نطق

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-ط-ق6 sîga, 37 mücavir kök, 11 ayet, 9 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.يَنْطِقُمَنْطِقَجلدأَنْطَقَورثنطقنكسوقعنسخأَنْطَقَنَالدييَنْطِقُونَتَنْطِقُونَكلفسليمانوسع

KökSîga 6Ayet 11Sure 9Mücavir 37

▶ Ağı aç (3B)

نطق

ن - ط - ق

KÖK
  • 12 geçiş
  • 11 ayet
  • 6 sîga
  • 13 sözlük

Nitak kuşak, kemer demektir. Düşünürken düşünceyi tamamlamak, bağlayarak konuşmak nutk etmek demektir. Kelam cümle, nutuk cümleler topluluğu demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Nitak kuşak, kemer demektir. Düşünürken düşünceyi tamamlamak, bağlayarak konuşmak nutk etmek demektir. Kelam cümle, nutuk cümleler topluluğu demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.009 harf
القاف والطاء والنون معهما ق ط ن، ن ط ق، ن ق ط، ق ن ط مستعملات قطن: قَطَنٌ: اسم جبل لعبس. والقَطَنُ: الموضع من الثبج والعجز. والقِِطانُ: شجار الهودج، والجميع: القُطُنُ، قال لبيد: فتكنسوا قُطُناً تصير خيامها والقُطنُ يجوز تثقيل كما قال: قُطُنَّةٌ من أجودِ القُطْنُنِّ والقَيطونُ: المخدع في لغة البربر ومصر. وبزر قَطُونا لأهل العراق يستشفى بها. والقُطُونُ: الإقامة. ومجاور مكة: قاطِنوها وقُطّانُها،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR970 harf
المنْطِقُ: الكلامُ. وقد نَطَقَ نُطْقاً وأنْطَقَهُ غيره، وناطَقَهُ واسْتَنْطَقَهُ، أي كلَّمه. والمِنْطيقُ: البليغُ. وقولهم: ماله صامتٌ ولا ناطِقٌ: فالناطقُ: الحيوانُ، والصامت: ما سواه. والنِطاقُ: شُقَّةٌ تَلبَسها المرأةُ وتَشُدَّ وسطَها ثم تُرسِل الأعلى على الأسفل إلى الرُكبة والأسفل يَنْجَرُّ على الأرض، وليس لها حُجْزَةٌ ولا نَيْفَقٌ ولا ساقان؛ والجمع نطقٌ. وقد انتطقتِ المرأةُ، أي لبست النِطاقَ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.065 harf
ق ط ن قطن ، قنط ، نطق ، نقط : مستعملة . قطن : أخبرني المُنْذري عن أبي العباسِ أنّه قال : القُطْنِيَّةُ : الثياب ، والقطنية : الحُبُوبُ الَّتي تَخْرُجُ من الأرْض . ويقالُ : لهَا : قِطْنِيّةٌ ، مثلُ : لُجِّيَ ولجِّي ، قالَ وإنما سُمِيْتِ الحبُوبُ : قطْنيةً : لأنها تُزْرَعُ في الصْيفِ ، وتُدْرَكُ في آخرِ وَقتِ الحَرِّ . وقيلَ : سُمِّيَتْ : قُطْنيةٌ : لأنَّ مَخَارِجَها من الأَرْضِ ، مثلُ مخارجِ
Maddenin bağlantısı

ق ط ن قطن ، قنط ، نطق ، نقط : مستعملة . قطن : أخبرني المُنْذري عن أبي العباسِ أنّه قال : القُطْنِيَّةُ : الثياب ، والقطنية : الحُبُوبُ الَّتي تَخْرُجُ من الأرْض . ويقالُ : لهَا : قِطْنِيّةٌ ، مثلُ : لُجِّيَ ولجِّي ، قالَ وإنما سُمِيْتِ الحبُوبُ : قطْنيةً : لأنها تُزْرَعُ في الصْيفِ ، وتُدْرَكُ في آخرِ وَقتِ الحَرِّ . وقيلَ : سُمِّيَتْ : قُطْنيةٌ : لأنَّ مَخَارِجَها من الأَرْضِ ، مثلُ مخارجِ الثيابِ القُطْنيةِ . وقال أبو معاذٍ . القَطَانِيُّ : الْخِلْفُ وَخُضَرُ الصَّيْفِ . وقالَ شَمِرٌ : القُطْنِيَةُ : اسمٌ لهذِه الحُبوبِ التي تُطْبَخُ . قال الأزهريُّ : هِيَ مثلُ العَدَسِ والخُلَّرِ : وهو الماشُ والفولُ والدَّجْرِ : وهو اللّوبِياءُ ، والحِمَّص وما شَاكَلَها مما ( يُختَبَزُ ) ، وَيُقتَاتُ ، سَمّاهَا الشَّافِعيّ كلها : قِطنِيّةَ ، فيما أخبرني عبدُ الملكِ عنِ الرّبيع عَنْهُ ، وهو قولُ مالِكٍ بنِ أنسٍ ( قال الشافعيُّ : تُؤْخَذُ الزكاةُ من الحِنْطَةِ والشّعير والدُّخَّنِ وَالسُّلْتِ ، والقِطْنية كلّها ، حِمَّصِها وعَدَسِها وَفُولها ودَجْرِها ، لأنّ هذا كلَّه يُؤْكلُ مَسْلوقاً وطَبيخاً وَيَزْرَعُهُ الآدَمِيُّونَ . ( قال ابنُ الأنباريّ : من العَرَبِ من يَقُولُ : ( قَطْنَ عبدَ اللَّهِ دِرْهَمٌ ) ، و ( قَطْن عَبْدِ اللَّهِ دِرْهَمٌ ) ، فيزيدُ ( نُوناً ) على : قَطْ عَبْدَ الله دِرْهَمٌ وينصِبُ بها وَيَخْفِضُ ويُضيفُ إلى نفسِهِ ، فيقولُ ( قَطْنِي ) ، ولم يُحْكَ ذلكَ في ( قَدْ ) ، والقياسُ فيهما واحِدٌ . قالَ : وقولهُمْ : لا تَقُلْ إلاَّ كَذَا وكذا قَطْ ، معناه : حَسْبُ . وطاؤُها ساكِنَةٌ : لأنّها بمنْزِلِةِ : ( هَلْ وَبَلْ وَأَجَلْ ) وكذلِكَ قَدْ يُقَالُ ( قَدْ عبدَ اللَّهِ دِرْهَمٌ ) . ومعناه : ( قَطْ عَبْدَ اللهاِ دِرْهَمٌ ) . أي يكفي عبدَ اللهاِ دِرْهَمٌ . أبو عُبَيْدٍ عن الأصمعي : قَطَنُ الطائِرِ ، أصلُ ذَنَبِهِ . وفي الحديث : ( أَنَّ آمِنَةَ لمّا حَمَلَتْ بالنبي ( صلى الله عليه وسلم ) قَالَتْ : ما وَجَدْته في القَطَنِ والثُّنَّةِ ، ولكنّى كنتُ أجدُهُ في كَبِدي ) . فالقَطَنُ : أَسْفَلُ الظَّهْرِ وَالثَّنَّةُ : أسْفَلُ البَطْنِ . وقال الليثُ : القَطَنُ : الموضِعُ العَرِيضُ بَيْنَ الثَّبَجِ والعَجُزِ . قال رُؤْبَة : فلا وَرَبِّ الفَاطِناتِ القُطّنِ وقد قَطَن يقطُنُ قُطوناً . وقال الليثُ : القَطِينُ كَالخَلِيطِ ، لَفْظُ الواحِدِ والجَمِيعُ فيهِ : سَواءٌ . قالَ . والقطينُ . تُبَّاعُ المَلِكِ ، وَمَمَالِيكُهُ . عمرو عن أبيهِ : القَطِينُ : أَهل الدَّارِ ، والقَطِينُ : الحَشَمُ الأَحرارُ ، والقَطينُ : الحَشَم المَمَالِيكُ . والقَطِينُ : المُقِيمُونَ في الموضِعِ ، لا يكادُونَ يَبْرَحُونَهُ . وقالَ ابنُ دُريدِ : قَطِينُ الرُّجلِ : حَشمُه وخَدَمُهُ ، وإذا قالَ الشاعِرُ : ( خَفَّ القَطِينُ . . ) فهمُ القَوْمُ القَاطِنُونَ ، أَيْ : المُقِيمُونَ . . وروُي عن سلمانَ الفارسي رَحِمَهُ الله أنه قالَ : ( كُنْتُ رَجلاً من المَجُوسِ . وكُنْتُ قَطِنَ النارِ الَّذي يُوقِدُهَا ) . قال شَمر : قَطِن النَّار : خادِمُها ، وخازِنُها : ويجوز أنه كانَ مُقيماً عَلَيها ، رواهُ ( قَطِنَ . . ) بكسرِ الطاء . قالَ : وقَطَن يقطُنُ ، إذا خَدَم : قال جرير : لو شِئْتُ ساقَكُم إليَّ قَطيناً ابنُ السِّكيتِ : القَطِينُ : الإماءُ . والقَطِينُ : السُّكّانُ في الدَّارِ . والقَاطِنُ : المُقيمُ بالمكانِ ، وجمعُهُ القُطّانُ . قال : والقَطِنَةُ : هي ذاتُ الأطباقِ الَّتي تَكونُ مع الكَرِشِ ، وهيَ ذاتُ الأطْباقِ التي تَكُونُ مع الكَرِشِ ، وهي الفَحِثُ أيْضاً . قال ابنُ السّكّيتِ : القطن : ما بَيْنَ الوَرِكَيْنِ ، وَالقَطْنُ : في معنى ( حَسْبُ ) يُقَالُ : قطْنِي مِنْ كَذَا وكَذَا ، وأنشد : امتلأ الحَوْضُ وَقَالَ : قَطْنِي سَلاَّ رُوَيْداً قَدْ مَلأَتَ بَطْني وقال الليث : قال أبو الدُّقَيش : القِطَانُ : شِجَارُ الهَوْدَجِ ، وجمعُه : قُطُنٌ ، قال لبيد : فَتَكَنَّسُوا قُطُناً تَصِرُّ خِبَامُهَا قلتُ : وقالَ غيرُه في قولِهِ : ( قُطناً ) . أيْ : ثِيابَ قُطْن . يُقالُ : قُطْنٌ وقُطُنٌ وقُطُنٌّ . وأنْشَدَني الإياديّ : جَارِيَةٌ لَيْسَتْ مِنْ الوَحْشَنِّ وَلاَ مِنَ السُّودِ القِصَارِ الجنِّ قُطُنّةٌ مِنْ أَحْسَنِ القُطُنِّ الليثُ يُقالُ للكَرْمِ ، إذا بَدَتْ زمعاتُهُ : قَدْ عَطَّبَ وقَطَّنَ . قالَ : والقَيْطُونُ ، هو المَخْدَعُ بلغة أَهْلِ مِصْرَ وَبَرْبَرَ قالَ : وَحَبَّةٌ يَسْتَشْفى بِها ، يُسَمِّيها أهلُ العِراقِ : ( بَزْرَقَطُونَا ) . قلتُ : وَسَأَلْتُ عَنْها البَحْرانِيّينَ ؟ فَقَالُوا : هِيَ عِنْدَنا ، تُسَمّى : ( حبَّ الذرّقَةِ ) ، ( وهي الاسْفِيُوشْ ) مُعَرَّبٌ . وقال أبو زيد : القُطُونُ : الإقَامَةُ . ومُجاوِرُو مَكَّةَ : قُطّانُها ، وحَمَامُ مَكَّةَ ، يُقَالُ لها : قُواطِنُ مَكَّة . واليَقْطِينُ : شَجَرةُ القَرْعِ ، قالَ الله تَعَالى : ( ) وَهُوَ سَقِيمٌ وَأَنبَتْنَا عَلَيْهِ شَجَرَةً ) ( الصافات : 146 ) . قالَ الفَرَّاءُ : قِيلَ ، عِنْدَ ابنِ عَباسٍ : هو وَرَقَ القَرْعِ ، فَقالَ : وما جَعَلَ القَرْعَ ، مِنْ بَيْنِ الشَّجَرِ يَقْطِينَا ؟ كلُّ وَرَقَةٍ اتّسَعَتْ وَسَتَرَتْ فهي يَقْطِينٌ . وقال ابنُ مَسْعُودٍ : هُو القرْعُ . وقال مُجَاهِدُ كلُّ شَيْء ذَهَبَ بسْطَاً في الأرْضِ : يَقْطِينُ ، ونَحْوَ ذلكَ قال الكَلِبيُّ ، قالَ : ومنهُ القَرعُ والبِّطِّيخُ والقِثّاءُ والشِّرْيانُ . قال سَعِيدٌ بنُ جُبَيْرٍ : كلُّ شَيْءٍ يَنْبُتُ ثم يَمُوتُ عَنْ عامِهِ ، فهو يَقْطِينُ : قال ابنُ السِّكِّيتِ هي القَطِنَةُ : الَّتي تكونُ مَعَ الكَرِشِ ، فهيَ ذَواتُ الأَطْبَاقِ . قال : وهي النَّقِمَةُ والمَعِدَةُ والكَلِمَةُ والسَّفِلَةُ . قال أبو العَبّاسِ : القَطِنَةُ : وهي الرُّمانَةُ في جَوْفِ البَقَرةِ . . قال ابنُ دُرَيْدٍ : قَطِنَةُ البَعِيرِ ، التي يُسَمِّيها العَامَّةُ : الرُّمَّانَةَ وهي أيضاً لَقَّاطَةُ الحَصَا . نطق : قال الليث : يُقَالُ : نَطَقَ النّاطِق يَنْطِقُ نُطْقاً ، وَإِنّه لمِنْطِيقٌ بَلِيغٌ ، قالَ : وَكتابٌ ناطِقٌ بَيِّنٌ وقالَ لبيد : أَوْ مُذْهَبٌ جُدَدٌ عَلَى أَلواحِهِ النَّاطِقُ المَبْرُوزُ والمَخْتُومُ قال : وكلامُ كُلِّ شَيْءٍ مَنْطِقُهُ ، ومنه قولُ الله جلّ وعزّ : ( النَّاسُ عُلِّمْنَا مَنطِقَ ) ( النمل : 16 ) . قال : والمِنْطقُ : كلُّ شَيءٍ شَدَدْتَ بهِ وَسَطكَ . والمِنْطَقَةُ : اسم خَاصٌّ . والنِّطاقُ شِبْهُ إِزَارٍ ، فيه تِكَّةٌ ، كانَتِ المَرْأَةُ تَنْتَطِقُ بِهِ . وإذا بَلغَ المَاءُ النِصْفَ منَ الشجَرَةِ ، والأكَمَةِ ، يقالُ ، نَطَّقَها . أبو عُبيد عن أبي زيادٍ الكِلابيّ ، قالَ : النِطاقُ أَنْ تَأخُذُ المَرأةُ ثوباً فَتَلْبسَه ثُمَّ تشد وسَطَها بِحَبْلٍ ، ثم تُرْسِل الأَعلَى على الأسْفَلِ . وقالتْ عائِشَةُ في نِساء الأنْصَار : فعَمَدْنَ إلى حُجَزِ ، أو حُجُوزِ مَنَاطِقِهنَّ ، فَشَقَقْنَها وَسَوَّيْنَ مِنْهَا خُمُراً ، حينَ أَنْزَلَ الله جلّ وعزّ ) وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ ) ( النور : 31 ) . المَناطِقُ : واحدُها مِنْطَقٌ ، وهو النِّطاقُ الَّذِي وَصَفَهُ أبو زِيادٍ الكِلابيّ . يقالُ ، مِنْطَقٌ ونِطاقُ ، كما يُقالُ ، مِئْزَرٌ وإِزَارٌ ومِلْحَفُ ولِحَافٌ وَمِسْرَدٌ وَسِرَادٌ ، وَقَدْ تَنَطَّقَتِ المَرْأَةُ : إذا شَدَّتْ نِطَاقَها عَلَى وَسَطِهَا ، وَأَنَشدَ ابنُ الأعرابيّ يصف امرأة ) : تَغْتَالُ عَرْضَ النُّقْبَةِ المُذَالَةْ ولم تَنَطَّقْهَا عَلَى غِلاَلَهْ وقال شمر ، في قولِ جَرِيرٍ : والتَّغْلِبيونَ بِئْس الفَحْلُ قَحْلُهُمُ قِدْماً وأُمُّهُمُ زَلاَّءُ مِنْطِيْقُ تَحْتَ المَناطِقِ أَسْتاهٌ مُصَلّبَةٌ مِثْلَ الدَّوَا مَسَّها الأقلاَمُ واللِّيْقُ قال شعر ، مِنْطيقٌ : تأتزر بِحَشِيَّةِ تُعَظِمُ بِهَا عَجِيزَتَها . قالَ ، وقالَ بعضُهُم ، النِّطاقُ ، الإزَارُ الَّذي يُثْنى والمِنْطَق ، ما جُعِلَ فيهِ من خَيْطٍ أَوْ غَيْرِهِ وَأَنشَدَ : تَنْبو المَنَاطِقُ عَنْ جُنُوبِهِمُ وَأَسِنَّةُ الخَطِّي ما تَنْبُو وَصَفَ قَوْماً بِعِظَمِ البُطُونِ والجنوب والرَّخَاوةِ قالَ : وقَدْ يكونُ النِّطاقُ والمِنْطَقُ ، بمعنى واحدٍ مثلَ ، الإزَارِ والمِئْزَرِ . وسُمِّيَتْ أَسماءُ بنتُ أبي بَكْرِ رَضِيَ الله عَنْهمُا ذاتَ النِّطَاقَيْنِ لأنَّهَا كَانَتْ تُطَارِقُ نِطَاقاً عَلَى نِطَاقٍ ، وقيل : إنَّهُ كَانَ لهَا نِطَاقَانِ تَلْبَسُ أحدَهُما وَتَحْمِلُ في الآخَرِ الزَّادَ إلى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) وأبي بكر رضي الله عنه وهما في الغارِ ، وهذا أصحُّ القَوْلَينِ . وروَى الزُّهري عن عُرْوَةَ عن عائِشَة : أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) لما خَرَجَ مع أبي بَكْرٍ مُهَاجِرَيْنِ ؛ صَنَعْنا لَهُما سُفْرَةً في جِرَابٍ ، فَقَطَعتْ أسماءُ بنتُ أبي بَكْرٍ من نِطاقِها ، وأوْكَت بهِ الجِرَابَ ؛ فلذلكَ كَانَتْ تُسَمى : ذاتَ النِّطاقَيْنِ . حَدَّثَنَا السَّعْدِي عَنِ الرَّمادِيّ عن عبدِ الرّزاقِ عنَ مَعْمَرٍ عنِ الزُّهْري وهذا هو الصحيح . ويُقَالُ ، تَنَطَّقَ بالمِنْطَقَةِ ، وانْتَطَقَ بِها ، ومنْهُ قولُ خداشٍ بنِ زهيرٍ : وأَبْرَحُ ما أَدَامَ الله قَوْمِي بِحَمْدِ اللَّهِ مُنْتَطقاً مُجِيداً في قولهِ : مُنْتَطِقَاً ؛ قَوْلاَنِ : أحدُهُما ، مُجْتَنِباً إليَّ فَرَساً . والآخَرُ ، شَادّاً إليَّ إزَارِي إلى دِرْعِي . ويُقالُ : انْتَطَق فُلانٌ فَرَسَهُ : إذا قادَهُ ، قَالَهُ المَازِنُّي . ثعلبٌ عنِ ابْنِ الأَعْرابيِّ في قَوْلِهِمْ ( مالَهُمْ صَامِت ولا نَاطِقٌ ) . فالصّامِت ، الذهب والفِضَّةُ والجَوْهَرُ ، والنّاطِقُ : الحَيَوانُ . وقالَ الأصمَعيُّ : النَّاطقُ : الحَيَوانُ مِنَ الرَّقيقِ وغيره سمي نَاطِقاً ؛ لِصَوْتِهِ وَصَوْتُ كلّ شَيْءٍ مَنْطِقُهُ وَنُطْقُهُ . قنط : قالَ الله تعالى : ( قَالَ وَمَن يَقْنِطُ مِن رَّحْمَةِ رَبِّهِ إِلاَّ الضَّآلُّونَ ) وَقُرِىء ؛ ) قَالَ وَمَن يَقْنَطُ ( فمن قرأ ( يَقْنِطُ ) قال : قَنَطَ في الماضي ، ومن قَرأَ ، ) يَقْنَطُ ( قالَ : قَنِط . قالَ الأزْهَريّ ، وهما لُغَتَانِ جَيّدَتَانِ ، قَنِطَ يقْنَط ، وقَنَط ، يَقْنِطُ قنُوطاً ، في اللُّغَتَينِ ، قالَ ذلك أبو عَمْرٍ و بن العَلاَء . قال الليث : القُنُوطُ : الإيَاسُ من الُخَيْرِ ، ويُقالُ : شَرُّ النَّاسِ الذين يَقَنِّطُون الناسَ من رحمةِ الله ، أي : يُؤَيِّسُونَهُم . نقط : قال الليث : يُقالُ : نَقَطَ النَّاقِطُ الكِتَابَ : يَنْقُطُهُ نَقْطاً والنُّقْطةُ : الإسْمُ . والنَّقْطَةُ : فَعْلَة واحِدَة . وَيُقالُ : نَقَّطَ ثوبَهُ بالمِدادِ والزَّعْفَرانِ ، تَنْقِيطاً ثعلبُ عنِ ابن الأعْرابي ، قالَ : ما بَقِي من أموالِهم إلا النُّقْطَةُ ، وهي قِطْعَة من نَخْلٍ هَاهُنا وقطعة من زَرْغٍ هَاهُنا .

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.067 harf
(باب النون والطاء وما يثلثهما) (نطع) النون والطاء والعين أصلٌ يدلُّ على بَسطٍ في شيء ومَلاَسَة. منه النِّطْع، ويقال له النَّطْع([1])، وهو مبسوطٌ أملس. والنَِّطع([2]): ما ظهر من غار الفَمِ الأعلى. وهو كذلك. والتنطُّع في الكلام: التعمُّق، وهو قياسُه لأنَّه يتبسَّط فيه. ويُستعار فيقال: تنَطَّع الصانعُ في صنعته، أظهَرَ حِذْقَه. (نطف) النون والطاء والفاء أصلان* أحدهما جنسٌ من الحَلْي، والآخَر
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.281 harf
- [النطق في التعارف: الأصوات المقطعة التي يظهرها اللسان وتعيها الآذان]. قال تعالى: ﴿ما لكم لا تنطقون﴾ [الصافات/92] ولا يكاد يقال إلا للإنسان، ولا يقال لغيره إلا على سبيل التبع. نحو: الناطق والصامت، فيراد بالناطق ما له صوت، وبالصامت ما ليس له صوت، [ولا يقال للحيوانات ناطق إلا مقيدا، وعلى طريق التشبيه كقول الشاعر: *عجبت لها أنى يكون غناؤها ** فصيحا ولم تفغر لمنطقها فما] * (البيت لحميد بن ثور، وهو
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.283 harf
ن ط ق نطق بكذا نطفاً ومنطقاً ونطقةً واحدةً‏.‏ وناطقني‏:‏ كلّمني‏.‏ وإنه لمنطيق ونطّيق‏.‏ وأنطق الله الألسن واستنطقته‏.‏ وانتطق بنطاق ومنطقٍ وهو إزار له حجزة‏.‏ قال ذو الرمة‏:‏ خبربجةٌ خود كأنّ نطاقها على رملة بين المقيّد والخصر وتنّطق به وبالمنطقة‏.‏ وأسماء ذات النّطاقين رضي الله تعالى عنها ونطّقته‏.‏ ومن المجاز‏:‏ فلان واسع النّطاق‏.‏ وتنطّقت أرضهم بالجبال وانتطقت‏.‏ قال ذو الرمّة‏:‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.101 harf
نَطَقَ الناطِقُ يَنْطِقُ نُطْقاً: تكلم. والمَنطِق: الكلام. والمِنْطِيق: البليغ؛ أَنشد ثعلب: والنَّوْمُ ينتزِعُ العَصا من ربِّها، ويَلوكُ، ثِنْيَ لسانه، المِنْطِيق وقد أَنْطَقَه الله واسْتَنْطقه أَي كلَّمه وناطَقَه. وكتاب ناطِقٌ بيِّن، على المثل: كأَنه يَنْطِق؛ قال لبيد: أو مُذْهَبٌ جُدَدٌ على أَلواحه، أَلنَّاطِقُ المَبْرُوزُ والمَخْتومُ وكلام كل شيء: مَنْطِقُه؛ ومنه قوله تعالى: عُلِّمْنا مَنْطِقَ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR357 harf
* ن ط ق * * المَنْطِقُ * الكلام وقد * نَطَقَ * يَنْطِق بالكسر * نُطْقاً * بالضم و * مَنْطِقاً * و * ناطَقَهُ * و * اسْتَنْطَقَهُ * أي كلَّمه و * المِنْطِيقُ * البليغ وقولهم ما له صامِت ولا * ناطِقٌ * فالناطِق الحيوان والصامِت ما سِواه قلت وهذا التفسير أعَمُّ مما فسره به في ص م ت و * النِّطَاقُ * شُقَّة من ملابس النِّساء و * المِنْطَقَةُ * الحِزام والإقليم
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.175 harf
نطق ينطق نطقا بالضم ومنطقا كموعد. وزاد ابن عباد: نطقا، بالفتح، ونطوقا كقعود: تكلم بصوت. وقوله تعالى: )علمنا منطق الطير( قال ابن عرفة: إنما يقال لغير المخاطبين من الحيوان: صوت، والنطق إنما يكون لمن عبر عن معنى، فلما فهم الله تعالى سيدنا سليمان - عليه وعلى نبينا السلام - أصوات الطير سماه منطقا؛ لأنه عبر به عن معنى فهمه. قال: فأما قول جرير: لقد نطق اليوم الحمام ليطربا فإن الحمام لا نطق
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR1.708 harf
نَطَقَ 1 نَطَقَ ذ trans. by means of ب: see Ham, p. 75. ― -b2- نَطَقَ بِهِ means he pronounced it, or articulated it. ― -b3- نَطَقَ, said of a bird or any animal: see Bd, xxvii. 16. نَاطَقَهٌ 3 نَاطَقَهٌ ذ , inf. n. مُنَاطَقَةٌ, He talked, or discoursed, with him; syn. كَالَمَهُ, (TA,) followed by بِ before the subject of talk, &c. (TA in art. فرغ.) تَنَاطَقَا 6 تَنَاطَقَا ذ They two talked,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.479 harf
نَطَقَ نَطَقَ I ( n. ac. نُطْق 3 , مَنْطِق 18 , نُطُوْق 27 ) a. [ Bi ], Spoke; articulated; pronounced, uttered. نَطَّقَ نَطَّقَ II , a. Girded. b. Reached to the middle of. نَاْطَقَ نَاْطَقَ III , a. Spoke to. أَنْطَقَ أَنْطَقَ IV , a. Endowed with speech. تَنَطَّقَ تَنَطَّقَ V , a. Girded himself. اِنْتَطَقَ اِنْتَطَقَ VIII , a. see V . b. Put on a petticoat. اِسْتَنْطَقَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok20.269 harf
نطق نَطَقَ - يَنْطِقُ - مَنْطِق - أَنْطَقَ - يُنْطِقُ نَطَقَ - يَنْطِقُ + الكائن: يخرج أصواتاً ترمز إلى معنى القول مَنْطِق: على وزن " مَفْعِل " مصدر ميمي من " نَطَقَ - يَنْطِقُ ": النطق بطريقة خاصة لكائن خاص: الترميز الخاص الذي تنتظم وفقه الأصوات لتعبر عن معنى القول: اللغة المسموعة بالتعبير الشائع الحالي أَنْطَقَ - يُنْطِقُ: على وزن "
Tamamını oku

Sîgalar(6)

Mücavir kökler37 mücavir (59 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نكس

    1 ortak ayet · Bir ucu körelmiş iki uçlu kazıktır

  2. نسخ

    1 ortak ayet · Bir şeyin kopyası, nüshası demektir

  3. حقق

    3 ortak ayet · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır

  4. كلف

    1 ortak ayet · Yükümlü tutarız

  5. جلد

    1 ortak ayet · Culud deri demektir

  6. داود

    1 ortak ayet · Davut

  7. سليمان

    1 ortak ayet · Süleyman

  8. رأس

    1 ortak ayet · Baş demektir

  9. لدي

    1 ortak ayet · Onların yanı

  10. وقع

    1 ortak ayet · Katı kaptır

  11. طير

    1 ortak ayet · “Tayr” kuş demektir

  12. وسع

    1 ortak ayet · “Sunv’a” tas demektir

Geçtiği ayetler(11)

  1. قَالَ بَلْ فَعَلَهُ كَبِيرُهُمْ هَذَا فَاسْأَلُوهُمْ إِنْ كَانُوا يَنْطِقُونَ

    KonuşurlarDedi ki: Belki onu şu büyükleri yapmıştır. Konuşabiliyorsa onlara sorun.

  2. ثُمَّ نُكِسُوا عَلَى رُءُوسِهِمْ لَقَدْ عَلِمْتَ مَا هَؤُلَاءِ يَنْطِقُونَ

    KonuşurlarSonra eski kafalarına döndürüldüler: Bunların konuşamayacağını, andolsun ki; sen de bilirsin, dediler.

  3. وَوَقَعَ الْقَوْلُ عَلَيْهِمْ بِمَا ظَلَمُوا فَهُمْ لَا يَنْطِقُونَ

    KonuşurlarZulümleri yüzünden, söylenilen söz başlarına geldi. Artık konuşamaz olurlar.

  4. هَذَا يَوْمُ لَا يَنْطِقُونَ

    KonuşurlarBu; onların konuşamayacakları gündür.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökنطق
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerكلم, قول, لفظ
Zıt Kökصمت
Çekirdek Özet 1Bir şeyi ortasından kuşatarak bağlamak, parçaları düzenli bir dizge içinde bir araya getirip açığa vurmak
Çekirdek Özet 2Zihindeki veya varlıktaki anlamı, muhatabın kavrayabileceği düzenli, fasılalı ve anlaşılır ses veya işaret dizgelerine dönüştürme
Çekirdek Özet 3Varlığın sessiz veya dağınık durumdan çıkarak kendini açık, tutarlı ve delil teşkil eden bir dizgeyle ifade etmesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca insanın ağzından çıkan sesli konuşmaya indirgeyerek cansızların, organların ve varlığın hakikati ikrar eden yapısal beyanını mecaza indirgemek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نطBir şeyi germek, çekerek bağlamak, uzatıp kuşatmak veya bir noktaya çarparak fırlatmak; نطح tos vurup öne fırlama, نطف damlanın gerilip süzülerek ayrılmasıقKuşatma ve germe eylemine sınır, toparlama, düzenli bir bağ kurma ve harfleri/sesleri dizgeli bir bütün halinde dışa vurma boyutu eklenmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نfiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkAnlamın içten dışa doğru bir hat boyunca kesintisiz uzanması ve canlı bir akış kazanması
طsepet, çark; sarma, kuşatma, içine almaDağınık unsurların toparlanıp bir kuşak gibi sarılması, bir sınır ve çerçeve içine alınması
قufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırKuşatılan anlamın belirli ses duraklarında toplanıp tam bir sınır ve biçim kazanarak dışarıya çıkması
نطقKuşatılan ve toparlanan anlamın kesintisiz ve sınırları belirli bir dizge halinde dışa vurulmasıİçsel düşüncenin veya varlıktaki gizli hakikatin derlenip toparlanarak düzenli, eklemli ve kuşatıcı bir ifade kalıbına dökülmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBeli bir kuşakla sıkıca bağlamak; kadının beline bağladığı kuşak veya örtüye النطاق denilmesi, suyun ağacın gövdesini kuşak gibi yarıya kadar sarması
Cahiliye şiiri kullanımıLebîd b. Rebîa divanında levhalar üzerine yazılmış apaçık metni tasvir ederken kökü yazılı belgenin açık beyanı anlamında kullanır: أو مُذْهَبٌ جُدَدٌ على أَلواحه / أَلناطقُ المَبْروزُ والمَخْتومُ
Erken Arapça kullanımİbnü's-Sikkît ve Ebû Ubeyde aktarımlarında insanın zihnindeki manayı eklemli harflerle derleyip sunması; ayrıca devenin veya atın yanından çekilerek yürütülmesine ve dağların ovayı kuşak gibi sarmasına انتطاق denilmesi

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīwānu Lebîd.

Sami etimolojik katman

Arapça نطق kökü, merkezi ve güneybatı Sami dillerinde belirginleşen, kuşatmak, sarmak, bağlamak ve ardından sesleri eklemli bir dizgeye bağlayarak konuşmak anlam matrisine dayanır. Erken Sami katmanında kökün birincil fiziksel yansıması gövdeyi ortadan sıkan bağ veya kemer ile ilgilidir. İbranice ve Aramice/Süryanice hatlarda bu kök dar anlamda doğrudan bir konuşma eylemi olarak genişlememiş; düşüncenin toparlanıp kuşatılması ve mantıksal bir dizge halinde sunulması semantik kayması Arapça içinde en olgun biçimine kavuşmuştur. Arapça, içsel tasarım ile dışsal telaffuzu bir kuşak gibi bağlayan eklemli ses sistemini النطق olarak adlandırmış, ardından bu bağı felsefi ve mantıki bir terimleşme düzeyine taşımıştır. Fonetik açıdan kök harfleri olan nun, ta ve kaf, Sami ses uyumunu tam koruyan köklerden biridir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönنطاق ile نطق arasındaki bağBeli saran kuşak ile kelimeleri dizerek manayı derleyen eklemli beyan arasındaki somut-soyut bağıKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Batı Sami bağlamıKuşatma, bağlama ve sınırlandırma köklerinden mantıksal ses dizgesine geçişGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik çeperEklemli bağ ve boğum ilişkisi üzerinden ses üretme paralellikleriMuhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Payne Smith Syriac Lexicon, HALOT.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نطقAnlamlıKuşatmak, düzenli konuşmakDağınık düşünceyi veya unsurları bir bağ içine alarak anlaşılır biçimde dışa vurmakHedef kök; Kur'an'da geçer
نقطAnlamlıİşaretlemek, beneklemekBir nesnenin üzerine ayırıcı ve sınırlandırıcı küçük işaretler koymakSınır koyma yönüyle نطق köküyle yakınlık taşır; Kur'an'da geçmez
طنقKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirVeri bulunamadı
طقنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirVeri bulunamadı
قنطAnlamlıÜmidi kesmekBir kapının tamamen kapanması, beklentinin bağlanıp düğümlenmesiKuşatılıp çaresiz kalma yönüyle zıt anlam ilişkisi barındırır; Kur'an'da geçer
قطنAnlamlıYerleşmek, pamukBir yere bağlanıp kalmak, orayı yurt edinmek; sarıp sarmalayan lifKuşatıp yerleşme boyutu mevcuttur; Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نطقMerkezİfade ve beyanSeslerin eklemli, manayı kuşatıcı ve delil teşkil edici bir dizgeyle ortaya konmasıZihindeki anlamı tutarlı ve düzenli bir bağlam içinde dışa vurma
كلمKomşuHitap ve iletişimKarşı tarafa etki etme ve iz bırakma boyutu öne çıkan sözMuhatapta zihinsel veya duygusal bir yarık/iz açma kastı barındırır
قولKomşuBildirim ve aktarımKasıtlı, iradeli ve geniş kapsamlı her türlü fikir ve hüküm beyanıDoğru veya yanlış her türlü iddia, görüş ve hükmü ifade eder
لفظKomşuAğızdan çıkarmaAğızdan atılan, eklemli olsun veya olmasın salt harf ve ses kalıbıSesin fiziksel olarak dışarı atılmasına odaklanır; anlam bağı ikincildir
صمتZıtSessizlik ve suskunlukİfade yeteneği varken veya yokken bütünüyle sessiz kalma, sesi ve beyanı tutmaDüzenli beyanın ve eklemli ifadenin tamamen kesilmesi hali

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنطقEklemli ve düzenli ifadeManayı kuşatıp harflerle veya delillerle dizge halinde dışa vurmaKesin
Latincearticulare, eloquiBoğumlamak, açıkça beyan etmekEklemli ses çıkarmayı tam karşılar; kuşak ve sarma metaforunu dışarıda bırakırGüçlü
İngilizcearticulate, enunciateEklemli konuşmak, dile getirmekParçaları birbirine bağlayarak açık konuşmayı karşılar; ontolojik şahitlik yönü eksiktirGüçlü
Almancaartikulieren, aussprechenSesleri eklemleyerek dile getirmekSesin boğumlanmasını ve açıklığını verir; mantık ve ontik delalet derinliğini tam taşımazGüçlü
Fransızcaarticuler, énoncerEklemli söylemek, ifade etmekDüşüncenin ses dizgesiyle derli toplu söylenmesini karşılar; varlığın fıtri konuşmasını eksik bırakırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
فِعْل مُضَارِع / يَنْطِقُونَİnsanın ve putların iradeli/eklemli konuşamamasıPutların cansızlığını, kıyamet dehşetinde inkârcıların cevap veremeyişini anlatan ayetler (Enbiyâ 21:63, 21:65; Mürselât 77:35)
فِعْل مُضَارِع / يَنْطِقُHakikatin, vahyin ve amel kitabının apaçık beyanda bulunmasıPeygamberin hevasından konuşmaması ve ilahi kayıtların gerçeği ifşa etmesi bağlamı (Mü'minûn 23:62; Câsiye 45:29; Necm 53:3)
فِعْل مُضَارِع / تَنْطِقُونَMuhataba yöneltilen sorgulayıcı veya kesinlik bildiren hitapPutlara yöneltilen acziyet sorgusu ve vaadin gerçekleşme kesinliği (Sâffât 37:92; Zâriyât 51:23)
فِعْل مَاضٍ / أَنْطَقَ - أَنْطَقَنَاAllah'ın her varlığa kendini ifade ettirme kudretiAhirette uzuvların, derilerin şahitlik ederek hakikati dile getirmesi bağlamı (Fussilet 41:21)
اِسْم مَصْدَر / مَنْطِقCanlı türlerinin kendi aralarındaki özel iletişim dizgesiHz. Süleyman'a kuşların iletişim dilinin öğretilmesi bağlamı (Neml 27:16)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİnsanın tanımı ve kelâm sıfatıİnsanın حيوان ناطق (düşünen/konuşan canlı) olarak tanımlanması ve uzuvların konuşmasıZihinsel idrak ile dışsal beyanın ayrılmaz birliği ve varlığın ontolojik şahitliği
Fıkıhİkrar, şahitlik ve dilsizin beyanıKonuşma yetisini yitirenin işaretle beyanının nutuk yerine geçip geçmeyeceğiHukuki sonuç doğuran, iradeyi kuşkuya yer bırakmayacak biçimde bağlayan beyan
Tefsirمنطق الطير ve uzuvların nutkuHayvanların kendi aralarındaki dilin ve kıyamette derilerin konuşmasının keyfiyetiSesli telaffuzun ötesinde, her varlığın hakikati açıkça faş eden özel dizgesi
HadisAhir zaman alametleri ve emanetCansız nesnelerin ve hayvanların insanla konuşmasına dair rivayetlerVarlıktaki sessizlik perdesinin kalkıp hakikatin aşikâr bir lisanla ifşası

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık-yaratıcı ilişkisiOntolojik ikrar ve şahitlikHakikatin ifşasıHer varlığın kendi yaratılış kanununa uygun olarak hakikati dile getirmesiKesin
İlmiMantık ve epistemolojiKavramsal dizge ve muhakemeDoğru hüküm kurmaZihindeki önermelerin düzenli bir bağla birbirine bağlanıp tutarlı sonuca varmasıGüçlü
SiyasiBeyan ve meşruiyetResmî tebliğ ve hesap vermeSorumluluğu bağlamaOtoritenin ve tebaanın eylemlerini delillere dayalı açık sözleşmeyle ilan etmesiGüçlü
İktisadiAkitler ve kayıt düzeniSözleşmenin kesinleşmesiBelirsizliği gidermeTarafların iradelerini kuşatıcı, bağlayıcı ve net ifadelerle akde bağlamasıGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAyrık sinyal modülasyonu ve kodlama dizgesiSürekli ve dağınık bir dalganın belirli zaman aralıklarında eklemli, ayrık parçalara (bit/kod) bölünerek anlamlı bilgi paketine dönüştürülmesiGüçlü
Beşeri bilimlerSentaktik eklemlenme ve yapısal dilbilimZihindeki ham algıların dilbilgisel kurallar ve kavramsal bağlar (kuşak) vasıtasıyla eklemli göstergeler düzenine kavuşturulmasıKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece insanın gırtlak ve dudak kaslarıyla çıkardığı fiziksel sese indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da amel defterinin (Câsiye 45:29), derilerin (Fussilet 41:21) ve kuşların (Neml 27:16) konuşması olarak da yer alması; yani hakikatin her varlık düzeyinde anlaşılır bir dizgeyle ortaya çıkması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataUzuvların ve tabiatın konuşmasını salt mecaz sayarak varlığın ilahi hakikate bizzat tanıklık eden fıtri dilini ve ahiretteki nesnel şahitliği hükümsüz kılmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın varlık, bilgi ve ahlak anlayışında hakikatin gizli kalamayacağını, her varlığın kendi mahiyetine uygun bir dizgeyle konuşacağını ve ilahi kaydın şaşmaz bir beyan olduğunu gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Tevhid mücadelesinde putların acziyetini bildiren ayetlerde, peygamberin vahiy alma disiplininde ve ahirette insanın kendi bedeninin aleyhine şahitlik ettiği hesap sahnelerinde
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Vahyi peygamberin kişisel hevasının bir ürünü sanma yanılgısını ve cansız kabul edilen evrenin ilahi nizam karşısında dilsiz ve şuursuz olduğu zannını düzeltir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDağınık unsurları bir kuşak veya bağ ile sıkıca sarıp derli toplu hale getirmek, beline kuşak bağlamak.
  • Soyut anlamZihindeki veya varlıktaki anlamı parçalı, eklemli ve kurallı göstergeler halinde bir dizgeye bağlayarak eksiksiz dışa vurmak.
  • Sistematik karşılıkHam ve potansiyel haldeki verinin, bağlayıcı bir yapı vasıtasıyla açık, denetlenebilir ve şahitlik gücüne sahip bir bilgi formuna dönüşmesi.
  • LaTeX modeliN:Φ→BΣ∗
  • LaTeX açıklamasıFormülde Φ zihinde veya varlıkta saklı duran ham, eklemlenmemiş anlam alanını; B parçaları derleyip kuşatan bağlayıcı/sınırlandırıcı zihinsel veya fıtri kuşağı; Σ∗ ise ses, harf veya işaretlerden oluşan sonlu ve eklemli dizgeler kümesini temsil eder. Model, içsel veya ontik potansiyelin (Φ), kuşatıcı bir nizam (B) vasıtasıyla dışa vurulmuş açık bir beyana (Σ∗) dönüşme sürecini ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن