وزر
و - ز - ر
KÖK- 27 geçiş
- 14 ayet
- 12 sîga
- 13 sözlük
Kemiksiz et parçası demektir. Vizr sırta alınan yük demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Kemiksiz et parçası demektir. Vizr sırta alınan yük demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.690 harfباب الزاي والراء و وا ي ء معهما
ز و ر، و ز ر، ر و ز، ز ر ي، ز ي ر، ز ر أ، ز أ ر، أ ز ر، ر ز أ، أ ر ز
زور:
الزَّور: وَسَطُ الصَّدْر. الزَّوَر: مَيَلٌ في وَسَط الصّدر. وكَلْبٌ أَزْور: استدقّ جوشنُ زَوْره وخرج كلكله كأنّه قد خُصِر جانباه، وهو في غير الكلاب مَيَلٌ لا يكون معتدل التّربيع. قال أعرابيّ: الزَّوْر للزّائر، أي: صدرُ الدّجاجة للضّيف.
ومَفازةٌ زوراء، أي: مائلة عن القصد والسّمت. والأَزْوَرُ:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR682 harfالوَزَرُ: الملجأ، وأصل الوَزَرِ الجبلُ. والوِزْرُ: الإثم، والثِقْلُ، والكارَةُ، والسِلاحُ. قال الشاعر:
وأَعْدَدْتُ للحربِ أوْزارَهـارِماحاً طِوالاً وخيلاً ذكورا
والوَزير: المُوازِرُ، لأنَّه يحمل عنه وِزْرَهُ، أي ثِقْلُ. والوَزارةُ: لغةٌ في الوِزارَةِ. وقد اسْتوزِرَ فلانٌ، وهو يُوازِرُ الأميرَ ويَتَوَزَّرُ له. واتَّزَرَ الرجلُ: ركب الوِزْر. وقوله تعالى: "ولا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أخرى"، أي
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok16.429 harfز ر ( و ا ي ء )
زور ، روز ، وزر ، زير ، زري ، زأر ، أرز ، أزر ، زرأ ، رزأ : مستعملات .
زور زأر : قال الليث : يقال : زارَني فلانٌ يَزورُني زَوْراً وزِيَارَةً . والزَّوْرُ : الَّذي يَزُورك ، رَجُل زَوْرٌ ، رِجَالٌ زَوْرٌ ، وامرأَةٌ زَوْرٌ ، ونِسَاءٌ زَوْرٌ . وأَصل زار إليه : مال ، ومنه تزاور عنه ، أي : مال عنه . وزَوِر يزوَر ، أي : مال . والزَّوْرُ : الصَّدرُ .
عمرو عن أبيه : الزَّوْرُ : العزيمة ،
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR3.321 harf(باب الواو والزاء وما يثلثهما)
(وزع) الواو والزاء والعين: بناءٌ موضوعٌ على غير قياس. ووَزَعْته عن الأمر: كفَفْته. قال الله سبحانه: (فَهُمْ يُوزَعُونَ)[النمل 17]، أي يحبَس أوّلُهم على آخِرِهم. وجمع الوازع وَزَعَة. وفي بعض الكلام: "ما يَزَعُ السُّلطانُ أكثَرُ مِمَّا يَزَعُ القرآن(1)"، أي إنَّ النَّاسَ للسُّلطان أخْوَف.
وبناء آخر، يقال: أوْزَعَ اللهُ فلاناً الشُّكرَ: ألْهَمَه إياه. ويقال هو من
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.045 harf- الوزر: الملجأ الذي يلتجأ إليه من الجبل. قال تعالى: ﴿كلا لا وزر إلى ربك﴾ [القيامة/11] والوزر: الثقل تشبيها بوزر الجبل، ويعبر بذلك عن الإثم كما يعبر عنه بالثقل. قال تعالى: ﴿ليحملوا أوزارهم كاملة ومن أوزار الذين يضلونهم بغير علم ألا ساء ما يزرون﴾ [النحل/25]، كقوله: ﴿وليحملن أثقالهم وأثقالا مع أثقالهم﴾ [العنكبوت/13] وحمل وزر الغير في الحقيقة هو على نحو ما أشار إليه صلى الله عليه وسلم بقوله: (من سن
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR772 harfو ز ر
حمّلته الوزر وهو الحمل الثقيل ووزره يزره: حمله وهو وازره ووازَرَه: حامَلَه.
وهو موازِره ووزيره كقولك: مجالسه وجليسه.
وأنت حصني ووزري.
ومن المجاز: أعدّ أوزار الحرب: آلاتها.
قال الأعشى: وأعددت للحرب أوزارها رماحاً طوالاً وخيلاً ذكوراً ووضعت الحرب أوزارها.
وقد وزر فلان: أذنب فهو وازر ووُزِرَ فهو موزور.
يقال: فلان موزور غير مأجور.
واتزر فهو متّزر.
قال
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR4.108 harfالوَزَرُ: المَلْجَأُ، وأَصل الوَزَرِ الجبل المنيع، وكلُّ مَعْقِلٍ وَزَرٌ. وفي التنزيل العزيز: كَلاَّ لا وَزَرَ؛ قال أَبو إِسحق:الوَزَرُ في كلام العرب الجبل الذي يُلْتَجَأُ إِليه، هذا أَصله. وكل ما الْتَجَأْتَ إِليه وتحصنت به، فهو وَزَرٌ. ومعنى الآية لا شيء يعتصم فيه من أَمر الله.
والوِزْرُ: الحِمْلُ الثقيل. والوِزْرُ: الذَّنْبُ لِثِقَلهِ، وجمعهما أَوْزارٌ. وأَوْزارُ الحرب وغيرها: الأَثْقالُ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR614 harf* و ز ر * * الوَزَرُ * بفتحتين الملجأ وأصله الجبل والوِزْرُ الإثم والثقل والكارة والسلاح و * الوَزِيرُ المُوَازِر * كالأكيل والمؤاكل لأنه يحمل عنه * وِزْرَه * أي ثقله و * الوَزَارَة * بالفتح لغة في * الوِزَارَة * وقد * اسْتُوزِرَ * فلان فهو * يُوَازرُ * الأمير و * يَتَوَزَّر * له و * اتَّزَرَ * الرجل ركب الوِزْر وقوله تعالى ﴿ولا تَزِرُ وازرة وِزْر أخرى﴾ أي ى تحمل حاملة حمل أخرى وقال الأخفش لا
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.524 harfالوزر، محركة: الجبل المنيع، وكل معقل: وزر، منه الملجأ، والمعتصم، وفي التنزيل العزيز: كلا لا وزر قال أبو إسحاق: الوزر في كلام العرب الجبل الذي يلجأ إليه، هذا أصله، وكل ما التجأت إليه وتحصنت به فهو وزر، ومعنى الآية: لا شيء يعتصم فيه من أمر الله. والوزر بالكسر: الإثم؛ والثقل؛ والكارة الكبيرة؛ والسلاح، هذه عبارة الجوهري ولكن ليس فيها وصف الكارة، بالكبيرة، وإنما سمي الإثم وزرا لثقله؛ والمراد من
الوزر، محركة: الجبل المنيع، وكل معقل: وزر، منه الملجأ، والمعتصم، وفي التنزيل العزيز: كلا لا وزر قال أبو إسحاق: الوزر في كلام العرب الجبل الذي يلجأ إليه، هذا أصله، وكل ما التجأت إليه وتحصنت به فهو وزر، ومعنى الآية: لا شيء يعتصم فيه من أمر الله. والوزر بالكسر: الإثم؛ والثقل؛ والكارة الكبيرة؛ والسلاح، هذه عبارة الجوهري ولكن ليس فيها وصف الكارة، بالكبيرة، وإنما سمي الإثم وزرا لثقله؛ والمراد من قوله: والثقل ثقل الحرب، قال أبو عبيد: أوزار الحرب وغيرها أثقالها وآلاتها، واحدها وزر، بالكسر، وقال غيره: لا واحد لها، والمراد بأثقال الحرب الآلة والسلاح، وقد بينه الأعشى بقوله: وأعددت للحرب أوزارهـا رماحا طوالا وخيلا ذكورا وقال ابن الأثير: وأكثر ما يطلق الوزر في الحديث على الذنب والإثم. الوزر أيضا: الحمل الثقيل، ج الكل: أوزار. وفي الأساس ما يدل على أن إطلاق الأوزار بمعنى السلاح والآلة مجاز، وكذلك قوله تعالى: حتى تضع الحرب أوزارها وهو كناية عن انقضاء الأمر وخفة الأثقال وعدم القتال، وكذا إطلاق الوزر على الإثم. ووزره يزره، كوعده يعده، وزرا، بالكسر: حمله. ومنه قوله تعالى: ولا تزر وازرة وزر أخرى أي لا يؤخذ أحد بذنب غيره ولا تحمل نفس آثمة وزر نفس أخرى، ولكن كل مجزي بعمله. وقال الأخفش: لا تأثم آثمة بإثم أخرى. من المجاز: وزر الرجل يزر، كوعد يعد، ووزر يوزر، كعلم يعلم، ووزر يوزر، على بناء المفعول، وزرا ووزرا، بالكسر والفتح، وزرة، كعدة، والذي صح عن الزجاج: وزرة، بكسر الواو كما رأيته مضبوطا مجودا هكذا في اللسان، ومعنى الكل: أثم، فهو موزور، هذا هو الصحيح. أما قوله صلى الله تعالى عليه وسلم لزائرات القبور: ارجعن مأزورات غير مأجورات أي آثمات، والقياس موزورات، فإنه للازدواج، أي لما قابل الموزور بالمأجور قلب الواو همزة ليأتلف اللفظان ويزدوجا، كذا قاله الليث. وقيل: هو على بدل الهمزة من الواو في أزر، وليس بقياس، لأن العلة التي من أجلها همزت الواو في وزر ليست في مأزورات، ولو أفرد لقيل: موزورات، وهو القياس. ووزر الثلمة، كوعدها: سدها، نقله الصاغاني. عن أبي عمرو: وزر الرجل: غلبه، وقال: قد وزرت جلتها أمهارها
من المجاز: وزر الرجل كعني: رمي بوزر، أي ذنب. من المجاز: الوزير، كأمير: حبأ الملك الذي يحمل ثقله عنه ويعينه برأيه. وفي التنزيل العزيز: واجعل لي وزيرا من أهلي قال أبو إسحاق: اشتقاقه في اللغة من الوزر والوزر: الجبل الذي يعتصم به لينجي من الهلاك، وكذلك وزير الخليفة معناه الذي يعتمد على رأيه في أموره، ويلتجئ إليه، وقد قيل لوزير السلطان وزير لأنه يزر عن السلطان أثقال ما أسند إليه من تدبير المملكة، أي يحمل ذلك، وقد استوزره فتوزر له. وقال الجوهري: الوزير: الموازر، كالأكيل المواكل، لأنه يحمل عنه وزره، أي ثقله. وقد استوزر فلان فهو يوازر الأمير ويتوزر له. ووازره على الأمر: أعانه وقواه، والأصل آزره، قال ابن سيده: ومن هنا ذهب بعضهم إلى أن الواو في وزير بدل من الهمزة. قال أبو العباس: ليس بقياس، لأنه إذا قل بدل الهمزة من الواو في هذا الضرب من الحركات فبدل الواو من الهمزة أبعد. وقال الزمخشري: وزير الملك، الذي يوازره أعباء الملك، أي يحامله، وليس من المؤازرة: المعاونة، لأن واوها عن همزة، وفعيل منها أزير. وحاله الوزارة، بالكسر ويفتح، والكسر أعلى، ج أوزار، كشريف وأشراف، ويتيم وأيتام، ووزراء، والعامة تقول: الوزر، محركة. عن أبي عمرو: أوزره: أحرزه. ونص أبي عمرو: أحرز به. يقال: أوزر الشيء، إذا ذهب به واعتبأه، كاستوزره، وأوزره، فهو موزر: جعل له وزرا يأوي إليه، أي ملجأ. أوزره: أوثقه، وهو من ذلك، كذا أوزره بمعنى: خبأه. من المجاز: اتزر الرجل اتزارا: إذا ركب الوزر، أي الإثم، ثم يقال: اتزرت وما اتجرت. والوزير: الموازر، كالجليس: المجالس، والأكيل: المواكل. ويقال: وازره على الأمر وآزره، والأول أفصح. الوزير: علم من الأعلام. ومما يستدرك عليه: الوزر بالكسر: الشرك، عن الفراء. وزيرة بنت عمر بن أسعد بن أسعد التنوخية. ست الوزراء، حدثت بدمشق ومصر عن ابن الزبيدي بالبخاري ومسند الشافعي. والوزيرة: قرية باليمن قرب تعز، منها الفقيه عبد الله بن أسعد الوزيري كان يسكن ذا هزيم إلى أواخر سنة 613. والوزيرية قريتان بمصر، إحداهما في كورة الغربية والأخرى في البحيرة، ومن إحداهما الشاب أحمد الوزيري الكاتب الماهر رفيق الحافظ البابلي في شيوخه، وقد حدث عنه شيوخ مشايخنا بالإجازة، والسيد العلامة محمد بن إبراهيم بن علي بن المرتضى الوزيري الحسني الرسي الطباطبي أحد الأعيان باليمن، وأخوه هاشم بن إبراهيم أحد شيوخ تقي الدين بن فهد، ومنهم العلامة شهاب الدين أحمد بن عبد الله الوزيري وولده السيد صلاح الدين أحد أذكياء الزمن وحكمائهم، وهم بيت علم ورياسة وجلالة باليمن. وموزور: اسم كورة بالأندلس، تتصل أعمالها بأعمال قرمونة بين الغرب والقبلة، كثيرة الفواكه والزيتون، بينها وبين قرطبة عشرون فرسخا، وإليه ينسب أمية بن غالب الشاعر الموزوري، وأبو سلمان عبد السلام بن السمح الموزوري، رحل إلى المشرق وتوفي سنة 387. وموزار، بالفتح: حصن ببلاد الروم استجد عمارته هشام بن عبد الملك، قال المتنبي: وعادت فظنوها بموزار قفلا وليس لها إلا الدخول قفول ومما يستدرك عليه: وزور كجعفر: حصن عظيم من جبال صنعاء لهمدان، وبه تحصن عبد الله بن حمزة الزبيدي في أيام سيف الإسلام طغتكين الأيوبي.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR6.394 harfوَزَرَ
1 وَزَرَ ذ , (A, Mgh, K,) aor. يَزِرُ, inf. n. وِزْرٌ, with kesr, (K,) He bore, or carried, a heavy load, or burden. (A, Mgh, K.) It is said in the Kur, [vi. 164, &c.,] وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى Nor shall any [soul] bearing [a heavy burden] bear the [heavy] burden of another soul; (S;) i. e., its burden of sin: (Mgh, Msb:) meaning, that no one shall be punished for the sin of
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.342 harfوَزَرَ
وَزَرَ
a. [ يَزِرُ ] ( n. ac. وِزْر 2 ), Carried, bore.
b. Filled up ( chink ).
c. Conquered.
d. ( n. ac. وِزَاْرَة 23t ) [ La ], Was minister, vizier to.
e. ( n. ac. وَزْر 1 , وِزْر 2 , زِرَة [ وِزْرَة 2t ]), Sinned, transgressed.
f. [ pass. ], Was suspected, accused of crime; was guilty.
وَزِرَ
وَزِرَ A ( n. ac. وَزَر 4 ),
a. see supra (e) .
وَزَّرَ
وَزَّرَ II ,
a. see
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok18.856 harfوزر
وَزَرَ - يَزِرُ - وِزْر - أَوْزَار - وَازِر - وَازِرَة - وَزِيْر - وَزَر
وَزَرَ - يَزِرُ + كائن + شيئاً: يحمل شيئاً ويسير به نيابة عن آخر، وذلك لأن الآخر لا يطيق حمله أو يتجنب أن يصيبه الجهد
وِزْر: اسم فعل " وَزَرَ - يَزِرُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول: الحمل الذي لا يرغب أو لا يطيق صاحبه حمله، ويرغب أن يحمله آخر نيابة عنه
أَوْزَار: جمع "
Sîgalar(12)
- تَزِرُYüklenir(تَفْعِلُ)×5
- وَازِرَةٌYüklenen(فَاعِلَةٌ)×5
- وِزْرَYük(فِعْلَ)×5
- أَوْزَارَهُمْOnların yükleri(أَفْعَالَهُمْ)×2
- وَزِيرًاVezir(فَعِيلًا)×2
- يَزِرُونَYüklenirler(يَفْعِلُونَ)×2
- أَوْزَارًاYükler(أَفْعَالًا)×1
- أَوْزَارَهَاOnun yükleri(أَفْعَالَهَا)×1
- أَوْزَارِYükler(أَفْعَالِ)×1
- وَزَرَSığınak(فَعَلَ)×1
Mücavir kökler77 mücavir (104 toplam)
- حمل
5 ortak ayet · Haml: İple yüklenen yük demektir
- أخر
5 ortak ayet · Uhur ense demektir
- وضع
2 ortak ayet · Koyar
- ثخن
1 ortak ayet · Sehyn sıcak yemek demektir
- لقي
3 ortak ayet · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
- سمر
1 ortak ayet · Samiri
- ضلل
3 ortak ayet · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
- كمل
1 ortak ayet · Tam
- فرط
1 ortak ayet · Fert (tı) Topluluktan ayrılan kişidir
- قذف
1 ortak ayet · “Kezzaf” sapan; “kızaf” atmak için alınan avucu dolduracak…
- حرب
1 ortak ayet · Harbe mızrak ucu demektir
- حسر
1 ortak ayet · Hasir(ha,sin) : Susuz kalmış, çorak yer demektir
Geçtiği ayetler(14)
… شَيْءٍ وَلَا تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ إِلَّا عَلَيْهَا وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى ثُمَّ إِلَى رَبِّكُمْ مَرْجِعُكُمْ فَيُنَبِّئُكُمْ …
YüklenirDe ki: Ben, Allah’tan başka bir Rabb mı arayacağım? Halbuki O; herşeyin Rabbıdır. Herkes ne kazanırsa kendine aittir. Yük yüklenen kimse, başkasının yükünü taşımaz. Sonunda dönüşünüz Rabbınızadır. Artık O; size ayrılığa düştüğünüz şeyleri haber verecektir.
مَنِ اهْتَدَى فَإِنَّمَا يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَمَنْ ضَلَّ فَإِنَّمَا يَضِلُّ عَلَيْهَا وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى وَمَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا
YüklenirKim, hidayete ererse; kendi nefsi için hidayete ermiş olur. Kim de dalalete düşerse; kendi nefsi aleyhine dalalete düşmüş olur. Hiç kimse başkasının yükünü yüklenmez. Biz, bir peygamber göndermedikçe azab ediciler değiliz.
وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى وَإِنْ تَدْعُ مُثْقَلَةٌ إِلَى حِمْلِهَا …
YüklenirGünah işleyen hiç bir nefis; başkasının günahını çekmez. Yükü ağır bir kişi onun yüklenilmesini istese-yakını bile olsaondan bir şey yüklenmez. Sen, ancak görmedikleri halde Rabblarından korkanları ve namazı kılmış olanları uyarırsın. Kim de arınırsa; ancak kendisi için arınmış olur ve dönüş, Allah’adır.
… يَرْضَى لِعِبَادِهِ الْكُفْرَ وَإِنْ تَشْكُرُوا يَرْضَهُ لَكُمْ وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى ثُمَّ إِلَى رَبِّكُمْ مَرْجِعُكُمْ فَيُنَبِّئُكُمْ …
YüklenirEğer küfrederseniz; muhakkak ki Allah, sizden müstağnidir. Fakat O, kulları için küfre rıza göstermez. Eğer şükrederseniz; sizden hoşnud olur. Hiç bir günahkar diğerinin günahını yüklenmez. Sonra dönüşünüz Rabbınızadır. O zaman yaptıklarınızı size haber verir. Muhakkak ki O, göğüslerin özünü bilendir.
أَلَّا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى
YüklenirDoğrusu hiç bir günahkar başkasının günah yükünü yüklenmez.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وزر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (misal-i vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حمل, ثقل, كفل, أزر |
| Zıt Kök | خفف |
| Çekirdek Özet 1 | Sarp dağ sığınağı ve sırtta taşınan ağır yük |
| Çekirdek Özet 2 | Bireysel vebalin ve sorumluluğun başkasına devredilemezliği |
| Çekirdek Özet 3 | Hukuki ve ahlaki şahsiyet ilkesi ile yetki ve yük paylaşımı |
| Kritik Hata Riski | Bireysel günah ve sorumluluğun başkasına yüklenebileceği zannı |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وز | Bir kütleyi tutma, zapt etme, sıkıştırma veya dengeleme hareketi; nitekim وزع kökünde engelleme ve zapt etme, وزن kökünde ise kütleyi tartıp dengeleme anlamı esastır. | ر | Çekirdeğe eklenen ر harfi baş, tepe ve aşırılık nüansı katarak hareketi sarp bir tepeye ve dağa sığınmaya yahut omuz ve sırt üzerine binen ezici bir yüke dönüştürmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Sorumluluğun veya yükün varlığa sıkıca iliştirilmesi ve bağlanması. |
| ز | Kesici alet; kesme, ayırma, biçme | Sınırların ayrılması, yükümlülüğün kesin bir hudutla fert üzerine tahsis edilmesi. |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Yükün baş ve omuz üzerine binmesi yahut dağın tepe noktasına sığınma yönelimi. |
| وزر | Kopmaz bir bağla kişiye iliştirilmiş olan ağırlığın baş ve omuz üzerine yüklenerek şahsi bir bağlayıcılık kazanması veya başı kurtarmak için sarp bir tepeye yönelinmesi hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sarp ve korunaklı dağ sığınağı ile kişinin kumaşını yere yayıp eşyasını içine doldurarak sırtında taşıdığı ağır denk veya bohça. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-A‘şâ bir beytinde savaş teçhizatını ve bineklerini savaşın ağır yükleri olarak anmıştır: وأعددت للحرب أوزارها / رماحا طوالا وخيلا ذكورا |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Mirâr b. Saîd el-Fak‘asî insanın günah yükünü şu mısra ile dile getirmiştir: أستغفر الله من جدي ومن لعبي / وزري فكل امرىء لا بد متزر |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde وزر kökü, ağırlık taşıma, arkalama, tahkim edilmiş sığınak bulma ve destek sağlama semantik alanlarıyla kesişir. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede kuşatmak, yardım etmek ve koruyucu bir güç olmak anlamındaki *ʿ-z-r (עָזַר) kökü ile fonetik ve semantik akrabalıklar tartışılmıştır; Arapçada bu kök bir yandan sarp dağ sığınağını temsil eden korunak (el-vezer), diğer yandan sırtı büken ağır sorumluluk ve günah yükü (el-vizr) olmak üzere iki somut kutupta kristalleşmiştir. Arapçadaki vezir (el-vezîr) formu da idari bir unvan olarak kralın veya yöneticinin sırtındaki yönetim yükünü taşıyan yahut yöneticinin dayandığı melce anlamına gelir; dolayısıyla dış dillerden ödünçleme iddialarına rağmen kökün Sami dil mantığı içinde içsel türetim tabanı son derece sağlamdır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sarp dağ sığınağı ve sırtta taşınan ağır denk | İki temel eksenden biri korunma yeri, diğeri ise ezici ağırlıktır; günah ve vezirlik bu eksenlerden türemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Aramice destek ve kuşatma kökleri (*ʿzr) | Yardım etme, arka çıkma ve yükü taşıyarak destek olma semantik matrisiyle fonetik yakınlık arz eder. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Güvenilir bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وزر | Anlamlı | Sığınak ve ağır yük | Sarp bir dağa sığınmak veya sırtında ağır bir denk taşımak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| ورز | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel sayılmıştır. |
| زور | Anlamlı | Sapma, eğilme ve yönelme | Doğrudan meyletmek, haktan sapmak veya birine yönelerek ziyaret etmek. | Kur'an'da geçer; eğrilik ve yönelme anlamı taşır. |
| زرو | Anlamlı | Ayıplama ve kınama | Bir kimseyi yaptığı bir işten ötürü ayıplayıp paylamak. | Kur'an'da geçmez; Tehzîb'de müsta'meldir. |
| روز | Anlamlı | Deneme ve ölçme | Bir nesneyi veya şahsı tartıp denemek; yapı ustabaşılığı yapmak. | Kur'an'da geçmez; Kitâbü'l-Ayn'da müsta'meldir. |
| رزو | Anlamlı | Eksiltme ve musibet | Bir kimseden bir şey eksiltmek veya keder ve musibete maruz bırakmak. | Kur'an'da geçmez; müsta'mel kabul edilmiştir. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وزر | Merkez | Ağır yük ve sığınak | Sırta binen ezici ve devredilemez sorumluluk ile sığınılan sarp mevki | Bireysel vebal ve taşınması zor ahlaki ağırlık |
| حمل | Komşu | Taşımak | حمل hafif ya da ağır her türlü taşımayı ifade ederken وزر sadece sırtta taşınan ezici yüke özgüdür | Genel taşıma fiili |
| ثقل | Komşu | Ağırlık | ثقل nesnenin terazideki veya mahiyetteki ağırlığıdır; وزر bu ağırlığın sırtlanılmış halidir | Nesnel ağırlık durumu |
| كفل | Komşu | Üstlenmek | كفل başkasının sorumluluğunu iradi olarak üstlenmektir; وزر başkasına devredilemez | Hukuki ve ahlaki kefalet |
| أزر | Komşu | Desteklemek | أزر beli bağlayıp güç vermek iken وزر bele binen yük veya sırt verilecek korunaklı dağdır | Güç ve kuvvet kaynağı |
| خفف / خفف | Zıt | Hafiflik | خفف ağırlığın bulunmaması veya yükün sırtlanılmaması halidir | Sorumluluk ve ağırlığın yokluğu |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وزر | Ağır yük, günah, sığınak | Sorumluluğun ağırlığı ve sığınılacak korunak anlamını bir arada barındırır. | Kesin |
| Latince | onus, refugium | Yük, sorumluluk; sığınak | Onus ahlaki ve hukuki yükü karşılar; refugium ise sığınılacak muhkem yeri verir. | Güçlü |
| İngilizce | burden, refuge | Ağır yük; sığınak | Burden suç ve sorumluluk ağırlığını karşılar; refuge kaçıp sığınılan yeri anlatır. | Güçlü |
| Almanca | Last, Zuflucht | Yük; melce | Last omuza binen ezici ağırlığı, Zuflucht sığınılan korunaklı mevkiyi ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | fardeau, refuge | Külfet, yük; sığınak | Fardeau taşınması meşakkatli sorumluluğu ve günahı anlatmada tam örtüşür. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وِزْر / أَوْزَار | Günah ve cezai sorumluluk yükü | Bireyin işlediği ve ahirette bizzat sırtında taşıyacağı ahlaki vebal bağlamında. En‘âm 6:164, İsrâ 17:15, Fâtır 35:18, Zümer 39:7, Necm 53:38. |
| أَوْزَار | Saptıranların taşıdığı katmerli vebal | Kendi günahlarının yanı sıra bilgisizce saptırdıkları kitlelerin vebaline ortak olma bağlamında. En‘âm 6:31, Nahl 16:25. |
| وَزَر | Kaçıp sığınılacak dağ ve korunak | Kıyamet günü ilahi adaletten kaçıp sığınılacak hiçbir fiziki veya manevi kale bulunmadığı bağlamında. Kıyâme 75:11. |
| وَزِير | Yükü paylaşan yardımcı | Liderin idari ve tebliğ yükünü hafifleten, danışılan güvenilir destekçi bağlamında. Tâhâ 20:29, Furkân 25:35. |
| أَوْزَار | Savaş teçhizatı ve külfeti | Savaşın sona ermesiyle birlikte silahların bırakılması ve çatışma ağırlığının kalkması bağlamında. Muhammed 47:4. |
| أَوْزَار | Takı ve ziynet ağırlıkları | Samiri olayında kavmin Mısır'dan getirdiği ziynet eşyalarının ağırlığı bağlamında. Tâhâ 20:87. |
| وِزْر | Risalet öncesi ağır manevi basiret yükü | Peygamber'in sırtını büken tebliğ ve hidayet arayışı ağırlığının ferahlatılması bağlamında. İnşirâh 94:2. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Bireysel adalet ve sorumluluk | Asli günah doktrininin reddi ve kimsenin başkasının günahıyla cezalandırılamayacağı ilkesi. | Vebalin ontolojik devredilemezliği |
| Fıkıh | Cezaların şahsiliği prensibi | Hukuki sorumluluğun ve suçun yalnızca faili bağlaması; başkasına ceza yüklenememesi. | Şahsi cezai mesuliyet |
| Tefsir | Hakikat ve mecaz dengesi | {لاَ وَزَرَ} lafzındaki sığınak anlamı ile {لاَ تَزِرُ} lafzındaki ağır yük anlamının semantik irtibatı. | Dağdan sırttaki yüke geçiş |
| Hadis | Çığır açma ve dolaylı vebal | Kötü bir adet başlatanın, o adeti sürdürenlerin günah yükünden (vizr) pay alması meselesi. | Sebep olunan vebalin ağırlığı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahiret hesabı | Bireysel vebal | Adaleti temin | Hiçbir nefsin diğerinin günah yükünü yüklenememesi esasıdır. | Kesin |
| İlmi | Doğru yönlendirme | Entelektüel vebal | Hakikati koruma | Yanıltıcı rehberlik yapanların saptırdıkları kimselerin yüküne ortak olmasıdır. | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim erki | Vezaret ve danışma | İdareyi tahkim | İktidar yükünün ehil yardımcılar eliyle paylaşılarak adilce yürütülmesidir. | Güçlü |
| İktisadi | Borç ve mükellefiyet | Şahsi borç yükü | Mali denge | Bireysel borçlanma ve kamusal külfetlerin doğrudan muhatabınca karşılanmasıdır. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kütleçekimsel yük ve enerjinin korunumu kanunu | Kapalı bir sistemde enerjinin yok olmaması gibi eylemlerin doğurduğu ağırlığın da kaybolmayıp doğrudan o kütleye (faile) bağımlı kalması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Ceza hukukunda kusurun şahsiliği ilkesi | Failin yalnızca kendi iradesiyle gerçekleştirdiği kusur oranında mahkûm edilmesi ve suçun şahsa sıkı sıkıya bağlı hak ve borç niteliği taşıması. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece soyut teolojik bir günah kavramına veya salt siyasi bir saray unvanına (vezirlik) indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün kaçınılmaz sığınaksızlık hali, sırtı büken risalet meşakkati, savaş külfeti ve yetki paylaşımını kuşatan bütüncül yapısı. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kolektif suç anlayışına kayılarak masumların suçlanması yahut vezaret kurumunun yetki gasbı ve tahakküm gibi algılanması. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın temel adalet aksiyomu olan cezaların ve ahlaki sorumluluğun şahsiliği ilkesini dilsel ve kavramsal temelde inşa eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ahiretteki hesaplaşma ve ceza sahnelerinde, saptıran-sapan ilişkilerinde ve risalet görevinin paylaşımıyla ilgili ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Başkasının kefaretiyle kurtulma inancını, kabile asabiyetine dayalı kolektif cezalandırmayı ve ilahi adaletten yapay sığınaklarla kaçılabileceği zannını düzeltir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSarp bir dağa sığınarak himaye aramak veya elbiseyi yayıp içine eşya toplayarak sırt üzerinde taşınan ağır denk.
- Soyut anlamFailin iradi amellerinden doğan hukuki ve ahlaki sorumluluğun başkasına devredilemez biçimde şahsa yapışması.
- Sistematik karşılıkCezaların şahsiliği prensibi, sığınaksız mutlak muhasebe ve kamusal yönetim yükünün ehil vezirlerle paylaşılması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde ifadesi numaralı bireyin sırtlandığı toplam vebal ve sorumluluk yükünü (vizr), bu ferdin gerçekleştirdiği amelleri, ise bir başka şahsı temsil eder. Formül, bir bireyin eylemlerinden hasıl olan yükün bir diğer şahsa aktarım değişiminin sıfır () olduğunu, yani Kur'an'daki cezai ve ahlaki sorumluluğun mutlak şahsiliğini sembolize eder.