır. Arapça نزع biçimi, bir nesneyi yerleştiği mekândan zorla veya şiddetle ayırma eylemini korumuştur. İbranice nasa' (נסע) fiili çadır kazıklarını yerinden söküp yola çıkma, ayrılma ve hareket etme anlamı taşırken, Klasik Süryanice nza' (ܢܙܥ) sarsılma, kökünden oynama ve ürkerek geri çekilme yönünü temsil eder. Arapçada kök, hem bu yerinden sökme eylemini hem de kirişin gerilmesinde olduğu gibi karşıt bir direnç noktasını aşarak kendi tarafına çekme mekanizmasını bünyesinde birleştirmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönYerleşik bağı kopararak çekmeYayın kirişini çekme, kuyudan su çekme ve otu kökünden koparma biçimindeki somut kök hareketi, daha sonra mecazen rütbeyi geri alma, can verme ve irade çekişmesine genişlemiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice nasa' (kazık söküp göçme), Süryanice nza' (sarsılıp yerinden oynama)Çadırı veya bir unsuru sabitlendiği yerden söküp ayırma ve hareket ettirme ortak Sami çekirdeğidir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik çeperde yerinden sökme/koparma izleriÇekirdek ses grubu olarak tutunulan yerden koparmayı anlatan fiillerle morfo-fonetik paralellikler mevcuttur.Muhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نزعAnlamlıSöküp çekmek, yerinden koparmakBir şeyi bağlı olduğu mekândan kuvvetle çekip çıkarma, çekişmeHedef kök; Kur'an'da geçer
نعزAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
زنعAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
زعنAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
عنزAnlamlıBir yöne sapmak, keçiDüz yoldan kenara sapma, sarp kayalıklara tırmanan keçi türüTers permütasyon; Kur'an'da geçmez
عزنAnlamlıFırka, bölük, parça parça olmaİnsan topluluklarının ayrı fırkalara bölünmesi (عزة / عزون)Ayrışma ve bölünme boyutuyla anlamca irtibatlıdır; Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نزعMerkezSökerek çekip almaTutunduğu veya yerleştiği derinlikten kuvvetle ayırma ve karşılıklı asılmaNesnenin yerleşik bağı bütünüyle iptal edilir
قلعKomşuKökünden çıkarmaقلع doğrudan kökü toprak veya zeminden koparmayı hedefler; نزع ise daha çok bir kılıftan, bağdan veya makamdan çekip çıkarmadırAğacın devrilmesi veya dişin çekilmesi gibi mutlak kök kopuşu
جذبKomşuKendine doğru çekmeجذب yönelimi kendine çekmeyi ifade eder; yerleşik bir bağı kırma veya sökme şartı taşımazYumuşak veya sert çekme, yerinden koparma vurgusu zayıftır
سلبKomşuZorla çekip almaسلب mülkiyeti veya örtüyü sahibinin iradesi hilafına kapıp götürmektir; hırsızlama veya yağma baskındırSahibinden hakkı gasp etme nüansı taşır
خصمKomşuSözlü çekişmeخصم delil ve iddia ile üstün gelme mücadelesidir; نزع kökündeki gibi iki tarafın bir nesneyi kendi tarafına asılması şart değildirDüşmanlık ve iddia çatışmasıdır
ثبتZıtYerinde kalma, tutunmaNesnenin yerinde sabit kalması, kökünün ve bağının sağlamlaştırılmasıSökmenin tam karşıtı olarak yerleşik kılma

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنزعBir şeyi yerinden söküp çekmek, çekişmekBağlantıyı kuvvet uygulayarak koparma, kılıfından sıyırma ve karşılıklı asılmaKesin
Latinceevellere, eripere, contendereKökünden sökmek, kapıp çekmek, mücadele etmekEvellere söküp çıkarmayı, eripere zorla çekip almayı, contendere ise tarafların karşılıklı çekişmesini karşılarGüçlü
İngilizceto pluck out, to strip off, to wrest, to disputeSöküp almak, sıyırmak, zorla çekmek, çekişmekPluck out içten çekip çıkarmayı, wrest yetkiyi zorla çekip almayı, dispute ise karşılıklı çekişmeyi karşılarKesin
Almancaherausreißen, entziehen, streitenKoparıp çekmek, elinden almak, çekişmekHerausreißen derinlikten çekip koparmayı, entziehen hakkı veya mülkü iptal edip geri almayı karşılarGüçlü
Fransızcaarracher, dépouiller, contesterSökmek, sıyırıp almak, çekişmekArracher tutunulan yerden zorla koparmayı, contester ortak meselede ayrışmayı karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Arabic-English Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
نَزَعْنَا (mâzi)Kalpteki kin ve hasedi söküp atmaCennet ehlinin göğüslerinden dünyevi bağ ve husumetlerin temizlenmesi (A'râf 7:43, Hicr 15:47)
تَنْزِعُ الْمُلْكَ (muzâri)İktidarı ve mülkiyeti zorla çekip almaAllah'ın dilediği kimseden egemenliği söküp alması, azletmesi (Âl-i İmrân 3:26)
وَالنَّازِعَاتِ (ism-i fâil)Canı bedenden şiddetle söküp almaÖlüm anında ruhu bedene tutunduğu damarlardan kuvvetle çekip çıkaran melekler veya yay kirişleri (Nâzi'ât 79:1)
تَنْزِعُ النَّاسَ (muzâri)İnsanları yerlerinden söküp fırlatmaÂd kavmini helak eden kasırganın insanları kökünden sökülmüş hurma kütükleri gibi fırlatması (Kamer 54:20)
تَنَازَعْتُمْ / تَنَازَعُوا (tefâul)Yetki, karar ve emirde çekişme, ihtilafMüminlerin savaşta veya yönetimde ayrılığa düşmesi, güçlerinin dağılması (Nisâ 4:59, Enfâl 8:46, Âl-i İmrân 3:152)
وَنَزَعَ يَدَهُ (mâzi)Eli koynundan çekip çıkarmaMûsâ'nın mucize olarak elini koynundan çekip parlar halde göstermesi (A'râf 7:108, Şuarâ 26:33)
نَزَّاعَةً لِلشَّوَى (mübâlağa)Deriyi veya uzuvları söküp koparmaCehennem ateşinin insanın beden yüzeyini ve derisini sıyırıp alması (Meâric 70:16)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamMülk ve irade teorisiİktidarın gasp mı yoksa ilahi takdirle mi el değiştirdiği; ruhun bedenden ayrılış biçimi«نزع الملك» ifadesi üzerinden meşruiyet ve ilahi tasarrufun mutlaklığı
FıkıhHüküm ihtilafları ve gasbHukuki bir hakkın veya malın haksız yere çekilip alınması; emir sahipleriyle çekişmeme prensibiİhtilaf durumunda hükmün Allah'a ve Resul'e götürülmesi (fard-ı nizâ)
TefsirNâzi'ât suresi ve uhrevi arınmaMeleklerin kâfirin ruhunu sökerek alması ve cennetteki arınmanın fıtri derinliğiSökmenin fiziksel acı ve manevi tasfiye boyutu
HadisCan çekişme ve ümmet içi ihtilafÖlüm esnasındaki can çekişme zorluğu ve otoriteye karşı kılıçla çekişmenin yasaklanması«النزع» terimiyle ölüm sarhoşluğu; «لا تنازعوا» ile tefrika yasağı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKalbi arındırma ve can teslimiİçsel tasfiye / VefatBağları koparmaİnsanın kalbindeki kini söküp atması ve ölüm anında ruhun maddeden soyutlanmasıdır.Kesin
İlmiİhtilafların çözümü ve delilFikir ayrılığı / ÇekişmeDiyalektik ayrışmaİki tarafın iddiayı kendi tarafına çekmesi; hakikatin ortaya çıkması için hakeme başvurma zarureti doğurur.Güçlü
SiyasiEgemenlik ve otorite devriAzil ve iktidar mücadelesiOtorite değişimiMülkün bir güçten sökülüp diğerine verilmesi; emirde çekişmenin toplumsal gücü (rîh) yok etmesi.Kesin
İktisadiMülkiyetin el değiştirmesiKamulaştırma / TasfiyeHak transferiBir malın veya tekelin önceki sahibinin inhisarından sökülüp topluma veya hak sahibine intikali.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGerilme gerilimi (tensile stress) ve sistemden ayrılma enerjisiBir malzemenin iki zıt kuvvet tarafından çekilerek bağlarının koparılması veya bir elektronun yörüngesinden sökülmesi için gereken eşik enerjiyle örtüşür.Güçlü
Beşeri bilimlerÇatışma teorisi (conflict theory) ve yetki devri kriziSosyal aktörlerin kıt kaynakları veya meşruiyeti kendi tarafına çekmesi sonucu sistemik bütünlüğün parçalanması ve eski statükonun sökülüp yıkılmasıdır.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramı yalnızca günlük dildeki basit bir fikir tartışmasına («münakaşa») indirgemek veya sadece ölüm anındaki «sekir» haline hasretmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, fiziksel bir nesneyi kılıfından sıyırmaktan (Mûsâ'nın eli), rüzgârın insanları kökünden sökmesine, mülkiyet ve devletin el değiştirmesinden, kalpteki kinin cerrahi biçimde sökülüp atılmasına kadar çok katmanlı bir ontolojik yer değiştirme ve ayrılma dinamiğini ifade eder.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataÂyetlerdeki «tenâzu'» uyarılarını salt fikir çeşitliliği zannedip meşru görmek; oysa âyetlerde kastedilen, ortak hedefi parçalayan, enerjiyi tüketip devleti/toplumu çökerten yıkıcı bir yetki ve irade çekişmesidir.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'da mülkün, canın ve ahlakın nasıl köklü değişimlere uğradığını; toplumların ise iç çekişmeler sebebiyle nasıl güç kaybedip dağıldığını anlamada anahtar bir eylem köküdür.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İktidarın el değiştirmesini bildiren âyetlerde (Âl-i İmrân 3:26), toplumun iç barışını emreden siyasî ve ahlâkî âyetlerde (Enfâl 8:46, Nisâ 4:59) ve eskatolojik sökülüş tasvirlerinde (Kamer 54:20, Meâric 70:16, Nâzi'ât 79:1).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanın sahip olduğu mülk, rütbe ve hatta bedensel hayat üzerindeki tasarrufunun kalıcı olduğu zannını yıkar; bunların her an ilahi bir iradeyle «sökülüp alınabilir» olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesneyi veya kirişi, tutunduğu ya da bağlandığı kökten var gücüyle geriye ve dışarıya doğru çekip ayırma.
  • Soyut anlamMülkiyet, yetki veya can gibi yerleşik bağların zorla koparılması; ortak iradenin taraflarca zıt yönlere çekilerek parçalanması.
  • Sistematik karşılıkOtoritenin ve meşruiyetin zorunlu el değiştirmesi; sistem içi zıt vektörlerin çekişmesiyle dengenin bozulması.
  • LaTeX modeliFnet=∑i=1nF⃗iveyaΔB=−∫t0t1κ(t) dt
  • LaTeX açıklamasıBirinci ifade, tarafların iradelerini zıt yönlere çekmesiyle ortaya çıkan çekişmeyi (F⃗i vektörlerinin toplamını ve sistemin dağılmasını), ikinci ifade ise bir nesnenin yerleşik olduğu zeminden (B) sökülerek ayrılmasını sağlayan koparma gradyanını (κ) ve bağın negatif yönde çözülüşünü sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن