ولج

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: و-ل-ج7 sîga, 56 mücavir kök, 9 ayet, 8 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.خرجخبرتُولِجُقمريُولِجُولجليليَلِجَوَيُولِجُنهرخيطيَلِجُقطمرسخرسمي

KökSîga 7Ayet 9Sure 8Mücavir 56

▶ Ağı aç (3B)

ولج

و - ل - ج

KÖK
  • 14 geçiş
  • 9 ayet
  • 7 sîga
  • 13 sözlük

Arı kovanının giriş çıkış deliğidir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Arı kovanının giriş çıkış deliğidir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.941 harf
باب الجيم واللام و و ا ي ء معهما ج أ ل، ل ج أ، أ ج ل، ج ي ل، ج ل و، ج و ل، و ج ل، و ل ج مستعملات جأل: الجيألُ: الضَّبعُ. والجميع: الجيائل. قال الكُميتُ: نُطعم الجيأل الِّهيد من الكـو مِ ولم تدع من يُشيط الجَزُورا لجأ: لجأ فلان إلى كذا مَلجأ ولجأ وهو يلجأُ ويلتجىءُ. وألجأنا الأمر إلى كذا أي: إضطرّني إليه. ولجأ: اسم رجل. أجل: الأجلُ: غاية الوقت في الموت. ومحل الدَّين ونحوه. وتقول: أجل هذا
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR458 harf
وَلَجَ يَلِجُ وُلوجاً ولِجَةً، أي دخل. وأَوْلَجَهُ: أدخلَهُ. وقوله تعالى: "يولِجُ الليلَ في النهار ويولِجُ النهارَ في الليْل"، أي يزيد من هذا في ذاك ومن ذا في هذا. واتَّلَجَ موَالج، أي دخل مداخل. والوَلَجَة، بالتحريك: موضعٌ أو كهفٌ تستَتِرُ فيه المارَّةُ من مطر وغيره، والجمع وَلَجٌ وأَوْلاجٌ. وقولهم: رجلٌ خُرَجَةٌ وُلَجَةٌ، أي كثير الخروج والدخول. ووَليجَةُ الرجل: خاصَّته وبِطانته. والوالِجة:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR13.499 harf
ج ل ( و ا ي ء ) جلا ، جلى ، جال ، لجأ ، ولج ، وجل ، أجل ، جلأ ، جيل . جلا : قال اللّيث : يقال جَلا الصيْقَلُ السَّيفَ جِلاءً ، واجتَلاه لِنَفسه . قال لَبِيد : جُنوحُ الهالِكيِّ على يَدَيْه مُكِبّاً يجتَلِي نُقَبَ النِّصَالِ قال : والماشِطَة تَجلُو العروس جَلْوةً وجِلْوَة . وقد جُلِيَتْ على زواجها . واجتلاَها زوْجُها ، أي نَظَر إليها . وأمْرٌ جَلِيٌّ : واضِحٌ . وتقول : أَجْلِ ليِ هذا الأمرَ ، أي
Maddenin bağlantısı

ج ل ( و ا ي ء ) جلا ، جلى ، جال ، لجأ ، ولج ، وجل ، أجل ، جلأ ، جيل . جلا : قال اللّيث : يقال جَلا الصيْقَلُ السَّيفَ جِلاءً ، واجتَلاه لِنَفسه . قال لَبِيد : جُنوحُ الهالِكيِّ على يَدَيْه مُكِبّاً يجتَلِي نُقَبَ النِّصَالِ قال : والماشِطَة تَجلُو العروس جَلْوةً وجِلْوَة . وقد جُلِيَتْ على زواجها . واجتلاَها زوْجُها ، أي نَظَر إليها . وأمْرٌ جَلِيٌّ : واضِحٌ . وتقول : أَجْلِ ليِ هذا الأمرَ ، أي أوْضِحْهُ . وقال زهير : وإنَّ الْحَقَّ مَقطعُه ثَلاثٌ يمينٌ أوْ نِفَارٌ أَوْ جِلاَءُ قال : يريد بالجِلاء الْبَيان ، والنِّفار الْمحاكَمة ، وأراد بالجِلاء البينَة والشُّهود . وقال اللّيث : يقال ما أقَمتُ عندهم إلاَّ جِلاءً يومٍ واحد ، أي بَياضَ يَوْمٍ واحد . وقال الراجز : مَا ليَ إنْ أَقْصَيْتَنِي من مَقْعَدِ ولا بِهَذِي الأرْض من تَجلُّدِ إلاَّ جلاءَ اليوم أو ضُحَى الْغَدِ ويقال للمريض : جَلاَ اللَّهُ عنه المرض ، أي كَشَفَه ، والله يُجَلِّي السَّاعَة ، أي يُظْهِرُها . قال الله : ( لاَ يُجَلِّيهَا لِوَقْتِهَآ إِلاَّ هُوَ ) ( الأعراف : 187 ) . والْبَازِي يُجَلِّي إذا آنس الصَّيْد ، فرفع طَرْفَه ورأْسه ، وتَجَلَّيْتُ الشَّيءَ ، إذا نَظَرْتَ إليه . وقول الله جلَّ وعَزَّ : ( فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ ) ( الأعراف : 143 ) . حَدَّثني المنذريّ ، عن أبي بكر الخطّابيّ عن هُدْبَة ، عن حَمَّاد ، عن ثابت ، عن أَنسَ ، قال : قرأ رسولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) ( فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ جَعَلَهُ دَكًّا ) ( الأعراف : 143 ) قال : وَضَعَ إبْهامَهُ على قَريبٍ من طَرَفِ أَنْمُلَةِ خِنْصَرِه ، فَساخَ الجبَل . قال حمَّاد : قلت لثابِت : تَقول هذا ؟ فقال : يقوله : رسولُ الله ، ويقوله أَنَس ، وأَنا أكتُمْه . وقال الزّجاج في قوله : ( فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ ( أيْ ظَهَرَ وَبَانَ ، وهو قول أَهْلِ السُّنَّة والجماعة . وقال اللَّيْث : قال الحسن : تَجَلَّى بَدَا لِلْجَبَلِ نُور العَرْش . ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : جَلاهُ عن وطَنِه ، فَجَلا ، أي طَرَدَهُ فَهَرَبَ ، قال : وجَلاَ أيضاً ، إذا عَلا ، وجَلاَ ، إذا اكتَحَل ، قال : والجَلاَ . مَقصور ، والجِلاَءُ مَمدود ، والجِلاَ مَقصور : الأثمِد ، وأنشد : أَكحُلْكَ بالصَّابِ أو بالجِلا فَفَتِّحْ لذلك أو غَمِّضِ ويقال : جَلاَ القَومُ عن أَوْطَانِهم ، يَجْلُون ، وأَجْلَوْا ويُجلُون ، وجَلَّوا يُجِلُّون ، إذا خَرجوا من بَلَدٍ إلى بَلد ، ومنه يقال : استُعمِلَ فلانٌ على الجَالِيةَ ؛ والجَالَّةِ لُغَتان . والجَلاءُ ممدود مَصدَرُ جَلا عَن وَطَنه ، ويقال : أَجلاهم السُّلطان فأَجْلَوْا وجَلَوْا ، أي أخرَجَهم فَخَرجوا . وقيل لأهلِ الذِّمَّة : الجالِيَة ؛ لأنَّ عمر بن الخطاب أَجلاَهُم عن جزيرة العرب لِما تَقَدَّمَ من أمر النبي ( صلى الله عليه وسلم ) فيهم ؛ فسُمُّو جالِيَة . ولزمهم هذا الاسم أيْنَ حَلُّوا ثُمَّ لَزَمَ كُلَّ من لَزِمتَه الجِزية من أهلِ الكتاب بكُلِّ بَلَد ، وإن لم يُجلَوا عن أَوطانهم . وقال الأصمعيّ : يقال : جَلَّى فلانٌ امرَأَتَه وَصيفاً حين اجتَلاها ، أي أعطاها وصيفاً عِندَ جَلْوَتِها . ويقال : ما جِلْوَتُها بالكسر . فيُقال : كَذَا وكَذَا . وقال أبو زيد : يُقال : جَلَوْتُ بَصَرِي بالْكُحْلِ جَلْواً . وَانجَلى الْفَمُّ انجلاءً . وجَلَوتُ عَنِّي هَمِّي جَلواً ، إذا أَذهَبتَه . وأَجْلَيتُ العمامَةَ عن رَأْسي ، إذا رَفَعتها مع طَيِّها عن جَبِينك . وقال أبو عبيد : إذا انحسر الشّعرُ عن جانِبي جَبْهَة الرّجُل ، فهو أَنزَع ، وإذا زاد قليلاً فهو أجْلَح ، فإذا بَلَغَ النِّصفَ ونحوه فهو أَجلَى ، ثم هو أَجْلَهُ ، وأَنشد : مَعَ الجَلاَ ولائِحِ القَتِيرِ وقد جَلَى يَجْلِي جَلًى ، فهو أَجْلَى ، وانْجَلى الظَّلامُ انْجِلاءً ، إذا انكَشَفَ ، ويقال للرجل إذا كان عَالي الشَّرف ، لا يَخْفَى مكانُه : هو ابْنُ جَلاَ . وقال القُلاخ : أَنا الْقُلاَخُ بنُ قُلاخِ بنِ جلاَ ابنُ جَتَاثِيْر أَقُودُ الْجَمَلا وقال سُحَيْم بن وَثيل الرّياحي : أَنا ابْنُ جَلا وطَلاَّعُ الثَّنايا مَتَى أَضَعِ الْعِمامَةَ تَعْرِفوني ويقال : تَجلَّى فلانٌ مكانَ كَذا ، إذا علاه ، والأَصْل : تَجَلَّله . قال ذو الرمة : فَلَمَّا تَجَلَّى قَرْعُها الْقاعَ سَمْعَه وبَانَ له وَسْطَ الأَشاءِ انْغِلالُها قال أبو نصر : التَّجَلِّي النَّظَر بالأشراف . وقال غيره : التَّجَلِّي التَّجَلُّل ، أي تَجَلَّلَ فَرْعُها سَمْعَه في الْقاع . رواه ابن الأعرابيّ : تَجَلَّى فَرْعُها الْقاعَ سَمْعَه وقال الله جَلَّ وعَزَّ : ( تَلاهَا وَالنَّهَارِ إِذَا جَلَّاهَا ) ( الشمس : 3 ) . قال الفراء : إذا جَلَّى الظُّلْمة ، فجازت الكِنَايَة عن الظّلْمة ، ولم تُذْكَر في أوّله : لأنَّ معناها مَعْروف ، أَلا تَرى أنك تقول : أصْبَحت بارِدَةً ، وأَمْسَتْ عَرِيَّةِ ؛ وهَبَّتْ شَمالاً ، فكَنَّى عن مُؤَنَّثات لم يَجْرِ لَهُنَّ ذِكْر لأن مَعناهُن مَعْروف . وقال الزّجّاج : إذا جَلاَّها إذا بَيّنَ الشّمس ؛ لأنَّها تَتَبين إذا انْبسط النهار . وقال الليث : أَجْلَيْتُ عنه الْهَمَّ إذا فَرَّجت عنه ، وانْجلت عنه الهموم ، كما تَنْجَلِي الظُّلمة . ويقال : أَخْبرني عن جَلِيّةِ الأمْر ، أي حَقِيقَتِه . وقال النابغة : وآبَ مُضِلُّوه بِعَيْنٍ جَلِيَّةٍ وغُودِرَ بالجوْلاَنِ حَزْمٌ وناثِلُ يقول : كذَّبُوا بخَبره أَول ما جاء . فجاء دافِنوه بخبر ما عايَنُوه . ابن السِّكِّيت : قال الكِسَائيّ : فعلت ذاك من إجلاَك ، وأَجلاَك ، ومن جلالِكَ ، أي فعلته من جَرَّاكَ . جول جيل : قال الليث : يُقال جالُوا في الحرب جَوْلَةً ، وجالوا في الطّوفان جَوَلاناً وجوَّلتُ البِلادَ تَجْويلاً ، أي جلْت فيها كثيراً . والْجَوْلاَنُ : التّراب الذي تَجُولُ به الريح على وجه الأرض . قال : والْجَوْلُ والْجُولُ ، كُلٌّ لغاتٌ في الْجَوَلَان . قال : ويقال جَال التُّراب وانْجال . قال : وانْجِياله انكِشاطُه . قال : ويقال للقوم إذا تركوا الْقَصْدَ والهُدى : اجتالهم الشيطان أي جالوا معه في الضّلالة . وفي الحديث : ( إنَّ الله جلَّ وعزَّ قال : إنِّي خَلَقْتُ عِبَادِي حُنفَاءَ فاجتالتهم الشّياطين ) أي اسْتَخَفّتْهُم ، فجالوا معها . وقال الليث : وِشَاحٌ جَايِلُ ، وبطانٌ جَايِلُ وهو السَّلِس . ويقال : وِشَاحٌ جالٌ ، كما يُقال : كَبْشٌ صائِفٌ ، وصَافٌ ، ورجل شائِكُ السِّلاح ، وشَاكٌ . ويقال : أَجَلْتُ السِّلاح بين القوم إذا حَرَّكْتَها ثم أَفَضْتَ بها في القِسْمة ، ويقال : أَجالوا الرّأيَ فيما بينهم . أبو عُبيد ، عن الفرّاء : اجْتَلْتُ منهم جَوْلاً ، وانتضَلْتُ منهم نَضْلَةً معناهما الاختيار . أبو عبيد : الْجَالُ والْجولُ نواحي البِئر من أَسفلها إلى أعلاها . وقال أبو الهيثَم : يقال للرَّجل الذي له رأي ومُسْكَة : رجلٌ له زَبْرٌ وجَولٌ ، أي تَماسُك لا ينهدِمُ جُولُه ، وهو مَزبُورٌ ما فوق الجُولِ منه ، وصُلْبٌ ما تحت الزَّبْرِ من الجُول . ويقال للرجل الذي لا تماسُك له ولا حزْم : ليس لفلان جُولٌ أي ينهدِم جُولُه ، فلا يُؤْمَنُ أن يكون الزَّبْرُ يسقُط أيضاً . وقال الرّاعي يمدح عبد الملك : فأَبوكَ أَحْزَمُهم ، وأنت أميرهم وأشَدُّهمْ عند العزائم جُولاً ويقال في مَثَل : ليس لفلان جُولٌ ولا جالٌ ، أي ليس له حزم . شَمر ، عن ابن الأعرابيّ ، قال : الجولُ الصخرة التي في الماء ، يكون عليها الطَّيُّ ، فإنْ زالت تلك الصَّخْرة ، تهوّر البئر ، فهذا أصل الجُول ، وأنشد : أَوْفَى على رُكْنين فوق مَثَابةٍ عن جُولِ نازحةِ الرِّشاءِ شَطُونِ وقال الليث : جالاَ الوادي جَانبا مائه ، وجالا البحر شطّاه ، والجميع الأجوال ، وأنشد : إِذا تنازعَ جالا مَجْهَلٍ قذَفٍ أبو عبيدة ، عن الفرَّاء ، قال : جَوَلانُ المالِ : صغارُه ورديئُه ، وجَوْلان : قريةٌ بالشام . وقال اللحيانيّ : يومٌ جولانيُّ ، وجَيْلانيّ : كثيرُ التراب ، والرِّيج . ورُوِي عن عائشة ، أنَّها قالت : كان النبي ( صلى الله عليه وسلم ) إذا دخل إليها ، لبس مِجْوَلا . قال أبو العَبَّاس ، قال ابن الأعرابيّ : المجْوَلُ الصُّدْرةُ ، وهو الصِّدار ، قال : والمجوَلُ الدرهمُ الصحيح ، والمجوَلُ العُوذَةُ ، والمجولُ : الحمار الوحشيُّ ، والمجوَلُ هلالٌ من فِضّةِ يكون وسطَ القلادة ، والأجوليُّ من الخيل : الجَوَّالُ السريع . جلأ : أبو زيد : جَلأْتُ بالرجلِ أَجَلأُ به جَلأً إذا صَرَعَته ، وجلأ بثوبه : رمى به . أبو عُبيد : الاجئِلال بوزن الافعِلال : الفزَعُ والوَجل . وأنشد : للقَلْبِ من خوْفِهِ اجْئِلاَلُ شَمر ، عن ابن الأعرابيّ : اجئلال أصله من الوجل ؛ قلت : لا يَسْتَقيم هذا القول إلا أن يكون مقلوباً كأنه في الأصل إيجْلال ، فأُخِّرت الياءُ والهمزة بعد الجيم . وفيه وجهٌ آخر . قال أبو عبيد ، قال أبو زيد : من أسماء الضِّباع . والجَيْأَل . قال : وقال الكسائي : هي الجَيْأَلة . وقال أبو الهيثم ، قال ابن بُزُرْج ، قالوا : في الجيأَل ، وهي الضبُع ، جأَلَت تجأَلُ ، إذا أجمعت . قال : وكان لها جاران لا يُخفرانها أبو جَعْدَةَ العادي وعَرفاءُ جَيْأَل أبو جَعْدَة : الذئب ، وعَرفاء : الضبع . وإذا اجتمع الضبع في غنم منع كلُّ واحدٍ منهما صاحبَه ، وقال سيبويه في قولهم : اللهُمّ ضبُعاً وذئباً أي اجمعهما ، وإذا اجتمعا سلمت الغنم . قال : والجَأَثانُ مثلُ مَشي الظليم وما أشبهه من مَشي الناس ، وقد جأثت جأَثاناً . قلت : وجائز أن يكون اجْئِلال افعِلالاً من جَأَلَ يجأَلُ إذا ذهب وجاء ، كما يقال : وجَف القلبُ إذا اضْطَرَبَ . وجل : قال الليث : الوجَل ، الخوْف ، وأنا وَجلٌ من هذا الأمر ، وقد وجِلْتَ ، فأنت تَوجلَ ، ولُغةٌ أخرى تَيْجلُ ، ويقال تأجل ، وهو وَجِلٌ وأوْجل ، وأنشد : لَعَمْرَكَ ما أَدْرِي وإني لأَوْجلُ عَلَى أَيِّنا تَعْدو المنيَّة أَوَّلُ جيل : أخبرنا ابنُ رزين ، عن محمد بن عمرو ، عن الشاه ، عن المؤرج في قول الله جل وعز : ( إِنَّهُ يَرَاكُمْ هُوَ وَقَبِيلُهُ ) ( الأعراف : 27 ) أي جِيلُه ومعناه جِنسه . وقال عمرو بن بجر : جَيْلانُ فَعَلَةُ الملوك . وكانوا من أهل الجيل : وأنشد : أتيح لهُ جَيلانُ عند جِدَاره وردَّد فيه الطرفَ حتى تحيَّرا وأنشد الأصمعيّ : أرسل جَيلانَ ينحِتون له ساتيدَ ما بالحديد فانصدَعا وقال الليث : الجيلُ كلُّ صنف من الناس ، التُّرك جيل ؛ والصِّين جيل ، والجميع أجيال ، وجَيْلانُ : جيلٌ من المشركين خلف الدَّيلم ، يقال لهم : جيلُ جيلان . ولج : في ( نوادر الأعراب ) : وَلَّجَ فلانٌ ماله توْليجاً ، إذا جعله في حياته لبعض ولَدِه فتسامَع الناسُ بذلك ، فانَقَدَعُو عن سُؤاله . وقال الليث : الولُوج الدُّخول ، قال الله جلَّ وعزَّ : ( وَلَمْ يَتَّخِذُواْ مِن دُونِ اللَّهِ وَلاَ رَسُولِهِ وَلاَ الْمُؤْمِنِينَ وَلِيجَةً ) ( التوبة : 16 ) . وقال أبو عبيدة : الوليجةُ البطانَة ، وهي مأخوذة من وَلَج يَلِجُ وُلوجاً ، إذا دخل ، أي يَتّخذوا بينهم وبين الكافرين دخيلةَ مَوَدَّة . وأخبرني المنذريّ عن الغسّانيّ ، عن أبي عبيدة ، أنه قال : وَلِيجَةُ ، كلّ شيءٍ أدخلته في شيءٍ ليس منه فهو وليجة ، والرجل يكون في القوم وليس منهم فهو وليجةٌ فيهم . يقول : فلا تتخذوا أولياء ليسوا من المسلمين دون الله ورسوله . ومنه قوله : فإنَّ القوافي يَتَّلجْنَ مَوَالجاً تضايَقَ عنه أن تَولّجهُ الأمرْ وقال الفراء : الوليجةُ البِطانةُ من المشركين . والتَّوْلَجُ : كِنَاسُ الظِّباء وبَقَر الوحش ، وأصله ( وَوْلَج ) فَقُلِبَتْ إحدى الواوين تاء ، وقد اتَّلَجَ في تَوْلَجِه ، وأَتْلَجُهُ الْحَرُّ فيه ، أي أَوْلَجه . وقال الليث : جَاءَ في بعض الرُّقَى : أَعُوذُ باللَّهِ من كُلِّ نَافِثٍ ورَافثٍ ، وشَرِّ كُلِّ تَالِجٍ وَوَالِج . وقال ابنُ الأعرابيّ : أَوْلاَجُ الْوَادِي : مَعاطِفُه وزواياه ، وَاحِدَتها وَلَجَة ، وتُجْمَعُ : الْوُلُج ، وأنشد ابن الأعرابي : أَنْتَ ابنُ مُسْلَنْطِحِ الْبِطاحِ ولَمْ تَعْطِفْ عليك الحُنِيُّ والْوُلُجُ قال : الْحُنِيُّ : الأَزِقَّةِ والوُلُجُ مثله ، والْوُلُجُ : النَّواحي ، والْوُلُج أيضاً : مَغَارِف الْعَسَل . وقال ابن السكيت : الوَلَجَةُ مكانٌ من الوادي دايعه فيها شجر ، وأنشد : ولم تُطرّق عليك الحنِيُّ والوَلَجُ قال : والوَلَج : جمع وَلَجةٍ . لجأ : أبو زيد : لَجأَتُ إلى المكان ، فَأَنا أَلْجأُ إليه لُجوءًا وَلَجْأً . وأَلْجَأْتُ فُلاناً إلى الشَّيء إِلْجاءً إذا اضْطَرَرْتَه ، ولَجَأ : اسم رجل . يقال : أَلْجَأْتُ الشَّيء ، إذا حَصَّنْتَه في مَلْجأ ولجاء والْتَجأْتُ إليه الْتِجاءً . وقال أبو الهيثم : التَّلجِئَةُ أَنْ يُلجئَكَ أن تَأتِيَ أمراً باطنُه خلافُ ظاهره ، وذلك مثلُ إشْهادٍ على أَمْرٍ ظاهرٍ ، وباطنه خلاف ذلك . وقال ابن شُميل : أَلْجأتُه إلى كذا ، أي اضْطَررته ، قال ولجَّأ فلان ماله ، والتَّلجئَةُ أن يَجْعَلَهُ لبَعْضِ وَرَثَتِه دونَ بَعْض ، كأَنَّه يَتَصَدَّق به عليه ، وهو وارثهُ ، قال : ولا تَلجِئَةَ إلاَّ إلى وارِث . قال ابن الأنباريّ : اللَّجَأُ مهموز مقصور : ما لجأتَ إليه ، واللجا مقصور غير مهموز : جمع لجاةٍ . وهي الضِّفْدَعَةُ الأنثى ، يقال لذكرها : لَجأَ . قال ابن شميل : ويقال : أَلَكَ لَجَأٌ يا فلان ؟ واللَّجَأُ : الزّوجة . وقال اللِّحيانيّ : يقال : ما لي فيه حَوْجَاءُ وَلا لَوْجَاء ، وما لي فيه حُوَيجاء ، ولا لُوَيجاء كلاهما بالمَدّ ، أي ما لي فيه حَاجَة . وقال غيره : يقال ما لِيَ عليه عِوَجٌ ولا لِوَج . أجل : قال الليث : الأجَلُ غايةُ الوقْت في المَوت ، ومَحَلُّ الدَّيْن ونحوه . أبو عُبَيْد عن أبي زيد : أَجَلْتُ عليهم آجَلُ أَجْلاً : أي جَرَرْتُ جَريرةً . وقال أبو عمرو ، ويقال : جَلَبْتُ عليهم ، وجَرَرْتُ ، وأَجَلتُ ، بمعنًى واحد ، أي جَنَيْت . الكسائي : فعلت ذَاك من أَجْلاَك وإجْلاكَ ومن جَلاَلِكَ بمعنًى واحد . الحرانيّ عن ابن السكّيت : فعلتُ ذاك من أجْلكَ ، وإذا اسْقَطْتَ ( مِنْ ) قلتَ : فعلتُ ذاك أَجْلَكَ . هذا كلامُ العرب ، ومن أجل جَرَّاك ، وإذا جِئْتَ ب ( من ) قلت : من أجلِكَ . وتقول أجَلَ هذا الشيء يأجِلُ فهو آجِل ، وهو نَقيض الْعَاجل ، قال : والأجيلُ والْمُؤَجَّلُ إلى وَقْت ، وأنشد : وغَايَةُ الأَجِيلِ مَهْوَاةُ الرَّدَى الحَرانيّ عن ابن السكيت : الأجْلُ : مَصْدَر أجَلَ عليهم شَرّاً يَأجِلَهُ أجْلاً إذا جَنَاه عليه . وقال خَوَّاتُ بن جُبَيْر : وأهْلِ خِبَاءٍ صَالحٍ ذاتُ بينهم قد احْتَرَبوا في عاجِلٍ أنا آجِلُه أي جَانيه . قال : والأَجْلُ الْقَطيعُ من بَقَر الوحش ، وجمعه الآجَال . قال : وحَكَى لنا الفَرَّاء : والإجْلُ وَجَعٌ في الْعُنق . وحكي عن أبي الجرَّاحِ ، أنه قال : بي إجْلٌ فَأَجِّلوني ، أي دَاوُوني . ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ ، قال : هو الأَجَلُ والأَدَل ، وهو وَجَعُ العُنُق من تَعادِي الْوِسَاد . وقال الأصمعيّ : هو الْبَدَلُ أيضاً ، وقول الله جلَّ وعزَّ : ( مِنْ أَجْلِ ذالِكَ كَتَبْنَا عَلَى بَنِى ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 إِسْرَاءِيلَ ) ( المائدة : 32 ) . الأَلفُ مقطوعةٌ من جَرَّى ذلك وربَّما حَذَفَت العرب مِنْ فقالت : فَعَلْتُ ذاكَ أجْلَ كذا . قال عدِيّ : أجْلَ أنَّ اللَّهَ قد فَضَّلَكُمْ فوق ما أحكي بصُلْب وإزارِ رواه شَمِر : إجْلَ أَنَّ اللَّهَ قد فضَّلكم . وقال الليث : الآجِلَة الآخِرة ، والعاجِلَةُ الدُّنيا . قلت : والأُصل في قولهم فَعَلْتُه من أجلِكَ ، من قولهم أجَلَ عليه أجْلاً ، أيْ جَنَى وَجَرَّ . والمَأجَل : شِبْهُ حَوْضٍ واسعٍ يُؤْجَلُ فيه ماءُ القَناة إذا كان قليلاً ، أي يجْمَعُ ، ثم يُفجَّر إلى المزرعة ، وهو بالفارسية طَرخَا . وقال غير الليث : المأْجَلُ : الجِبَأةُ التي يجتمع فيها مياه الأمطار من الدّور قلت : وأصلُ قولهم : من أجلك ، مأخوذ من قولك : أجَلْتُ ، أي جَنيت ، وهو كقولك : فعلت من جرَّاك . وبعضهم لا يهمِزُ المأْجَل ، وبكسر الجيم ، فيقول الماجل ، ويجعله من المَجْل ، وهو الماء يجتمع في النُّقطة تمتلىء ماء من عَمَل أو حَرَق . وأَجَلْ : تَصْديقٌ لخبرٍ يُخْبِرُك به صاحِبُك ، فنقول : فَعل فلان كذا وكذا ، فَتُصَدِّقه بقَولك له : أجَلْ ، وأَمَّا نعم ، فإنَّه جواب المستَفْهِم بكلامٍ لا جحَدْ فيه ، يقول لك هل صَلَّيْت ، فتقول : نعم .

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR7.003 harf
(باب الواو واللام وما يثلثهما) (ولم) الواو واللام والميم، فيه كلماتٌ تتشاكل. يقولون: الوَلْم: الحِزَام. والوَلم: حبلٌ يُشَدُّ بين التَّصدير والسَّفيف([1]) لئلاَّ يَقْلَقا. ويقال الوَلْم: كلُّ خيطٍ شَددتَ به شيئاً. وليس يبعد أن يكون اشتقاقُ الوَلِيمة من هذا، لأنه يكون عند عقد النِّكاح. وأهل اللُّغة يقولون: طعام العُرْس وَليمة. (وله) الواو واللام والهاء: أصلٌ صحيح يدلُّ على اضطرابِ شيء أو ذهابِه
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR632 harf
- الولوج: الدخول في مضيق. قال تعالى: ﴿حتى يلج الجمل في سم الخياط﴾ [الأعراف/40]، وقوله: ﴿يولج الليل في النهار ويولج النهار في الليل﴾ [الحج /61] فتنبيه على ما ركب الله عز وجل عليه العالم من زيادة الليل في النهار، وزيادة النهار في الليل، وذلك بحسب مطالع الشمس ومغاربها. والوليجة: كل ما يتخذه الإنسان معتمدا عليه، وليس من أهله، من قولهم: فلان وليجة في القوم: إذا لحق بهم وليس منهم؛ إنسانا كان أو غيره.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR215 harf
و ل ج ولج في البيت وتولّج وامرأة خرّاجة ولاّجة‏.‏ ودخلوا الولج والولجة وهو ما كان من كهف أو غار يلجأ إليه والتجأوا إلى الولجاته والأولاج‏.‏ ودخل الظبي في التّولج‏:‏ في الكناس‏.‏ وهو وليجةٌ من الولائج‏:‏ بطانة‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.209 harf
ابن سيده: الوُلُوجُ الدخولُ. وَلَجَ البيتَ وُلُوجاً ولِجَةً، فأَما سيبويه فذهب إِلى إِسقاط الوسط، وأَما محمد بن يزيد فذهب إِلى أَنه متعد بغير وسط؛ وقد أَولَجَه. والمَوْلَجُ: المَدْخَلُ. والوِلاجُ: الباب. والوِلاجُ: الغامض من الأَرض والوادي، والجمع وُلُجٌ ووُلُوجٌ، الأَخيرة نادرة لأَن فِعالاً لا يُكسَّر على فُعول، وهي الوَلَجَةُ، والجمع وَلَجٌ. ابن الأَعرابي: وِلاجُ الوادي (* قوله «ولاج الوادي
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR211 harf
* و ل ج * * وَلَجَ * يلج بالكسر * وُلُوجا * أي دخل و * أَوْلَجَه * غيره أدخله وقوله تعالى ﴿يُوْلج الليل في النهار ويولج النهار في الليل﴾ أي يزيد من هذا في ذلك ومن ذلك في هذا و * وَلِيجَةُ * الرجل خاصته وبطانته
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.075 harf
ولج البيت يلج ولوجا ، بالضم، ولجة ، كعدة، وتولج، إذا دخل . في الصحاح واللسان: قال سيبويه: إنما جاء مصدره ولوجا، وهو من مصادر غير المتعدي، على معنى ولجت فيه. وفي المحكم: فأما سيبويه، فذهب إلى إسقاط الوسط، وأما محمد بن يزيد فذهب إلى أنه متعد بغير وسط. قال شيخنا: قلت: فظاهر كلام سيبويه أن ولج من الأفعال المتعدية، ولا قائل به، فإن أراد تعديته للظرف كولجت المكان ونحوه، فهو كدخلت وغيره من
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR4.566 harf
وَلَجَ 1 وَلَجَ ذ , aor. يَلِجُ, inf. n. وُلُوجٌ and لِجَةٌ; and ↓ اِتَّلَجَ; (S, K;) and ↓ تولّج; (L;) He, or it, entered. (S, K.) You say وَلَجَ البَيْتَ, and ↓ اتّلجه, and ↓ تولّجهُ, He entered the house. (L.) And وَلَجَ الشَّىْءُ فِى غَيرِهِ The thing entered into another thing. (Msb.) As is said in the S and L, Sb says that وَلَجَ has for its inf. n. وُلُوجٌ, which is of one of the measures
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.265 harf
وَلَجَ وَلَجَ a. [ يَكِجُ ] ( n. ac. لِجَة [ 2t ] , وُلُوْج 27 ) [ acc. or Fī ], Entered; penetrated; crept into. b. [ Fī ], Undertook. c. [ pass. ], Suffered. وَلَّجَ وَلَّجَ II , a. Disposed of during his life-time ( property ). b. [ acc. & Fī ] [ coll. ], Intrusted to. أَوْلَجَ أَوْلَجَ IV ( a. و or ت ) [ acc. & Fī ], Made, caused to enter; put, inserted into. تَوَلَّجَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR15.716 harf
ولج وَلَجَ - يَلِجُ - وَليْج - وَلِيْجَة - أَوْلَجَ - يُوْلِجُ وَلَجَ - يَلِجُ + كائن أو شيء + في مكان أو شيء: يدخل ثم ينفذ في شيء من منفذ ضيق: يتحرك ماراً من خلال فتحة أو منفذ ضيق، من مكان واسع إلى مكان آخر ضيق أو واسع وَلِيْج: على وزن " فعيل " اسم فاعل مبالغة من " وَلَجَ - يَلِجُ ": كثير الولج وَلِيْجَة: على وزن " فَعيلة ": مؤنث " وَلِيْج
Tamamını oku

Sîgalar(7)

Mücavir kökler56 mücavir (78 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ليل

    5 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…

  2. نهر

    5 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…

  3. عرج

    2 ortak ayet · Çıkar

  4. قطمر

    1 ortak ayet · Kırıntı demektir

  5. قمر

    2 ortak ayet · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir

  6. شمس

    2 ortak ayet · Güneş demektir

  7. سخر

    2 ortak ayet · Sahr kayalık sahadır

  8. خرج

    3 ortak ayet · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır

  9. خيط

    1 ortak ayet · Hayt iplik demektir

  10. أجل

    2 ortak ayet · İcl havuz demektir

  11. خبر

    2 ortak ayet · Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür

  12. سمي

    2 ortak ayet · Ad verilen

Geçtiği ayetler(9)

  1. ذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهَارِ وَيُولِجُ النَّهَارَ فِي اللَّيْلِ وَأَنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ

    Ve sokarİşte böyle. Allah; geceyi gündüze katar, gündüzü de geceye katar. Muhakkak ki Allah; Semi’dir, Basir’dir.

  2. أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهَارِ وَيُولِجُ النَّهَارَ فِي اللَّيْلِ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ كُلٌّ يَجْرِي …

    Ve sokarGörmez misin ki; Allah, geceyi gündüze, gündüzü de geceye katar. Güneşi ve ayı buyruk altında tutar. Her birisi belirli bir süreye kadar akıp gider. Muhakkak ki Allah, yaptıklarınızdan haberdardır.

  3. يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهَارِ وَيُولِجُ النَّهَارَ فِي اللَّيْلِ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ كُلٌّ يَجْرِي …

    Ve sokarGündüzü geceye girdirir, geceyi de gündüze girdirir. Güneşi ve ayı buyruğu altına almıştır, her biri belli bir süre için hareket eder. İşte bu, Rabbınız olan Allah’tır. Mülk O’nundur. O’ndan başka taptıklarınız ise hurma çekirdeğinin zarına bile malik değildirler.

  4. يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهَارِ وَيُولِجُ النَّهَارَ فِي اللَّيْلِ وَهُوَ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ

    Ve sokarGeceyi gündüze katar, gündüzü de geceye katar. Ve O; göğüslerin özünü bilendir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökولج
YapıÜçlü
Özel DurumMisâl (vâvî) illetli kök
Bağlamsal Yakın Köklerدخل, نَفَذ, سلك
Zıt Kökخرج
Çekirdek Özet 1Dar, sıkışık veya gizli bir aralıktan bir şeyin içine tam ve nüfuz edici şekilde girmesi
Çekirdek Özet 2Gece ile gündüzün birbirinin payına tedricen ve iç içe geçmesi; dar geçitten süzülme ve gizli sırdaşlık
Çekirdek Özet 3Bir sisteme harici bir unsurun gizlice, derinden veya kesintisiz bir akışla intikal ederek dâhil olması
Kritik Hata RiskiKökü mutlak ve sıradan bir "girmek" eylemi sanarak dar bir aralıktan nüfuz etme ve iç içe geçiş nüansını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ولBir şeye bitişme, yakınlaşma, peş peşe bağlanma ve içine doğru yönelme (örneğin ولد doğumla bedenden ayrılıp neslin devam etmesi, ولي araya mesafe girmeksizin peş peşe gelip yakın olma)جÇekirdeğin taşıdığı bitişme ve bağlanma hareketini, kavisli, kapalı veya dar bir boşluğun içine doğru derinlemesine sokulma ve yerleşme yönünde özelleştirmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaDışarıdaki bir nesnenin bir yere rabtolunması, bir temas ve eklemlenme hattının kurulması.
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaHarekete belirli bir istikamet verilmesi, nesnenin içeriye doğru sevk ve idare edilmesi.
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplamaBir bünyenin içine nüfuz ederek mesafe katetme, yükün veya unsurun iç hacme intikal etmesi.
ولجİki bünye arasında kurulan rabıtayla yönlendirilip içeriye derinlemesine ve sıkıca intikal etmeBir nesnenin veya varlığın, harici bir noktadan yönlendirilerek dar ya da kapalı bir mecranın içine bütünüyle girmesi ve orada yer tutması hareketini tasvir eder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyin dar, sıkışık veya kıvrımlı bir yarıktan, kovuktan, mağaradan ya da aralıktan içeriye zorlukla veya tamamen girmesi; dağdaki sığınak ve vadi kıvrımları (el-velec / el-velece).
Cahiliye şiiri kullanımıŞairlerin sığınak, dağ kovuğu ve gizli geçitleri nitelemek üzere kullandığı velec ve mevre kavramları sözlüklerde zikredilir; kumluk yollar ve dağ bükümleri için bu kök kullanılmıştır.
Erken Arapça kullanımEmevî dönemi şairi Turayh b. İsmâîl, Velîd b. Abdilmelik methiyesinde vadinin kıvrımlı geçitlerini ve sığınaklarını şu mısrayla anar: أنت ابن مسلنطح البطاح ولم / تعطف عليك الحني والولج

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça ولج kökü, merkezi Sami dillerinde dar bir aralıktan geçişi, içine girmeyi ve sokulmayı ifade eden özgün bir fiil köküdür. Kökün ilk harfi olan vâv harfinin bazı Kuzeybatı Sami dillerinde yod sesine kaydığı bilinmekle birlikte, doğrudan üçlü kök düzeyinde ve "dar bir delikten / geçitten nüfuz etmek" anlamıyla kök en berrak morfolojik ve semantik gelişimini Arapçada muhafaza etmiştir. Süryanice ve İbranicede genel "giriş" ve "içine çekilme" anlam alanında kökle örtüşen fonetik varyantlar sınırlı kalmış; Arapçada ise kök hem fiziki dar geçitleri (örneğin vadideki dar kıvrımları ve mağara sığınaklarını) hem de soyut anlamda bir topluluğa dışarıdan dâhil olan yabancı unsuru (el-velîce) ifade edecek zengin bir semantik genişleme göstermiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönولج fiili ve türevleri (vulûc, meylec, velîce)Dar bir aralıktan veya geçitten içeri nüfuz etme somut tabanından, gece ile gündüzün iç içe geçmesine ve sırdaş edinmeye uzanan anlam dallanması.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBatı Sami dillerinde dar geçit ve giriş bildiren çekirdek yapıArapçadaki misâl-i vâvî yapının özgün fonetik ve anlamsal saflığını koruması; dar mecrada hareket anlamı.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik çeperde kesin soydaşBelirgin ve kanıtlanmış bir Afro-Asyatik soydaş türetim saptanamamıştır.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, HALOT.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ولجAnlamlıDar bir yerden içeri girmek, nüfuz etmekHedef köktür; dar aralıktan geçiş ve sırdaşlık bildirir.Kur'an'da geçer
وجلAnlamlıKorkmak, ürpermekKalbe ani bir korkunun veya endişenin girip yerleşmesi durumuyla anlamsal temasa sahiptir.Kur'an'da geçer
لوجKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
لجوAnlamlıSığınmak, korunma altına girmekDar ve korunaklı bir sığınağa çekilmeyi ifade eden لجأ kökü ile fonetik ve semantik akrabadır.Kur'an'da geçmez
جولAnlamlıDolanmak, etrafında dönmekBir alanın içinde serbestçe hareket edip dolaşmaktır; sınırlı bir noktaya girmekten ziyade döngüsel harekettir.Kur'an'da geçmez
جلوAnlamlıAçığa çıkmak, belirginleşmekKaranlığın veya kapalılığın kalkıp her şeyin görünür olmasıdır; içeri sokulmanın zıddı bir açılmadır.Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ولجMerkezDar bir aralıktan süzülerek içeri girme, nüfuz etmeGirişin dar, sıkışık, tedrici veya gizli bir kanaldan gerçekleşmesini ifade eder.İğne deliğinden geçmek, gecenin gündüze karışması ve içe sokulan sırdaş.
دخلKomşuGenel olarak bir mekânın veya durumun içine girmeGeniş ve mutlak anlamda içeri girmektir; darlık veya sıkışıklık şartı aranmaz.Her türlü dâhil olma fiilinin kapsayıcı adıdır.
نَفَذKomşuBir şeyin içinden delip geçerek diğer taraftan çıkmaBir engeli delerek boydan boya geçme ve aşma hareketidir.Girişten ziyade delip geçme ve nüfuz etme nihayetini vurgular.
سلكKomşuBir yola koyulma, bir nesneyi bir kanal boyunca sevk etmeBelirli bir güzergâh ve hat boyunca ilerletmeyi veya yerleştirmeyi anlatır.İpin deliğe veya yolcunun yola intibak ederek akmasıdır.
خرجZıtİçeriden dışarıya intikal etme, ayrılmaBir bünyenin, sınırın veya hacmin içinden dış ortamına doğru hareket etmektir.Giriş ve nüfuz etme fiilinin doğrudan zıddıdır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaولجDar bir yerden süzülerek içeri girmekİğne deliği gibi dar kanallardan nüfuz etmeyi, tedrici iç içe geçişi ve gizli dâhiliyeti tam kapsar.Kesin
Latincepenetrare, insinuareİçine işlemek, dar aralıktan sokulmakPenetrare derine inmeyi ve aşmayı verir; insinuare ise araya kıvrılarak sokulmayı karşılar fakat tedrici döngü anlamı eksiktir.Güçlü
İngilizceto penetrate, to enter tightly, to interpenetrateNüfuz etmek, dar aralıktan girmek, iç içe geçmekTo enter kelimesi geneldir; to penetrate fiziksel nüfuzu, to interpenetrate ise gece ile gündüzün iç içe geçişini kısmen karşılar.Güçlü
Almancaeindringen, einschlüpfenİçeri sızmak, dar yerden girmekDar bir aralıktan süzülerek girmeyi ve nüfuz etmeyi iyi yansıtır; sırdaşlık kavramını doğrudan taşımaz.Güçlü
Fransızcapénétrer, s'insinuerNüfuz etmek, gizlice veya dar yerden sokulmakS'insinuer gizlice içeri süzülmeyi, pénétrer ise engeli aşarak içeri girmeyi karşılar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
İf‘âl kalıbı (yûlicu / tûlicu)Gece ile gündüzün süre ve aydınlık bakımından birbirinin sınırına tedricen sokulması, iç içe geçirilmesiKevnî ayetler, ilahî kudret ve nizam bağlamı (Âl-i İmrân 3:27, Hac 22:61, Lokmân 31:29, Fâtır 35:13, Hadîd 57:6).
Sülâsî mücerred fiil (yelicu)İmkânsızlığı vurgulayan daracık bir delikten geçişİnkârcıların cennete girişinin imkânsızlığını tasvir eden mesel bağlamı (A‘râf 7:40).
Sülâsî mücerred fiil (yelicu)Yağmur, tohum ve benzeri şeylerin yerin derinliklerine süzülüp girmesiAllah'ın ilminin kuşatıcılığı ve arzın tabiatı bağlamı (Sebe’ 34:2, Hadîd 57:4).
İsim formu (velîce)Topluluğun haricinden olup iç işlere ve sırlara muttali kılınan gizli sırdaş / sığınakİman ehlinin sadakati ve münafıkane sırdaşlıkların nehyi bağlamı (Tevbe 9:16).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKevnî kudret ve ilahî ilim sıfatıGece ile gündüzün birbirine idhal edilmesi fiilinin zâtî kudrete delaleti; yerin içine giren en ince zerrenin dahi bilinmesi.Kevnî nizamdaki hassas, kesintisiz ve tedrici tasarruf.
FıkıhVelâye ve dâhilî sadakat sınırlarıMüslümanların gayrimüslimleri veya güvenilmez unsurları velîce (sırdaş) edinmelerinin hukuki ve siyasi hükmü.Kamu düzenini ilgilendiren iç sırların yabancı unsurlarla paylaşılmaması yasağı.
Tefsir"Semmi'l-hiyât" ve "îlâc" tasvirleriA‘râf 7:40'taki devenin (veya halatın) iğne deliğinden geçmesi mecazının imkânsızlık derecesi ve gece-gündüz devri.Somut darlık ve süzülme imgesinin tefsirî tahlili.
HadisEve giriş adabı ve sırdaşlıkİzin istemeden gizlice içeriye bakma ve girme (vulûc) nehiyleri ile kişinin yakın çevresi.Mahremiyeti ihlal eden kontrolsüz ve gizli süzülmelerin menedilmesi.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve kulluk bağıHalis aidiyetYabancı unsurların inanç merkezine sızmasını önlemeMüminin Allah, Resulü ve müminler dışında hiçbir yabancı unsuru iç sırlarına ortak kılmaması.Kesin
İlmiFiziksel ve kozmik nizamTedrici intikal ve difüzyonİki zıt veya farklı fazın birbirine karışarak dönüşmesiGece ve gündüzün ani bir sıçramayla değil, mikroskobik düzeyde birbirinin içine süzülerek yer değiştirmesi.Kesin
SiyasiDevlet güvenliği ve dâhilî hiyerarşiİstihbari korumaYabancı ajan ve nüfuz casusluğunun engellenmesiDış güçlerin karar mekanizmalarına sırdaş veya nüfuz ajanı (velîce) olarak sızmasının menedilmesi.Güçlü
İktisadiSermaye ve piyasa dolaşımıLikidite sızıntısıSermayenin kapalı veya kayıt dışı kanallara intikaliKaynakların açık piyasa dışındaki dar ve gizli koridorlara akması veya dış sermayenin iç bünyeye girişi.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKılcallık (kapiler etki) ve difüzyonSıvı veya gaz moleküllerinin dar aralıklardan veya yarı geçirgen zarlardan geçerek diğer ortama nüfuz etmesi, gece ile gündüzün diferansiyel geçişi.Güçlü
Beşeri bilimlerEnfiltrasyon ve örtük asimilasyonBir toplumsal veya siyasal yapının içine dışarıdan bir unsurun dirençle karşılaşmadan usulca süzülüp kritik merkezlere yerleşmesi.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiFiili sadece mekanik ve alelade bir "içeri girmek" (dehale) olarak algılamak; aradaki darlık, tedricilik ve süzülme vasfını unutmak.
Kur'an içi daha geniş anlamBir varlığın dar, kıvrımlı veya gözle görülmez kanallardan diğerinin bünyesine tamamen ve fark ettirmeksizin intikal etmesi; kozmik seviyede ışık ve karanlığın birbirini tüketmeden içine girmesi.
Yanlış anlamanın doğuracağı hata"Velîce" kelimesini sıradan bir "dost" sayarak velâyet ile istihbari/mahrem sırdaşlık arasındaki farkı silmek; kevniyattaki gece-gündüz geçişinin matematiksel sürekliliğini sıradan bir değişim sanmak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem kevni ayetlerdeki kusursuz fiziksel geçişleri (gece-gündüz, arzın içine girenler) hem de toplumsal ve ahlaki sadakat sınırlarını (velîce) aynı mikroskobik süzülme ve nüfuz mantığıyla kurduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İlahî nizamın ve ilmin inceliğini bildiren kevnî ayetlerde (Hac 22:61, Hadîd 57:4-6) ve müminlerin iç güvenlik ve aidiyet sınırlarını çizen siyasi-ahlaki ayetlerde (Tevbe 9:16).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Gece ile gündüzün sınırının keskin bir çizgiyle bıçak gibi ayrıldığını zanneden algıyı düzeltir; inançtaki bağın yüzeysel bir ittifaktan ibaret olmadığını, iç sızıntılara karşı mutlak bir kalbi berraklık gerektirdiğini öğretir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDar, kıvrımlı veya sıkışık bir aralıktan, kovuktan ya da delikten bir şeyin içine zorlanarak veya süzülerek bütünüyle girmesi.
  • Soyut anlamBirbirine zıt veya farklı iki durumun tedrici olarak birbirinin sınırları içine nüfuz etmesi; harici bir unsurun mahrem alana nüfuz ederek iç yapıya dâhil olması.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin sınırlarından içeriye doğru gerçekleşen sürekli, diferansiyel ve yönlendirilmiş akış (nüfuz ve difüzyon).
  • LaTeX modeliA→ δ B⟺lim⁡Δt→0Δ(A∩B)Δt>0
  • LaTeX açıklamasıFormülde A kaynak bünyeyi veya durumu (örneğin geceyi ya da dışarıdaki unsuru), B hedef bünyeyi (gündüzü veya iç yapıyı), δ dar ve sınırlayıcı geçiş aralığını (kovuk, iğne deliği veya nüfuz kanalı) simgeler. Sağ taraftaki limit ifadesi, zaman içindeki tedrici, kesintisiz ve diferansiyel iç içe geçişi; A'nın B hacmine süzülerek dâhil olma sürecini ve oluşan arakesit artışını matematiksel olarak ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: و