يوم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ي-و-م36 sîga, 284 mücavir kök, 437 ayet, 80 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.صبألبثيَوْمَئِذٍيَوْمُيومقوموَيَوْمَويلوَالْيَوْمِيَوْمِجمعبعثلقييَوْمَيَوْمًا

KökSîga 36Ayet 437Sure 80Mücavir 284

▶ Ağı aç (3B)

يوم

ي - و - م

KÖK
  • 475 geçiş
  • 437 ayet
  • 36 sîga
  • 12 sözlük

“Yemm” durgun akan su demektir. Kabarıp inmesi sebebi ile periyodik çağların adı olmuştur. Sonra bir gün ve geceye isim olmuştur. Kuran da “Eyyamen madudat”da olduğu gibi 24 saat için kullanılmaktadır. Veya "tilke eyyamin nudaviluha"da olduğu gibi çağlar için kullanılmaktadır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Yemm” durgun akan su demektir. Kabarıp inmesi sebebi ile periyodik çağların adı olmuştur. Sonra bir gün ve geceye isim olmuştur. Kuran da “Eyyamen madudat”da olduğu gibi 24 saat için kullanılmaktadır. Veya "tilke eyyamin nudaviluha"da olduğu gibi çağlar için kullanılmaktadır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR12.744 harf
باب اللفيف من الميم م ي م، م و م، م ا ء، م أ ي، و أ م، آ م، أ م م، ي م، أ م أ، و م أ، ي و م، أ م ه، ما، أ م، أ م ا مستعملات ميم: الميم: حرف هجاء، ولو قُصِرَتْ في اضطرار الشِّعر جاز. قال الخليل: رأيت يمانيا سُئل عن هجائه فقال: بابا، مِمْ مِمْ.. وأصاب الحكاية على اللّفظ، ولكنّ الذّين مدّوا أحسنوا بالمدّ. والميمان هما بمنزلة النّونين من الجَلَمَين. والميم مطبقة، لأنّك إذا تكلمت بها أطبقت.. والميم
Maddenin bağlantısı

باب اللفيف من الميم م ي م، م و م، م ا ء، م أ ي، و أ م، آ م، أ م م، ي م، أ م أ، و م أ، ي و م، أ م ه، ما، أ م، أ م ا مستعملات ميم: الميم: حرف هجاء، ولو قُصِرَتْ في اضطرار الشِّعر جاز. قال الخليل: رأيت يمانيا سُئل عن هجائه فقال: بابا، مِمْ مِمْ.. وأصاب الحكاية على اللّفظ، ولكنّ الذّين مدّوا أحسنوا بالمدّ. والميمان هما بمنزلة النّونين من الجَلَمَين. والميم مطبقة، لأنّك إذا تكلمت بها أطبقت.. والميم من الحروف الصّحاح السّتة المذلقة التي هي في حيّزين: حيّز الشفتين، وحيّز ذولق اللّسان.. وهي من التّأليف: الحرف الثّالث للفاء والباء، وهي آخر الحروف من الحيّز الأول وهو الحيّز الشّفويّ. موم: المُومُ: البرسام، يقال: رجل مَمُوم، وقد مِيمَ يُمامُ مُوماً ومَوْماً، ولا يكون: يَمُوم لأنّه مفعول مثل: بُرسِمَ، قال: إذا توجّس رِكْزاً من سنابكها أو كان صاحب أرضٍ أو به الموم وإِنّما الموم بالفارسية، اسم الجُدَريّ يكون كله قرحة واحدة. والمَوْماةُ: المفازة الواسعة الملساء. ماء: الماء: مدّته في الأصل زيادة، وإنّما هي خَلَفٌ من هاء محذوفة. وبيانُ ذلك أنّه في التّصغير: مُوَيْه، وفي الجميع: مياه. ومن العَرَب من يقول: هذه ماءة، كبني تميم، يعنون الرّكيّة بمائها. ومنهم من يؤنثها، فيقول: ماةٌ واحدة، مقصورة.. ومنهم: من يمدّها فيقول: ماء كثير على قياس شاة وشاء. والماويّة: حَجَرُ البِلَّوْر، قال طرفة: وعينانِ كالماويّتَيْنِ اسـتـكَـنَّـتـا بكهفي حِجاجَيْ صخرةٍ قَلْتِ مَوْرِدِ وثلاث ماويّات وماويّ، ولو تُكُلّف منه فِعْل لقيل مِموأة بوزن امرأة. ويقال: تُسَمَّى القِرْدة الأنثى: ميّة، وهي اسم امرأة أيضاً. مأى: المَأَى: النَّميمةُ.. مَأَيْتُ بينهم، لا يكون إلاّ بالشّرّ، فإذا ضربت بَعْضَهم ببعض فقد مَأَيتَ بهم، قال: ومَأى بينهم أَخُو نكراتٍ لم يزلْ ذا نميمةٍ مَئّاء وقال العجّاج: ويعتلون مَنْ مَأَى في الدَّحْسِ وامرأة مئّاءةٌ: نمّامةٌ على وزن فعّالة... ومستقبله: يمأى. والمِئَةُ: حُذِفَ من آخرها واوٌ... وقيل: ححرف لين لا يُدْرَى أواوٌ هو أم ياء. والجميع: المئون، والمئين على تقدير المسلمون والمسلمين.. ومنهم من يجعل النّون خَلَفاً في الجماعة من الحرف المحذوف. ويكون الإعراب في المئين على النّون. تقول: مئينٌ كما ترى، وقبضت مئيناً. وقيل: المحذوف من المئة ياءٌ، وأصلها: مِئْية مثل: مِعية، وهو مثل قول الشاعر: أَدْنَى عطيّتِه إيّايَ مِئيات ولولا ذلك لقال: مِئوات، والدليل على أنّه ياء: أنّك تقول: مأيت القوم بنفسي، أي: أَتمَمْتهم مئة. ولو كانت واوا لقلت: مأوتهم. وأم:

التَّوْأَمُ: على تقدير: فَوْعل، ولكنّهم استقبحوا واوين فاستخلفوا مكانَ الواوِ الأوُلى تاءً.. وكذلك التَّوْلَجُ، واشتقاقُه من وَلَجَ، ونحو ذلك كذلك.. فإِذا أدخلت التّاء في التّوأم لزمت التّصريف لزوم الحرف الأصليّ فقالوا: أَتْأمت المرأة، أي: ولدتْ توأماً، وامرأة مِتآم أي: تَلِدُ التَوْأمَ كثيراً.. وتقول للباكي: "إنّه ليبكي بدمعٍ تَوْأمٍ، إذا قطر قطرتين معاً، قال: أعينيّ جودا بالدّموع التّوائم وقال لبيد: عَلِهَتْ تَرَدَّدُ في نِهاء صعائدٍ سَبْعاً تُؤاماً كاملاً أيّامُـهـا والتّوأم: ولدان معاً، لا يقال: هما توأمان، ولكن يقال: هذا توأم هذه، وهذه توأمته، فإذا جَمِعا فهما توأم، قال: ذاك قَرْمٌ وذا بذاك شبيهٌ وهما توأمٌ وهذا كذاما والتّوأمان: كوكبان. والمواءمة: المباراة، والتّواؤم: التّباري والتفاخر، قال: يتواء من بنَوْ ماتِ الضُّحَى حسناتِ الدَّلِّ والأُنْسِ الخَفِرْ ويُقال: فلانة تُوائِمُ صواحبها وئاماً شديداً، إذا تكلّفتْ ما يتكلَّفْنَ من الزِّينة وغيرها. والمُوأَّمُ: العظيم الرّأس.. والموائم: المقارب، وهو الوسط من الأمرين.. والمُوائِم: المُوافِقُ. آم: الأَيمُ من الحيّات: الأبيض اللّطيف، قال: كأنّ زمامها أَيْمٌ شـجـاعٌ تَرَأَّد في غُصونٍ مُعْضئلّهْ شبّه تحريك الزّمام بحيّة بين أغصان متشابكة. والإِيامُ: الدّخان، قال أبو ذؤيب: فلّما اجتلاها بالإيام تحيزت ثُباتٍ عليها ذُلُّها واكتئابُها وامرأةٌ أَيِّم قد تَأَيَّمَتْ، إذا كانت ذات زَوْج، أو كان لها قبلَ ذلك زوجٌ فمات، وهي تَصْلُح للأزواج، لأنّ فيها سُؤْرةً من شبابٍ.. والأَيامَى: جَمعُها... تقول: آمتِ المرأة تئيم أَيمنا، وأيمة واحدة، وتأيَّمَتْ، قال: مغايراً أو يرهبُ التّأييما والآمة: العيب، قال عبيد: مهلاً أبيت اللّعن مه لاً، إنّ فيما قلت آمهْ والآمة من الصّبي، فيما يقال: هي. ما يَعلَق بسُرّته حين يولد، ويقال مالفّ فيه من خرقة، وما خرج معه، قال حسان: وموءودةٍ مقرورةٍ في مَعاوزٍ بآمتها، مرسومة لم تُوسَّـدِ والأُوام: حرّ العَطَش في الجَوْف، ولم أسمع منه فعلاً، ولو جاء في شِعْرٍ: أوّمه تأويما لما كان به بأس. أمم: اعلم أنّ كلّ شيء يضمُّ إليه سائر ما يليه فإِن العرب تُسمِّي ذلك الشَّيْء أُمّاً.. فمن ذلك: أمّ الرأس وهو: الدّماغ.... ورجلٌ مأموم. والشّجّةُ الآمّةُ: التّي تبلغ أمّ الدّماغ. والأميم: المأموم. والأميمة: الحجارة التّي يُشْدَخُ بها الرّأس، قال: ويومَ جَلَّيْنا عن الأهاتمِ بالمنجنيقات وبالأمائمِ وقَوْلُهم: لا أُمَّ لك: مَدْحٌ، وهو في موضع ذمٍّ. وأمّ القرى: مكة، وكلّ مدينةٍ هي أُمُّ ما حولَها من القُرَى. وأمّ القرآن: كلّ آية مُحْكَمة من آيات الشّرائع والفرائض والأحكام. وفي الحديث: إنّ أمّ الكتاب هي فاتحة الكتاب لأنّها هي المتقدّمة أمامَ كلّ سُورةٍ في جميع الصّلوات. وقوله تعالى: "وإنّه في أمّ الكتابِ لَدينا"، أي: في اللّوح المحفوظ. وأمّ الرُّمْح: لواؤه، وما لُفّ عليه، قال: وسلبنـا الـرُّمْـح فـيه أمّـه من يدِ العاصي وما طال الطِّوَلْ طال الطِّول، أي: طال تَطويلك. والأُمّ في قول الرّاجز: ما فيهمُ من الكِتابِ أُمُّ ومالهم من حَسَب يلمّ يعني بالأمّ: ما يأخذون به من كتاب الله عزّ وجلّ في الدّين.. وما فيهم أمّ: يعني ربيعة.. يهجوهم أنّه لم ينزل عليهم القرآن، إنّما أنزل على مُضَر.. وحسب يلمّ، أي: حسب يُصْلح أمورهم. والأُمّة: كلّ قوم في دينهم من أُمّتهم، وكذلك تفسير هذه الآية: "إنّا وجدنا آباؤنا على أمّة وإنّا على آثارهم مقتدون"، وكذلك قوله تعالى: "إنّ هذه أمّتكم أمّةً واحدة"، أي: دين واحد وكلّ من كان على دينٍ واحدٍ مخالفاً لسائر الأديان فهو أمّة على حدةٍ، وكان إبراهيم عليه السّلام أمّة.. وعن النّبي صلى الله عليه وآله وسلّم أنّه قال: يبعث يوم القيامة زيد بن عمرو أمّة على حِدةٍ، وذلك أنّه تبرّأ من أديانِ المُشركين، وآمن بالله قبل مبعث النّبيّ عليه السّلام، وكان لا يدري كيف الدّين، وكان يقول: اللّهم إنّي أَعْبُدك، وأبرأ إليك من كلّ ما عُبِد دونك، ولا أعلم الذّي يُرضيك عنّي فأَفعَلَهُ، حتّى مات على ذلك. وكلّ قومٍ نُسِبوا إلى نبيٍّ وأضيفوا إليه فهم أمّة.. وقد يجيءُ في بعضِ الكلام أنّ أمّة محمّد صلّى الله عَليه وآله وسلّم هم المسلمون خاصّة، وجاء في بعض الحديث: أنّ أمّته من أُرسل إليه ممن آمن به أو كفر به، فهم أمّته في اسم الأمّة لا الملّة.. وكلّ جيل من النّاس هم أمّة على حِدةٍ. وكلّ جنسٍ من السِّباعِ أُمّة، كما جاء في الحديث: لولا أنّ الكلاب أمّة لأمرت بقتلها فاقتلوا منها كلّ أسود بهيم، وقول النابغة: حلفت، فلم أترك لنفسـك ريبة وهل يَأْثَمَنْ ذو أمّة وهو طائع من رفع الألف جعله اقتداء بسُنّة ملكه، ومن جعل إمّة مكسورة الألف جعله دِيناً من الائتمام، كقولك: ائتم بفلان إمّة. والعَرب تقول: إنّ بني فلانٍ لَطِوال الأُمَم يعني: القامَةَ والجِسْم، كأنهم يتوهّمون بذلك طولَ الأُمَمِ تشبيهاً، قال الأعشَى: فإِنّ مُعـاوِيةَ الأكـرمـين صِباحُ الوُجُوهِ طِوالُ الأُمَمْ والائتمام: مصدر الإمّة.. ائتمّ بالإمام إمّة، وفلانٌ أحقّ بإمّة هذا المَسْجِد، أي: بإِماميّته.. وكلّ من اقتُدِيَ به، وقُدُّم في الأمور فهو إمامٌ، والنبيّ عليه السّلام إمام الأُمّة، والخلفيةُ: إِمامُ الرَعيّة.. والقرآن: إمام المسلمين... والمُصْحَفُ الذي يُوضَعُ في المساجد يُسَمَّى الإمام.. والإمام إمام الغلام، وهو ما يتعلَم كلّ يوم، والجميع: الأئمة على زنة الأعمّة. إلاّ أنّ من العرب من يطرحُ الهمزةَ ويكسِرُ الياءَ على طَلَب الهَمْزة، ومنهم من يخفِّف يومئذٍ فأمّا في الأئمة فالتَخفيف قبيحٌ. والإمام: الطريق، قال تعالى: "وإنّهما لبإِمامٍ مبين". والأمام: بمنزلة القُدّام، وفلانٌ يؤمّ القوم، أي: يَقدُمُهُمْ. وتقول: صَدْرُك أَمامُك، تَرْفَعُه، لأنّك جَعَلته اسْماً، وتقول: أخُوك أمامَك، تنصب، لأنّ أمامَك صفة، وهو موْضعٌ للأخ، يُعْنَى به ما بين يديك من القرار والأرض، وأمّا لبيد: فَعَدَتْ كلا الفرجين تحسبُ أنّه مَوْلى المخافة خَلفُها وأمامُها فإِنّه ردّ الخَلْف والأمام على الفرجين، كقولك: كلا جانبيك مولى المخافة يمينك وشمالك. والإمّة: النّعمة. وتقول: أين أمّتك يا فلان، أي: أين تؤم. والأَمَمُ: الشَيء اليَسيرُ الهَيِّن الحقير، تقول: لقد فعلت شيئا ما هو بأممٍ ودُونٍ. والأَمَمُ: الشّيء القريب، كقول الشّاعر: كوفيّة نازح محلتـهـا لا أممٌ دارها ولا سقب وقال: تسألني برامتين سَلجَما لو أَنّها تَطْلُب شيئاً أَمَما وأمُ فلانٌ أمراً، أي: قصد. والتّيمّم: يجري مجرى التّوخّي، يقال: تَيَمَّمْ أمراً حَسَناً، وتَيَمَّمْ أطيبَ ما عندك فأَطعِمناه، وقال تعالى: "ولا تيمَّمُوا الخبيث منه"، أي: لا تَتَوَخَّوْا أَرْدَأَ ما عندَكم فتتصدّقوا به. والتَّيَمُّمُ بالصّعيد من ذلك. والمعنى: أن تتوخَّوْا أطيب الصّعيد، فصار التَّيَمُّمُ في أفواه العامّة فِعلاً للمَسْحِ بالصّعيد، حتّى إنّهم يقولون: تَيَمَّمْ بالتّراب، وتيمّم بالثّوب، أي: بغبار الثّوب، وقول الله عزّ وجلّ: "فتَيمَّموا صعيداً طيّبا"، أي: تَوَخَّوْا، قال: فعمداً على عمد تيمّمت مالكا وتقول: أَمّمْتُ ويمّمْتُ.. ويَمَّمْتُ فلانا بسَهْمي ورُمحي، أي: توخَّيتُه به دون ما سواه، قال: يَمَّمْته الرُّمحَ شَزْراً ثمّ قلتُ له: هذي المروءةُ لا لِعبُ الزَّحاليقِ

يقول: قتلُ مِثْلِك هو المروءة. ومن قال في هذا البيت: أمّمته فقد أخطأ، لأنّه قال: شزراً ولا يكون الشّزر إلاّ من ناحيةٍ، ولم يَقصِدْ به أَمامه. والأَمُّ: القَصْدُ، فعلاً واسما?. يم: اليَمُّ: البَحْرُ الذّي لا يُدْرَكُ قَعْرُهُ، ولا شَطّاه.. ويقال: اليَمُّ: لُجَّتُهُ. وتقول: يُمَّ الرَّجُلُ فهو ميموم، إذا وقع في اليَمِّ وغَرِقَ فيه. ويقال: يُمَّ السّاحل، إذا طما عليه اليَمُّ فغلب عليه. واليمامة: الحمامة.. واليمامُ: طيرٌ على ألوان شتّى يأكلُ العِنب. وأهل الشّام يقولون: اليَمامُ يَأْلَفُ كما يَأْلَفُ الحَمامُ. واليمامة: موضع من محلّة العرب، وكان اسمها: الجوّ فسُمِّيت بامرأة كانت تسكنها، اسمُها يمامة، فسُمِّيَتْ باسمها. أما: الأمة: المرأة ذات العُبُوديّة، وقد أَقَرَّتْ بالأمُوَّة. قال: تركتُ الطّيرَ حاجلةً عـلـيه كما تردي إلى العُرُسات آمي أي: إماء، ويجمع أيضاً على إمْوانٍ وأَمَواتٍ ويقال: ثلاث آمٍ، وهو على: أَفْعُل. وتقول: تأمّيتُ أَمَةً، أي: اتّخذت أَمَةً، وأمّيت أيضا، قال: يَرْضَوْنَ بالتّعبيد والتّأمّي ولو قيل: تأمَّثْ، أي: صارت أمةً كان صوابا. ويقُال في جمع أمة: إماء وآم أيضا قال يزيد: إذا تبارَيْنَ معاً كالآمي في سَبسَبٍ مُطَّرِدِ القتامِ يعني: قطاً كأنّهن إماء يبتدرنَ شيئا. وأُمَيَّةُ: اسم رَجُلٍ، والنِّسبةُ إليه: أَمَويّ. ومأ: الإيماء: الإشارة بيدك، أو برأسِكَ كإِيماء المريض برأسه للرُّكُوع والسُّجُود. وقد يقول العرب: أَوْمَأَ برأسِهِ، أي: قال: لا? قال ذو الرّمّة: صياماً تذبّ البقّ عن نُخَراتها بنهزٍ كإِيماء الرُّؤُوس الموانعِ يوم: اليوم: مقدارُه من طُلوع الشمس إلى غروبها، والأيّام جَمْعُه. واليوم: الكَوْن، يُقال: نعم الأخ فلان في اليوم، أي: في الكائنة من الكَوْن إذا نزلت، قال: نعم أخو الهيجاء في اليوم اليمي أراد أن يشتقّ من الاسم نعتاً فكان حدّه أن يقول: في اليوم اليَوِم فقلبه كما قلبوا: القِسِيّ والأَنيُق والأنطب. وتقول العرب لليوم الشّديد: يومٌ ذو أيّامٍ، ويوم ذو أيايِيمَ لطُولِ شرّه على أهله. والأيّام في أصل البناء: أيوام، ولكن العرب إذا وجدوا في كلمة واواً، وياءً في موضعٍ واحد، والأولى منهما ساكنة أَدْغموا وجعلوا الياء هي الغالبة، كانت قبل الواو أو بعدها، إلا في كلمات شواذّ تُرْوَى مثل: الفتوّة والهُوُة. أمه: الأَمَهُ: النِّسيان. وقد أَمِهَ يَأْمَهُ أَمَها، أي: نَسِيَ. والأمّ هي: الوالدةُ، والجميع: الأمّهات. ويقال: تأمَّم فلانٌ أمّا، أي: اتّخذ لنفسه أمّا. وتفسير الأمّ في كلّ معانيها: أمّة، لأنّ تأسِيسَهُ من حرفين صحيحين، والهاء فيه أصلية، ولكنّ العرب حذفت تلك الهاء إذا أمنوا اللَبْس. ويقول بعضهم في تصغير أمّ: أُمَيْمة. والصّواب: أميهة، تردّ إلى أصل تأسيسها ومن قال: أميمة صغّرها على لفظها، وهم الذّين يقولون: في الجميع: أمّات، قال: وقد جمع بين اللغتين: إذا الأُمَّهاتُ قَبَحْنَ الوُجُوه فَرَجْتَ الظَّلامَ بأُمّاتكـا ومن العرب من يحذف ألف أمّ كقول عديّ بن زيد: أيّها العـائِبُ عِـنْـدِمُّ زيدٍ أنت تفدي من أراك تِعيبُ إنّما أراد عديّ بن زيد: عندي أُمّ زيدٍ، فلما حذفت الألف التزقت ياء عندي بصدر الميم فالتقى ساكنان فسقطت الياء لذلك فكأنّه قال: عندمّ. ما: ما: حرفٌ يكونُ جحداً كقوله تعالى: "ما فعلوه إلاّ قليلٌ منهم". ويكون جزماً كقوله تعالى: "ما يَفتَحِ الله للنّاس من رحمةٍ فلا مُمسكَ لها، وما يُمْسِكْ فلا مُرْسلَ له". ويكون صلةً كقوله تعالى: "فَبِما نقضهم ميثاقَهم"، أي: بنقضهم ميثاقهم. ويكون اسماً يجرى في غَيرِ الآدَمِييّنَ. أم: أَمْ: حرف استفهامٍ على أوّله، فيصير في المعنى كأنّه استفهامٌ بَعْدَ استفهامٍ، وتفسيرها في باب أو.. ويكون أَمْ بمعنى بل، ويكون بَلْ الاستفهام بعينها، كقولك: أم عندكم غداً حاضر?، أي: أعندكم، وهي لغَة حَسَنة. ويكون أَمْ مبتدأ الكلام في الخبر، وهي لغةٌ يمانيّة، يقول قائلُهم: هو من خيار النّاس أم يُطْعِمُ الطَّعامَ أم يضرب الهام.. وهو يُخْبِر. أما: أَما: استفهامُ جَحْد، تقول: أَما تستحي من الله? أما عندك زيد?. فإِذا قلت: أَما إنّه لرجلٌ كريم، وأما والله لئن سهرت كلّ ليلة لأدعنّك نادما، وأما لو علمت بمكانك لأُزْعجنّك... فإِنّها توكيد لليمين يوجب به الأمر. فإِذا قلت: إمّا ذا وإما ذا بكسر الألف فهذا اختيار في شيء من أمرين. وهي في الأصل: إنْ و ما صلة لها، غير أنّ العرب تلزمها في أكثر الكلام، تقول: إمّا أنْ تَزُورَني وإمّا أنْ أزورك، بتكرارها مرّتين. وتقول العرب: إمّا أن تفعلَ كذا وكذا، أو تفعل كذا، فيجعلون التكرار بأَوْ وهم يريدون بها: إمّا. وتقول: افعل كذا إمّا مُصيباً وإمّا مُخطئا، فلو قلت في هذا المعنى: إنْ مُصِيباً وإنّ مُخْطئاً جاز ذلك.. وتقول العرب على هذا المعنى: إن أصبت أو أخطأت. فأمّا إذا كان نحو: تجهّز فإِمّا أنْ تزورَ فلاناً وإمّا فلاناً فإن ما لا تخرج من هذا الكلام، لأن ما إذا وقعت على نحو أَنْ لَزِمَتْ. وأمّا ما يَحْسُنُ خروج ما منه فإِذا وقعت على فِعْلٍ أو نعتٍ أو اسمٍ، كقولك: أعطني من غلمانك إمّا فلاناً وإما فلاناً فلو شئت قلت: إنْ فلانا وإنْ فلانا، وكذلك جاء في الشِّعر. وأمّا أَمّا بالفتح فتوجب كلّ كلامٍ عطفته كإِيجاب أوّل الكلام، وجوابها بالفاء كقولك: أمّا زيدٌ فأخوك، وأما عمرو فابن عمِّك. تم باب الميم، بحمد الله ومنه بتمام اللفيف منه ولا رباعي له ولا خماسي

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR317 harf
اليَوْمُ معروفٌ، والجمع أيَّامٌ، وأصله أيْوامٌ فأُدغمَ. قال الأخفش في قوله تعالى: "أُسِّسَ على التَّقْوى من أوَّلِ يَوْمٍ". قال: من أوَّل الأيَّامِ. كما تقول: لقيت كلَّ رجلٍ، تريد كلَّ الرجال. وعاملتُهُ مُياوَمَةً، كما تقول: مُشاهَرَةً. وربَّما عبَّروا عن الشدَّة باليَوْمِ. يقال: يَوْمٌ أيْوَمُ كما يقال ليلةٌ ليلاء.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok56.577 harf
باب اللفيف من حرف الميم ميم ، موم ، موا ، ميا ، مأَى ، ماء ، وأم ، أم ، ما ، أما ، إما ، أم ، يم ، أما ، مأ ، آم ، يوم ، ويم ، ماء . قال الليث : قال أبو عبد الرحمن : قد فنيت العربّية فلم يَبْق للميم إلا الَّلفيف . ميم : قال الليث : الميم : حرف هجاء ، لو قصرت في اضطرار شِعْر جاز . زعم الخليل أنه رأى يمانياً سُئل عن هجائه ، فقال : بابا ، مِمْ مِمْ . قال : وأصاب الحكاية على اللَّفظ ، ولكن الذين
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR627 harf
- اليوم يعبر به عن وقت طلوع الشمس إلى غروبها. وقد يعبر به عن مدة من الزمان أي مدة كانت، قال تعالى: ﴿إن الذين تولوا منكم يوم التقى الجمعان﴾ [آل عمران/155]، ﴿وألقوا إلى الله يومئذ السلم﴾ [النحل/87]، وقال: ﴿أنفقوا مما رزقناكم من قبل أن يأتي يوم﴾ [البقرة/254]، وغير ذلك، وقوله عز وجل: ﴿وذكرهم بأيام الله﴾ [إبراهيم/5] فإضافة الأيام إلى الله تعالى تشريف لأمرها لما أفاض الله عليهم من نعمه فيها. وقوله عز
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR386 harf
ي و م ما رأيته اليوم وما رأيته مذ يوم يوم‏.‏ قال‏:‏ ولولا يوم يوم لما أردنا جزاءك والقروض لها جزاء واللهم ارزقني قوت يوم بيوم‏.‏ وياومت الأجير مياومةً ويوم ذو أيّامٍ ويوم كأيّامٍ‏.‏ قال النابغة‏:‏ إني لأخشى عليكم أن يكون لكم من أجل بغضائهم يومٌ كأيّام تبدو كواكبه والشمس طالعة نور بنور وإظلام بإظلام ويوم أيوم‏:‏ شديد‏.‏ قال رؤبة‏:‏ شيّب أصداغي الهموم الهمّم وليلة ليلاً ويومٌ أيوم
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.363 harf
اليَوْمُ: معروفٌ مِقدارُه من طلوع الشمس إِلى غروبها، والجمع أَيّامٌ، لا يكسَّر إِلا على ذلك، وأَصله أَيْوامٌ فأُدْغم ولم يستعملوا فيه جمعَ الكثرة. وقوله عز وجل: وذكِّرْهم بأَيامِ الله؛ المعنى ذكِّرْهم بِنِعَمِ الله التي أَنْعَمَ فيها عليهم وبِنِقَمِ الله التي انْتَقَم فيها من نوحٍ وعادٍ وثمودَ. وقال الفراء: معناه خَوِّفْهم بما نزلَ بعادٍ وثمود وغيرِهم من العذاب وبالعفو عن آخرين، وهو في المعنى
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR310 harf
* ي و م * * اليَوْمُ * معروف وجمعه * أَيَّامٌ * قال الأخفش في قوله تعالى ﴿من أَول يوم﴾ أي من أَول الأَيَّامِ كما تقول لقِيت كُلَّ رجل تريد كل الرجال وعامَلَه * مُيَاوَمَةً * كما تقول مُشاهرة وربما عَبَّروا عن الشدَّة باليوم يُقال يوم * أَيْوَمُ * كما يُقال ليلة ليْلاء و * يامٌ * بن نوح الذي غرق في الطُّوفان
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.590 harf
| ( *!اليَوْمُ : م ) مَعْرُوفٌ ، مِقْدَارُهُ مِنْ طُلُوعِ الشَّمْسِ إِلَى غُرُوبِهَا ، أوْ مِنْ طُلُوعِ الفَجْرِ الصَّادِقِ إِلَى غُرُوبِ الشَّمْسِ ، ذَكَرَهُ ابنُ هِشَامٍ في شَرْحِ الكَعْبِيَّةِ ، والأخِيرُ : تَعْرِيفٌ شَرْعِيٌّ عند الأكْثَرِ ، وشَاعَ عِنْدَ المُنَجِّمِينَ أنَّ اليَوْمَ مِنْ الطُّلُوعِ إِلَى الطُّلُوعِ ، أوْ مِنَ الغُرُوبِ إلى الغُرُوب ، نَقَلَهُ شَيْخُنَا ، ويُسْتَعْمِلُ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR1.656 harf
يَوْمٌ ذ A time, whether night or day; (Msb;) time absolutely, whether night or not, little or not: this is the proper signification: (Kull, p. 390:) and day, meaning the period from the rising of the sun to its setting; (Lth, TA:) the time when the sun is above the earth: this is the common conventional acceptation: (Kull, ubi suprà:) and the period from the second [or true] dawn to sunset:
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.164 harf
يَامَ يَامَ ( w ) A , a. Lasted a day. يَاْوَمَ يَاْوَمَ III , a. Hired, engaged by the day. يَوْم يَوْم 1 , ( pl. أَيَّام [ 38I ] , أَيَاوِيْم [ 69 ] ), a. Day ( 24 hours ). b. Battle. c. [ art. ], To-day. يَوْمِيّ يَوْمِيّ 1yi , a. Daily, diurnal; quotidian. يَوْمِيَّة يَوْمِيَّة 1yit a. [ coll. ], Daily wages; daily bread; rations; allowance. b. [ coll. ], Diary, journal. c.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR54.803 harf
يوم يَامَ - يَيُومُ - يَوْم - اليَوْم - يَوْماً - يَوْمَئِذ ٍ- أَيَّام يَامَ - يَيُومُ + الفعل أو الأمر : يستغرق ويدوم يوماً يَوْم: ضد " ليلة ": أمد أو مقدار من الوقت مدته منذ بدء شروق الشمس إلى انتهاء غروبها يوم + إضافة: يوم خاص يعرف بالإضافة التي تأتي بعده: على شكل صفة معرفة أو نكرة، مفردة أو جملة: بمعنى يوم محدد مقصود لذاته ومميز عن
Tamamını oku

Sîgalar(36)

Mücavir kökler284 mücavir (735 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قوم

    104 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir

  2. ويل

    16 ortak ayet · “Beyn” kelimesinden dönüşen bir kelimedir

  3. حشر

    16 ortak ayet · Haşr : Bir araya toplanıp hareketli halde bulunan küçük…

  4. جمع

    28 ortak ayet · Yumruk demektir

  5. عذب

    51 ortak ayet · Su yosunudur

  6. سدس

    8 ortak ayet · سندس Hint kumaşıdır

  7. بعث

    18 ortak ayet · Baas içtima etmiş askeri birlik demektir

  8. لبث

    11 ortak ayet · Kaldınız

  9. أخر

    39 ortak ayet · Uhur ense demektir

  10. دين

    22 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir

  11. فدي

    7 ortak ayet · Fidye

  12. لقي

    25 ortak ayet · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır

Geçtiği ayetler(437)

Bu kök 437 ayette geçiyor; sure şeridinden daraltın.

  1. … الَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ مِثْلَ قَوْلِهِمْ فَاللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ

    GünYahudiler: Hristiyanlar hiç bir şeye sahip değildir, dedi. Hristiyanlar da yahudiler hiç bir şeye sahip değildir, dedi. Halbuki hepsi de kitabı okuyorlar. Bilmeyen kimseler de onların dedikleri gibi dedi. İhtilafa düşer oldukları şeyde kıyamet günü Allah aralarında hükmünü verecektir.

  2. … يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ إِلَّا النَّارَ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

    GünAllah’ın indirdiği kitabtan birşey gizleyip de, onu az bir pahaya satanlar; işte onlar karınlarına ateşten başka bir şey yemezler. Kıyamet günü Allah onlarla konuşmaz. Onları temize de çıkarmaz. Ve onlar için acıklı bir azab vardır.

  3. زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَيَسْخَرُونَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ اتَّقَوْا فَوْقَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَاللَّهُ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ

    GünKüfredenlere dünya hayatı pek süslendi. Ve onlar, iman edenlerden kimiyle eğleniyorlar. Halbuki takvaya erenler kıyamet gününde onların üstündedirler. Allah, dilediğine hesabsız rızık verir.

  4. يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ مَا عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَرًا …

    GünO gün ki; herkes ne hayır işledi ise karşısında onu hazırlanmış bulacak. Kötülükten de ne yapmışsa; kendisiyle onun arasında uzun bir mesafe olmasını ister. Allah bizzat korkutuyor. Ve Allah kullarına Rauf’dur.

  5. … فِي الْآخِرَةِ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ وَلَا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

    GünAllah’ın ahdini ve kendi yeminlerini az bir paraya değişenlerin, ahirette hiç bir payı yoktur. Allah, kıyamet günü onlarla konuşmaz, onlara bakmaz, onları temize çıkarmaz. Ve onlar için elim bir azab vardır.

  6. يَوْمَ تَبْيَضُّ وُجُوهٌ وَتَسْوَدُّ وُجُوهٌ فَأَمَّا الَّذِينَ اسْوَدَّتْ وُجُوهُهُمْ أَكَفَرْتُمْ بَعْدَ إِيمَانِكُمْ فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ

    GünO gün; nice yüzler ağarır, nice yüzler kararır. O zaman yüzleri kara olanlara: İmanınızdan sonra küfür mü ettiniz? İşte o küfrünüzün cezası olarak tadın azabı, denir.

  7. إِنَّ الَّذِينَ تَوَلَّوْا مِنْكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّيْطَانُ بِبَعْضِ مَا كَسَبُوا وَلَقَدْ عَفَا اللَّهُ عَنْهُمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ

    Günİki topluluğun karşılaştığı gün; içinizden geri dönenleri, yaptıklarının bir kısmından ötürü şeytan yoldan çıkarmak istemiştir. Bununla beraber Allah onları bağışladı. Gerçekten Allah, Gafur’dur, Halim’dir.

  8. وَمَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَغُلَّ وَمَنْ يَغْلُلْ يَأْتِ بِمَا غَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ

    GünBir peygamber için emanete hıyanet, olur şey değildir. Kim böyle hainlik ederse; kıyamet günü hainlik ettiği şey ile gelir. Sonra herkese kazandığı ödenir. Ve onlara zulmedilmez.

  9. وَمَا أَصَابَكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ فَبِإِذْنِ اللَّهِ وَلِيَعْلَمَ الْمُؤْمِنِينَ

    Günİki ordu karşılaştığı gün size gelen musibet, Allah’ın emriyleydi. Bu; mü’minleri belirtmek içindi.

  10. … بَلْ هُوَ شَرٌّ لَهُمْ سَيُطَوَّقُونَ مَا بَخِلُوا بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلِلَّهِ مِيرَاثُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ …

    GünAllah’ın fazl-ı kereminden verdiği şeylerde cimrilik edenler; bunun kendileri için hayırlı olduğunu sanmasınlar. Bilakis bu, onlar için şerlidir. Cimrilik ettikleri şey; kıyamet günü boyunlarına dolanacaktır. Göklerin ve yerin mirası Allah’ındır. Ve Allah, işlediğiniz şeylerden haberdardır.

Sîga sayfası: يَوْمَئِذٍ
Sîga sayfası: وَالْيَوْمِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökيوم
YapıÜçlü kök
Özel Durumİlletli (misâl ve ecvef birleşimi yarı ünlü yapı)
Bağlamsal Yakın Köklerدهر, حين, وقت, ساعة
Zıt Kökليل
Çekirdek Özet 1Güneşin doğuşundan batışına kadar geçen aydınlık zaman dilimi ve bir hadisenin gerçekleştiği sınırları belirli vakit aralığı
Çekirdek Özet 2İlahi yaratılışın evreleri, kavimlerin helak ve lütuf dönemleri ile ahiretteki nihai hesaplaşma çağını bildiren varoluşsal merhale
Çekirdek Özet 3Zamanın kesintisiz akışı içindeki her bir tecelli, kriz, nöbet değişimi ve tarihsel safhanın ilahi takdirle sınırlandırılmış bütünü
Kritik Hata RiskiKökü sadece 24 saatlik güneş gününe indirgeyerek kozmik yaratılış safhalarını, tarihsel döngüleri ve ahiret süreçlerini dar bir takvim algısına hapsetmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
يوAçığa çıkma, yönelme ve zamansal akışın başlangıç basamağı; Arapçada müstakil bir üçlü fiil tabanı oluşturmayıp يوسف ve يونس gibi kadim isimlerde görülen ses tabakasıdır.مSona eklenen harf akışa bir sınır, kuşatıcı bir hacim ve toplanma boyutu kazandırarak aydınlığın zuhur ettiği somut bir zaman dilimini meydana getirmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaİnsan eyleminin, tecellinin ve fiillerin açığa çıkması hareketini temsil eder.
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaAyrı durumları birbirine bağlama, hadiseleri ardışık olarak bitiştirme vasfı taşır.
مSu; akış, çokluk, derinlikSüreklilik arz eden akışı, kuşatıcı derinliği ve kabaran bir dalga gibi toplanıp bitişi simgeler.
يومİş ve eylemlerin birbirine eklemlenerek sınırları belirli bir akış ve bütünlük içinde zuhur etmesiFiillerin ve tecellilerin birikerek aydınlık bir zaman dilimi, somut bir vaka ve tamamlanmış bir evre halinde ortaya çıkması hareketini ifade eder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamGüneşin ufuktan doğuşundan batışına kadar süren ışıklı zaman aralığı; sonrasında geceyi de içine alan bir tam döngü ve kabilenin başına gelen büyük hadise vakti.
Cahiliye şiiri kullanımıNâbiga ez-Zübyânî beytinde bu kök, kabilenin maruz kaldığı şiddetli savaş ve felaket gününü nitelemek üzere kullanılmıştır: إني لأخشى عليكم أن يكون لكم / من أجل بغضائهم يومٌ كأيّام
Erken Arapça kullanımİslâm öncesi kabile savaşlarını ifade eden Eyyâmü'l-Arab terkibi ve çöl hayatında ağır krizleri niteleyen يوم ذو أيام tabiri yaygın kullanımdır.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab ve Asāsü’l-Belāġa.

Sami etimolojik katman

Proto-Sami dilinde *yawm- kök biçimiyle aydınlık vakit, güneşin gökte bulunduğu süre ve zaman dilimi anlamlarını taşır. İbranicede יוֹם (yōm) biçimi hem güneş ışığıyla aydınlanan gündüzü hem yirmi dört saatlik süreyi hem de tarihin belirli bir devrini ifade eder. Süryanice ve Aramicede ܝܘܡܐ (yawmā / yūmā) kelimesi gün, vakit ve dönem anlamlarında merkezi bir konuma sahiptir. Akadcada başlangıçtaki yarı ünlü değişimiyle ūmu(m) şekline dönüşerek gün, gündüz vakti ve bazen de fırtınalı yıkım ânı manasında kullanılmıştır. Güney Arapçasında (Sabaice) ywm imlasıyla gün ve tayin edilmiş zamanı gösterir. Dil ailesi genelinde kök, ışığın parlamasıyla başlayan ve karanlıkla sonlanan doğal çevrimi anlatmakla birlikte erken dönemden itibaren önemli hadiselerin meydana geldiği tarihsel ve kozmik dönemleri adlandıran birincil isim niteliğindedir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT ve David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönيومAsıl tekili olan kelimenin çoğulu kuralsız biçimde أيام olarak gelir; aslı kaynaşma ile bu hali almıştır ve hem gündüzü hem hadise vaktini anlatır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice יוֹם (yōm), Süryanice ܝܘܡܐ (yawmā), Akadca ūmu(m)Bütün ana Sami kollarında aydınlık zaman dilimini, hadise anını ve tarihsel çağı anlatan ortak miras bir isimdir.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanEski Mısır dilinde güneş ve gün kavramlarıyla tematik paralellikler taşımakla birlikte doğrudan kökteşlik sınırları belirgin değildir.Muhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs ve Lisānü’l-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
يومAnlamlıGün ve zaman dilimiGüneşin doğuşu ile batışı arasındaki aydınlık veya hadisenin vuku bulduğu evreHedef köktür, Kur'an'da çokça geçer
يموKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
ويمKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
وميKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
ميوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
مويAnlamlıSu ve sıvılaşmaSu kelimesinin asıl bünyesini oluşturan kök yapısıdırKur'an'da geçmez; hedef kökle ses benzerliği taşır

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
يومMerkezSınırları belirli zaman ve evreİçinde bir hadisenin, aydınlığın veya ilahi tecellinin zuhur ettiği somut merhaleGündüzden kozmik çağlara kadar uzanan değişken hacimli zaman parçası
دهرKomşuMutlak ve kesintisiz zamanBaşlangıcı ve sonu insan idrakini aşan, hadiseleri aşındıran sürekli akışHadiselerin tek tek evrelerine değil bütününe bakan zamansal kuşatıcılık
حينKomşuBelirsiz ve göreli vakitAz veya çok olabilen, bir işin gerçekleşmesine elverişli süre aralığıBelirli bir aydınlık döngüsü veya hesaplaşma vurgusu taşımaz
وقتKomşuTayin edilmiş sınırBir iş için takdir ve tespit edilen kesin başlangıç veya bitiş noktasıSürenin kendisinden ziyade belirlenmiş termin ve randevu niteliği öne çıkar
ساعةKomşuAni ve keskin anZamanın kıyamet gibi ansızın kopan, son derece dar ve şiddetli parçasıKapsayıcı bir süreçten ziyade anlık değişim ve sarsıntıyı ifade eder
ليلZıtKaranlık zaman dilimiGüneş ışığının çekildiği, sükûnet ve örtünmenin hâkim olduğu süreيوم kökünün fiziksel düzlemdeki ilk anlamı olan aydınlığın tam karşıtıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaيومGün, evre, çağDoğal ışık döngüsünü ve içinde vuku bulan büyük hadiseleri kapsayan zamanKesin
Latincedies, aevumGün; çağ veya devirİlk kelime yirmi dört saatlik gün ve gündüzü, ikinci kelime geniş çağları karşılarGüçlü
İngilizceday, epoch, periodGün; dönem veya çağİlk kelime takvim gününü, diğerleri kriz ve dönüşüm evrelerini karşılarKesin
AlmancaTag, ZeitalterGün; devir veya çağİlk kelime ışıklı günü, ikinci kelime tarihsel evre ve dönemleri anlatırKesin
Fransızcajour, époqueGün; çağ veya dönemİlk kelime fiziksel zamanı, ikinci kelime karakteristik olaylar devresini karşılarKesin

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَيَّامًا مَّعْدُودَاتٍYirmi dört saatlik oruç günleriŞer'î mükellefiyet ve takvim günleri bağlamında kullanılır (Bakara 2:184).
يَوْمِ الدِّينِNihai hesaplaşma ve ceza/mükâfat vaktiAhiret, diriliş, adalet ve ilahi hâkimiyet bağlamında kullanılır (Fâtiha 1:4).
فِي سِتَّةِ أَيَّامٍKozmik yaratılış safhaları veya çağlarEvrenin ve yerin yaratılışındaki ilahi derecelenme bağlamında kullanılır (A'râf 7:54).
أَيَّامِ اللَّهِİlahi ibret, nimet ve helak vakalarıTarihte geçmiş toplulukların tecrübeleri ve uyarılar bağlamında kullanılır (İbrâhîm 14:5).
نُدَاوِلُهَا بَيْنَ النَّاسِTarihsel iktidar ve medeniyet nöbetleriToplumsal yükseliş, çöküş ve güç devirleri bağlamında kullanılır (Âl-i İmrân 3:140).
كَأَلْفِ سَنَةٍİzafi ilahi zaman aralığıDünya zamanı ile ilahi emirlerin iniş ve yükseliş süreleri bağlamında kullanılır (Hac 22:47).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhiret ve yaratılış teorisiAltı gün ifadesinin hudûs delili ve kozmik evreler açısından mahiyeti ile Yevmü'l-Kıyâme'nin dehşetiZamanın mahluk oluşu ve varoluşun bir hesap ânına doğru ilerlediği fikri
Fıkıhİbadet vakitleri ve muamelatOruç, sefer, hayız, bayram günleri ve günlük akitlerde günün fıkhî tanımıİmsaktan güneşin batışına veya güneşin doğuşundan ertesi güne kadar süren şer'î sınır
TefsirMecaz ve lafız tahliliأيام الله terkibinin nimetler ve cezalar olarak yorumu ile ahiret günlerinin izafi uzunluğuTarihsel hafızanın canlı tutulması ve zamanın tecelliler toplamı olarak okunması
HadisFaziletli vakitler ve fitne devirleriCuma gününün üstünlüğü, kıyamet alametleri ve zamanın daralması tartışmalarıİbadet için tahsis edilmiş özel merhale ve ahir zamandaki kriz evreleri

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniAhiret ve sorumlulukHesap ve tecelli evresiBilinci nihai muhakemeye odaklamaVarlık sürecinin başıboş olmadığını, her amelin tartılacağı bir son durak bulunduğunu hatırlatır.Kesin
İlmiKozmoloji ve jeolojiSafha, evre ve periyotYaratılışı süreçlere ayırarak anlamaDoğanın ve kozmosun bir anda değil basamaklı bir tekamül ve yasalar bütünüyle inşa edildiğini gösterir.Güçlü
SiyasiTarih felsefesi ve iktidarTedavül ve egemenlik devresiGücün tekelleşmesini kırmaZafer ve hâkimiyetin toplumlar arasında el değiştirdiğini, kriz ve yükseliş nöbetlerini bildirir.Güçlü
İktisadiEmek ve çalışma döngüsüYevmiye ve üretim periyoduEmeğin zaman birimiyle ölçülmesiİktisadi faaliyetlerin, taahhütlerin ve geçim planlamasının periyodik bir döngüye bağlanmasını sağlar.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDalga periyodu, faz aralığı ve çevrimBelirli bir dalga boyunun tamamlanması veya bir sistemin başlangıç durumundan bitiş durumuna kadar geçirdiği kapalı zaman evresidir.Güçlü
Beşeri bilimlerTarihsel konjonktür, kriz ve dönüşüm çağıToplumların yapısını derinden sarsan, köklü kurumsal ve zihinsel değişimlerin yaşandığı kırılma dönemidir.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi yalnızca 24 saatlik Güneş-Dünya takvim gününe veya salt bürokratik mesai gününe indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKozmik yaratılış evrelerini, ilahi azap veya zafer devirlerini, toplumsal nöbet değişimlerini ve ahiret aleminin sınırsız aşamalarını kuşatan geniş zaman çerçevesi.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataEvrenin altı günde yaratılışını 144 saat sanarak tabiat bilimleriyle mesnetsiz çatışmalara girmek ve ahiret günlerini dünyevi takvim mantığıyla daraltmak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın zaman tasavvurunu, varoluş gayesini, tarihin döngüsel mantığını ve insanın varacağı nihai adalet merhalesini tek bir anahtar kavram altında toplaması bakımından belirleyicidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kozmik yaratılış ayetlerinde, peygamber kıssalarındaki kavimlerin yıkılış sahnelerinde, toplumsal nöbet değişimini anlatan tarih ayetlerinde ve eskatolojik hesap sahnelerinde tayin edicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Zamanı içi boş, homojen ve amaçsız bir akış sayan dehrî anlayışı yıkar; her dönemin bir tecelli, her devrin bir imtihan ve bütün sürecin tek bir hesaba bağlı olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamGüneşin doğuşu ile batışı arasındaki aydınlık süre ve içinde önemli bir hadisenin tamamlandığı zamansal dilim.
  • Soyut anlamİlahi kudretin, adalet tecellilerinin, kozmik yaratılış safhalarının ve tarihsel nöbetlerin gerçekleştiği sınırlandırılmış ontolojik merhale.
  • Sistematik karşılıkZamansal akışı başıboşluktan kurtaran, hadiseleri periyotlara bağlayan ve varlığı mutlak bir hesap gününe sevk eden çevrimsel çerçeve.
  • LaTeX modeliY=[tα,tω]∩E  ⟹  ΔY=∫tαtωΦ(t) dt
  • LaTeX açıklamasıModelde Y, sınırları belirlenmiş günü veya zaman evresini temsil eder. [tα,tω] kapalı aralığı, sürecin başlangıç ve bitiş noktalarını gösterir. E simgesi, bu zaman aralığı içinde vuku bulan hadiseler ve tecelliler uzayıdır. ΔY ifadesi zaman diliminin toplam ontolojik veya tarihsel yükünü; Φ(t) ise zaman boyunca akan ilahi tecelli, ameli fiil veya kozmik oluş fonksiyonunu simgeler. Formül, gün kavramının içi boş bir süreden ibaret olmadığını, belirlenmiş iki sınır arasında somut tecellilerin birikimiyle oluşan bir hacim ifade ettiğini gösterir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ي