نفي

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-ف-ي1 sîga, 18 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.قتلقطعأخرنفييُنْفَوْاصلبخلفحربيديسعيعذبرجلعظم

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 18

▶ Ağı aç (3B)

نفي

ن - ف - ي

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 10 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Sürülürler

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: نفى

Notlarım

Sözlükler(10)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.671 harf
باب النون والفاء و و ا ي ء معهما ن ف ي، ن ي ف، ف ن ي، ي ف ن، ن أ ف، أ ن ف، أ ف ن مستعملات نفي: نفيت الرّجلّ وغَيرَه نَفْياً إذا طردتَه، فهو منفيّ، قال الله تعالى: "أو يُنْفَوْا من الأرض". ويقال: معناه: السّجْنُ. والانتفاء من الولد: أن يتبرّأ منه. والنُّفاية من الدّراهم وغيرها: المنفيّ القليل مثل البُراية والنُّحاتة. ونَفِيُّ الرّيح: ما نَفَى من التّراب في أُصُول الحِيطان ونحوِه، وكذلك نَفِيُّ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR11.611 harf
Madde başı: نفىن ف ( و ا ي ء ) نفى ، ناف ، فنا ، فان ، إنف ، ينف ، أفن ، وفن ، فون ، فنو ، نفو ، إفن . ينف : يَنُوف : اسمُ جَبلٍ في البادية . نفى : اللّيث : نَفَيْت الرَّجُلَ وغيرَه نَفْياً ، إذا طَرَدْته ، فهو مَنْفِيّ : قال الله تعالى : ( أَوْ يُنفَوْاْ مِنَ الاَرْضِ ) ( المائدة : 33 ) . قال بعضهم : معناه : مَن قَتله فَدَمُه هَدَرٌ ، أي لا يُطالب قاتلُه بدَمِه . وقيل : أو يُنْفوا من الأرض : يُقاتلون حينما
Maddenin bağlantısı

ن ف ( و ا ي ء ) نفى ، ناف ، فنا ، فان ، إنف ، ينف ، أفن ، وفن ، فون ، فنو ، نفو ، إفن . ينف : يَنُوف : اسمُ جَبلٍ في البادية . نفى : اللّيث : نَفَيْت الرَّجُلَ وغيرَه نَفْياً ، إذا طَرَدْته ، فهو مَنْفِيّ : قال الله تعالى : ( أَوْ يُنفَوْاْ مِنَ الاَرْضِ ) ( المائدة : 33 ) . قال بعضهم : معناه : مَن قَتله فَدَمُه هَدَرٌ ، أي لا يُطالب قاتلُه بدَمِه . وقيل : أو يُنْفوا من الأرض : يُقاتلون حينما تَوجَّهوا منها لا يُتْركون فارِّين . وقيل : نَفْيهم ، إذا لم يقْتلوا ولم يأخُذوا مالاً ، أو يُخلَّدوا في السِّجن ، إلا أن يَتُوبوا قبل أن يُقْدَر عليهم . ونَفْي الزَّاني الذي لم يُحْصِن : أن يُنْفَى من بلده الذي هو به إلى بلد آخَر سنةً . وهو التَّغْرِيب الذي جاء في الحَديث . ونَفْي المُخنَّث : أن يُطرد من مُدن المُسلمين ، كما أَمر النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) بِنَفْي هِيتٍ وماتع ، وهما مُخَنّثان كانا بالمَدينة . ويُقال : نفيت الشيء أَنْفِيه نَفْياً ونُفَاية ، إذا رَدَدْته . والنُّفاية : المَنْفِيّ القَلِيل ، مثل : البُراية والنُّحاتة . ونَفِيُّ الماء ، ما انْتَضح منه إذا نُزع من البئر بالدَّلو والقِرَب ؛ ومنه قولُ الراجز : كأنّ مَتْنَيْه من النَّفِيّ من طُول إشْرافِي على الطَّوِيّ مواقعُ الطّيْر على الصفيّ وهذا ساقٍ كان أسود الجِلدة يَسْتَقِي من بئر مِلْح ، فكان يَبْيَضّ نَفِيّ الماء على ظَهِره إذا تَرَشَّش ، لملُوحته . أبو زيد : النِّفْية ، والنِّفْوة ، هما اسم ما نُفي من شيء لِردَاءته . ابن شُميل : يقال للدائرة التي في قُصاص الشَّعر : النَّافِية ؛ وقُصاص الشَّعر : مُقَدَّمه . ابن الأعرابي : النَّفِيّة ، والنُّفْيَة : سُفرة مُدوَّرة تُتخذ من خُوص النَّخْل . وعوام الناس بالحجازِ يسمّونها : النَّبِيّة ، وهي النَّفيّة . اللحياني : النَّفِيّ والنَّثِيّ ، هو ما نَفاه الرِّشاءُ مِن الماء . قال : والفَنَا والثَّنا : فِناء الدار . الليث : نَفِيّ الرِّيح : ما نَفى من التراب في أُصول الحِيطان ونحوه . وكذلك : نفيّ المَطر ؛ ونَفِيّ القِدْر . أبو عُبيد : نَفَى الرجلُ عَن الأَرض . ونَفَيْته أنا ؛ وقال القُطاميّ : فأصْبح جاراكُم قَتِيلاً ونافِياً أَصَمّ فَزَادوا في مَسامعه وَقْرَا وقال الليث نَحْوَه . يُقال : نَفَى الشيءُ يَنْفى نَفْياً ، أي تَنَحّى . ومن هذا يُقال : نَفَى شَعَرُ فلان يَنْفِي ، إذا ثار واشْعانّ ؛ ومنه قول محمد بن كعب القُرظيّ لعمر بن عبد العزيز حين استُخْلف فرآه شَعِثاً ، فأدام النظر إليه ؛ فقال له عمر : ما لك تديم النظر إليّ ؟ فقال : أنظر إلى ما نَفَى من شَعرك ، أي ثار وشَعِث . ويقال : انتفى فلانٌ من ولده ، إذا نَفاه عن أن يكون له ولداً . وانْتفى فلانٌ من فلانٍ ، وانْتَفل منه ، إذا رَغِب عنه أَنَفاً . وانْتفى شَعرُ الإِنسان ، ونفَى ، إذا تساقط . وانتفى ورقُ الشجر ، إذا تساقط . ونَفَيان السَّحاب : ما نَفَى من مائه فأَسَاله ؛ وقال ساعدة الهُذليّ : يَقْرُو به نَفيانُ كُلِّ عشيّة فالماءُ فَوق مُتونه يَتصبَّبُ وأما نَفيان السَّيْل ، فهو ما فاض من مُجتمعه كأنه يجتمع في الأنهار والإخاذات ، ثم يَفيض إذا مَلأها ، فذلك نَفَيانهُ . الأصمعي : النَّفأ من النَّبت : القِطَع المتفرِّقة . واحدتها : نُفْأة . ناف : ناف ، وأناف ، إذا أَشْرَف . ومن ( ناف ) يقال : هذه مِئة ونَيِّف ، بتَشديد الياء ، أي زيادة . وعوامّ الناس يخفّفون ويقولون : ونَيْف ، وهو لَحن عند الفُصحاء . وقال أبو العبّاس : الذي حَصَّلناه من أقاويل حُذّاق البَصرِّيين والكوفيين أن ( النَّيِّف ) من واحدة إلى ثلاث . قال : والبِضْع ، من أَربع إلى تِسْع . ويقال : نَيَّف فلانٌ على السِّتِّين ونحوها ، إذا زاد عليها . الليث : يقال : أنافت هذه الدراهم على مئة ، وأناف الجبل ؛ وأناف البِناء . فهو جَبَلٌ مُنِيف . وبناء مُنِيف ، أي طويل . وناقة نِياف ، وجَمل نِيَافٌ ، أي طويل في ارتفاع . قال : وبعضهم يقول : جمل نَيَّاف ، على ( فَيْعال ) إذا ارتفع في سَيْره ؛ وأَنْشد : يَتْبعن نيّاف الضّحى عَزاهِلاَ ويُروي : زيّاف الضُّحى ، وهو عندي أصَحّ . ابن الأعرابي : النَّوْف : السَّنام العالي . وبه سُمِّي نَوْفٌ البِكَالِيّ . قال : والنَّوْف : بُظارة المرأة . ويُقال لكل شيء مشرف على غيره : إنه لمُنِيف ؛ قال طرفة يصف الخيل : وأنافتْ بهَوَادٍ تُلُعٍ كَجذوعٍ شُذِّبت عنها القُشُرْ ومنه يُقال : عشرون ونَيِّف ، لأنه زائد على العَقْد . وكذلك : ألْف ونَيِّف . ولا يُقال : نَيِّف ، إلا بَعد كُل عَقْد . قال : وقال الأصمعي : النَّيِّف ، الفَضْل . يُقال : ضَع النَّيِّفَ في مَوْضعه . وقد نَيَّف العددُ على ما تَقُول . المؤرّج : النَّوْف : المَصّ من الثَّدْي . والنَّوْف : الصَّوْت . يقال : نافت الضَّبُعة تَنُوف نَوْفاً . قلت : وهذان الحرفان لا أَحفظهما ، ولا أدري من رواهما عنه . أبو عُبيد ، عن الفراء : نَئِف يَنْأَف ، إذا أَكل . ويَصْلُح في الشُّرب . قال : وقال أبو عمرو : نَئِف في الشَّراب إذا ارْتوى . فين : الكسائي وغيره : الفَيْنة ، الوقت من الزَّمان . قال : وإن أخذت قولهم ، شَعَر فَيْنان ، من ( الفَنَن ) ، وهو الغُصن ، صَرَفته في حالي المَعرفة والنكرة ، وإن أخذته من ( الفَيْنة ) ، وهو الوقت من الزمان ، ألحقته بباب : فَعْلان وفَعْلانة ، فصرفْته في النكرة ، ولم تَصْرفه في المعرفة . أبو زَيد : يَقال : إني لآتي فلاناً الفينةَ بعد الفَيْنة ، أي آتِيه : الحِين بعد الحين ، والوقت بعد الوقت ، ولا أَريم الاختلاف إليه . فنا : الليث : الفَنَاء : نقيض البَقَاء ، والفِعْل : فَنَى يَفْنَى فَنَاءً ، فهو فانٍ . غيره : فَنِي الرَّجُلُ يَفْنَى ، إذا هَرم وأَشْرف على المَوْت ؛ وقال لَبيد يَصف الإنسانَ وفَنَاءه : حبائِلُه مَبْثوثةٌ بِسَبِيله ويَفْنَى إذا ما أَخْطأته الحَبائِلُ أي : يَهْرم فيموت ، لا بُد منه ، إذا أخطأته أسبابُ المَنايا في شبِيبته وقبل هَرَمه . الفِناء : سَعةٌ أمَام الدَّار . وجمعه : الأَفْنِية . ابن الأعرابي : بها أفْناء من الناس وأَعْناء ، أي أَخْلاط . الواحد : عِنْوٌ ، وفِنْوٌ . وقال أبو حاتم وأبو الهَيْثم : يُقال : هؤلاء من أفْناء الناس . ولا يُقال في الواحد : رجُلٌ من أَفناء الناس . وتفسيره : قوم من هاهنا وهاهنا نُزَّاعٌ . ولم نَعْرف لها واحداً . أبو عمرو : شجرة فَنْواء : ذات أَفَنانٍ . أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : الفَنَاء ، مَقْصور : عِنَبُ الثَّعْلَب . ويُقال : نَبْت آخر ؛ وقال زُهَيْر : كأنّ فُتات العِهْنِ في كُلِّ مَنْزِلٍ نَزَلْن به حَبُّ الفَنا لم يُحَطَّم ابن الأعرابي : أَنْشد قول الراجز في صِفة راعي غَنَم : صُلْب العَصَا بالضَّرْبِ قد دَمَّاها يَقُول لَيْت اللَّه قد أَفْنَاهَا فيه مَعْنيان : أحدهما : أنّه جَعل عَصاه صُلْبة ، لأنه يحتاج إلى تَقْويمها ، ودَعا عليها فقال : ليت ربِّي قد أَهْلكها ودمّاها ، أي سَيّل دَمَها بالضَّرب لخِلافها عليه . والوجه الثاني في قوله ( صُلب العصا ) أي لا تُحوجه إلى ضربها ، فعصاه باقية . قوله ( بالضرب قد دَمّاها ) ، أي : كساها السِّمَن ، كأنه دَمَّمَها بالشَّحْم ، لأنه يُرَعِّيها كُلّ ضَرب من النَّبات . وأما قوله ( ليت الله قد أفناها ) ، أي : أَنْبت لها الفَنَا ، وهو عِنَب الثَّعلب حتى تَغْزُر وتَسْمَن . قال : والأفاني : نَبْت أصْفر وأحمر . واحدته : أفَانِية . أبو عبيد ، عن أبي عمرو : وإذا يَبس الأفاني ، فهو الحَمَاط . قلت : هذا غَلط ، لأن ( الأفاني ) : نَبْت من ذُكور البَقْل ، وإذا يَبِس تناثر وَرَقُه . وأما الحَماط ، فهو الحَلَمة ولا هَيْج لها ، لأنها من الْجَنْبة . أبو عُبيد ، عن أبي عمرو : الفَنَاة : البَقَرة . وجمعها : فَنَوات . قال : وقال الأمويّ : فانَيْتُه ، أي سَكَّنْتُه . غيره : المُفاناة : المُداراة ؛ وأَنْشد : كما يُفَانِي الشُّمُوسَ رائِدُها أبو تراب ، عن أبي السَّمَيْدع : بنو فلان ما يُعانُونُ مالَهم ولا يُفَانُونه ، أي ما يقومون عليه ولا يُصْلِحونه . أفن : أبو عُبيد ، عن أبي زيد : المَأفون ، والمأفوك ، جميعاً ، من الرِّجال : الذي لا زَوْرَ له ولا صَيُّور ، أي : لا رأيَ له يُرْجَع إليه . وأخبرني أبو الحسن المَزنيّ ، عن أحمد ابن يحيى ، أنه قال : وُجْدان الرَّقِين تُعَفِّي عن أَفْن الأَفِين . معناه : أن الرَّقين يَسْتر حُمْق الأحْمق . أبو عبيد ، عن الأصمعي : أفَنْتُ الإبلَ أفْنَاً ، إذا حَلَبْت كُلّ ما في ضَرْعها ؛ وأَنْشَد للمُخبَّل : إذا أُفِنَت أَرْوى عِيالَك أَفْنُها وإن حُيِّنتْ أَرْبى على الوَطْب حِينُها والتَّحْيين : أن تُحْلب في كل يوم وليلة مرةً واحدة . قلت : ومن هذا قيل للأحمق : مأفون ، كأنه نُزع عنه عَقْلُه كُلّه . ثعلب ، عن ابن الأعرابي : الأفْن : نَقْص اللَّبَن . ويُقال : ما في فلانٍ آفِنةٌ ، أي خَصْلة تَأْفِن عَقْله ؛ وقال الكُمَيْت يمدح زياد بن مَعْقِل الأسَدِيّ : ما حَوَّلَتْك عن اسم الصِّدْق آفِنَةٌ من العُيُوب وما نَبّرْت بالسَّبَبِ يقول : ما حوَّلتك عن الزيادة خصلة تنْقُصك ، وكان اسمه زياداً . أبو زيد : أُفِن الرجلُ يُؤْفَن أفْناً ، فهو مَأفون ، وهو الذي لا خَيْر فيه . أنف : الليث : الأَنْف ، معروف . وجمعه : أُنوف . ورَجلَ حَمِيّ الأنْف ، إذا كان أنِفاً يَأَنَف أن يُضَام . وقد أَنِف يَأْنَف أَنَفاً وأَنَفَةً . وفي الحديث : كالجَمل الأنِف . قال أبو عُبيد : هو الذي عَقر أنْفَه الخِطَامُ . وإن كان من خِشَاش أو بُرَة أو خِزَامة في أنفه ، فهو لا يَمْتنع على قائده في شيء ، للوَجع الذي به . قال : وكان الأصل في هذا أن يُقال له : مأنُوف ، لأنه مَفْعول به . كما يقال : مَصْدور ومَبْطون ، للذي يَشتكي صَدْره أوْ بَطْنه . قال : وقال بعضهم : الأنِفُ : الذَّلُول . ولا أرى أصْله إلا من هذا . الفَرّاء : أنَفْت الرَّجُلَ : ضربتُ أنْفَه . وأَنَفه الماءُ ، إذا بَلَغ أنْفَه . وقال بعض الكِلابيّين : أنِفَت الإبلُ ، إذا وقع الذُّبَابُ على أُنوفها وطَلَبت أماكِنَ لم تكن تَطْلُبها قبل ذلك . وهو الأنَفُ ، والأنفُ يُؤْذيها بالنَّهار ؛ وقال مَعْقِل بن رَيْحان : وقَرِّبُوا كُلّ مَهْري ودَوسَرَةٍ كالفَحْلِ يَقْدَعُها التَّفْقِيرُ والأنَفُ وقد أنِف البَعِيرُ الكَلأ ، إذا أجَمَه . وكذلك المرأة ، والناقة والفرس ، تَأَنَف فَحْلَها ، إذا تبيّن حَمْلُها فكرهَتْه ؛ وقال رُؤْبة : حتى إذا ما أنِفَ التّنُّومَا وخَبَطَ العِهْنَةَ والقَيْصُومَا ابن الأعرابي : أنِفَ : أجَم ؛ ونَئِف : كَرِه ؛ قال ذو الرُّمّة : رَعَتْ بارِضَ البُهْمَى جَمِيماً وبُسْرَةً وصَمْعَاء حتى آنَفَتْها نِصَالُها أي : صيّرت النِّصالُ هذه الإبلَ إلى هذه الحالةَ تَأْنف رَعي ما رَعَتْه ، أي تَأْجِمه . وسمعتُ أعرابيًّا يقول : أنِفَتْ فرسي هذه البلدة ، أي اجْتَوت كَلأها فهُزِلَت . ابن السِّكيت : رَجُلٌ أُنَافِيٌّ : عَظِيم الأنْف . وقال : أنَفَت الإبلُ ، إذا وَطِئت كلأً أُنُفاً ، وهو الذي لم يُرْعَ . يقال : رَوْضَةٌ أُنُف . وكأس أُنُف : لم يُشْرب بها قبل ذلك ؛ كأنّه استُؤْنِف الشُّرْبُ بها . وأَنَفْتُه ، إذا ضربتَ أنْفَه . ويقال : هاج البُهْمَى حتى آنَفَتِ الرَّاعيةَ نِصَالُها ، وذلك أن يَيْبَس سَفَاها فلا تَرْعاها الإبلُ ولا غيرُها ، وذلك في آخر الحَرّ ، فكأنها جعَلتْها تأنف رَعْيها ، أي تَكْرهه . ويقال : ائْتَنفتُ الأمْرَ ، واستأنفته ، إذا اسْتَقْبَلته . وهو من : أنْف الشيء . وأَنْف كُلّ شيء : أوَّلُه . يُقال : هذا أَنْف الشدّ ، أي أوّله . وأنف البرد : أوّلُه . وأنف المطرِ : أول ما أَنْبت ؛ وقال امرؤ القَيس : قد غَدا يَحْملني في أَنْفِه لاحِقُ الأيْطل مَحْبُوكٌ مُمَرّ وأَنّف خُفّ البَعير : طَرف مَنْسمه . ابن السّكيت : أَنْف الجَبل : نادِرٌ يَشْخَص منه . وأنْف الناب : طرفُه حين يَطْلُع . وأنْف البرد : أشدّه . وأنْف الشّد : أَشَدّه . والعرب تُسمِّي ( الأنف ) : أنفان ؛ وقال ابنُ أحمر : يَسُوف بأَنْفَيْه النِّقاع كأنَّه عن الرَّوْض من فَرْط النَّشَاط كَعِيمُ أبو زيد : أَنِفْت من قولك أشَدَّ الأنَف ، أي كَرِهتُ ما قُلْت لي . ابن الأعرابي : الأَنْف : السيّد . وقال في قول الله جَلّ وعزّ : ( الْعِلْمَ مَاذَا قَالَ ) ( محمد : 16 ) ، أي : مُذْ سَاعة . وقال الزجّاج : أي : ماذا قال الساعة . قال : ومعنى ( آنفاً ) ، من قولك : استأنفتُ الشيء ، إذا ابْتدأتَه . فالمعنى : ماذا قال في أوّل وَقْتٍ يَقْرُب منَّا . الليث : أتيت فلاناً آنفاً ، كما تقول : من ذي قُبُل . وقال غيرُه : أَنَّف فلانٌ مالَه تأنيفاً ، وآنَفها إينافاً ، إذا رَعاها أُنُف الكَلأ ؛ وأَنشد : لستُ بذي ثَلَّة مُؤَنَّفةٍ آقِط ألبانَها وأَسْلَؤُها وقال حُميد الأرْقط : ضَرائِرٌ ليس لهنّ مَهْرُ تَأَنِيفهنّ نَفَلٌ وأَفْرُ أي : رَعْيُهنّ الكَلأ الأنف ، هذان الضربان من العدو والسَّير . ويُقال : أرض أَنِيفة ، إذا بَكَّر نباتُها . وهذه آنَفُ بلاد الله ، أي : أَسْرعها نَبَاتاً . الأصمعي : رَجُلٌ مِئْنَافٌ : يُرَعِّي مالَه أُنُفَ الكَلأَ . ويُقال للمرأة إذا حمَلت فاشتد وَحَمُها وتَشَهّت على أهلها الشيءَ بعد الشيء : إنها لتتأنَّف الشّهواتِ تأنُّفاً . ويقال للحديد الليِّن : أَنِيفُ وأَنِيث . ويقال : فلانٌ يَتَّبع أَنْفَه ، إذا كان يَتشمَّم الرائحة فَيَتْبعها . وإذا نَسبوا إلى بني أنف الناقة ، وهم بَطْن من بني سَعْد بن زَيد مناة ، قالوا : فلانٌ الأنْفيّ ، سُمُّوا : أَنْفِيّين ، لقول الحُطيئة لهم : قومٌ همُ الأنفُ والأذنابُ غَيْرُهُم ومن يُسوِّى بأنْف الناقة الذَّنَبَا وفن : ثعلب ، عن ابن الأعرابي : الوَفْنَة : القِلّة في كُل شيء . والتّوفُّن : النَّقْص في كُل شيء . فون : وقال : التّفَوُّن : البَركة وحُسْن النَّمَاء . فنو : والفَنْوة : المرأة العربيّة . وأَفْنى الرَّجُلُ ، إذا صَحِب أَفْناء النَّاس . نفو : النّفْوة : الخَرْجَة من بَلد إلى بَلد . افن : وقال أبو عمرو : أتَيْتُه على إفّان ذلك ، وقِفّان ذلك ، وغِفّان ذلك ، أي على حين ذلك . قال : والغَين ، في بَني كِلاب .

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR10.740 harf
(باب النون والفاء وما يثلثهما) (نفق) النون والفاء والقاف أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدُهما على انقطاعِ شيءٍ وذَهابه، والآخر على إخفاءِ شيءٍ وإغماضِه. ومَتَى حُصِّل الكلامُ فيهما تقارَبا. فالأوَّل: نَفَقَت الدّابةُ نُفوقاً: ماتت، ونَفَق السِّعر نَفَاقاً، وذلك أنَّه يمضي فلا يَكْسُد ولا يَقِف. وأنْفَقوا: نَفَقت سُوقُهم. والنَّفَقة لأنَّها تمضي لوجهها. ونفَق الشيءُ: فني يقال قد نَفِقَتْ نفقةُ القوم.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR592 harf
ن ف ي نفيته من المكان‏:‏ نحيّته عنه فانتفى‏.‏ ونفي فلانٌ من البلد‏:‏ أخرج وسيّر ‏"‏ أو ينفو من الأرض ‏"‏ وانتفى شعره‏:‏ تساقط‏.‏ وانتفى الشجر من الوادي‏:‏ ذهب‏.‏ وانتفى من ولده وانتفى من الأمر‏.‏ وهذه نفاية المتاع ونفيته‏.‏ وهو من النفايات والنّفى‏.‏ وهذا نفيّ الريح‏:‏ لما يبقى من التّراب الذي تأتى به في أصول الحيطان‏.‏ ونفي المطر ونفايته‏:‏ لرشاشه ونفيّ الرشاء‏:‏ لما يترشّش منه على ظهر
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.339 harf
نفَى الشيءُ يَنْفِي نَفْياً: تنَحَّى، ونفَيْتُه أنا نَفْياً؛ قال الأَزهري: ومن هذا يقال نَفَى شَعَرُ فلان يَنْفي إِذا ثارَ واشْعانَّ؛ ومنه قول محمد بن كعب القُرَظي لعُمر بن عبد العزيز حين اسْتُخْلِفَ فرآه شَعِثاً فأَدام النظر إِليه فقال له عمر: ما لَك تُديمُ النظر إِليَّ؟ فقال: أَنْظُرُ إِلى ما نَفى من شَعَرك وحالَ من لونِك؛ ومعنى نَفى ههنا أَي ثارَ وذهب وشَعِثَ وتساقط، وكان رآه قبل ذلك ناعماً
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR245 harf
* ن ف ي * * نَفَاهُ * طرده وبابه رمى يقال نفاه * فانْتَفَى * و * نَفَى * أيضا يتعدى ويلزم قال القطامي % فأصبح جاراكم قتيلا * ونَافِياً % ‏ % أي منتفيا وتقول هذا ينافي ذلك وهما * يَتَنَافَيانِ * و * النُّفَايَةُ * بالضم ما نُفِيَ من الشيء لرداءته
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.790 harf
: ( ي ( *!نَفاهُ *!يَنْفِيه ) *!نَفْياً ( ويَنْفُوهُ ) ؛ أيْضاً لُغَة ( عن ) الإمام ( أبي حَيَّانَ ) في الارْتِشافِ كما يأْتي ؛ ( نَحَّاهُ ) وطَرَدَهُ وأَبْعَدَهُ ؛ ومنه قوله تعالى : ﴿أَو *!يُنْفَوْا مِن الأرضِ﴾ ، أَي يُطْرَدُوا ، وقيلَ مَعْناه يُقاتَلونَ حيثُ تَوَجَّهوا منها ، وقيل : *!نَفْيُهم إذا لم يَقْتلوا ولم يَأْخذوا مالاً أَن يُخَلَّدوا في السِّجْن إلاَّ أن يَتُوبُوا قبْلَ أَن يُقْدَرَ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR986 harf
Madde başı: نفىنَفَاهُ 1 نَفَاهُ ذ He drove away, expelled, or banished, him, or it. (T, in TT.) هٰذَا يُنَافِىهٰذَا 3 هٰذَا يُنَافِىهٰذَا ذ This precludes the co-existence of this therewith; is inconsistent, or incompatible, with this. تَنَافَيَا 6 تَنَافَيَا ذ They two were incompatible. اِنْتَفَى 8 اِنْتَفَى ذ It was negative: contr. of ثَبَتَ and and وَجَبَ. (IbrD.) ― -b2- اِنْتَفَى مِنْ شَىْءٍ He
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.678 harf
نَفَى نَفَى I ( n. ac. نَفْي 1 ), a. Drove away, expelled, exiled, banished; thrust away, removed. b. Was expelled; banished &c. c. ( n. ac. نَفْي 1 , نَفَيَاْن 36 ), Raised ( the dust: wind ). d. Poured out. نَفَّيَ نَفَّيَ II , a. see I (a) . نَاْفَيَ نَاْفَيَ III , a. see I (a) . b. Excluded, was inconsistent with. تَنَاْفَيَ تَنَاْفَيَ VI , a. Were contradictory, incompatible.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok15.517 harf
نفي نَفَى - يَنْفِي، نُفِيَ - يُنْفَى نَفَى - يَنْفِي + كائن + كائناً: ينزعه ويخرجه عنوة وبعنف من مستقره ويطرده بعيداً: يخرجه من مستقره أو بلده أودياره عنوة، ويطرده أو يبعده، كرها أوعقاباً أوجزاء على فعل منكر. نُفِيَ - يُنْفَى: مبني للمجهول من " نَفَى - يَنْفِي " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الدفع والتنحية والإبعاد والطرد"، وهي: دَحَرَ -
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler18 mücavir (25 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. صلب

    1 ortak ayet · صلب Omuga kemiği, aynı zamanda katı demektir

  2. حرب

    1 ortak ayet · Harbe mızrak ucu demektir

  3. خزي

    1 ortak ayet · Hizy (hı, ze) : Dikenli çalı demektir

  4. سعي

    1 ortak ayet · Sua’f el çatlamasıdır

  5. قطع

    1 ortak ayet · Kesinlikle keseceğim

  6. فسد

    1 ortak ayet · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…

  7. رجل

    1 ortak ayet · Rical ayak demektir

  8. جزي

    1 ortak ayet · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…

  9. يدي

    1 ortak ayet · El ve kol demektir

  10. خلف

    1 ortak ayet · Half : Ense demektir

  11. قتل

    1 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…

  12. عظم

    1 ortak ayet · Büyük

Geçtiği ayetler(1)

  1. … يُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلَافٍ أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ ذَلِكَ لَهُمْ خِزْيٌ فِي الدُّنْيَا وَلَهُمْ …

    SürülürlerAllah ve Rasulü ile savaşanların ve yeryüzünde fesada koşanların cezası; ancak öldürülmek, asılmak, çaprazvari el ve ayakları kesilmek veya yerlerinden sürülmektir. Bu, onlara dünyada rüzvaylıktır. Onlara ahirette de büyük bir azab vardır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökنفي
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (nâkıs, yâî)
Bağlamsal Yakın Köklerطرد, خرج, جلو
Zıt Kökأوى
Çekirdek Özet 1Bir şeyi bulunduğu yerden veya bütünden sıyırıp uzaklaştırmak, savurup atmak, süprüntü ve artığı dışarı fırlatmak
Çekirdek Özet 2Toplumsal barışı ve düzeni bozan unsurların yaşam alanından tecrit edilmesi, yetkisizleştirilmesi ve sürgün edilmesi
Çekirdek Özet 3Bir önermenin, varlığın veya hükmün sistem dışına itilmesi, geçersiz kılınması ve hukuki/mantıksal varlığına son verilmesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca coğrafi bir bölgeden diğerine sürmek veya öldürmeyle eşdeğer bir fiziksel yok etme gibi daraltıp tecrit, hapis ve hareket alanını kısıtlama boyutlarını dışarıda bırakmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نفİçeriden dışarıya doğru üfleme, fırlatma, saçılma ve ayrışma hareketi; نفث (tükürme/üfleme), نفخ (üfleyip şişirme), نفد (tükenip gitme), نفذ (delip geçme), نفر (ürkütüp kaçırma), نفس (nefes verme/açılma), نفش (kabartıp dağıtma), نفع (dışarıya fayda yayma), نفق (delikten çıkma/harcama), نفل (fazlalık olarak ayrılma) köklerinde olduğu gibi bir şeyin merkezden çevreye doğru hareketiيİllet harfinin getirdiği akışkanlık ve süreklilik ile somut saçılma eylemi bir varlığı bulunduğu zeminden büsbütün ayırma, kenara atma, uzaklaştırma ve varlığını tanımazlıktan gelerek sistem dışına itme niteliği kazanmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkBelli bir zeminde süregelen varlığı, akışı ve canlı hareketliliği temsil eder
فAğız; söz, açıklık, kenarAçıklığı, bir şeyin dışarıya açılan kapısını, fırlatılma ve kenara itilme noktasını simgeler
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaDışarıya doğru uzanan, fiilen müdahale eden, yönlendiren ve uzaklaştıran dinamik gücü ifade eder
نفيSüregelen bir varlığın dışarıya doğru itilip uzaklaştırılmasıBir ortamda veya sistemde bulunan canlı/mevcut unsurun, etkin bir müdahaleyle açıklıktan dışarı savrulması, bulunduğu zeminden bütünüyle soyutlanması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamRüzgârın tozu duvar diplerine savurması, taşan selin veya kaynayan kazanın köpüğünü ve artıklarını dışarı fırlatması, değirmenin unu uzağa saçması, devenin yürürken tırnaklarıyla çakılları etrafa fırlatması ve bir nesnenin değersiz döküntüsünün (nufâye) ayrılıp atılması
Cahiliye şiiri kullanımıEbû Züeyb el-Hüzelî selin sazlığı sürükleyip savurmasını tasvir ederken kökü selin süprüntüyü fırlatıp atması anlamında kullanmıştır: سَبِيٌّ مِنْ أَبَاءَتِهِ نَفَاهُ / أَتِيٌّ مَدَّهُ صُحَرٌ وَلُوبُ
Erken Arapça kullanımMuhammed b. Ka‘b el-Kurazî, Ömer b. Abdilaziz halife olduğunda onun zahitlikten dolayı dökülen ve dağınıp seyrelen saçlarını tasvir ederken kökü saçların dökülüp gitmesi anlamında kullanmıştır: أَنْظُرُ إِلَى مَا نَفَى مِنْ شَعَرِكَ وَحَالَ مِنْ لَوْنِكَ

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde نفي kökü, içeriden dışarıya püskürtme, üfleme veya döküntüleri savurma çekirdeğine dayanan Afro-Asyatik bir tabakaya aittir. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde aynı ikili tabandan gelişen köklerde üfleme, soluma ve nefes verme ekseni belirginken (נפח / n-p-ḥ üflemek, נפש / n-p-š nefes almak), Arapçada bu hareket özellikle üçüncül zayıf kök yapısıyla bir şeyi bulunduğu ortamdan sürme, süprüntüyü dışarı atma, soyutlama ve reddetme yönünde özelleşmiştir. Süryanicede nefes ve hareketle ilişkili biçimler korunurken, Arapça kökün fiziksel olarak rüzgârın savurduğu tozu veya suyun sıçrattığı damlaları (nefiy) ifade etmesi, kökün ilk katmanının mekanik bir dışlama ve savurma olduğunu doğrular. Buradan hareketle dilsel evrimde somut saçılma, soyut düzlemde nesebi reddetme (el-intifâ' mine'l-veled), önermeyi olumsuzlama ve nihayetinde bir şahsı toplumdan tecrit etme (nefy) kavramlarına evrilmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönنف kök ailesiÜfleme, fırlatma ve dağıtma anlamındaki ikili çekirdekten nâkıs yapıya geçerek savurmak, temizlemek, artığı atmak ve yerinden uzaklaştırmak anlamı kazanmıştırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice נפח ve Süryanice ܢܦܚ ile morfo-semantik paralellikOrtak Sami katmanındaki dışa doğru itme/üfleme dinamiği Arapçada mekanik savrulma ve reddetme anlamını derinleştirmiştirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik fırlatma ve nefes matrisiNefes verme, dışarı fışkırtma ve dışlama kavramlarıyla ilişkili geniş dil ailesi paralellikleri mevcutturMuhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Cohen D. Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نفيAnlamlıUzaklaştırmak, savurup atmak, reddetmekHedef kök; bir şeyi zemininden tecrit etme ve dışlama eylemidirKur'an'da geçer
نيفAnlamlıFazlalık, artık olmak, aşmakSayıların üzerine eklenen küsurat veya fazlalık (neyyif); hedef kökle fazlalık/artık semantiğinde kesişirKur'an'da geçmez
فنيAnlamlıTükenmek, yok olmak, sona ermekBir varlığın mevcudiyetinin tamamen bitmesi; hedef kökteki dışarı atılmanın nihai sınırıdırKur'an'da geçer
فينAnlamlıZaman dilimi, an, gölgeZaman parçası (fîne); kök ilişkisi zayıftırKur'an'da geçmez
ينفKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde kullanılmayan terkipKur'an'da geçmez
يفنAnlamlıYaşlanmış adam, kocamış kimseYaşlılık sebebiyle gücü tükenmiş ihtiyar; zayıflama anlamı taşırKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نفيMerkezDışlama ve tecritBir unsuru zemininden savurup dışarı atmak, varlığını tanımazdan gelmek veya hareket alanını tamamen kısıtlamakToplumsal veya mekânsal bütünden koparıp artık gibi kenara itme
طردKomşuKovmaطرد, peşinden koşarak veya zor kullanarak birini kaçırmak ve arkasından sürmektir; نفي ise doğrudan ortamdan soyutlamayı ve kenara savurmayı öne çıkarırHarekete geçirilip uzaklaştırılma baskısı
خرجKomşuÇıkarmaخرج, bir kabın veya sınırın içinden dışına adım atmaktır; نفي gibi değersizleştirme veya cezalandırma zorunluluğu barındırmazNötr bir mekân değişimi ve sınır aşımı
جلوKomşuTahliye etmeجلو, toplu halde bir yurdu boşaltmak ve açığa çıkmaktır; نفي ise ferdi veya cezai tecridi vurgularToplu göç ve yersiz yurtsuz bırakılma
أوىZıtBarındırmaأوى, sığınacak yer vermek, himaye etmek ve bir bütüne dâhil etmektir; نفي ise zemininden söküp dışarı atmaktırKorumaya alma ve bağrına basma

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنفيDışarı atmak, sürmek, reddetmekMekânsal sürgün, değersiz artığın atılması ve mantıksal inkârı bir arada içerirKesin
LatinceRelegatio, Exsilium, NegatioSürgün etme, dışlama, inkârRelegatio kavramı mülkiyet ve vatandaşlık hakkını yok etmeden uzaklaştırmayı karşılar; kökün hukuki yönüyle örtüşürGüçlü
İngilizceBanishment, Exile, NegationSürgün, tecrit, olumsuzlamaMekânsal dışlanmayı karşılar ancak kökün rüzgârın çerçöpü savurması gibi fiziksel çağrışımlarını vermezKesin
AlmancaVerbannung, NegationSürgün, reddetmeToplumdan uzaklaştırma ve mantıksal olumsuzlamayı karşılar; kökün iç tecrit nüansını eksik bırakırGüçlü
FransızcaBannissement, Exil, NégationSürgüne gönderme, yadsımaToplumsal alandan çıkarma anlamını taşır, hukuki kısıtlamayı içerirGüçlü

Kaynak Lewis & Short Latin Dictionary, Oxford English Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِCezai tecrit, sürgün, hareket alanının daraltılması veya hapsedilmeToplumsal barışı bozan, silahlı eşkıyalık ve terör (hırâbe) suçunu işleyenlerin cezalandırılması bağlamında Mâide 5:33

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamSıfatlar ve tevhîd teorisi (Nefy ve İsbat)Allah'a noksan sıfatların nispet edilmesinin reddedilmesi (tenzîh/nefy) ve kemal sıfatlarının kabulü (isbât) eksenindeBir hükmün veya sıfatın varlığının inkâr edilmesi ve geçersiz kılınması
FıkıhHırâbe (yol kesme/terör) ve zina cezalarıMâide 5:33 ayetindeki sürgünün başka bir beldeye gönderilme mi yoksa hapsedilerek hareket alanının kısıtlanması mı olduğu tartışmasıKişinin bulunduğu toplumsal zeminden soyutlanması, tecrit veya hapis
TefsirHırâbe ayetinin yorumuİbn Abbas ve Hanefî fakihlerin «yerden nefyetme»yi yeryüzünün tamamında hareket serbestisini bitirmek (hapis) olarak tefsir etmeleriCoğrafi sürgün ile fiziksel hapis arasındaki anlam tercihi
HadisEşkıyalık, nifak ve fitne rivayetleriZararlı unsurların şehirden çıkarılması, fâsıkların toplumdan uzaklaştırılması ve nesep reddi (el-intifâ') konularındaBireyin cemaat bütünlüğünden fiilen koparılması ve yalnızlaştırılması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİnanç ve Tenzih SistemiOlumsuzlama ve ArındırmaSahte ilahların ve kusurlu nitelemelerin zihinden ve inançtan arındırılmasıTevhidin ilk adımı olan «lâ ilâhe» ifadesindeki radikal dışlamadırKesin
İlmiMantık ve EpistemolojiYanlışlama ve ReddiyeHatalı önermelerin mantıksal dizgeden ayıklanmasıBir bilginin geçerliliğini ortadan kaldırma ve tecrit etme işlevidirGüçlü
SiyasiKamu Düzeni ve GüvenlikSürgün, Tecrit ve HapisDüzeni tehdit eden yıkıcı aktörlerin egemenlik alanından yalıtılmasıOtoritenin toplum güvenliğini korumak için zararlı unsuru sistem dışına itmesidirKesin
İktisadiPiyasa Düzeni ve TedavülAyıklama ve DeğersizleştirmeBozuk paraların, kusurlu malların ve haksız kazancın piyasadan çekilmesiNufâye (artık/döküntü) kavramından mülhem olarak piyasayı zehirleyen unsurların temizlenmesidirMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKümeler teorisinde tümleyen işlemi ve filtreleme dinamiği (A∖B veya ¬P)Bir evrensel kümeden zararlı, uyumsuz veya kuralsız unsurların dışarı atılması; bir sinyal işleme sisteminde gürültünün (artık/nufâye) filtrelenerek saf bilginin korunması prensibiGüçlü
Beşeri bilimlerSosyolojik dışlanma (ostrasizm), izolasyon ve karantinaToplumsal yapının kendi bütünlüğünü ve dokusunu korumak amacıyla anomik veya suçlu bireyleri tecrit ederek etkisizleştirmesi mekanizmasıKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca bir bireyi pasaportunu alıp ülke sınırları dışına göndermek biçimindeki modern mülteci/sürgün pratiğine indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamنفي, suçlunun toplum üzerindeki hâkimiyetini, serbest hareket kabiliyetini ve suç işleme zeminini sıfırlamayı; dolayısıyla hapis, gözetim veya tecridi de içine alan geniş bir etkisizleştirme mekanizmasını kapsar
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMâide 5:33 ayetinde yer alan hükmü sadece sınır dışı etmek olarak anlayıp suçlunun başka bir coğrafyada fesat çıkarmasına göz yummak veya ayetin hapis cezasına sunduğu hukuki meşruiyeti görememek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın kamu düzenini, can ve mal emniyetini tehdit eden organize terör ve eşkıyalık eylemlerine (hırâbe) karşı öngördüğü kademeli ceza adaleti sisteminin sınırlarını belirler.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kamu güvenliği, yol kesme, devlete ve topluma karşı silahlı başkaldırı hükümlerini düzenleyen ceza hukuku ayetlerinde (Mâide 5:33) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Suçlunun yalnızca bir şehirden kovulup başka bir şehirde terör estirmesine yol açacak sığ bir «sürgün» telakkisini tashih eder; onu bulunduğu yerde hapsederek veya sıkı denetim altına alarak fesadını engellemenin de kökün semantik alanında olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamRüzgârın tozu duvar diplerine süpürmesi, kaynayan kazanın veya kabaran selin köpüğünü dışarı fırlatması ve bir maddenin değersiz tortusunun ayrılıp kenara atılması.
  • Soyut anlamBir şahsın, önermenin veya iddianın bulunduğu sistemden, toplumdan ya da mantıksal dizgeden tecrit edilerek geçersiz kılınması.
  • Sistematik karşılıkKamu düzeninde fesat kaynağı olan aktörlerin hareket sahasını yok eden tecrit mekanizması; epistemolojide ise yanlış bilginin ayıklanıp reddedilmesi.
  • LaTeX modeliSt+1=St∖{x∈St∣δ(x)>θ}
  • LaTeX açıklaması

St, belirli bir zaman diliminde toplumun veya sistemin bütünlüğünü temsil eden kümedir. δ(x), x unsurunun sisteme verdiği tahribat veya fesat fonksiyonudur; θ ise kamu düzeninin tolere edebileceği kritik eşik değeridir. Tahribat düzeyi bu eşiği aşan unsurlar (δ(x)>θ), küme çıkarma işlemi (∖) yoluyla sistemin dışına itilerek tecrit edilir ve yeni dengeli durum (St+1) elde edilir. Bu formül, kökün değersiz ve zararlı artığı fırlatıp atma biçimindeki fiziksel çekirdeğinin matematiksel ve kurumsal iz düşümüdür.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن