نوم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-و-م8 sîga, 68 mücavir kök, 9 ayet, 9 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.لبسفشلالْمَنَامِنَوْمٌنومسبتمَنَامُكُمْأودنَوْمَكُمْمَنَامِهَاكرسنهرنَائِمُونَنزع

KökSîga 8Ayet 9Sure 9Mücavir 68

▶ Ağı aç (3B)

نوم

ن - و - م

KÖK
  • 9 geçiş
  • 9 ayet
  • 8 sîga
  • 12 sözlük

“Efal” babından “enam” uyuyanlar demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Efal” babından “enam” uyuyanlar demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.972 harf
باب النون والميم و و ا ي ء معهما ن م ا، ن و م، ن ي م، ي م ن، ي ن م، م ي ن، أ ن م، ن أ م، أ م ن، م أ ن، م ن ا، م ن أ مستعملات نما: نما الشَّيْء يَنْمُو نُموّا، ونَمَى يَنْمي نَماءً أيضا. وأنماه الله: رَفَعَهُ، وزاد فيه إنماء، ونماه أيضاً، قال النّابغة: إلى صَعبِ المَقادةِ مُنْذريٍّ نَماه في فُرُوعِ المَجْدِ نامي ونما الخِضابُ يَنْمو نُمُوّاً إذا زاد حمرةً وسواداً. ونميتُ فلاناً في الحَسَب،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.072 harf
النَوْمُ معروف. وقد نامَ يَنامُ فهو نائِمٌ. والجمع نِيامٌ، وجمع النائِمِ نُوَّمٌ على الأصل، ونُيَّمٌ على اللفظ. ويقال: يا نَوْمانُ، للكثير النوم، ولا تقل رجل نَوْمانُ، لأنه يختص بالنداء. وأنَمْتُهُ ونَوَّمْتُهُ بمعنًى. وأخذه نُوامٌ بالضم، إذا جعل النومُ يعتريه وتَناوَمَ: أرى من نفسه أنَّه نائِمٌ وليس به، ونُمْتُ الرجلَ بالضم، إذا غلبتَه بالنَوم لأنَّك تقول ناوَمَهُ فَنامَهُ يَنومُهُ. ونامَتِ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok35.475 harf
ن م ( و ا ي ء ) نمى ، نوم ، نيم ، منى ، مأن ، يمن ، ينم ، ونم ، أمن ، نأم ، منأ ، أنم ، منا ، مين ، إنما . أنم : الليث : الأَنام : ما على ظَهر الأرض من جَميع الخَلْق . قال : ويجوز في الشّعْر : الأَنِيم . وقال المُفّسرون في قول الله تعالى : ( للهالْمِيزَانَ وَالاَرْضَ وَضَعَهَا لِلاَنَامِ ) ( الرحمن : 10 ) هم : الجِنّ والإنس . والدّليل على ما قالوا أن الله تَعالى قال بعقب ذِكره ( الأنام ) إلى قوله
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.140 harf
(باب النون والواو وما يثلثهما) (نوي) النون والواو والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على معنيين: أحدهما مَقْصَدٌ لشيء، والآخر عَجَمُ شيء. فالأوَّل النَّوَى. قال أهلُ اللغة: النَّوَى: التَّحَوُّل من دار إلى دار. هذا هو الأصل، ثم حمل عليه البابُ كلُّه فقالوا: [نوَى] الأمرَ يَنوِيه، إذا قَصَدَ له. وممَّا يصحِّح هذهِ التآويلَ قولُهم: نَوَاه الله، كأنَّه قَصَدَه بالحِفْظِ والحِياطة. قال: يا عَمرُو
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR567 harf
- النوم: فسر على أوجه كلها صحيح بنظرات مختلفة، قيل: هو استرخاء أعصاب الدماغ برطوبات البخار الصاعد إليه، وقيل: هو أن يتوفى الله النفس من غير موت. قال تعالى: ﴿الله يتوفى الأنفس﴾ الآية [الزمر/42]. وقيل: النوم موت خفيف، والموت نوم ثقيل، ورجل نؤوم ونومة: كثير النوم، والمنام النوم. قال تعالى: ﴿ومن آياته منامكم بالليل﴾ [الروم/23]، ﴿وجعلنا نومكم سباتا﴾ [النبأ/9]، ﴿لا تأخذه سنة ولا نوم﴾ [البقرة/255]
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.191 harf
ن و م قوم نيامٌ ونوذام‏.‏ وعيون نوّم‏.‏ ونام نومةً طيّبةً‏.‏ وهو ينام نومة الضّحى‏.‏ قال‏:‏ ألا إنّ نومات الضّحى تورث الفتى خبالاً ونومات العصير جنون ورأى في المنام كذا وفلان يرون له المنامات الحسنة‏.‏ وتناوم وأنامه ونوّمه ونوّمت الإبل‏.‏ قال ابن مقبل‏:‏ ثم نوّمن ونمنا ساعةً خشع الطّرف سجوداً في الخطم ورجل نؤوم ونومةٌ ونوّام‏:‏ كثير النّوم ويا نومان وتنوّمت المرأة‏:‏ أتيت وهي نائمة‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR12.878 harf
النّوْم: معروف. ابن سيده: النَّوْمُ النُّعاسُ. نامَ يَنامُ نَوْماً ونِياماً؛ عن سيبويه، والاسمُ النِّيمةُ، وهو نائمٌ إذا رَقَدَ. وفي الحديث: أَنه قال فيما يَحْكي عن ربِّه أَنْزَلْتُ عليكَ كتاباً لا يَغْسِلُه الماءُ تَقْرَؤُه نائماً ويَقْظانَ أي تَقرؤه حِفْظاً في كل حال عن قلبك أي في حالتي النوم واليقظة؛ أراد أنه لا يُمْحى أَبداً بل هو محفوظ في صدور الذين أُوتوا العِلْمَ، لا يأَْتِيه الباطلُ من
Maddenin bağlantısı

النّوْم: معروف. ابن سيده: النَّوْمُ النُّعاسُ. نامَ يَنامُ نَوْماً ونِياماً؛ عن سيبويه، والاسمُ النِّيمةُ، وهو نائمٌ إذا رَقَدَ. وفي الحديث: أَنه قال فيما يَحْكي عن ربِّه أَنْزَلْتُ عليكَ كتاباً لا يَغْسِلُه الماءُ تَقْرَؤُه نائماً ويَقْظانَ أي تَقرؤه حِفْظاً في كل حال عن قلبك أي في حالتي النوم واليقظة؛ أراد أنه لا يُمْحى أَبداً بل هو محفوظ في صدور الذين أُوتوا العِلْمَ، لا يأَْتِيه الباطلُ من بين يديه، ولا من خَلْفِه، وكانت الكتُبُ المنزلة لا تُجْمَع حِفْظاً، وإنما يُعْتَمَد في حِفْظِها على الصُّحُف، بخِلافِ القرآن فإنَّ حُفّاظَه أَضْعافُ صُحُفِه، وقيل: أَراد تقرؤه في يُسْرٍ وسُهولة. وفي حديث عِمْرانَ بن حُصَيْن: صَلِّ قائماً، فإن لم تَسْتَطِعْ فقاعِداً، فإن لم تَسْتَطِعْ فنائماً؛ أَراد به الاضْطِجاعَ، ويدل عليه الحديث الآُخر: فإن لم تستطع فعلى جَنْبٍ، وقيل: نائماً تصحيف، وإنماً أَراد فإيماءً أَي بالإشارة كالصلاة عند التحام القتال وعلى ظهر الدابة. وفي حديثه الآخر: من صلى نائماً فله نِصْفُ أَجْرِ القاعد؛ قال ابن الأَثير: قال الخطابي لا أَعلم أَني سمعت صلاةَ النائم إلا في هذا الحديث، قال: ولا أَحفظ عن أحدٍ من أَهل العلم أَنه رَخَّصَ في صلاةِ التطوع نائماً كما رَخَّص فيها قاعداً، قال: فإن صحت هذه الرواية ولم يكن أَحد الرُّواةِ أَدْرَجَه في الحديث وقاسَه على صلاةِ القاعِد وصلاةِ المريضِ إذا لم يَقْدِرْ على القُعودِ، فتكون صلاةُ المتطوِّع القادرِ نائماً جائزةً، والله أَعلم، هكذا قال في مَعالم السُّنن، قال: وعاد قال في أَعلام السُّنَّة: كنتُ تأَوْلت الحديثَ في كتاب المَعالم على أن المراد به صلاةُ التطوع، إلا أن قوله نائماً يُفْسِد هذا التأْويل لأن المُضطجع لا يصَلي التطوُّعَ كما يصلي القاعدُ، قال: فرأَيت الآنَ أن المراد به المريضُ المُفْتَرِضُ الذي يمكنه أن يَتحامَلَ فيقعُد مع مَشَقَّة، فجعَل أَجْرَه ضِعْفَ أَجْرهِ إذا صلَّى نائماً ترغيباً له في القعود مع جواز صلاته نائماً، وكذلك جعل صلاتَه إذا تحامَل وقامَ مع مشقةٍ ضِعْفَ صلاتِه إذا صلى قاعداً مع الجواز؛ وقوله: تاللهِ ما زيدٌ بنام صاحبُه، ولا مُخالِطِ اللِّيانِ جانِبُهْ قيل: إن نامَ صاحبُه علمٌ اسم رجل، وإذا كان كذلك جَرى مَجْرى بَني شابَ قَرناها؛ فإن قلت: فإن قوله: ولا مخالط الليان جانبه ليس علماً وإنما هو صفة وهو معطوف على نامَ صاحبهُ، فيجب أَن يكون قوله نامَ صاحبُه صفةً أَيضاً؛ قيل: قد تكون في الجُمَل إذا سُمِّيَ بها معاني الأَفعال؛ ألا ترى أن قوله: شابَ قَرْناها تُصَرُّ وتُحْلَبُ هو اسم عَلم وفيه مع ذلك معنى الذمّ؟ وإذا كان ذلك جاز أن يكون قوله: ولا مُخالِطِ اللِّيانِ جانِبهُ معطوفاً على ما في قوله نام صاحبه من معنى الفعل. وما له نِيمةُ ليلةٍ؛ عن اللحياني، قال ابن سيده: أُراه يعني ما يُنام عليه ليلةً واحدة. ورجلٌ نائمٌ ونَؤُومٌ ونُوَمةٌ ونُوَمٌ؛ الأَخيرة عن سيبويه، من قومٍ نِيامً ونُوَّمٍ، على الأَصل، ونُيَّمٍ، على اللفظ، قلبوا الواو ياءً لقربها من الطرَف، ونِيَّم، عن سيبويه، كسروا لِمكان الياء، ونُوَّامٍ ونُيَّامٍ، الأَخيرة نادرة لبعدها من الطرف؛ قال: ألا طَرَقَتْنا مَيَّةُ ابنَةُ مُنْذِرٍ، فما أَرَّقَ النُّيَّامَ إلا سَلامُها قال ابن سيده: كذا سمع من أبي الغمر. ونَوْم: اسم للجمع عند سيبويه، وجمعٌ عند غيره، وقد يكون النَّوْم للواحد. وفي حديث عبد الله بن جعفر: قال للحسين ورأَى ناقته قائمةً على زِمامِها بالعَرْج وكان مريضاً: أَيها النوْمُ أَيها النوْمُ فظن أَنه نائم فإذا هو مُثْبَتٌ وَجعاً، أَراد أيها النائم فوضَع المصدرَ موضعَه، كما يقال رجل صَوْمٌ أي صائم. التهذيب: رجل نَوْمٌ وقومٌ نَوْمٌ وامرأَة نَوْمٌ ورجل نَوْمانُ كثيرُ النوْم. ورجل نُوَمَةٌ، بالتحريك: يَنامُ كثيراً. ورجل نُوَمةٌ إذا كان خامِلَ الذِّكْر. وفي الحديث حديث عليّ، كرَّم الله وجهه: أَنه ذكر آخرَ الزمان والفِتَنَ ثم قال: إنما يَنْجو من شرّ ذلك الزمان كلُّ مؤمنٍ نُوَمَةٍ أُولئك مصابيحُ العُلماء؛ قال أَبو عبيد: النُّوَمة، بوزن الهُمَزة، الخاملُ الذِّكْرِ الغامض في الناس الذي لا يَعْرِفُ الشَّرَّ ولا أَهلَه ولا يُؤْبَهُ له. وعن ابن عباس أَنه قال لعليّ: ما النُّوَمَةُ؟ فقال: الذي يَسْكُت في الفتنة فلا يَبْدوا منه شيء، وقال ابن المبارَك: هو الغافلُ عن الشرِّ، وقيل: هو العاجزُ عن الأُمور، وقيل: هو الخامِلُ الذِّكر الغامِضُ في الناس. ويقال للذي لا يُؤْبَهُ له نُومةٌ، بالتسكين. وقوله في حديث سلمة: فنَوَّموا، هو مبالغة في نامُوا. وامرأَة نائمةٌ من نِسْوة نُوَّمٍ، عند سيبويه؛ قال ابن سيده: وأَكثرُ هذا الجمع في فاعِلٍ دون فاعلةٍ. وامرأَة نَؤُومُ الضُّحى: نائمتُها، قال: وإنما حقيقتُه نائمةٌ بالضُّحى أو في الضحى. واسْتَنام وتَناوَم: طلب النَّوْم. واسْتنامَ الرجلُ: بمعنى تَناوَم شهوة للنوم؛ وأَنشد للعجاج: إذا اسْتنامَ راعَه النَّجِيُّ واسْتنامَ أَيضاً إذا سَكَن. ويقال: أَخذه نُوامٌ، وهو مثلُ السُّبات يكون من داءٍ به. ونامَ الرجلُ إذا تواضَع لله. وإنه لَحَسنُ النِّيمةِ أي النَّوْم. والمَنامُ والمَنامةُ: موضع النوم؛ الأَخيرة عن اللحياني. وفي التنزيل العزيز: إذ يُرِيكَهم الله في مَنامِك قليلاً؛ وقيل: هو هنا العَينُ لأَن النَّوْم هنالك يكون، وقال الليث: أي في عينِك؛ وقال الزجاج: روي عن الحسن أَن معناها في عينك التي تَنامُ بها، قال: وكثير من أهل النحو ذهبوا إلى هذا، ومعناه عندهم إذْ يُرِيكَهم اللهُ في موضع منامك أي في عينِك، ثم حذف الموضعَ وأَقام المَنامَ مُقامَه، قال: وهذا مذهبٌ حسن، ولكن قد جاء في التفسير أن النبي، صلى الله عليه وسلم، رآهم في النوم قليلاً وقَصَّ الرُّؤْيا على أِصحابه فقالوا صَدَقتْ رؤْياك يا رسول الله، قال: وهذا المذهبُ أَسْوَغ في العربية لأَنه قد جاء: وإِذ يُريكُموهم إِذ الْتَقَيْتم في أَعْيُنِكم قليلاً ويُقَلِّلُكم في أَعْيُنِهم؛ فدل بها أَنَّ هذه رؤْية الالتقاء وأَن تلك رؤْية النَّوْم. الجوهري: تقول نِمْت، وأََصله نَوِمْت بكسر الواو، فلما سكنت سقطت لاجتماع الساكنين ونُقِلتْ حركتُها إِلى ما قبلها، وكان حقُّ النون أَن تُضَمَّ لتَدُلَّ على الواو الساقطة كما ضَمَمْت القاف في قلت، إِلا أَنهم كسروها فَرْقاً بين المضموم والمفتوح؛ قال ابن بري: قوله وكانَ حَقُّ النون أَن تُضَمَّ لتدلَّ على الواو الساقطة وهَمٌ، لأَن المُراعى إِنما هو حركة الواو التي هي الكسرةُ دون الواو بمنزلة خِفْت، وأَصله خَوِفْت فنُقِلت حركة الواو، وهي الكسرة، إِلى الخاء، وحُذفت الواو لالتقاء الساكنين، فأَما قُلت فإِنما ضُمَّت القاف أَيضاً لحركة الواو، وهي الضمة، وكان الأَصل فيها قَوَلْت، نُقِلتْ إِلى قوُلت، ثم نقِلت الضمة إلى القاف وحُذِفَت الواو لالتقاء الساكنين، قال الجوهري: وأَما كِلْتُ فإِنما كسروها لتدل على الياء الساقطة، قال ابن بري: وهذا وَهَمٌ أَىضاً وإِنما كسروها للكسرة التي على الياء أَيضاً، لا للياء، وأَصلها كَيِلْت مُغَيَّرة عن كَيَلْتُ، وذلك عند اتصال الضمير بها أَعني التاء، على ما بُيِّن في التصريف، وقال: ولا يصح أَن يكون كالَ فَعِل لقولهم في المضارع يَكيلُ، وفَعِلَ يَفْعِلُ إِنما جاء في أَفعال معدودة، قال الجوهري: وأَما على مذهب الكسائي فالقياسُ مستمرٌّ لأَنه يقول: أَصلُ قال قَوُلَ، بضم الواو. قال ابن بري: لم يذهب الكسائي ولا غيرهُ إِلى أَنَّ أَصلَ قال قَوُل، لأَن قال مُتَعدٍّ وفَعُل لا يَتعدَّى واسم الفاعل منه قائلٌ، ولو كان فَعُل لوجب أَن يكون اسم الفاعل منه فَعيل، وإِنما ذلك إِذا اتصلت بياء المتكلم أَو المخاطب نحو قُلْت، على ما تقدم، وكذلك كِلْت؛ قال الجوهري: وأَصل كالَ كَيِلَ، بكسر الياء، والأَمر منه نَمْ، بفتح النون، بِناءً على المستقبل لأَن الواو المنقلبة أَلفاً سقطت لاجتماع الساكنين. وأَخَذه نُوامٌ، بالضم، إِذا جعَل النَّوْمُ يَعْترِيه. وتَناوَمَ: أَرى من نفْسه أَنه نائمٌ وليس به، وقد يكون النَّوْم يُعْنى به المَنامُ. الأَزهري: المَنامُ مصدر نامَ يَنامُ نَوْماً ومَناماً، وأَنَمْتُه ونَوَّمْتُه بمعنىً، وقد أَنامَه ونَوَّمه. ويقال في النداء خاصة: يا نَوْمانُ أَي يا كثير النَّوْم، قال: ولا فَقُل رجل نَوْمانُ لأَنه يختص بالنداء. وفي حديث حنيفة وغزوة الخَنْدق: فلما أَصْبَحتْ قالت: قُمْ يا نَوْمانُ؛ هو الكثير النَّوْم، قال: وأَكثر ما يستعمل في النداء. قال ابن جني: وفي المثَل أَصْبِحْ نَوْمانُ، فأَصْبحْ على هذا من قولك أَصبَح الرجلُ إِذا دخل في الصُّبح، ورواية سيبويه أَصْبِحْ ليْلُ لِتَزُلْ حتى يُعاقِبَك الإِصباح؛ قال الأَعشى: يقولون: أَصْبِحْ ليْلُ، والليلُ عاتِم وربما قالوا: يا نَوْمُ، يُسَمُّون بالمصدر. وأَصابَ الثَّأْرَ المُنِيم أَي الثأْر الذي فيه وَفاءُ طِلْبتِه. وفلان لا يَنامُ ولا يُنيمُ أَي لا يَدَعُ أَحداً يَنام؛ قالت الخنساء: كما مِنْ هاشمٍ أَقرَرْت عَيْني، وكانَتْ لا تَنامُ ولا تُنِيمُ وقوله: تَبُكُّ الحَوْضَ عَلاَّها ونَهْلا، وخَلْفَ ذِيادِها عَطَنٌ مُنيمُ معناه تسكُن إِليها فتُنيمُها. وناوَمَني فنُمْتُه أَي كنتُ أَشدَّ نَوْماً منه. ونُمْتُ الرجلَ، بالضم، إِذا غَلَبْتَه بالنَّوْم، لأَنك تقول ناوَمَه فنامَه يَنُومُه. ونامَ الخَلخالُ إِذا انقَطعَ صوتُه من امتلاء الساق، تشبيهاً بالنائم من الإِنسان وغيره، كما يقال اسْتَيْقَظَ إِذا صَوَّت؛ قال طُرَيح: نامَتْ خَلاخِلُها وجالَ وشاحُها، وجَرى الإِزارُ على كثِيبٍ أَهْيَلِ فاسْتَيْقَظَتْ منها قَلائدُها التي عُقِدَت على جِيدِ الغَزالِ الأَكْحَلِ وقولهم: نامَ هَمُّه، معناه لم يكن له هَمٌّ؛ حكاه ثعلب. ورجل نُوَمٌ ونُوَمةٌ ونَوِيمٌ: مُغفَّل، ونُومةٌ: خاملٌ، وكله من النَّوْم، كأَنه نائمٌ لغَفْلَتِه وخُموله. الجوهري: رجل نُومة، بالضم ساكنة الواو، أَي لا يُؤْبَه له. ورجل نُوَمةٌ، بفتح الواو: نَؤُوم، وهو الكثير النَّوْم، إِنه لَحَسنُ النِّيمة، بالكسر. وفي حديث بِلالٍ والأَذان: أَلا إِن العبدَ نام؛ قال ابن الأَثير: أَراد بالنَّوْمِ الغفلةَ عن وقت الأَذانِ، قال: يقال نامَ فلانٌ عن حاجتي إِذا غفَل عنها ولم يَقُمْ بها، وقيل: معناه أَنه قد عادَ لِنَوْمِه إِذا كان عليه بَعْدُ وقتٌ من الليل، فأَراد أَن يُعْلِمَ الناس بذلك لئلا يَنْزَعِجوا من نَوْمِهم بسماعِ أَذانهِ. وكلُّ شيءٍ سكَنَ فقد نامَ. وما نامَت السماءُ اللَّيلةِ مطراً، وهو مثل بذلك، وكذلك البَرْق؛ قال ساعدة بن جُؤَيّة: حتى شآها كَلِيلٌ مَوْهِناً عَمِلٌ باتَ اضْطِراباً، وباتَ اللَّيْلُ لم يَنَم ومُسْتَنامُ الماء: حيث يَنْقَع ثم يَنشَفُ؛ هكذا قال أَبو حنيفة يَنْقَع، والمعروف يَسْتَنْقِع، كأَنَّ الماءَ يَنامُ هنالك. ونامَ الماءُ إِذا دامع وقامَ، ومَنامُه حيث يَقُوم. والمَنامةُ: ثوبٌ يُنامُ فيه، وهو القَطيفةُ؛ قال الكميت: عليه المَنامةُ ذاتُ الفُضول، من القِهْزِ، والقَرْطَفُ المُخْْمَلُ وقال آخر: لكلِّ مَنامةٍ هُدْبٌ أَصِيرُ أَي متقارِب. وليلٌ نائمٌ أَي يُنامُ فيه، كقولهم يومٌ عاصفٌ وهمٌّ ناصبٌ، وهو فاعلٌ بمعنى مفعول فيه. والمَنامةُ: القَطِيفةُ، وهي النِّيمُ؛ وقول تأَبَّط شَرّاً: نِياف القُرطِ غَرَّاء الثَّنايا، تَعَرَّضُ للشَّبابِ ونِعمَ نِيمُ قيل: عَنى بالنِّيمِ القَطِيفةَ، وقيل: عنى به الضجيع؛ قال ابن سيده: وحكى المفسر أَن العرب تقول هو نِيمُ المرأَةِ وهي نِيمُهُ. والمَنامةُ: الدُّكّانُ. وفي حديث عليّ، كرّم الله وجهه: دخل عليّ رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، وأَنا على المَنَامةِ؛ قال يحتمل أَن يكون الدُّكّانَ وأَن يكون القطيفةَ؛ حكاه الهرويّ في الغريبين. وقال ابن الأَثير: المَنامةُ ههنا الدُّكَّانُ التي يُنامُ عليها، وفي غير هذا هي القطيفة، والميم الأُولى زائدة. ونامَ الثوبُ والفَرْوُ يَنامُ نَوْماً: أَخْلَقَ وانْقَطَعَ. ونامَت السُّوقُ وحَمُقت: كسَدَت. ونامَت الريحُ: سكَنَت، كما قالوا: ماتَتْ. ونامَ البحرُ: هدَأَ؛ حكاه الفارسي. ونامَت النارُ: هَمَدَت، كلُّه من النَّوْم الذي هو ضدُّ اليَقظة. ونامَت الشاةُ وغيرُها من الحيوان إِذا ماتَتْ. وفي حديث عليّ أَنه حَثَّ على قِتال الخوارج فقال: إِذا رأَيتُموهم فأَنِيمُهوهم أَي اقْتُلوهم. وفي حديث غزوة الفتح: فما أَشْرَفَ لهم يومئذ أَحدٌ إِلا أَناموه أَي قَتلوه. يقال: نامَت الشاةُ وغيرُها إِذا ماتت. والنائمةُ: المَيِّتَةُ. والناميةُ: الجُثّةُ. واسْتَنامَ إِلى الشيء: اسْتَأْنَسَ به. واستَنامَ فلانٌ إِلى فلان إِذا أَنِسَ به واطمأَنَّ إِليه وسكَن، فهو مُسْتَنِيمٌ إِليه. ابن بري: واستْنامَ بمعنى نامَ؛ قال حُميد بن ثَوْر: فقامَتْ بأَثْناءٍ من اللَّيْلِ ساعةً سَراها الدَّواهي، واسْتَنامَ الخَرائدُ أَي نام الخرائد. والنامَةُ: قاعةُ الفَرْج. والنِّيمُ: الفَرْوُ، وقيل: الفَرْوُ القصيرُ إِلى الصَّدْر، وقيل له نِيمٌ أَي نِصفُ فَرْوٍ، بالفارسية؛ قال رؤبة: وقد أَرى ذاك فلَنْ يَدُوما، يُكْسَيْنَ من لِينِ الشَّبابِ نِيما وفُسِّر أَنه الفَرْوُ، ونَسبَ ابن برّي هذا الرجزَ لأَبي النَّجْم، وقيل: النِّيم فَرْوٌ يُسَوَّى من جُلود الأَرانِب، وهو غالي الثمن؛ وفي الصحاح: النِّيم الفَرْوُ الخَلَقُ. والنِّيم: كلُّ لَيِّنٍ من ثوبٍ أَو عَيْشٍ. والنِّيم: الدَّرَجُ الذي في الرمال إِذا جَرَت عليه الريح؛ قال ذو الرمة: حتى انْجَلى الليلُ عنَّا في مُلَمَّعة مِثْلِ الأَديمِ، لها من هَبْوَةٍ نِيمُ (* قوله «حتى انجلى إلخ» كذا في الصحاح، وفي التكملة ما نصه: يجلي بها الليل عنا في ملمعةٍ ويروى: يجلو بها الليل عنها). قال ابن بري: من فتح الميم أَراد يَلْمَع فيها السَّرابُ، ومَنْ كسَر أَراد تَلْمَعُ بالسراب، قال: وفُسِّر النِّيمُ في هذا البيت بالفَرْوِ؛ وأَنشد ابن بري للمرّار ابن سعيد: في لَيْلةٍ من ليالي القُرِّ شاتِية، لا يُدْفِئُ الشيخَ من صُرّداها النِّيمُ وأَنشد لعمرو بن الأيْهَم (* قوله «ابن الايهم» في التكملة في مادة هيم: ما نصه: وأعشى بني تغلب اسمه عمرو بن الاهيم): نَعِّماني بشَرْبةٍ من طِلاءٍ، نِعْمَت النِّيمُ من شَبا الزَّمْهَريرِ قال ابن بري: ويروى هذا البيت أَيضاً: كأَنَّ فِداءَها، إِذ جَرَّدوه وطافوا حَوْلَه، سُلَكٌ ينِيمُ قال: وذكره ابن وَلاَّدٍ في المقصور في باب الفاء: سُلَكَ يَتيمُ. والنِّيمُ: النِّعْمةُ التامّةُ. والنِّيم: ضربٌ من العِضاهِ. والنِّيمُ والكتَمُ: شجرتان من العِضاه. والنِّيمُ: شجر تُعْمَل منه القِداحُ. قال أَبو حنيفة: النِّيمُ شجرٌ له شوك ليِّنٌ وورَقٌ صِغارٌ، وله حبٌّ كثير متفرق أَمثال الحِمَّص حامِضٌ، فإِذا أَيْنَع اسْوَدَّ وحَلا، وهو يؤكل، ومَنابِتُه الجبالُِ؛ قال ساعدة بن جُؤيّة الهذلي ووَصَف وَعِلاً في شاهق:ثم يَنُوش إِذا آدَ النهارُ له، بعدَ التَّرَقُّبِ من نِيمٍ ومن كَتَم وقال بعضهم: نامَ إِليه بمعنى هو مُستْنيِم إِليه. ويقال: فلانٌ نِىمِي إِذا كنات تأْنَسُ به وتسْكُن إِليه؛ وروى ثعلب أَن ابن الأَعرابي أَنشده:فقلتُ: تَعَلَّمْ أَنَّني غيرُ نائِم إِلى مُستَقِلٍّ بالخِيانةِ أَنْيَبا قال: غير نائم أَي غيرُ واثقٍ به، والأَنْيبُ: الغليظُ الناب، يخاطب ذئباً. والنِّيمُ، بالفارسية: نِصْفُ الشيء، ومنه قولُهم للقُبَّة الصغيرة: نِيمُ خائجة أَي نصفُ بَيْضةٍ، والبيضة عندهم خاياه، فأُعربت فقيل خائجة. ونَوَّمان: نَبْتٌ؛ عن السيرافي، وهذه التراجِمُ كلّها أَعني نوم ونيم ذكرها ابن سيده في ترجمة نوم، قال: وإِِنما قضينا على ياء النِّيم في وجوهها كلها بالواو لوجود «ن و م» وعدم «ن ي م»، وقد ترجم الجوهري نيم، وترجمها أَيضاً ابن بري.

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR545 harf
* ن و م * * النَّوْمُ * معروف وقد * نَامَ * يَنَام فهو * نَائِمٌ * وجمعه * نِيَامٌ * وجمع النائِم * نُوَّمٌ * على الأصل و * نُيَّم * على اللفظ ويُقال يا * نَوْمَانُ * للكثير النوم ولا تقل رجل نَوْمان لأنه يختص بالتداء و * أَنَامَهُ * و * نَوَّمَهُ * بمعنى و * تَنَاوَمَ * أرى انه نائم وليس به و * نُمْتُ * الرجل بالضم إذا غلبته بالنوم لأنك تقول * نَاوَمَهُ فَنَامَهُ * ينُومه و * نَامَتِ * السوق
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR12.380 harf
| ( *!النَّوْمُ ) مَعْرُوفٌ ، كَمَا فِي الصِّحَاحِ ، وفي المُحْكَمِ ( النُّعَاسُ ) وفَسَّرَهُ في نَعَسَ بِالوَسَنِ ، ومِثْلُهُ هَنَاكَ فِي الصِّحاح ، وقال الأَزْهَرِيُّ : حَقِيقَةُ النُّعَاسِ : السِّنَةُ ، مِنْ غَيْرِ *!نَوْمٍ ، ( أَوِ الرُّقَادُ ) ، وقَدْ فَسَّرَهُ في الدَّالِ ، *!بِالنَّوْمِ عَلَى عَادَتِه ، في تَفْسيرِ أَحَدِ اللَّفْظَيْنِ بِالآخَرِ . | قَالَ شَيْخُنَا : ولَهُمْ في النَّوْمِ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.792 harf
نَامَ نَامَ ( w ) A ( n. ac. نَوْم 1 , نِيَام [ 23I ] ), a. Slept, slumbered; fell asleep; subsided ( wind & c. ); was slack ( market ); went out ( fire ). b. [ Ila ], Acquiesced in; confided in. c. U ( n. ac. نَوْم 1 ), Slept longer than. نَوَّمَ نَوَّمَ II , a. Bade, sent to sleep; rendered sleepy; lulled. نَاْوَمَ نَاْوَمَ III , a. Vied with in sleeping. أَنْوَمَ أَنْوَمَ IV , a.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok28.493 harf
نوم نَامَ - يَنَامُ - نَوْم - مَنَام - نَائِم - نَائِمُوْن نَامَ - يَنَامُ + الكائن: يذهب منه الشعور والوعي والحركة، فيسكن ويسبت، ويظل جسمه حياً، وذلك لأمد معدود (فترة محدودة) نَوْم: اسم فعل " نَامَ - يَنَامُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " نَامَ - يَنَامُ ": السكون وذهاب الوعي لفترة محدودة مَنَام - منامكم: اسم فعل مصدر ميمي من " نَامَ - يَنَامُ
Tamamını oku

Sîgalar(8)

Mücavir kökler68 mücavir (90 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. سبت

    2 ortak ayet · Post demektir

  2. أود

    1 ortak ayet · Hevde deve hörgücü demektir

  3. وسن

    1 ortak ayet · Uyuklamak

  4. كرس

    1 ortak ayet · Onun kürsüsü

  5. فشل

    1 ortak ayet · Yıldınız

  6. ليل

    2 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…

  7. نهر

    2 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…

  8. ذبح

    1 ortak ayet · Zebih kesilmiş hayvan demektir

  9. ذو

    2 ortak ayet · Sahip

  10. فكر

    1 ortak ayet · Feker “Vekr” kuş yuvasının giriş kapısıdır

  11. لبس

    1 ortak ayet · “Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç…

  12. نزع

    1 ortak ayet · Gerilmiş yay demektir

Geçtiği ayetler(9)

  1. أَفَأَمِنَ أَهْلُ الْقُرَى أَنْ يَأْتِيَهُمْ بَأْسُنَا بَيَاتًا وَهُمْ نَائِمُونَ

    UyuyanlarKasabaların halkı; kendileri geceleyin uyurlarken, azabımızın onlara gelip çatmasından emin mi oldular?

  2. فَطَافَ عَلَيْهَا طَائِفٌ مِنْ رَبِّكَ وَهُمْ نَائِمُونَ

    UyuyanlarAma onlar, daha uykuda iken; Rabbının katından gönderilen bir salgın onu sardı da,

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökنوم
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (orta harfi illetli)
Bağlamsal Yakın Köklerرقود, سبات, وسن, هجع
Zıt Kökيقظ
Çekirdek Özet 1İradî hareketin kesilmesi, duyuların dış dünyaya kapanması ve uzuvların durgunluğa çekilmesi
Çekirdek Özet 2Canlılığın acziyetini ve ilahi yaratılış dengesini gösteren biyolojik ve nefsi dinlenme ile bilinç inkıtası
Çekirdek Özet 3Mutlak dirilik ve hâkimiyetin yalnızca Allah’a ait olduğu, kulun ise geçici ölüme benzer periyodik duraksamalara muhtaç bulunduğu ilkesi
Kritik Hata RiskiUykuyu yalnızca basit bir fizyolojik fonksiyon sayıp Kur’an’ın onda kurduğu nefsin kabzedilmesi, vahiy ve rüya kanalı ile acziyet şahidi olma boyutlarını göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نوKararsız salınım, bir halden diğerine geçiş ve ağırlıkla bir tarafa meyletme; bu çekirdek نوأ kökünde ağırlıkla kalkma veya çökme, نوب kökünde nöbetleşe dönüp gelme, نوس kökünde sallanma ve sarkma anlamlarıyla somutlaşırمToplanma, içe kapanma ve durgunlaşma karakteri taşıyan mim harfinin eklenmesiyle salınım hareketi dışa doğru yayılmaktan çıkıp bedensel durgunluğa, bilincin içeri çekilmesine ve duyuların sükûnete kavuşmasına yönelmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نFiliz, balık, tohum; gizil canlılık, süreklilik ve potansiyel varlıkCanlının özündeki hayat enerjisini ve dışarıdan durmuş gibi görünse de derinde süregiden canlılık potansiyelini simgeler
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, bitiştirme ve geçiş köprüsüBeden ile canın, uyanıklık ile ölüm arasındaki ara menzile tutturulmasını ve geçiş sürecini ifade eder
مSu, kütle; derinlik, toplanma, içe çekilme ve durgunlukDağınık zihinsel ve bedensel faaliyetlerin bir noktada toplanarak sükûnete ve derin bir durağanlığa girmesini anlatır
نومCanlılık potansiyelinin bir rabıta ile içsel bir sükûnet ve derinlik havuzuna çekilmesiBilincin ve dış uzuvların faaliyetini askıya alarak nefsi derin bir dinlenme ve toparlanma zeminine bağlama hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamCanlının dış dünyaya karşı duyularının kapanması, uzuvlarının gevşeyip hareketin durması; ayrıca bir eşyanın yıpranıp işlevini yitirmesi (نام الثوب) ve pazarın durgunlaşması (نامت السوق)
Cahiliye şiiri kullanımıİbn Mukbil’e ait beyitte develerin yorgunluktan diz çöküp başlarını yere bırakarak uyumaları şu şekilde tasvir edilir: ثُمَّ نُوِّمْنَ وَنِمْنَا سَاعَةً / خَشَعَ الطَّرْفُ سُجُوداً فِي الخَطْمِ
Erken Arapça kullanımİtaat ve teslimiyet bağlamında birine güvenip onun yanında sükûnet bulma hali için استنام فلان إلى فلان tabiri kullanılmıştır; ayrıca erken hadis rivayetlerinde fitnelerden uzak duran, dikkat çekmeyen müminler için رجل نومة ifadesi yer alır

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde نوم kökü, özellikle Güney ve Batı Sami kollarında somut uyuma, sükûnete erme ve hareketsiz kalma anlam alanıyla temsil edilir. İbranicede kökün soydaşı olarak doğrudan נום (num / nūm: uyuklamak, kestirmek) fiili kullanılır; bu kök İbrani şiirinde ve bilgelik metinlerinde gözlerin kapanması, gaflet veya bedensel dinlenme bağlamında Arapçadakiyle birebir ses ve anlam paralelliği sergiler. Süryanicede de benzer biçimde nwm kökü uyku ve dalma hallerini ifade etmek üzere korunmuştur. Kökün Afro-Asyatik katmandaki daha geniş dairesinde, hareketin sönümlenmesi ve içe bükülme nosyonu baskındır. Arapçada kök yalnızca basit fizyolojik uyumayı değil, ticaretin kesada uğraması, kumaşın dokusunun yıpranarak yatışması ve rüzgârın dinmesi gibi hareketsizlik ve canlılık eksikliğini tasvir eden geniş bir mecaz sistemini de içerecek biçimde zenginleşmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönنوم kökünden türeyen fiil ve isimlerHareketsizlik, uzuvların gevşemesi ve duyuların perdelenmesi temel anlamından pazarda durgunluk ve eşyada yıpranma mecazlarına uzanırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice נום (num), Süryanice nwmOrtak Proto-Sami miras olarak uyumak, dalmak ve uyuşmak anlamlarında ses ve anlam denkliği gösterirKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik dillerde dinlenme ve kapanma çekirdekleriBazı Doğu Çadik ve Berberi lehçelerinde yavaşlama ve uzanma tabirleriyle uzak anlamsal yakınlıklar öne sürülmüştürMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نومAnlamlıUyumak, sükûnet bulmakBilincin askıya alınması ve bedensel dinlenmeHedef kök; Kur'an'da geçer
نموAnlamlıBüyümek, artmak, yükselmekCanlı bir organizmanın veya malın hacim ve nitelikçe gelişmesiHedef kökün içe çekilme anlamına zıt yönde dışa doğru boy atma hareketi; Kur'an'da geçmez
ونمAnlamlıGübre, pislik, sinek lekesiSinek veya böceklerin ardında bıraktığı küçük artık ve izlerHedef kökle belirgin anlamsal bağı bulunmaz; Kur'an'da geçmez
ومنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKök olarak oluşmayan
منوAnlamlıBelirlemek, takdir etmek, sınamakBir şeyin sınırını ve miktarını tayin etme; meni ve ölüm payıKur'an'da türevleri geçer; uyku köküyle dolaylı takdir bağı kurulabilir
مونAnlamlıAzık sağlamak, geçindirmekAilenin veya bir grubun yiyecek ve bakım ihtiyacını üstlenmeKur'an'da geçmez; beslenme ve toparlanma bağı

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نومMerkezUyku ve bilinç inkıtasıDuyu organlarının dışa kapanması ve bedensel iradenin askıya alınmasıGenel ve kuşatıcı uyku hali
رقودKomşuUzun süreli yatış ve derin uykuZaman algısının tamamen kaybolduğu, uyanmanın geciktiği ve dışarıdan bakanın fark edemediği uzamış yatma haliKehf Ashabı ve kabirdeki durum için kullanılır
سباتKomşuKesilme ve faaliyetin tamamen durmasıCanlının hayati fonksiyonlarını koruyarak güç toplaması için çalışmanın zorunlu olarak kesilmesiBiyolojik yenilenme odaklı hareketsizlik hali
وسنKomşuAğırlık çökmesi ve uyuklamaUykunun hemen öncesindeki rehavet, göz kapaklarının ağırlaşması ve hafif dalgınlıkHenüz bilincin tam kapanmadığı ilk evre
هجعKomşuGecenin bir kısmında hafif uyumaÖzellikle gece ibadeti bağlamında kısa süreli kestirme ve dinlenmeGecenin belirli vaktine has hafif uyku
يقظZıtUyanıklık, dikkat ve tetikte olmaBilincin açık, duyuların aktif ve canlının dış dünyaya tamamen yönelmiş olma haliUykunun doğrudan zıddı olan uyanıklık ve bilinç açıklığı

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنومUyumak, sükûnete ermekCanlının bilinçli hareketinin durması, duyuların kapanması ve nefsin kabzedilme haliKesin
LatinceSomnus, soporUyku, derin dinlenmeSomnus genel biyolojik uyku halini, sopor ise daha derin ve hareketsiz uyuşukluğu karşılarGüçlü
İngilizceSleep, slumberUyku, hafif uyuma haliSleep genel durumu karşılarken slumber dinlenme ve sükûnet boyutunu öne çıkarır; Kur'an'daki nefsin kabzı boyutunu içermezGüçlü
AlmancaSchlaf, SchlummerUyku, kestirmeSchlaf biyolojik ve zihinsel sükûneti tam karşılar; metafizik boyut dışarıda kalırGüçlü
FransızcaSommeilUyku haliZihinsel ve bedensel periyodik dinlenme evresini ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
نَوْمٌCanlıya has acziyet ve zaaf haliYüce Allah’ın mutlak diri ve her an yönetici vasfından uykunun ve uyuklamanın nefyedilmesi bağlamı (Bakara 2:255)
نَوْمَكُمْ / مَنَامُكُمْDinlenme, rahmet ve ilahi yaratılış deliliGece ve gündüz uykusunun insanın güç toplaması için bir sükûnet vesilesi kılındığı ayetler (Furkan 25:47, Rûm 30:23, Nebe 78:9)
مَنَامِكَ / الْمَنَامِRüya, vahiy ve manevi idrak kanalıPeygamberlerin uykuda gördükleri vahiy ve gaybî işaretlerin gerçekleştiği durumlar (Enfâl 8:43, Sâffât 37:102)
مَنَامِهَاGeçici vefat ve nefislerin geri alınmasıAllah’ın ölmeyen canları uykularında kabzedip eceli gelenleri tutması, diğerlerini salması bağlamı (Zümer 39:42)
نَائِمُونَGaflet, hazırlıksız yakalanma ve azabın iniş vaktiİnkarcıların dünyalıklarıyla meşgulken veya gece uykudayken ansızın gelen helak ve felaket tasviri (A'râf 7:97, Kalem 68:19)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamSıfâtullah ve tenzih bahsiAllah Teâlâ’nın uyku ve uyuklamadan münezzeh oluşu, O'nun kayyûmiyet ve hayat sıfatlarının mutlaklığıUyku bir eksiklik ve acziyet alameti olarak kabul edilip yaratıcıdan mutlak surette nefyedilmiştir
FıkıhHükmi temizlik ve ehliyetUykunun abdesti bozma sebebi olup olmadığı ve uyuyan kişinin cezai/hukuki sorumluluğu (hadis: رفع القلم عن ثلاثة)Bilincin ve bedensel kontrolün kayboluş derecesine göre mükellefiyetin askıya alınması
Tefsirİnsan yaratılışının gayesi ve ölüm gerçeğiZümer 42 ve En'âm 60 ayetleri ışığında uykunun küçük ölüm (الوفاة الصغرى) olarak tanımlanması ve nefsin bedenden ayrılışıUykunun haşir ve dirilişin her gün tekrarlanan somut delili olarak yorumlanması
HadisGece ibadeti, rüya ve sünnet-i seniyyePeygamber’in gözlerinin uyuyup kalbinin uyumaması, uykudan önceki dualar ve fitne anında tarafsız kalıp kenara çekilen kimsenin haliUykunun bir ibadet disiplini ve manevi müşahede zemini olarak tanzimi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKul ile Yaratıcı arasındaki ontolojik farkAcziyet ve tevhid şahidiKula sınırlarını ve fani oluşunu her gün hatırlatarak kibri kırmaCanlının her gün uykuda teslim bayrağı çekmesi mutlak hâkimin yalnız Allah olduğunu gösterirKesin
İlmiBiyolojik ve nörolojik ritimHomeostaz ve yenilenmeZihinsel atıkların temizlenmesi, hafızanın konsolidasyonu ve bedenin tamiriBiyolojik sistemin çökmemesi için zorunlu kılınan periyodik bakım evresiGüçlü
SiyasiToplumsal denetim ve asayiş döngüsüKolektif sükûnet ve güvenlikKamusal alanın gece sessizliğine bürünmesi ve savunmasızlık haliUyku hali toplumun en korumasız anıdır; adaletin ve asayişin bu saatlerdeki emniyeti devletin sıhhatine delildirMuhtemel
İktisadiEmek-dinlenme dengesi ve pazar döngüsüÜretim kapasitesinin yenilenmesiEmeğin tükenmesini engelleme ve piyasanın doğal çalışma aralığını belirlemeİktisadi faaliyetin sürekli olamayacağını, dinlenmeyen iş gücünün verim kaybedeceğini gösteren fıtri sınırGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPeriyodik sönümleme ve enerji tasarrufu moduKarmaşık dinamik sistemlerde aşırı ısınmayı ve bilgi entropisini engellemek için yürütülen döngüsel rölanti ve hafıza sıfırlama işlemiGüçlü
Beşeri bilimlerToplumsal ve bireysel hafıza duraklamasıSürekli gerilim altındaki birey veya grupların travmaları yatıştırmak ve kolektif bilinci onarmak üzere içine girdiği sessizlik ve geri çekilme evresiMuhtemel

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiUykuyu yalnızca seküler bir beden mekaniği, zaman kaybı veya biyolojik bir mecburiyetten ibaret görmek
Kur'an içi daha geniş anlamUykunun ölüm ve diriliş döngüsünün gündelik provası, nefsin her gece kabzedilip geri salındığı metafizik bir kavşak ve peygamberî vizyonların tecelli mahalli olması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnsanın kendi aczini unutup mutlak özerklik vehmine kapılması; haşir inancını somut dünyadan kopuk soyut bir iddia sanması ve ayetlerdeki sükûnet (سبات) nimetini küçümsemesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın ontolojik tabakalaşmasını açıklar; Yaratıcı’nın mutlak uyanık ve diri oluşu ile yaratılmışın kaçınılmaz zaafı ve dinlenme ihtiyacı arasındaki kesin sınırı çizer.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Âyetü'l-Kürsî başta olmak üzere tevhid ve sıfât ayetlerinde, insanın yaratılış hikmetini anlatan kevnî delil ayetlerinde ve rüya yoluyla vahyin bildirildiği kıssalarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanın kendi bilincinin mutlak sahibi olduğu yanılgısını, ölümün bir yok oluş olduğu zannını ve gece ile uykunun anlamsız birer boşluktan ibaret sayılmasını düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamCanlının dış dünyaya dönük duyusal ve motorik faaliyetlerinin askıya alınması, uzuvların gevşeyerek bedenin sükûnete ve hareketsizliğe çekilmesi.
  • Soyut anlamCanlının iradi tasarrufundan sıyrılarak acziyetine dönmesi, bilincin perdelenmesi ve nefsin biyolojik ile metafizik ara menzilde tutulması.
  • Sistematik karşılıkHayatın sürdürülebilirliği için zorunlu olan döngüsel enerji yenilenmesi, küçük vefat provasıyla mutlak Hayy ve Kayyûm olana yöneliş.
  • LaTeX modeliC(t)=Ψ(t)⋅[1−Θ(t)]+Ω(t)⋅Θ(t)
  • LaTeX açıklamasıFormülde C(t) canlının zamana bağlı toplam varoluş halini temsil eder. Ψ(t) uyanıklık durumundaki iradi ve motorik faaliyet fonksiyonu, Ω(t) ise uykuda devreye giren içsel yenilenme ve nefsin kabzedilme potansiyelidir. Θ(t) uyku durumunda 1, uyanıklık durumunda 0 değerini alan geçiş operatörüdür; canlının dışsal faaliyeti sıfırlanırken varlığın derinliksel korunumunun devreye girdiğini modeller.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن