نوم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-و-م8 sîga, 68 mücavir kök, 9 ayet, 9 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.لبسفشلالْمَنَامِنَوْمٌنومسبتمَنَامُكُمْأودنَوْمَكُمْمَنَامِهَاكرسنهرنَائِمُونَنزع

KökSîga 8Ayet 9Sure 9Mücavir 68

▶ Ağı aç (3B)

نوم

ن - و - م

KÖK
  • 9 geçiş
  • 9 ayet
  • 8 sîga
  • 12 sözlük

“Efal” babından “enam” uyuyanlar demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Efal” babından “enam” uyuyanlar demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.972 harf
باب النون والميم و و ا ي ء معهما ن م ا، ن و م، ن ي م، ي م ن، ي ن م، م ي ن، أ ن م، ن أ م، أ م ن، م أ ن، م ن ا، م ن أ مستعملات نما: نما الشَّيْء يَنْمُو نُموّا، ونَمَى يَنْمي نَماءً أيضا. وأنماه الله: رَفَعَهُ، وزاد فيه إنماء، ونماه أيضاً، قال النّابغة: إلى صَعبِ المَقادةِ مُنْذريٍّ نَماه في فُرُوعِ المَجْدِ نامي ونما الخِضابُ يَنْمو نُمُوّاً إذا زاد حمرةً وسواداً. ونميتُ فلاناً في الحَسَب،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.072 harf
النَوْمُ معروف. وقد نامَ يَنامُ فهو نائِمٌ. والجمع نِيامٌ، وجمع النائِمِ نُوَّمٌ على الأصل، ونُيَّمٌ على اللفظ. ويقال: يا نَوْمانُ، للكثير النوم، ولا تقل رجل نَوْمانُ، لأنه يختص بالنداء. وأنَمْتُهُ ونَوَّمْتُهُ بمعنًى. وأخذه نُوامٌ بالضم، إذا جعل النومُ يعتريه وتَناوَمَ: أرى من نفسه أنَّه نائِمٌ وليس به، ونُمْتُ الرجلَ بالضم، إذا غلبتَه بالنَوم لأنَّك تقول ناوَمَهُ فَنامَهُ يَنومُهُ. ونامَتِ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok35.475 harf
ن م ( و ا ي ء ) نمى ، نوم ، نيم ، منى ، مأن ، يمن ، ينم ، ونم ، أمن ، نأم ، منأ ، أنم ، منا ، مين ، إنما . أنم : الليث : الأَنام : ما على ظَهر الأرض من جَميع الخَلْق . قال : ويجوز في الشّعْر : الأَنِيم . وقال المُفّسرون في قول الله تعالى : ( للهالْمِيزَانَ وَالاَرْضَ وَضَعَهَا لِلاَنَامِ ) ( الرحمن : 10 ) هم : الجِنّ والإنس . والدّليل على ما قالوا أن الله تَعالى قال بعقب ذِكره ( الأنام ) إلى قوله
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.140 harf
(باب النون والواو وما يثلثهما) (نوي) النون والواو والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على معنيين: أحدهما مَقْصَدٌ لشيء، والآخر عَجَمُ شيء. فالأوَّل النَّوَى. قال أهلُ اللغة: النَّوَى: التَّحَوُّل من دار إلى دار. هذا هو الأصل، ثم حمل عليه البابُ كلُّه فقالوا: [نوَى] الأمرَ يَنوِيه، إذا قَصَدَ له. وممَّا يصحِّح هذهِ التآويلَ قولُهم: نَوَاه الله، كأنَّه قَصَدَه بالحِفْظِ والحِياطة. قال: يا عَمرُو
Maddenin bağlantısı

(باب النون والواو وما يثلثهما) (نوي) النون والواو والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على معنيين: أحدهما مَقْصَدٌ لشيء، والآخر عَجَمُ شيء. فالأوَّل النَّوَى. قال أهلُ اللغة: النَّوَى: التَّحَوُّل من دار إلى دار. هذا هو الأصل، ثم حمل عليه البابُ كلُّه فقالوا: [نوَى] الأمرَ يَنوِيه، إذا قَصَدَ له. وممَّا يصحِّح هذهِ التآويلَ قولُهم: نَوَاه الله، كأنَّه قَصَدَه بالحِفْظِ والحِياطة. قال: يا عَمرُو أحسِنْ نَواكَ اللهُ بالرَّشَدِ *** واقرأْ سلاماً على الذَّلْفاءِ بالثَّمَدِ([1])* أي قصَدَك بالرَّشَد. والنِّيَّة: الوجه الذي تَنْوِيه. ونَوِيُّكَ: صاحبُك نيَّتُه نِيَّتُكَ. والأصل الآخر النَّوَى: نَوَى التَّمْر. وربما عبَّروا به عن بعض الأوزان. ويقال إنَّ النَّوَاة زِنَةُ خمسة دَرَاهم. وتزَوَّجها على نواةٍ من ذهب، أي وزنِ خمسةِ دراهمَ منه. وبالهمز كلمةٌ تدلُّ على النُّهُوض وناءَ ينوءُ نوءاً: نَهَضَ. قال: فقلنا لهم تِلْكُمْ إذاً بَعْدَ كرَّةٍ *** نغادر صَرْعَى نوؤُها متخاذِلُ([2])أي نهوضها ضعيف والنَّوْءُ من أنواءِ المطَر كأنَّه ينهَض بالمطر. وكلُّ ناهض بِثِقْلٍ فقد ناءَ. وناءَ البعيرُ بِحِمْلِهِ. والمرأة تنوء بها عجيزتُها، وهي تَنوءُ بها. فالأولى تُثْقَل بها، والثانية تنهض. ومن الباب المناوأة تكون بين القوم يقال: ناوَأَه، إذا عاداه. وهو قياسُ ما ذكرناه، لأنها المناهَضة، هذا ينوءُ إلى هذا وهو ينوءُ إليه أي يَنْهَض. (نوب) النون والواو والباء كلمةٌ واحدة تدلُّ على اعتياد مكان([3]) ورجوعٍ إليه. وناب يَنُوبُ، وانتاب ينتاب. ويقال إنَّ النُّوبَ: النَّحل، قالوا: وسمِّيَت به لرَعْيها ونَوْبِها إلى مكانها. وقد قيل إنَّه جمع نائب. وقول أبي ذؤيب: أرِقْتُ لذِكرِهِ من غير نَوْبٍ *** كما يَهْتاجُ مَوْشِيٌّ قَشِيبُ([4])(نوت) النون والواو والتاء ليس عندي أصلاً. على أنهم يقولون: ناتَ ينُوت ويَنِيتُ، إذا تمايَلَ من ضَعف. فإنْ صحَّ هذا فلعلَّ النُوتيَّ وهو المَلاّح، منه. (نوح) النون والواو والحاء أصلٌ يدلُّ على مقابَلة الشّيء للشيء. منه تناوَحَ الجَبَلان، إذا تقابَلاَ، وتناوحت الرِّيحانِ: تقابلتا في المَهبّ. وهذه الرِّيح نَيِّحةٌ لتلك، أي مقابِلتُها. ومنه النَّوح والمنَاحة، لتقابُلِ النِّساء عند البُكاء. (نوخ) النون والواو والخاء كلمةٌ واحدة، وهي أنَخْتُ الجَمَل. فأمَّا فِعل المطاوَعة منه فقالوا: أنَخْتُه فبَرَك، وقال آخرون: استناخ. وجاء في الحديث: "وإن أُنِيخَ على صخرةٍ استناخ". وقال الأصمعيّ أنختُه فتَنَوَّخ. (نور) النون والواو والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على إضاءةٍ واضطراب وقِلّة ثبات. منه النور والنار، سمِّيا بذلك من طريقة الإضاءة، ولأنَّ ذلك يكون مضطرِباً سريعَ الحركة. وتنوَّرْتُ النّار: تبصَّرتُها. قال امرؤ القيس: تنوَّرتُها من أذرعات وأهلُها *** بيثربَ أدنى دارِها نظرٌ عالِي([5])ومنه النَّور: نَور الشَّجر ونُوّارُهُ. وأنارت الشَّجرةُ: أخرجَتْ النَّوْر. والمَنَارة: مَفعلة من الاستنارة، والأصل مَنْوَرة. ومنه مَنَار الأرض: حُدودها وأعلامها، سمِّيت لبَيَانِها وظُهورها. والذي قُلناه في قِلّة الثبات امرأةٌ نَوَارٌ، أي عفيفة تنُورُ، أي تَنفِر من القَبيح، والجمع نُورٌ. ونارت: نَفَرت نَوْراً([6i]). قال: * أنَوْراً سَرْعَ ماذا يا فَروقُ([7]) * ونُرْت فلاناً: نَفَّرته. والنَِّوار: النِّفار. ومما شذَّ عن هذا الأصل النّؤُور: دُخَانُ الفَتيلة يتّخذُهُ كُحلاً وَوشْماً. ونَوَّرْت اللِّثة([8]): غَرَزْتها بإبرةٍ ثم جعلت في الغَرز الإثمد. (نوس) النون والواو والسين أصلٌ يدلُّ على اضطرابٍ وتذبذُب. وناسَ الشَّيءُ: تذَبْذَب، ينُوس. وسمِّي أبو نُوَاسٍ لذُؤَابتينِ له كانَتَا تنوسانِ. ويقولون: نُسْت الإبلَ: سُقْتُها. (نوش) النون والواو والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على تناوُل الشيء. ونُشْتُه نَوْشَاً. وتناوَشْتُ: تَنَاوَلْت. قال الله تعالى: ﴿وَأَنَّى لَهُمُ التَّنَاوُشُ مِنْ مَكَانٍ بعِيد﴾ [سبأ 52]. ورَّبما عَدَّوْه بغير ألفٍ فقالوا: نُشْتُه خيراً، إذا أنَلتَه خيراً. وقول القائل([9]): * باتت تَنُوشُ العَنَق انتياشا([10]) * (نوص) النون والواو والصاد أصلٌ صحيح يدلُّ على تردُّدٍ ومجيءٍ وذهاب*. وناص عن قرنه يَنُوص نَوْصاً. والمَنَاص المصدر، والمَلْجأ أيضاً. قال سبحانه: ﴿وَلاَتَ حِينَ مَنَاصٍ﴾ [ص 3]. ويقولون: النَّوْص: الحِمار الوحشيّ لا يزالُ نائصاً: رافعاً رأسَه، يتردَّد كالجامح. وناوَصَ الجَرَّة: مارَسَها. ومرَّ تفسيرُه في باب الجيم([11]). (نوض) النون والواو والضاد فيه كلماتٌ متباينة. الأولى النّوض: وُصْلةٌ ما بين العَجُز والمَتْن. والثانية قولهم: ناض في البِلاد: ذهب. والثالثة الأنواض: الأودية، واحدها نَوْض. (نوط) النون والواو والطاء أصلٌ صحيح يدلُّ على تعليق شيءٍ بشيء. ونُطْتُه به: علَّقته به. والنَّوْط: ما يَتعلَّق به أيضاً، والجمع أنواط. وفي المثل: "عاطٍ بغير أنواط" أي إنَّه يعطو يتناول الشَّيء وليس له ما يتعلق به. والنِّيَاط: عِرقٌ علّق به القلب، والجمع أنْوطة([12])، وهو النائط أيضاً. قال: * قَطْعَ الطَّبيب نائطَ المصفورِ([13]) * ونِياطُ المَفازةِ: بُعدها، سمِّي به لأنَّه كأنّه من بُعدِهِ نِيط أبداً بغيره. والأرنَب مقطِّعة النِّياط، لأنَّها تقطع البعيد. والتُّنَوِّط([14]): طائر؛ وهو قياسُه لأنَّه يَنُوط كالخيوط من الشَّجرة يجعلها وكراً. ونِيطَ فُلانٌ: أصابته نوْطة، وهي وَرَمٌ في الصَّدر. وهو عِندنا من نِياط القَلْب، كأنَّ الوجعَ أصابَ نِياطَه. ويقولون: نَوْطةٌ من طَلْح، كما يقال عِيصٌ من سِدْر. وسمِّيت لتعلُّق بعضِها ببعض. وبئر نَيِّطٌ، إذا كانت قَدْرَ قامة. (نوع) النون والواو والعين كلمتانِ، إحداهما تدلُّ على طائفةٍ من الشيء مماثلةٍ له، والثانية ضربٌ من الحَركَة. الأوَّل النَّوع من الشيء: الضَّرْب منه. وليس هذا من نَوْعِ ذاك. والثاني: قولهم: ناعَ الغُصن يَنوعُ، إذا تمايَلَ، فهو نائع. وقال بعضهم: لذلك يقال جائع نائع، أي مضطرب من شِدَّة جُوعه مُتمايِل. ويَدْعُون على الإنسان فيقولون: جُوعاً له ونُوعاً له. (نوف) النون والواو والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على علوٍّ وارتفاع. ونافَ يَنُوف: طالَ وارتفع. والنَّوْف: السَّنام([15])، وجمعه أنواف. وممكنٌ أن يكون قولهم: مائةٌ ونَيِّف([16]) من هذا، وقد ذكرناه في نيف للفْظِه. (نوق) النون والواو والقاف أصلٌ يدل على سمّوٍّ وارتفاع. وأرْفَعُ موضعٍ في الجبل نِيقٌ، والأصل الواو، وحوّلت ياءً للكسرة التي قبلها. وممكنٌ أن يكون النَّاقةُ من هذا القياس، لارتفاع خَلْقِها. وناقةٌ ونُوق([17]). و"استَنْوَق الجملُ" تشبيهٌ بها، ويضرب مثلاً لمن ذَلَّ بعد عِزّ. والنّاقة: كواكبُ على هيئة النّاقة([18]). وقولهم: تنوَّقَ في الأمر، إذا بالَغَ فيه، فعندنا أنَّه منه، وهم يشبِّهون الشيءَ بما يستحسنونه، وكأنَّ تنوَّق مقيسٌ على اسم الناقة، وهي عندهم من أحْسَنِ أموالهم. ومن قال تَنَوَّق خطأٌ فقد غَلِط([19])، وقياسه ما ذكرناه. والنِّيقة لا تكون إلاَّ من تَنَوّق. يقولون مثلاً: "خَرْقاءُ ذات نِيقَة"، يُضرَب للجاهل بالشَّيء يدَّعي المعرفة به. (نوك) النون والواو والكاف كلمةٌ واحدة، هي النَّوَاكة والنُّوك([20]) وهي الحُمْق. ورجلٌ أنْوَك ومُسْتنوِكٌ، وهم نَوْكَى([21]). (نول) النون والواو واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على إعطاءٍ. ونَوَّلته: أعطيته. والنَّوال: العَطاء. ونُلْتُه نَولاً مثل أنلته. وقولك: ما نَوْلُكَ أن تفعل كذا؛ فمنه أيضاً، أي ليس ينبغي أن يكون ما تُعطِيناهُ مِنْ نوالِك هذا. وقولُ لبيد: وقفتُ بهنَّ حتَّى قال صحبي *** جَزِعتَ وليس ذلك بالنَّوالِ([22])قالوا: النّوال: الصَّواب، وتلخيصه: ليس ذلك بالعطاء الذي [إن] أعطيتَناه كنتَ فيه مصيباً. وكذا قوله: فدَعِي الملامةَ ويْبَ غيرِكِ إنَّه *** ليس النّوال بلوم كلِّ كريم([23]) والقياس في كلِّه واحد. ومما شذَّ عن الباب المِنْوال: الخَشَبة* يلُفُّ عليها النَّاسِج الثَّوب. (نوم) النون والواو والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على جُمودٍ وسكونِ حركة. منه النَّوم. نامَ ينام نَوْماً ومَناما. وهو نَؤُومٌ ونُوَمَة([24]): كثير النَّوم. ورجل نومةٌ([25]):خاملٌ لا يُؤبَه له. ومنه استَنامَ لي فلانٌ، إذا اطمأنَّ إليه وسَكَنَ. والمَنَامة: القطيفة، لأنَّه ينامُ فيها. ويستعيرون منه: نامت السُّوق: كَسَدت. ونامَ الثَّوبُ: أخْلَقَ. (نون) النون والواو والنون كلمةٌ واحدة. والنُّون: الحُوت. و [ذو([26])] النُّون: سيفٌ لبعض العرب([27])، كأنَّه شُبِّه بالنون. (نوه) النون والواو والهاء كلمةٌ تدلُّ على سُموٍّ وارتفاع. وناه النَّبات([28]): ارتفع. وناهَت النّاقةُ: رفعَتْ رأسَها وصاحت. ومنه نُهْتُ بالشَّيء ونوَّهتُ: رفعت ذِكْرَه. ويقولون: ناهَتْ نَفْسُه: قوِيَتْ. --------------ـــ ([1]) أنشده في اللسان (نوى) ومعجم البلدان (ثمد الروم). ([2]) لجعفر بن علبة الحارثي في الحماسة (1: 10). ([3]) في الأصل: "اعتبار مكان". ([4]) في ديوان الهذليين (1: 92) برواية: "نقيب". وفي اللسان (نوب) برواية: "نقيب". وكلام ابن فارس هنا مبتور، والذي في المجمل: "ويقال إن النوب القرب". وأنشد بعده البيت. ([5]) ديوان امرئ القيس 56 واللسان (نور). وأذرعات يروى بالكسر مع التنوين وعدمه وبالفتح مع منع الصرف. ([6]) ويقال في المصدر "النوار" أيضاً بالفتح، والاسم بالكسر، نوار. ([7]) صدر بيت لزغبة الباهلي، أو لمالك بن زغبة الباهلي، أو لأبي شقيق الباهلي، في اللسان (نور، حذق) وإصلاح المنطق 41، 142. وعجزه: * وحبل الوصل منتكث حذيق * ([8]) في الأصل: "إليه". ([9]) كذا. وفي المجمل قبل إنشاد البيت التالي: "وناشت الإبل تنوش، إذا أسرعت النهض. قال". ([10]) أنشده في اللسان (نوش). ([11]) في الجزء الأول ص 413. ([12]) ونوط، أيضاً بالضم. ([13]) للعجاج في ديوانه 30 واللسان (نوط، صفر). ([14]) ويقال تنوط بفتح التاء والنون وتشديد الواو المضمومة. ([15]) قيده في اللسان بأنه السنام العالي. ([16]) ويقال نيف أيضاً بالتخفيف، وقيل التخفيف لحن أو لغة رديئة. ([17]) ويقال في جمعه أيضاً ناق ونياق وأنواق وأينق وأنوق وأنؤق وأونق. وجمع الجمع أيانق وأنياقات. ([18]) ذكرت في القاموس. وانظر الأزمنة والأمكنة للمرزوقي (2: 376). ([19]) في اللسان: "وتنوق في الأمر، أي تأنق فيه. وبعضهم لا يقول تنوق". وشاهده قول ذي الرمة: كأن عليها سحق لفق تنوقت *** به حضرميات الأكف الحوائك ([20]) بضم النون وفتحها أيضاً، كما في القاموس. ([21]) ونوك أيضاً. ([22]) ديوان لبيد ص110 طبع 1880 واللسان (نول). ([23]) كذا على الصواب في الأصل وديوان لبيد 84. وفي المجمل: "بنول كل كريم". ([24]) ويقال نوم أيضاً كصرد. ([25]) بالضم، وبضم ففتح. ([26]) التكملة من المجمل واللسان والقاموس. ([27]) كان لمالك بن زهير فقتله حمل بن بدر فأخذه منه، ثم قتل الحارث بن زهير حمل بن بدر واستولى منه على ذي النون اللسان (نون). وفي القاموس أن "ذو النونين" سيف معقل ابن خويلد. ([28]) في الأصل: "النياه"، تحريف صوابه في المجمل واللسان.

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR567 harf
- النوم: فسر على أوجه كلها صحيح بنظرات مختلفة، قيل: هو استرخاء أعصاب الدماغ برطوبات البخار الصاعد إليه، وقيل: هو أن يتوفى الله النفس من غير موت. قال تعالى: ﴿الله يتوفى الأنفس﴾ الآية [الزمر/42]. وقيل: النوم موت خفيف، والموت نوم ثقيل، ورجل نؤوم ونومة: كثير النوم، والمنام النوم. قال تعالى: ﴿ومن آياته منامكم بالليل﴾ [الروم/23]، ﴿وجعلنا نومكم سباتا﴾ [النبأ/9]، ﴿لا تأخذه سنة ولا نوم﴾ [البقرة/255]
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.191 harf
ن و م قوم نيامٌ ونوذام‏.‏ وعيون نوّم‏.‏ ونام نومةً طيّبةً‏.‏ وهو ينام نومة الضّحى‏.‏ قال‏:‏ ألا إنّ نومات الضّحى تورث الفتى خبالاً ونومات العصير جنون ورأى في المنام كذا وفلان يرون له المنامات الحسنة‏.‏ وتناوم وأنامه ونوّمه ونوّمت الإبل‏.‏ قال ابن مقبل‏:‏ ثم نوّمن ونمنا ساعةً خشع الطّرف سجوداً في الخطم ورجل نؤوم ونومةٌ ونوّام‏:‏ كثير النّوم ويا نومان وتنوّمت المرأة‏:‏ أتيت وهي نائمة‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR12.878 harf
النّوْم: معروف. ابن سيده: النَّوْمُ النُّعاسُ. نامَ يَنامُ نَوْماً ونِياماً؛ عن سيبويه، والاسمُ النِّيمةُ، وهو نائمٌ إذا رَقَدَ. وفي الحديث: أَنه قال فيما يَحْكي عن ربِّه أَنْزَلْتُ عليكَ كتاباً لا يَغْسِلُه الماءُ تَقْرَؤُه نائماً ويَقْظانَ أي تَقرؤه حِفْظاً في كل حال عن قلبك أي في حالتي النوم واليقظة؛ أراد أنه لا يُمْحى أَبداً بل هو محفوظ في صدور الذين أُوتوا العِلْمَ، لا يأَْتِيه الباطلُ من
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR545 harf
* ن و م * * النَّوْمُ * معروف وقد * نَامَ * يَنَام فهو * نَائِمٌ * وجمعه * نِيَامٌ * وجمع النائِم * نُوَّمٌ * على الأصل و * نُيَّم * على اللفظ ويُقال يا * نَوْمَانُ * للكثير النوم ولا تقل رجل نَوْمان لأنه يختص بالتداء و * أَنَامَهُ * و * نَوَّمَهُ * بمعنى و * تَنَاوَمَ * أرى انه نائم وليس به و * نُمْتُ * الرجل بالضم إذا غلبته بالنوم لأنك تقول * نَاوَمَهُ فَنَامَهُ * ينُومه و * نَامَتِ * السوق
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR12.380 harf
| ( *!النَّوْمُ ) مَعْرُوفٌ ، كَمَا فِي الصِّحَاحِ ، وفي المُحْكَمِ ( النُّعَاسُ ) وفَسَّرَهُ في نَعَسَ بِالوَسَنِ ، ومِثْلُهُ هَنَاكَ فِي الصِّحاح ، وقال الأَزْهَرِيُّ : حَقِيقَةُ النُّعَاسِ : السِّنَةُ ، مِنْ غَيْرِ *!نَوْمٍ ، ( أَوِ الرُّقَادُ ) ، وقَدْ فَسَّرَهُ في الدَّالِ ، *!بِالنَّوْمِ عَلَى عَادَتِه ، في تَفْسيرِ أَحَدِ اللَّفْظَيْنِ بِالآخَرِ . | قَالَ شَيْخُنَا : ولَهُمْ في النَّوْمِ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.792 harf
نَامَ نَامَ ( w ) A ( n. ac. نَوْم 1 , نِيَام [ 23I ] ), a. Slept, slumbered; fell asleep; subsided ( wind & c. ); was slack ( market ); went out ( fire ). b. [ Ila ], Acquiesced in; confided in. c. U ( n. ac. نَوْم 1 ), Slept longer than. نَوَّمَ نَوَّمَ II , a. Bade, sent to sleep; rendered sleepy; lulled. نَاْوَمَ نَاْوَمَ III , a. Vied with in sleeping. أَنْوَمَ أَنْوَمَ IV , a.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok28.493 harf
نوم نَامَ - يَنَامُ - نَوْم - مَنَام - نَائِم - نَائِمُوْن نَامَ - يَنَامُ + الكائن: يذهب منه الشعور والوعي والحركة، فيسكن ويسبت، ويظل جسمه حياً، وذلك لأمد معدود (فترة محدودة) نَوْم: اسم فعل " نَامَ - يَنَامُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " نَامَ - يَنَامُ ": السكون وذهاب الوعي لفترة محدودة مَنَام - منامكم: اسم فعل مصدر ميمي من " نَامَ - يَنَامُ
Tamamını oku

Sîgalar(8)

Mücavir kökler68 mücavir (90 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. سبت

    2 ortak ayet · Post demektir

  2. أود

    1 ortak ayet · Hevde deve hörgücü demektir

  3. وسن

    1 ortak ayet · Uyuklamak

  4. كرس

    1 ortak ayet · Onun kürsüsü

  5. فشل

    1 ortak ayet · Yıldınız

  6. ليل

    2 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…

  7. نهر

    2 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…

  8. ذبح

    1 ortak ayet · Zebih kesilmiş hayvan demektir

  9. ذو

    2 ortak ayet · Sahip

  10. فكر

    1 ortak ayet · Feker “Vekr” kuş yuvasının giriş kapısıdır

  11. لبس

    1 ortak ayet · “Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç…

  12. نزع

    1 ortak ayet · Gerilmiş yay demektir

Geçtiği ayetler(9)

  1. أَفَأَمِنَ أَهْلُ الْقُرَى أَنْ يَأْتِيَهُمْ بَأْسُنَا بَيَاتًا وَهُمْ نَائِمُونَ

    UyuyanlarKasabaların halkı; kendileri geceleyin uyurlarken, azabımızın onlara gelip çatmasından emin mi oldular?

  2. فَطَافَ عَلَيْهَا طَائِفٌ مِنْ رَبِّكَ وَهُمْ نَائِمُونَ

    UyuyanlarAma onlar, daha uykuda iken; Rabbının katından gönderilen bir salgın onu sardı da,

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökنوم
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (orta harfi illetli)
Bağlamsal Yakın Köklerرقود, سبات, وسن, هجع
Zıt Kökيقظ
Çekirdek Özet 1İradî hareketin kesilmesi, duyuların dış dünyaya kapanması ve uzuvların durgunluğa çekilmesi
Çekirdek Özet 2Canlılığın acziyetini ve ilahi yaratılış dengesini gösteren biyolojik ve nefsi dinlenme ile bilinç inkıtası
Çekirdek Özet 3Mutlak dirilik ve hâkimiyetin yalnızca Allah’a ait olduğu, kulun ise geçici ölüme benzer periyodik duraksamalara muhtaç bulunduğu ilkesi
Kritik Hata RiskiUykuyu yalnızca basit bir fizyolojik fonksiyon sayıp Kur’an’ın onda kurduğu nefsin kabzedilmesi, vahiy ve rüya kanalı ile acziyet şahidi olma boyutlarını göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نوKararsız salınım, bir halden diğerine geçiş ve ağırlıkla bir tarafa meyletme; bu çekirdek نوأ kökünde ağırlıkla kalkma veya çökme, نوب kökünde nöbetleşe dönüp gelme, نوس kökünde sallanma ve sarkma anlamlarıyla somutlaşırمToplanma, içe kapanma ve durgunlaşma karakteri taşıyan mim harfinin eklenmesiyle salınım hareketi dışa doğru yayılmaktan çıkıp bedensel durgunluğa, bilincin içeri çekilmesine ve duyuların sükûnete kavuşmasına yönelmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نFiliz, balık, tohum; gizil canlılık, süreklilik ve potansiyel varlıkCanlının özündeki hayat enerjisini ve dışarıdan durmuş gibi görünse de derinde süregiden canlılık potansiyelini simgeler
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, bitiştirme ve geçiş köprüsüBeden ile canın, uyanıklık ile ölüm arasındaki ara menzile tutturulmasını ve geçiş sürecini ifade eder
مSu, kütle; derinlik, toplanma, içe çekilme ve durgunlukDağınık zihinsel ve bedensel faaliyetlerin bir noktada toplanarak sükûnete ve derin bir durağanlığa girmesini anlatır
نومCanlılık potansiyelinin bir rabıta ile içsel bir sükûnet ve derinlik havuzuna çekilmesiBilincin ve dış uzuvların faaliyetini askıya alarak nefsi derin bir dinlenme ve toparlanma zeminine bağlama hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamCanlının dış dünyaya karşı duyularının kapanması, uzuvlarının gevşeyip hareketin durması; ayrıca bir eşyanın yıpranıp işlevini yitirmesi (نام الثوب) ve pazarın durgunlaşması (نامت السوق)
Cahiliye şiiri kullanımıİbn Mukbil’e ait beyitte develerin yorgunluktan diz çöküp başlarını yere bırakarak uyumaları şu şekilde tasvir edilir: ثُمَّ نُوِّمْنَ وَنِمْنَا سَاعَةً / خَشَعَ الطَّرْفُ سُجُوداً فِي الخَطْمِ
Erken Arapça kullanımİtaat ve teslimiyet bağlamında birine güvenip onun yanında sükûnet bulma hali için استنام فلان إلى فلان tabiri kullanılmıştır; ayrıca erken hadis rivayetlerinde fitnelerden uzak duran, dikkat çekmeyen müminler için رجل نومة ifadesi yer alır

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde نوم kökü, özellikle Güney ve Batı Sami kollarında somut uyuma, sükûnete erme ve hareketsiz kalma anlam alanıyla temsil edilir. İbranicede kökün soydaşı olarak doğrudan נום (num / nūm: uyuklamak, kestirmek) fiili kullanılır; bu kök İbrani şiirinde ve bilgelik metinlerinde gözlerin kapanması, gaflet veya bedensel dinlenme bağlamında Arapçadakiyle birebir ses ve anlam paralelliği sergiler. Süryanicede de benzer biçimde nwm kökü uyku ve dalma hallerini ifade etmek üzere korunmuştur. Kökün Afro-Asyatik katmandaki daha geniş dairesinde, hareketin sönümlenmesi ve içe bükülme nosyonu baskındır. Arapçada kök yalnızca basit fizyolojik uyumayı değil, ticaretin kesada uğraması, kumaşın dokusunun yıpranarak yatışması ve rüzgârın dinmesi gibi hareketsizlik ve canlılık eksikliğini tasvir eden geniş bir mecaz sistemini de içerecek biçimde zenginleşmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönنوم kökünden türeyen fiil ve isimlerHareketsizlik, uzuvların gevşemesi ve duyuların perdelenmesi temel anlamından pazarda durgunluk ve eşyada yıpranma mecazlarına uzanırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice נום (num), Süryanice nwmOrtak Proto-Sami miras olarak uyumak, dalmak ve uyuşmak anlamlarında ses ve anlam denkliği gösterirKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik dillerde dinlenme ve kapanma çekirdekleriBazı Doğu Çadik ve Berberi lehçelerinde yavaşlama ve uzanma tabirleriyle uzak anlamsal yakınlıklar öne sürülmüştürMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نومAnlamlıUyumak, sükûnet bulmakBilincin askıya alınması ve bedensel dinlenmeHedef kök; Kur'an'da geçer
نموAnlamlıBüyümek, artmak, yükselmekCanlı bir organizmanın veya malın hacim ve nitelikçe gelişmesiHedef kökün içe çekilme anlamına zıt yönde dışa doğru boy atma hareketi; Kur'an'da geçmez
ونمAnlamlıGübre, pislik, sinek lekesiSinek veya böceklerin ardında bıraktığı küçük artık ve izlerHedef kökle belirgin anlamsal bağı bulunmaz; Kur'an'da geçmez
ومنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKök olarak oluşmayan
منوAnlamlıBelirlemek, takdir etmek, sınamakBir şeyin sınırını ve miktarını tayin etme; meni ve ölüm payıKur'an'da türevleri geçer; uyku köküyle dolaylı takdir bağı kurulabilir
مونAnlamlıAzık sağlamak, geçindirmekAilenin veya bir grubun yiyecek ve bakım ihtiyacını üstlenmeKur'an'da geçmez; beslenme ve toparlanma bağı

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نومMerkezUyku ve bilinç inkıtasıDuyu organlarının dışa kapanması ve bedensel iradenin askıya alınmasıGenel ve kuşatıcı uyku hali
رقودKomşuUzun süreli yatış ve derin uykuZaman algısının tamamen kaybolduğu, uyanmanın geciktiği ve dışarıdan bakanın fark edemediği uzamış yatma haliKehf Ashabı ve kabirdeki durum için kullanılır
سباتKomşuKesilme ve faaliyetin tamamen durmasıCanlının hayati fonksiyonlarını koruyarak güç toplaması için çalışmanın zorunlu olarak kesilmesiBiyolojik yenilenme odaklı hareketsizlik hali
وسنKomşuAğırlık çökmesi ve uyuklamaUykunun hemen öncesindeki rehavet, göz kapaklarının ağırlaşması ve hafif dalgınlıkHenüz bilincin tam kapanmadığı ilk evre
هجعKomşuGecenin bir kısmında hafif uyumaÖzellikle gece ibadeti bağlamında kısa süreli kestirme ve dinlenmeGecenin belirli vaktine has hafif uyku
يقظZıtUyanıklık, dikkat ve tetikte olmaBilincin açık, duyuların aktif ve canlının dış dünyaya tamamen yönelmiş olma haliUykunun doğrudan zıddı olan uyanıklık ve bilinç açıklığı

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنومUyumak, sükûnete ermekCanlının bilinçli hareketinin durması, duyuların kapanması ve nefsin kabzedilme haliKesin
LatinceSomnus, soporUyku, derin dinlenmeSomnus genel biyolojik uyku halini, sopor ise daha derin ve hareketsiz uyuşukluğu karşılarGüçlü
İngilizceSleep, slumberUyku, hafif uyuma haliSleep genel durumu karşılarken slumber dinlenme ve sükûnet boyutunu öne çıkarır; Kur'an'daki nefsin kabzı boyutunu içermezGüçlü
AlmancaSchlaf, SchlummerUyku, kestirmeSchlaf biyolojik ve zihinsel sükûneti tam karşılar; metafizik boyut dışarıda kalırGüçlü
FransızcaSommeilUyku haliZihinsel ve bedensel periyodik dinlenme evresini ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
نَوْمٌCanlıya has acziyet ve zaaf haliYüce Allah’ın mutlak diri ve her an yönetici vasfından uykunun ve uyuklamanın nefyedilmesi bağlamı (Bakara 2:255)
نَوْمَكُمْ / مَنَامُكُمْDinlenme, rahmet ve ilahi yaratılış deliliGece ve gündüz uykusunun insanın güç toplaması için bir sükûnet vesilesi kılındığı ayetler (Furkan 25:47, Rûm 30:23, Nebe 78:9)
مَنَامِكَ / الْمَنَامِRüya, vahiy ve manevi idrak kanalıPeygamberlerin uykuda gördükleri vahiy ve gaybî işaretlerin gerçekleştiği durumlar (Enfâl 8:43, Sâffât 37:102)
مَنَامِهَاGeçici vefat ve nefislerin geri alınmasıAllah’ın ölmeyen canları uykularında kabzedip eceli gelenleri tutması, diğerlerini salması bağlamı (Zümer 39:42)
نَائِمُونَGaflet, hazırlıksız yakalanma ve azabın iniş vaktiİnkarcıların dünyalıklarıyla meşgulken veya gece uykudayken ansızın gelen helak ve felaket tasviri (A'râf 7:97, Kalem 68:19)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamSıfâtullah ve tenzih bahsiAllah Teâlâ’nın uyku ve uyuklamadan münezzeh oluşu, O'nun kayyûmiyet ve hayat sıfatlarının mutlaklığıUyku bir eksiklik ve acziyet alameti olarak kabul edilip yaratıcıdan mutlak surette nefyedilmiştir
FıkıhHükmi temizlik ve ehliyetUykunun abdesti bozma sebebi olup olmadığı ve uyuyan kişinin cezai/hukuki sorumluluğu (hadis: رفع القلم عن ثلاثة)Bilincin ve bedensel kontrolün kayboluş derecesine göre mükellefiyetin askıya alınması
Tefsirİnsan yaratılışının gayesi ve ölüm gerçeğiZümer 42 ve En'âm 60 ayetleri ışığında uykunun küçük ölüm (الوفاة الصغرى) olarak tanımlanması ve nefsin bedenden ayrılışıUykunun haşir ve dirilişin her gün tekrarlanan somut delili olarak yorumlanması
HadisGece ibadeti, rüya ve sünnet-i seniyyePeygamber’in gözlerinin uyuyup kalbinin uyumaması, uykudan önceki dualar ve fitne anında tarafsız kalıp kenara çekilen kimsenin haliUykunun bir ibadet disiplini ve manevi müşahede zemini olarak tanzimi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKul ile Yaratıcı arasındaki ontolojik farkAcziyet ve tevhid şahidiKula sınırlarını ve fani oluşunu her gün hatırlatarak kibri kırmaCanlının her gün uykuda teslim bayrağı çekmesi mutlak hâkimin yalnız Allah olduğunu gösterirKesin
İlmiBiyolojik ve nörolojik ritimHomeostaz ve yenilenmeZihinsel atıkların temizlenmesi, hafızanın konsolidasyonu ve bedenin tamiriBiyolojik sistemin çökmemesi için zorunlu kılınan periyodik bakım evresiGüçlü
SiyasiToplumsal denetim ve asayiş döngüsüKolektif sükûnet ve güvenlikKamusal alanın gece sessizliğine bürünmesi ve savunmasızlık haliUyku hali toplumun en korumasız anıdır; adaletin ve asayişin bu saatlerdeki emniyeti devletin sıhhatine delildirMuhtemel
İktisadiEmek-dinlenme dengesi ve pazar döngüsüÜretim kapasitesinin yenilenmesiEmeğin tükenmesini engelleme ve piyasanın doğal çalışma aralığını belirlemeİktisadi faaliyetin sürekli olamayacağını, dinlenmeyen iş gücünün verim kaybedeceğini gösteren fıtri sınırGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPeriyodik sönümleme ve enerji tasarrufu moduKarmaşık dinamik sistemlerde aşırı ısınmayı ve bilgi entropisini engellemek için yürütülen döngüsel rölanti ve hafıza sıfırlama işlemiGüçlü
Beşeri bilimlerToplumsal ve bireysel hafıza duraklamasıSürekli gerilim altındaki birey veya grupların travmaları yatıştırmak ve kolektif bilinci onarmak üzere içine girdiği sessizlik ve geri çekilme evresiMuhtemel

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiUykuyu yalnızca seküler bir beden mekaniği, zaman kaybı veya biyolojik bir mecburiyetten ibaret görmek
Kur'an içi daha geniş anlamUykunun ölüm ve diriliş döngüsünün gündelik provası, nefsin her gece kabzedilip geri salındığı metafizik bir kavşak ve peygamberî vizyonların tecelli mahalli olması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnsanın kendi aczini unutup mutlak özerklik vehmine kapılması; haşir inancını somut dünyadan kopuk soyut bir iddia sanması ve ayetlerdeki sükûnet (سبات) nimetini küçümsemesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın ontolojik tabakalaşmasını açıklar; Yaratıcı’nın mutlak uyanık ve diri oluşu ile yaratılmışın kaçınılmaz zaafı ve dinlenme ihtiyacı arasındaki kesin sınırı çizer.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Âyetü'l-Kürsî başta olmak üzere tevhid ve sıfât ayetlerinde, insanın yaratılış hikmetini anlatan kevnî delil ayetlerinde ve rüya yoluyla vahyin bildirildiği kıssalarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanın kendi bilincinin mutlak sahibi olduğu yanılgısını, ölümün bir yok oluş olduğu zannını ve gece ile uykunun anlamsız birer boşluktan ibaret sayılmasını düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamCanlının dış dünyaya dönük duyusal ve motorik faaliyetlerinin askıya alınması, uzuvların gevşeyerek bedenin sükûnete ve hareketsizliğe çekilmesi.
  • Soyut anlamCanlının iradi tasarrufundan sıyrılarak acziyetine dönmesi, bilincin perdelenmesi ve nefsin biyolojik ile metafizik ara menzilde tutulması.
  • Sistematik karşılıkHayatın sürdürülebilirliği için zorunlu olan döngüsel enerji yenilenmesi, küçük vefat provasıyla mutlak Hayy ve Kayyûm olana yöneliş.
  • LaTeX modeliC(t)=Ψ(t)⋅[1−Θ(t)]+Ω(t)⋅Θ(t)
  • LaTeX açıklamasıFormülde C(t) canlının zamana bağlı toplam varoluş halini temsil eder. Ψ(t) uyanıklık durumundaki iradi ve motorik faaliyet fonksiyonu, Ω(t) ise uykuda devreye giren içsel yenilenme ve nefsin kabzedilme potansiyelidir. Θ(t) uyku durumunda 1, uyanıklık durumunda 0 değerini alan geçiş operatörüdür; canlının dışsal faaliyeti sıfırlanırken varlığın derinliksel korunumunun devreye girdiğini modeller.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن