نقض
ن - ق - ض
KÖK- 9 geçiş
- 9 ayet
- 5 sîga
- 12 sözlük
“Nukaz” birbirinden kopmuş iplik parçalarıdır. Döküntü, kırpıntı.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“Nukaz” birbirinden kopmuş iplik parçalarıdır. Döküntü, kırpıntı.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.167 harfالقاف والضاد والنون معهما
ن ق ض يستعمل فقط نقض: النَّقْضُ: إفساد ما أبرمت من حبل أو بناء والنِّقْضُ: البناء المنْقُوضُ، يعني اللبن إذا خرج منه.
والنَّقْضُ والنِّقْضةُ هما الجمل والناقة اللذان هزلتهما الأسفار وأدبرتهما، والجميع الأنقاض، قال:
إذا مطونا نِقْضةً أو نِقْضا
المُناقَضةُ في الأشياء، نحو الشعر، كشاعرٍ ينْقُضُ قصيدة أخرى بغيرها، والاسم النَّقيضةُ ويجمع نَقائِضَ، ومن هذا نَقائضُ جريرٍ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR765 harfالنَقْضُ: نَقْضُ البناءِ والحَبْلِ والعهدِ. والنُقاضَةُ: ما نُقِضَ من حبَل الشَعر. والمُناقَضَةُ في القول: أن يتكلَّم بما يَتَناقَضُ معناه. والنَقيضَةُ في الشِعر: ما يُنْقَض به. والانْتِقاضُ: الانتكاثُ. والنِقْضُ، بالكسر: البعير الذي أضناهُ السفر، وكذلك الناقةُ. والجمع أنْقاضٌ. والنِقْضُ أيضاً: الموضعُ الذي ينْتَقِضُ عن الكمأة. والنِقْضُ أيضاً: المَنْقوضُ، مثل النِكْثِ. وتَنَقَّضَتِ الأرضُ عن
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR2.481 harfق ض ن
نقض
استعمل منه : ( نقض ) .
نقض : قال الليث : النَّقْضُ : إفسادُ ما أَبرمْتَ من عقدٍ أو بِناءٍ ، والنِّقْضُ : اسمُ البناءِ المنقوضِ إذا هُدِمَ ، والنِّقْضُ والنِّقْضَةُ هما الجملُ والناقةُ اللذان قد هزلتهما الأسفارُ وأَدْبَرَتْهُما ، والجميعُ الأنقاض .
وأنشد لرؤبة :
إِذا مَطَوْنا نِقْضَةً أَوْ نِقْضا
وقال الآخر :
إِني أَرى الدهرَ ذا نَقْضٍ وإِمْرَا
أي : ما أمَرَّ عاد عليه فنقضه ، وكذلك
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR12.417 harf(باب النون والقاف وما يثلثهما)
(نقل) النون والقاف واللام: أصلٌ صحيح يدلُّ على تحويل شيءٍ من مكانٍ إلى مكان، ثم يفرَّع ذلك. يقال: نقَلْتُه أنْقُله نَقْلاً. ونقَلَ الفرس قوائِمَه نَقْلاً. [وفرسٌ([1])] مِنْقَل: سريعُ نَقْل القَوائم. والمُنقِّلَة من الشِّجاج: التي يُنقَل منها فَرَاش العِظام. والنُّقْل: ما يَأكلُه الشّارب على شرابه. وكان ابنُ دريد يقول([2]): هو بالفتح ولا يُضَمّ، والنّاس يقولونه
(باب النون والقاف وما يثلثهما) (نقل) النون والقاف واللام: أصلٌ صحيح يدلُّ على تحويل شيءٍ من مكانٍ إلى مكان، ثم يفرَّع ذلك. يقال: نقَلْتُه أنْقُله نَقْلاً. ونقَلَ الفرس قوائِمَه نَقْلاً. [وفرسٌ([1])] مِنْقَل: سريعُ نَقْل القَوائم. والمُنقِّلَة من الشِّجاج: التي يُنقَل منها فَرَاش العِظام. والنُّقْل: ما يَأكلُه الشّارب على شرابه. وكان ابنُ دريد يقول([2]): هو بالفتح ولا يُضَمّ، والنّاس يقولونه بالضّم. والنَّقَل بفتح القاف: ما بقي من صِغار الحجارة إذا قلِعَت، لأنَّها تنقَل. والنَّقيل: الطَّريق، لأنَّه لا يسلُكه إلاَّ مُنتقِل. والمَنْقَلة: المَرْحلة. وضَربٌ من السَّير يقال لـه نَقِيل، وهو ذلك القياس، وكَأنَّه([3]) المداومةُ على السَّيْر. والمُنَقَّل: الخُفُّ الخَلَق، لأنَّ عليه ينتقل الماشي حَتَّى ينخرق. وكذلك النَّقَل في البَعير: داءٌ يصيب خُفَّه فينخرق. والرِّقاع التي يُرقع بها خُفُّه: النَّقائِل. ومن الباب المُناقَلَة: مُراجَعة الحديث أو الإنشاد، كأنَّك نقلتَ حديثَك إليه ونَقَلَ حديثَه إليك. والنِّقَال: أن تشرب الإبل ثم تَترك ثم تعود إلى الماء فتشربَ، ولا يُفعَل ذلك بها بل تفعله هي. ويقولون: إن النَّقْلةَ: القَناة. وينشدون: يُقَلْقِلُ نَقْلةً جَرْدَاء فيها *** نَقيع السُّمِّ أو قَرنٌ مَحِيقُ([4])والمشهور: "يُقلقل صَعْدة([5])". (نقم) النون والقاف والميم أُصَيلٌ يدلُّ على إنكارِ شيءٍ وعَيبه. ونَقَمْتُ عليه أَنْقِمُ: أنكرتُ عليه فِعلَه. والنِّقْمة من العذاب والانتقام، كأنَّه أنْكَر عليه فعاقَبَه. وقولهم للنَّفس نقيمة، وهو ميمون النَّقيمة، إنما هي من الإبدال، والأصل نَقِيبَة. (نقه) النون والقاف والهاء كلمةٌ تدلُّ على البُرْء من المرض، ثم يستعار. ونَقَهَ من المَرَض نُقُوهاً: أفاق، فهو نَاقِهٌ. ويقولون: نَقِهَ الحديثَ مثل فهم، بكسر القاف، فرقاً بينه وبين الأوّل. والقياس واحد، لأنَّه إذا نَقِهَه فقد برِئَ من الشّكِّ فيه. قال اللِّحياني: يقال: أنْقِهْ لي سَمْعكَ، أي أرْعِنِيهِ، كأنَّه يقول: حتّى تفْهمَ ما أقول. وبَلَغنا أنَّ أهل المدينة يسمُّون الاستفهام: الاستِنْقاه. (نقي) النون والقاف والحرف المعتلّ أصلٌ يدلُّ على نظافةٍ وخلوص. منه نَقَّيْتُ الشّيءَ: خلّصتُه ممّا يشوبُه تنقيةً. وكذلك يقال: انتقَيت الشّيءَ كأنَّك أخَذتَ أفضلَه وأخلَصَه. والنُّقَاوة: أفضَلُ ما انتقَيْت من شيء. والنَّقَاة: الرّديُّ فيما يقال، كأنَّه الذي انتُقِيَ فطُرِح وقال بعضهم: نَقاة كلِّ شيء: ردِيُّه إلا التَّمْر، فإنَّ نَقَاتَه خِيارُه. وفي الباب النِّقْيُ: مُخُّ العظام، سمِّيَ لخُلوصه ونظافته. ويقال لشَحْمة العَين من الشَّاة السَّمينة وغيرِها: النِّقْي. وناقةٌ لا تُنقِي. قال: حاموا على أضيافهم فشوَوْا لهم *** من لحم مُنْقيةٍ ومن أكبادِ وأمَّا الفرّاء فزعَم أنّ الأنقاء: كلُّ عظمٍ ذي مُخّ. وهذا إنْ صحَّ فهو على تسمية العرب الشَّيءَ باسم غيرِه إذا كان مُجاوراً له. (نقب) النون والقاف والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على فَتح في شيء. ونقَب الحائطَ ينقُبه نَقْباً. والبَيطارُ ينقُبُ سُرَّةَ الدّابّة ليخرج منها ماء. وتلك الحديدة مِنْقب. وكلبٌ نقيبٌ: نُقِبَتْ([6]) غَلْصَمتُه ليضعُفَ صوته، يَفعلُه اللِّئامُ لئلاّ يسمَعَ صوتَه الضَّيْف([7]). والنَّاقِبة: قَرْحةٌ تخرج بالجَنْب تهجم على الجَوف([8]). ونَقِبَ خُفُّ البعير: تخَرَّق نَقَباً. والنُّقْبة: أوّل الجَرَب يبدو. والجمع نُقَب. قال: مُتَبَذِّلاً تبدو محاسِنُه *** يَضَع الهِناءَ مواضع النُّقْبِ([9])وقياسُه صحيح، لأنَّه شيءٌ يثقب الجِلْد. ومن الباب: النِّقاب: العالم بالأمور، كأنَّه نَقَّب عليها فاستَنْبَطَها، أو العالم بها المُنقِّب عنها. قال: مليحٌ نجيحٌ أخو مأْقِطٍ *** نِقابٌ* يحدِّث بالغائبِ([10]) والنَّقب والمَنْقَبة: الطَّريق في الجَبَل، والكلُّ قياسٌ واحد. ونقَّبوا في البِلاد: سارُوا. وأصله السَّير في النُّقوب: الطُّرق. والنَّقيب: نقيب القَوم: شاهِدُهم وضَمِينُهم([11]). ومعناه ومعنى النِّقاب العالِم واحد، لأنَّه ينقِّب عن أمورهم، أو ينقب كما ينقُب عن الأسرار. والمَنْقَبَة: الفَعْلة الكريمة، وقياسُها صحيح، لأنَّها شَيءٌ حسن قد شُهِر، كأنَّه نُقِّب عنه. ومما شذَّ عن هذا الأصل نِقاب المرأة. وناقَبْتُ فلاناً: لقيتُه فَجْأة. والنُّقْبة: ثوبٌ كالإزار فيه تِكّة، وليس بالنِّطاق. أمَّا اللَّوْن فيقال له النُّقْبة([12])، وهو حسن النُّقْبة، أي اللَّوْن. وممكن أن يكون من الأوّل، كأنَّه شيءٌ نقب عنه شيء ظَهَر. (نقث) النون والقاف والثاء كلمةٌ صحيحة تدلُّ على خَلْطِ شيءٍ بشيء ونَقْلِه. ونَقَثَ ما في منزلي أجْمَع: نقَلَه كلَّه. ونَقّثوا حديثَهم: خلَطوه، كما ينقّث الطَّعام. وخرج ينقِّث: يُسرع في نقل قوائمه. ونَقَثت العظمَ أنْقُثُه: استخرجتُ ما فيه من المُخّ. (نقح) النون والقاف والحاء أصلٌ صحيح يدلُّ على تَنحِيَتِك شيئاً عن شيء. ونَقَّحت العصا([13]): شَذَّبتُ عنها أُبَنَهَا. ومنه شِعرٌ مُنَقَّحٌ، أي مفتَّشٌ مُلقىً عنه ما لا يصلُح فيه. ونَقَحت([14]) العَظم: استخرجتُ مُخَّه. (نقخ) النون والقاف والخاء كلمةٌ تدلُّ على قَرْع شيء. وماءٌ نُقَاخٌ: بارد عذب، كأنَّه ينقَخ العطشَ ببَردهِ، أي يقرَعُه. والنَّقْخ: نَقْب الرَّأْس عن الدِّماغ. (نقد) النون والقاف والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على إبراز شيءٍ وبُروزه. من ذلك: النَّقَد في الحافر، وهو تقشُّرُهُ. حافرٌ نَقِدٌ: متقشِّر. والنَّقَد في الضِّرس: تكسُّره، وذلك يكون بتكشُّف لِيطِه عنه. ومن الباب: نَقْد الدِّرهم، وذلك أن يُكشَف عن حالِهِ في جَودته أو غير ذلك. ودرهمٌ نَقْدٌ: وازِنٌ جيّد، كأنَّه قد كُشِف عن حاله فعُلم. ويقال للقُنفُذ الأنْقد. يقولون: "باتَ فلانٌ بلَيْلَةِ أنْقد"، إذا باتَ يسرِي [لَيلَه([15])] كلَّه. وهو ذلك القياس. لأنَّه كأنَّه يَسرِي حَتَّى يَسْرُوَ عنه الظَّلامَ. ويقولون: إنَّ الشَّيْهَمَ لا يرقُد اللَّيلَ كلَّه. وتقول العرب: ما زالَ فلانٌ يَنْقُد الشَّيء، إذا لم يزَلْ ينظُر إليه. ومما شذَّ عن الباب: النَّقَد: صِغار الغَنَم، وبها يشبَّه الصبيُّ القمِيُّ الذي لا يكاد يَشِبّ. (نقذ) النون والقاف والذال أصلٌ صحيح يدلُّ على استخلاصِ شيءٍ. وأنقذتُه منه: خَلَّصته. وفرسٌ نقيذٌ: أُخِذ من قومٍ آخَرين، وأفراسٌ نقائذ. وكلُّ ما أنقَذْتَه فهو نَقَذٌ. (نقر) النون والقاف والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على قَرعِ شيءٍ حَتَّى تُهْزَم فيه هَزْمَةٌ، ثم يتوسَّع فيه. [منه] منقار الطَّائر، لأنه يَنقُر به الشَّيء حتّى يؤثِّر فيه. ونَقَرت الرَّحَى بالمنقار، وهي تلك الحديدة. ومن الباب نقَّرتُ عن الأمر حَتَّى علِمتُه، وذلك بَحْثُك عنه، كأنَّ عِلمَك به نَقْرٌ فيه. ونقرت الرّجلَ: عِبْتُه([16])، كأنَّك قرعتَ بشيءٍ فأثّرتَ فيه. وقالت امرأةٌ لبعلِها: "مُرَّ بي على بَنِي نَظَرَى ولا تمرَّ بي على بَنَاتِ نَقَرَى"، أي مُرَّ بي على الرِّجال الذين ينظُرونني، ولا تمرَّ بي على النِّساء اللواتي يغتَبْنَنِي. والنُّقرة: موضعٌ يبقَى فيه ماءُ السَّيل، كأنَّه قد نُقِر نَقْراً فهُزِم. وواحِد المناقِرَ منْقر([17])، وهي آبارٌ صغار ضيّقة الرؤوس، كأنَّها قد نُقِرت في الأرض نَقْراً. ونُقْرة القَفَا: الوَقْبة فيه. والنَّقير: نُكتة في ظَهر النَّواة. والنَّقير: أصلُ شجرةٍ يُنقَر ويُنْبَذُ فيه. وهو الذي جاءَ النَّهْيُ فيه. وفلانٌ كريم النَّقِير، أي الأصل، كأنَّه المكانُ الذي نُقِر عنه حَتَّى خَرَج منه. وقولهم: دَعَاهُم النَّقَرَى: أن يَدعُوَ جماعة ويدعَ آخَرين من لُؤمِه. وهو قياسٌ صحيح، لأنَّه لا يُنادِيهِمْ أجمع، لكنْ يأتي* المَحفِلَ فيُوحِي إلى واحدٍ كأنَّه ينقُره، أو ينقُره بيده ليقومَ معه. والنَّاقور: الصُّور الذي يَنفُخ فيه المَلَكُ يومَ القيامة، وهو يَنقُر العالَمِينَ بقَرْعِهِ. ومن الباب: نقَّرت عن الأمر، إذا بحثْتَ عنه. ومما شذَّ عن الأصل قولهم: أنْقَرَ عن الشَّيء إنقاراً: أقْلَعَ. وفي الحديث: "ما كان الله لِيُنْقِرَ عن قاتِلِ المؤمن"، كأنَّه لا يُقلِع عن تعذيبه. قال: * وما أنا عن أعداءِ قومي بمُنْقِرِ([18]) * (نقز) النون والقاف والزاء أُصَيلٌ يدلُّ على دقة([19]) وخفّة وصِغَر. منه النَّقْز: الوَثْب. ونواقز الظَّبْي: قوائِمُه. ونَقَزُ النّاسِ: أرذالُهم. والنَّقَز: الرَّجُل الرَّدِيّ والنُّقَاز: داءٌ يأخذ الغنم فيَقْلَقُ عنه ولا يستقِرّ. والنَُّقَّاز: صِغار العَصافِير. (نقس) النون والقاف والسين أصَيلٌ يدلُّ على لَطْخ شيءٍ بشيء غير حَسَن. ونَقَسته: عِبْته، كأنَّك لطَخْتَه بشيءٍ قبيح. وأصلُه نِقْس المِداد، والجمع أنقاس. (نقش) النون والقاف والشين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على استخراج شيءٍ واستيعابِه حَتَّى لا يُتركَ منه شيء؛ ثم يقاس ما يقاربه. منه نَقْش الشَّعَْر بالمِنقاش وهو نَتْفُه. ومنه المناقَشة: الاستقصاء في الحساب حَتَّى لا يُتركَ منه شيء. وفي الحديث: "مَن نُوقِشَ في الحساب عُذِّبَ". ويقال: شَجَّةٌ منقوشةٌ: تُنقَشُ منها العظام، أي تُستَخرَج. ويقال: نقَشْتُ مَرْبِضَ الغَنَم: نقَّيتُه من الشَّوْك. والنَّقيش: المتاع المتفرِّق، كأنَّه انتُقِشَ بعضُه من بعض، أي فارق بعضُه بعضاً. ومن الباب: نقْشُ الشَّيء: تحسينه، كأنَّه ينقُشُه، أي يَنفِي عنه معايِبَه ويحسِّنُه.ثم يستعار هذا فيقال: نقشت العِذْق([20]). وهو أنْ تَضرِبَه بالشَّوك حتى يُرْطِبَ. ويقولون: جادَ ما انتقَشْتَ هذا، أي ما اختَرْتَه. وهذا نَقِيشُ هذا، أي مثلُه. وما للهِ([21]) ضِدٌّ ولا نَقِيش، أي ما له مَن يماثِلُه في صورتِه ونَقْشِه. (نقص) النون والقاف والصاد كلمةٌ واحدة، هي النَّقْص: خِلاف الزيادة. ونَقَصَ الشيءُ، ونَقَصْتُه أنا، وهو مَنْقوص. والنَّقيصَة: العَيب؛ يقال ما به [نقيصةٌ، أي] شيء ينقُص. ومَرجِعُ البابِ كلِّه إلى هذا. (نقض) النون والقاف والضاد أصلٌ صحيح يدلُّ على نَكْثِ شَيء، وربما دلَّ على معنىً من المعاني على جنسٍ من الصَّوت. ونَقَضْتُ الحبلَ والبِناءَ. والنَّقيض: المنقوض، ولذلك يقال للبعير المهزول نِقْضٌ، كأنَّ الأسفارَ نَقَضَتْه؛ وجمعه أنقاض. والمُنَاقَضَة في الشِّعر من هذا، كَأنَّه يريد أن ينقُضَ ما أَرَّبَهُ صاحبهُ. ونَقْضُ العَهدِ منه أيضاً. والنِّقْض: مُنْتَقَضُ الكمأة من الأرض([22]) إذا أردتَ أن تُخرِجَها. نَقضْتُها نقضاً. وانتقضت القَرْحة، كأنَّها كانت تلاءمت ثم انتقَضَت. أمَّا الصَّوت فيقال لصوتِ المَفاصل نَقِيضها؛ وهو قريبٌ من الأوّل، لأنَّها كأنّها تَنْتَقِض فيسمع لها صوتٌ عند ذلك. وأنقَضَت الدَّجاجة: صوَّتت. والإنقاض: زجر القَعود. قال: ربَّ عجوزٍ من أُناسٍ شَهْبَرَهْ([23]) *** عَلَّمْتُها الإنقاضَ بَعْدَ القَرْقَرَهْ([24])يقول: سَرَقتُ بعيرَها التي كانت تُقرقِر به وتركتُ لها بَكْراً تُنْقِضُ به. (نقط) النون والقاف والطاء أُصيلٌ يدلُّ على نُكتةٍ لطيفةٍ في الشيء. يقال للقطعة من النَّخْل: نُقْطة. ويقال: إنَّه تشبيهٌ في القِلَّة بالنُّقطة. (نقع) النون والقاف والعين أصلانِ صحيحان: أحدهما يدلُّ على استقرارِ شيءٍ كالمائعِ في قراره، والآخر على صوتٍ من الأصوات. فالأوّل نَقَع الماء في مَنْقعه: استقرّ. واستَنْقع الشيءُ في الماء. والنَّقُوع: ما نُقِع في الماء، كدواءٍ([25]) أو نبيذ. والمِنْقَع ذلك الإناء. والمِنْقَع([26]) كالقُدَيرة للصَّبيّ يُطرح فيه اللَّبن ويُطعَمه. ويقال له مِنْقَع البُرَم، ويكون من حجارة. والنَّقيع: شراب* يتَّخَذ من زَبيب، كأنَّ الزَّبيب يُنقَع لـه. والنَّقِيع: الحَوْض يُنقَع فيه التَّمر. والنَّقِيع والنَّقْع: الماء الناقع. وماءٌ ناقعٌ كالنَّاجع، كأنَّه استقرَّ قرارَه فكَسَر الغُلَّة. وكذلك النَّقُوع. والنَّقيع: البئر الكثيرة الماء. ونَقْع البئر الذي جاء في الحديث: ماؤها، كأنها قرارٌ له. والأنقوعة: وَقْبَةُ الثَّرِيد. وقولهم: "هو شَرَّابٌ بِأَنْقُعٍ"، أي مُعاوِدٌ للأمر مرَّةً بعد مرة. كذا يقولون، ووجهه عندنا أنَّ الطَّائر الحَذِر لا يَرِدُ المَشارِعَ حذَراً على نَفْسه، لكنَّه يأتي المناقع يَشْرَبُ ليَسْلَم؛ وكذلك الرّجُل الكيِّس الحَذِر، لا يتقحَّمُ إلاَّ مواضعَ السَّلامةِ في أُموره. والنَّقيعة: المحض من اللَّبن. فأمَّا النقيعة فقال قومٌ: ما يُحْرَزُ من النَّهْب قبل القَسْم. قال الشاعر: إنَّا لنضرِبُ بالسُّيوف رؤوسَهُمْ *** ضَرْبُ القُدَارِ نَقِيعَةَ القُدَّامِ([27])ويقال: بل النَّقيعة: الطَّعام يُتَّخَذ للقادم من السفر، كأنّه إذا أُعِدّ لـه فقد نقع أي أُقِرّ. وهذان الوجهان أحسَنُ ما قيل في ذلك، لأنَّهما أقْيَس. ويقولون: النَّقيعة: الجَزُور تُنقَع عَن عدّة إبل، كالفَرَعةِ تُذبَح عن غَنَم. وأمَّا الأصل الآخر فالنَّقيع: الصُّرَاخ، وهو النَّقْع أيضاً. ونقَعَ الصوتُ: ارتفَعَ. قال: فمتَى يَنْقَعْ صُرَاخٌ صادقٌ *** يَحلِبُوها ذاتَ جَرسٍ وزَجَلْ([28])ويقال: النَّقع: صوت النّعامة. والنّقَّاع: الرَّجُل يَتكثَّر بما ليس عنده، كأنه يَصيح به. وأمَّا قولهم: انتُقعَ لونُه، فهو من الإبدال، والأصل امْتُقعَ، وقد ذَكَر [نا] هُ. --------------ـــ ([1]) التكملة من المجمل. ([2]) في الجمهرة (3: 164). ([3]) في الأصل: "وكأن". ([4]) البيت للمفضل النكري، كما في اللسان (محق) الأصمعيات 54، وهو في المجمل (محق، نقل) بدون نسبة. وقد سبق في (محق). ([5]) فيما سبق: "يقلب صعدة". ([6]) في الأصل: "ونقيب"، صوابها من المجمل. ([7]) في الأصل: "الضعيف"، تحريف. وفي المجمل: "يفعله اللئام لئلا يدل عليهم الأضياف بصوته". ([8]) في الأصل: "الخوف"، صوابه في المجمل واللسان. وزاد في اللسان: "ورأسها من داخل". ([9]) لدريد بن الصمة، في اللسان (نقب) وأمالي القالي (2: 161) والبيان (1: 107) والأغاني (13: 130). ([10]) لأوس بن حجر في ديوانه 3 واللسان (نقب، أقط). ([11]) في الأصل: "ومعينهم"، صوابه في المجمل واللسان. ([12]) في الأصل: "النقب". ([13]) في الأصل: "نقحت عن العصا". ([14]) في الأصل: "وتنقح"، تحريف، وأثبت ما في المجمل. ([15]) التكملة من المجمل. ([16]) في المجمل: "اغتبته وعبته". ([17]) منقر، كمنبر، ومنقر أيضاً بضم الميم والقاف. ([18]) لذؤيب بن زنيم الطهوي، في اللسان (نقر) وإصلاح المنطق 259، 480 ونوادر أبي زيد 119. وصدره: * لعمرك ما ونيت في ود طيء * ورواية النوادر: "عن شيء عناني". ([19]) في الأصل: "رق". ([20]) في الأصل: "الغدق". ([21]) في الأصل: "ما له"، صوابه من المجمل. ([22]) وكذا في المجمل. وفي اللسان: "منتقض الأرض من الكمأة". ([23]) في الأصل: "الأنقاض والقرقرة"، صوابه في المجمل واللسان. ([24]) الرجز لشظاظ الضبي اللص، كما في اللسان (نقض). ورواية اللسان: "عجوز من نمير"، ورواية الأصل تطابق رواية المجمل. ([25]) في الأصل: "لدواء"، وأثبت ما في المجمل. ([26]) ويقال منقعة أيضاً، كما في المجمل واللسان. ([27]) لمهلهل في اللسان (قدر، نقع، قدم)، كما سبق في حواشي (قدم) حيث أنشد البيت من قبل. ([28]) للبيد في ديوانه 15 طبع 1881 واللسان (نقع).
ـ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR798 harfن ق ض
نقض البناء والحبل وانتقض وتنقّض.
وتنقّضت الأرض عن الكمأة.
وأصلح نقض بنائك: ما نقض منه.
وأنقضت الفرّوجة والدّجاجة عند البيض.
وأنقض الرّحل والأصابع والأضلاع.
ولها نقيض.
وأنقض الحمل ظهره.
ورأيته نتقض أصابعه.
وأنقض بالعنز: دعاها.
وأنقض بالقعود: نقربها.
قال: ربّ عجوز من أناس شهبره علّمتها الإنقاض بعد القرقره سرق بعيرها الذي كانت تقرقر به وترك لها بكراً تنقض
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR7.352 harfالنَّقْضُ: إِفْسادُ ما أَبْرَمْتَ من عَقْدٍ أَو بِناء، وفي الصحاح: النَّقْضُ نَقْضُ البِناء والحَبْلِ والعَهْدِ. غيره: النقْضُ ضِدُّ الإِبْرام، نقَضَه يَنْقُضُه نَقْضاً وانْتَقَضَ وتَناقَضَ. والنَّقْضُ: اسمُ البِناء المَنْقُوضِ إِذا هُدم. وفي حديث صوم التَّطَوُّع: فناقَضَني وناقَضْتُه، هي مُفاعَلةٌ من نَقْض البناء وهو هَدْمُه، أَي يَنْقُضُ قولي وأَنْقُضُ قوله، وأَراد به المُراجَعةَ والمُرادَّةَ.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR415 harf* ن ق ض * * نَقَضَ * البِناء والحبل والعهد من باب نصر و * النُّقَاضَةُ * بالضم ما نُقِض من حبل الشِّعر و * المُنَاقَضَةُ * في القول أن يتكلم بما * يَتَنَاقَضُ * معناه و * الانْتِقَاضُ * الانتكاث و * النِّقْضُ * بالكسر * المَنْقُوض * و * أَنْقَضَ * الحِمل ظهره أثقله ومنه قوله تعالى ﴿أَنْقَض ظهرك﴾ وأصل * الإنْقَاضِ * صُويت مثل النَّقر و * إنْقَاضُ * العِلك تصويته وهو مكروه و * النَّقِيضُ * صوت
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.458 harfالنقض في البناء، والحبل، والعهد، وغيره: ضد الإبرام، كالانتقاض والتناقض، وفي المحكم: النقض: إفساد ما أبرمت من عقد أو بناء، وذكر الجوهري الحبل والعهد. ونقض البناء هدمه. وجعل الزمخشري نقض العهد من المجاز، وهو ظاهر. والمراد من قوله: وغيره، كالنقض في الأمر، وفي الثغور، وما أشبههما. ونقضه ينقضه نقضا، وانتقض، وتناقض. وانتقض الأمر بعد التئامه، وانتقض أمر الثغر بعد سده. والنقض، بالكسر: المنقوض، أي
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR17.761 harfنَقَضَهُ
1 نَقَضَهُ ذ , (M, Mgh, Msb,) aor. نَقُضَ , (M, Msb, TA,) inf. n. نَقْضٌ, (S, M, A, Mgh, Msb, K,) He undid it; took it; or pulled it, to pieces: untwisted it: unravelled it: unwove it: dissolved it: broke it: or rendered it uncompact, unsound, or unfirm,: after having made it compact, sound, or firm: (JK, M, A, Msb, K, TA:) namely a building, or structure: and a rope, or cord: (S, A,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.406 harfنَقَضَ
نَقَضَ U ( n. ac. نَقْض 1 ),
a. Destroyed, demolished, pulled down; violated ( compact & c. ).
b. Undid, untied, untwisted; unravelled; marred; threw into confusion.
c. I , U ( n. ac. نَقْض 1 ), Creaked; cracked.
d. [ 'Ala ], see III .
نَقَّضَ
نَقَّضَ II ,
a. Moved, shook.
b. see IV (e) & V ( a ).
نَاْقَضَ
نَاْقَضَ III ,
a. Contradicted, disagreed with.
أَنْقَضَ
أَنْقَضَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR24.376 harfنقض
نَقَضَ - يَنْقِضُ - أَنْقَضَ - يُنْقِضُ
نَقَضَ - يَنْقِضُ + الكائن أو الشيء: يضعف ويوهن ويتخرب ويهتري ويتفكك بناؤه وأربطته، حتى أنه يُصدر صوت الاهتراء (الزقزقة والصرصرة) أثناء الحركة
أَنْقَضَ - يُنْقِضُ: على وزن " أفعلَ " من " نَقَضَ - يَنْقِضُ " جعله " يَنْقِضُ ": جعله يتخرب ويضعف ويتحلل ويتفكك وتتباعد أربطته وعقده
واللفظ ينتمي إلى
Mücavir kökler58 mücavir (81 toplam)
- وثق
5 ortak ayet · Anlaşma
- عهد
5 ortak ayet · Söz
- وصل
2 ortak ayet · Birleştirirler
- بعد
4 ortak ayet · Baid uzak demektir
- غزل
1 ortak ayet · Onun ipliği
- وكد
1 ortak ayet · Vekud yakıt demektir
- قطع
2 ortak ayet · Kesinlikle keseceğim
- لعن
2 ortak ayet · Dışlama
- غلف
1 ortak ayet · Kılıflılar
- فسد
2 ortak ayet · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
- يمن
2 ortak ayet · Sağ yandır
- وفي
2 ortak ayet · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
Geçtiği ayetler(9)
الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثَاقِهِ وَيَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَيُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ
BozarlarAllah’ın ahdini pekiştirdikten sonra bozanlar, birleştirilmesini emrettiği şeyi koparanlar, yeryüzünde fesad çıkaranlar, işte onlar hüsrana uğrayanların ta kendileridir.
الَّذِينَ عَاهَدْتَ مِنْهُمْ ثُمَّ يَنْقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِي كُلِّ مَرَّةٍ وَهُمْ لَا يَتَّقُونَ
BozarlarOnlar, kendileriyle anlaşma yaptığın kimselerdir. Sonra her defasında ahidlerini bozdular. Onlar sakınmazlar da.
الَّذِينَ يُوفُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَلَا يَنْقُضُونَ الْمِيثَاقَ
BozarlarOnlar ki; Allah’ın ahdini yerine getirirler ve anlaşmayı bozmazlar.
وَالَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثَاقِهِ وَيَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَيُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ أُولَئِكَ لَهُمُ اللَّعْنَةُ وَلَهُمْ سُوءُ الدَّارِ
BozarlarPekiştirdikten sonra Allah’ın ahdini bozanlar, Allah’ın bitiştirilmesini emrettiğini ayıranlar ve yeryüzünde bozgunculuk yapanlar; işte la’net onlaradır. Yurtların en kötüsü de onlarındır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نقض |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نكث, فسخ, هدم |
| Zıt Kök | برم |
| Çekirdek Özet 1 | Sıkıca örülmüş, bükülmüş veya inşa edilmiş bir yapıyı geriye doğru çözüp liflerine veya parçalarına ayırma; ağır yük altında eklemlerin çatırdaması |
| Çekirdek Özet 2 | Yapılmış bağlayıcı ahitleri, taahhütleri ve misakları tek taraflı olarak çözüp boşa çıkarma; insanın belini büken ağır yük |
| Çekirdek Özet 3 | İnşa edilen hukuki, ahlaki ve ontolojik irtibatın dağıtılmasıyla sistemik çöküşün ve kurumsal çözülmenin meydana gelmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir söz bozma veya basit bir anlaşmazlık sanıp, bükülmüş bir dokunun ve kurulmuş bir nizamın bütünüyle parçalanması ve taşıyıcı çatının çökmesi boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نق | Bir şeyi delme, yarma, oyma, vurarak ses çıkarma veya nüfuz ederek iç yapısını açığa çıkarma hareketidir; bu çekirdek نقب kökünde delip geçmekte, نقذ kökünde çekip kurtarmakta, نقر kökünde gagalayıp oymakta, نقص kökünde eksiltip kesmekte, نقع kökünde sıvıyı içine işletmekte ve نقم kökünde cezalandırıcı etkiyle yarmakta görülür. | ض | Çekirdeğin delme ve yarma hareketine basınç, sıkıştırma ve kırılma etkisi eklenerek, sağlamca örülmüş bir yapının iç direncinin kırılması, geriye doğru çözülmesi ve ağır baskı altında çatırdaması anlamına daralmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Bütünlüğü ve devamlılığı sağlayan hayatî bağ, örüntü veya uzanan ip |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | İpin veya yapının düğümlendiği, sarıldığı veya odaklandığı sağlam merkez |
| ض | Türetme: ص olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma imgesinden ses farkı ile basınç, çatlama, kırılma | Dışarıdan veya içeriden uygulanan şiddetli baskı, sıkışma ve kırılma kuvveti |
| نقض | Sağlam bir merkez etrafında süreklilik arz eden bağın şiddetli baskı ve ters gerilimle çatlatılıp çözülmesi | Bir araya getirilip tahkim edilmiş bağın, örgünün veya yapının taşıyıcı direncinin kırılarak lif lif dağıtılması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sıkıca bükülmüş bir ipin (حبل) liflerinin geriye doğru açılması, inşa edilmiş bir duvarın taşlarının sökülüp yıkılması (هدم), uzun yolculukların deveyi zayıflatıp kemiklerini belirginleştirmesi ve ağır yük altındaki semerin veya sırt eklemlerinin ses çıkarmasıdır. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem bedevi kullanımında uzun seferlerin tükettiği zayıf binek için şu beyitte şahit getirilmiştir: إذا مطونا نِقْضةً أو نِقْضا |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimsenin hasmının şiirini aynı vezin ve kafiyede tersine çevirip hüccetini çürütmesi (المناقضة), yer mantarının toprağı yarıp çıkması ve binek hayvanını tık sesiyle sürme eylemi için kullanılmıştır. Şiir şahidi: ربَّ عجوزٍ من أُناسٍ شَهْبَرَهْ / عَلَّمْتُها الإنقاضَ بَعْدَ القَرْقَرَهْ |
Kaynak Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāġa.
Sami etimolojik katman
Arapça نقض kökü, Sami dil ailesinde baskı uygulayarak kırma, çatlatma, gevşetme ve bir araya getirilmiş bağları sökme semantik alanına aittir. İbranicede yer alan n-q-ḍ / n-q-z biçimleri küçük sıçramalar, çatlaklar ve delikler açma anlamlarıyla fonetik paralellik gösterirken; Süryanicede n-q-d kökü küçük parçalara ayırma, titizlikle ayıklama ve ayrıştırma anlamlarına kaymıştır. Arapçada kök iki temel fiziksel kutup üzerinden kristalize olmuştur: İlki, tahkim edilmiş yapay bir terkibin (örülmüş ip veya yükseltilmiş bina) tersine bir ameliyatla sökülmesi; ikincisi ise ağır bir sıklet altında kemik, mafsal veya tahta aksamın çatırdaması sesidir. Erken Sami katmanındaki vurarak çatlatma ve ayırma fiili, Arapçanın gelişmiş hukuk ve belagat dilinde ahdi bozma, antlaşmayı ilga etme ve sözü nakzetme soyutlamalarına zemin hazırlamıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نقض | Bükülmüş ipi açma ve binayı yıkma somut eyleminden ahdi feshetmeye, oradan da hasmın delilini ve şiirini çürütmeye uzanan düzenli soyutlama | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice soydaş kökler | Parçalama, çatlatma, delik açma ve ayıklama anlamındaki ses denkliği taşıyan akraba biçimler | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çatı kökler | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Gesenius, Brockelmann.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نقض | Anlamlı | Çözmek, yıkmak, kırmak | Bükülmüş şeyi liflerine ayırmak, binayı sökmek, ahdi bozmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| نضق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitâbü'l-ʿAyn mühmel kaydı |
| قنض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitâbü'l-ʿAyn mühmel kaydı |
| قضن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitâbü'l-ʿAyn mühmel kaydı |
| ضنق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitâbü'l-ʿAyn mühmel kaydı |
| ضقن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitâbü'l-ʿAyn mühmel kaydı |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نقض | Merkez | Bağı veya yapıyı çözüp bozma | Tahkim edilmiş, bükülmüş veya kurulmuş olanı geriye doğru işleterek liflerine ayırma ve iç dengesini çökertme | Hem maddi binalarda ve iplerde hem de ahit ve delillerde asıl yapıyı dağıtma |
| نكث | Komşu | İpi ucundan çözme | Bir bağın veya ahdin özellikle çözülmeye başladığı uç noktasından gevşetilip bozulması | Ahdi ilk hareket noktasından itibaren gevşetip lağvetme vurgusu taşır |
| فسخ | Komşu | Eklemi yerinden çıkarma, ayırma | Bir akdin veya ilişkinin unsurlarını birbirine bağlayan eklem yerini zayıflatarak ayırma | Hukuki bağın hükmünü ortadan kaldırma; fiziksel bir dağıtmadan ziyade bağın işlevsiz kalması |
| هدم | Komşu | Yıkıp yerle bir etme | Yüksek ve kurulu bir yapıyı toptan aşağı indirme | Çözmekten ziyade yer çekimi ve darbe etkisiyle yerle bir etmeyi ifade eder |
| برم | Zıt | Sıkıca bükme, sağlamlaştırma | İki veya daha fazla lifi birbirine dolayarak mukavemet kazandırma, kesin karara bağlama | Ahdin ve yapının kurulması, pekiştirilmesi ve çözülmez hale getirilmesi |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نقض | Çözme, yıkma, bozma | Bükülmüş bağı veya çatıyı geriye doğru sökme eyleminin tamamını kapsar | Kesin |
| Latince | Rumpere, dissolvere, abrogare | Kırmak, çözmek, ilga etmek | Dissolvere çözülmeyi, abrogare hukuki iptali karşılar; yük altındaki çatlama sesini dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Annul, breach, dismantle, rescind | Hükümsüz kılmak, ihlal etmek, sökmek | Dismantle fiziksel sökümü, annul ve breach hukuki bozmayı verir; çok katmanlı tek bir sözcük bulunmaz | Güçlü |
| Almanca | Brechen, auflösen, zunichtemachen | Kırmak, feshetmek, boşa çıkarmak | Auflösen bağın çözülüşünü iyi verir fakat ağır yükün bel kırması imgesini tam içermez | Güçlü |
| Fransızca | Rompre, enfreindre, démanteler | Kırmak, çiğnemek, parçalara ayırmak | Démanteler yapıyı dağıtmayı, rompre ahdi bozmayı karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Bozmak, feshetmek (ينقضون, نقضهم, تنقضوا) | Allah'a veya insanlara verilen kesin sözü, misakı ve hukuki taahhüdü tek taraflı çiğneyip geçersiz kılmak | İlahi misakı bozan fâsıklar, antlaşmayı bozan topluluklar ve tekit edilmiş yeminler; örnek: Bakara 2:27, Nisâ 4:155, Nahl 16:91 |
| Lif lif çözüp dağıtmak (نقضت) | İyice eğrilip bükülmüş yünü veya ipliği tekrar didip döküntü haline getirmek | Emek verilip tahkim edilmiş toplumsal nizamı heder eden ahmak kadın temsili; örnek: Nahl 16:92 |
| Çökertmek, belini çatırdatmak (أنقض) | Ağır bir yükün omurgaya baskı yaparak kemikleri çatırtıyla zorlaması, ezmesi | Hz. Peygamber'in risalet öncesi ve esnasında taşıdığı ağır sorumluluk ve keder yükü; örnek: İnşirâh 94:3 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Fıtrat ve mîsâk nazariyesi, tenâkuz | Elest bezmindeki fıtrî sözleşmenin bozulması ve akıl yürütmede önermelerin birbirini nakzetmesi durumu | İtikadi ve mantıki tutarlılığın kırılarak bâtılın açığa çıkması |
| Fıkıh | Akitler teorisi, nâkız (abdesti bozanlar) | Kurulmuş bir hukuki muamelenin veya ibadet taharetinin hükmünü sona erdiren nâkız unsurlar | Tahakkuk etmiş hukuki ve şer'i bağın ortadan kalkması |
| Tefsir | Temsil ve mesel analizi | İpliğini sağlamca eğirdikten sonra bozan kadının sosyolojik ve ahlaki bir model olarak çözümlenmesi | Emek-nizam ilişkisinin anlamsızlaştırılması ve hıyanet |
| Hadis | Ahde vefa ve emanet rivayetleri | Kıyamete yakın emanetin ve din bağlarının ilmik ilmik çözüleceğini bildiren beyanlar | İctimai dokunun parça parça dağılması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtrat ve ilahi mîsâk | Ahdi bozma, ilahi irtibatı koparma | Varlık gayesinden sapma | Yaratıcı ile kul arasındaki ontolojik ve ahlaki sözleşmenin kul tarafından hiçe sayılması | Kesin |
| İlmi | Mantık ve metodoloji | Tenâkuz, argümanı çürütme | Tutarsızlığı ifşa etme | Bir önermenin diğerini geçersiz kılarak delilin epistemik örgüsünü dağıtması | Güçlü |
| Siyasi | Uluslararası hukuk ve anayasal nizam | Antlaşmayı ihlal, nizamı lağvetme | Toplumsal barışı yıkma | Devletler veya sınıflar arası teyit edilmiş ahitlerin tek taraflı çiğnenerek kaos üretilmesi | Kesin |
| İktisadi | Akitler hukuku ve üretim süreci | Sözleşmeyi feshetme, emeği heder etme | İktisadi güveni çökertme | Üretilmiş bir değerin veya yapılmış bir sözleşmenin bozularak sermaye ve emek israfına yol açması | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Entropi artışı ve yapısal dekoherans | Fizik ve kimyada düzenli, düşük entropili ve yüksek enerjili bir bağın kırılarak bileşenlerin kaotik ve serbest parçacıklara dönüşmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Anomi ve sosyal çözülme | Sosyolojide toplumu bir arada tutan normatif bağların ve kurumsal mutabakatların iflas ederek sosyal dokunun lif lif ayrılması | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir vaadin tutulmaması veya basit bir fikir değişikliği olarak daraltmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kurulmuş, bükülmüş, emek verilmiş ve birbirine kenetlenmiş bir yapının (sosyal sözleşme, fıtrî bağ, ahlaki nizam) geriye doğru kasıtlı bir ameliyatla darmadağın edilmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki ahdin bozulması uyarısını sadece siyasi bir diplomatik ihlal zannederek, insanın kendi varoluşsal zeminini ve toplumsal nizamını dinamitlemesi gerçeğini görememek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın nizam, ahit, misak ve emanet kavramlarının ters yüz oluşunu betimleyen anahtar bir köktür; hakikatin tesadüfi bir kopuşla değil, tahkim edilmiş yapının tahribiyle yitirildiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İsrailoğullarının misakı çiğnemelerini anlatan ayetlerde, Nahl suresindeki yemin ve ahit bağlamlarında ve İnşirâh suresindeki peygamberî yük tasvirinde merkezîdir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dini bağların sadece teorik kabullerden ibaret olduğu yanılgısını düzeltir; inancın bükülmüş bir halat gibi amel, ahlak ve hukukla örüldüğünü, nâkız fiillerin ise tüm bu yapıyı çürüttüğünü ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİyice bükülmüş bir ipin katlarını geriye doğru açıp dağıtmak, inşa edilmiş sağlam bir yapıyı sökmek ve taşınan ağır bir yük altında omurga veya eklemlerin çatırdamasıdır.
- Soyut anlamTaraflar arasında kuvvetlendirilmiş hukuki, ahlaki ve itikadi bir bağı tek taraflı olarak geçersiz kılıp toplumsal ve ontolojik nizamı parçalamaktır.
- Sistematik karşılıkİnşa ve teyit ameliyesinin tersine çevrilmesiyle mukavemetin sıfırlanması, nizamın anomiye, mukaveleli düzenin ise kuralsızlık kaosuna evrilmesidir.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , zaman içinde emekle kurulmuş ve bükülmüş bütünleşik sistemi veya ahdi temsil eder; nakz ameliyesidir ve bu bütünleşik sistemi bileşenleri olan ayrık parçalarına (liflere, döküntülere) dönüştürür; sistemin taşıdığı yapısal enerjinin ve bağlayıcı mukavemetin çözülerek yitirilişini gösterir; ifadesi ise uygulanan gerilim ve yükün kritik eşiği aşarak omurgayı çatlatan veya taşıyıcı direnci kıran baskı durumunu ifade eder.