يوم
ي - و - م
KÖK- 475 geçiş
- 437 ayet
- 36 sîga
- 12 sözlük
“Yemm” durgun akan su demektir. Kabarıp inmesi sebebi ile periyodik çağların adı olmuştur. Sonra bir gün ve geceye isim olmuştur. Kuran da “Eyyamen madudat”da olduğu gibi 24 saat için kullanılmaktadır. Veya "tilke eyyamin nudaviluha"da olduğu gibi çağlar için kullanılmaktadır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“Yemm” durgun akan su demektir. Kabarıp inmesi sebebi ile periyodik çağların adı olmuştur. Sonra bir gün ve geceye isim olmuştur. Kuran da “Eyyamen madudat”da olduğu gibi 24 saat için kullanılmaktadır. Veya "tilke eyyamin nudaviluha"da olduğu gibi çağlar için kullanılmaktadır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR12.744 harfباب اللفيف من الميم
م ي م، م و م، م ا ء، م أ ي، و أ م، آ م، أ م م، ي م، أ م أ، و م أ، ي و م، أ م ه، ما، أ م، أ م ا مستعملات
ميم:
الميم: حرف هجاء، ولو قُصِرَتْ في اضطرار الشِّعر جاز. قال الخليل: رأيت يمانيا سُئل عن هجائه فقال: بابا، مِمْ مِمْ.. وأصاب الحكاية على اللّفظ، ولكنّ الذّين مدّوا أحسنوا بالمدّ.
والميمان هما بمنزلة النّونين من الجَلَمَين.
والميم مطبقة، لأنّك إذا تكلمت بها أطبقت.. والميم
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR317 harfاليَوْمُ معروفٌ، والجمع أيَّامٌ، وأصله أيْوامٌ فأُدغمَ. قال الأخفش في قوله تعالى: "أُسِّسَ على التَّقْوى من أوَّلِ يَوْمٍ". قال: من أوَّل الأيَّامِ. كما تقول: لقيت كلَّ رجلٍ، تريد كلَّ الرجال. وعاملتُهُ مُياوَمَةً، كما تقول: مُشاهَرَةً. وربَّما عبَّروا عن الشدَّة باليَوْمِ. يقال: يَوْمٌ أيْوَمُ كما يقال ليلةٌ ليلاء.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok56.577 harfباب اللفيف من حرف الميم
ميم ، موم ، موا ، ميا ، مأَى ، ماء ، وأم ، أم ، ما ، أما ، إما ، أم ، يم ، أما ، مأ ، آم ، يوم ، ويم ، ماء .
قال الليث : قال أبو عبد الرحمن : قد فنيت العربّية فلم يَبْق للميم إلا الَّلفيف .
ميم : قال الليث : الميم : حرف هجاء ، لو قصرت في اضطرار شِعْر جاز .
زعم الخليل أنه رأى يمانياً سُئل عن هجائه ، فقال : بابا ، مِمْ مِمْ .
قال : وأصاب الحكاية على اللَّفظ ، ولكن الذين
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR627 harf- اليوم يعبر به عن وقت طلوع الشمس إلى غروبها. وقد يعبر به عن مدة من الزمان أي مدة كانت، قال تعالى: ﴿إن الذين تولوا منكم يوم التقى الجمعان﴾ [آل عمران/155]، ﴿وألقوا إلى الله يومئذ السلم﴾ [النحل/87]، وقال: ﴿أنفقوا مما رزقناكم من قبل أن يأتي يوم﴾ [البقرة/254]، وغير ذلك، وقوله عز وجل: ﴿وذكرهم بأيام الله﴾ [إبراهيم/5] فإضافة الأيام إلى الله تعالى تشريف لأمرها لما أفاض الله عليهم من نعمه فيها. وقوله عز
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR386 harfي و م
ما رأيته اليوم وما رأيته مذ يوم يوم.
قال: ولولا يوم يوم لما أردنا جزاءك والقروض لها جزاء واللهم ارزقني قوت يوم بيوم.
وياومت الأجير مياومةً ويوم ذو أيّامٍ ويوم كأيّامٍ.
قال النابغة: إني لأخشى عليكم أن يكون لكم من أجل بغضائهم يومٌ كأيّام تبدو كواكبه والشمس طالعة نور بنور وإظلام بإظلام ويوم أيوم: شديد.
قال رؤبة: شيّب أصداغي الهموم الهمّم وليلة ليلاً ويومٌ أيوم
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.363 harfاليَوْمُ: معروفٌ مِقدارُه من طلوع الشمس إِلى غروبها، والجمع أَيّامٌ، لا يكسَّر إِلا على ذلك، وأَصله أَيْوامٌ فأُدْغم ولم يستعملوا فيه جمعَ الكثرة. وقوله عز وجل: وذكِّرْهم بأَيامِ الله؛ المعنى ذكِّرْهم بِنِعَمِ الله التي أَنْعَمَ فيها عليهم وبِنِقَمِ الله التي انْتَقَم فيها من نوحٍ وعادٍ وثمودَ. وقال الفراء: معناه خَوِّفْهم بما نزلَ بعادٍ وثمود وغيرِهم من العذاب وبالعفو عن آخرين، وهو في المعنى
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR310 harf* ي و م * * اليَوْمُ * معروف وجمعه * أَيَّامٌ * قال الأخفش في قوله تعالى ﴿من أَول يوم﴾ أي من أَول الأَيَّامِ كما تقول لقِيت كُلَّ رجل تريد كل الرجال وعامَلَه * مُيَاوَمَةً * كما تقول مُشاهرة وربما عَبَّروا عن الشدَّة باليوم يُقال يوم * أَيْوَمُ * كما يُقال ليلة ليْلاء و * يامٌ * بن نوح الذي غرق في الطُّوفان
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.590 harf| ( *!اليَوْمُ : م ) مَعْرُوفٌ ، مِقْدَارُهُ مِنْ طُلُوعِ الشَّمْسِ إِلَى غُرُوبِهَا ، أوْ مِنْ طُلُوعِ الفَجْرِ الصَّادِقِ إِلَى غُرُوبِ الشَّمْسِ ، ذَكَرَهُ ابنُ هِشَامٍ في شَرْحِ الكَعْبِيَّةِ ، والأخِيرُ : تَعْرِيفٌ شَرْعِيٌّ عند الأكْثَرِ ، وشَاعَ عِنْدَ المُنَجِّمِينَ أنَّ اليَوْمَ مِنْ الطُّلُوعِ إِلَى الطُّلُوعِ ، أوْ مِنَ الغُرُوبِ إلى الغُرُوب ، نَقَلَهُ شَيْخُنَا ، ويُسْتَعْمِلُ
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR1.656 harfيَوْمٌ ذ A time, whether night or day; (Msb;) time absolutely, whether night or not, little or not: this is the proper signification: (Kull, p. 390:) and day, meaning the period from the rising of the sun to its setting; (Lth, TA:) the time when the sun is above the earth: this is the common conventional acceptation: (Kull, ubi suprà:) and the period from the second [or true] dawn to sunset:
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.164 harfيَامَ
يَامَ ( w ) A ,
a. Lasted a day.
يَاْوَمَ
يَاْوَمَ III ,
a. Hired, engaged by the day.
يَوْم
يَوْم 1 , ( pl. أَيَّام [ 38I ] , أَيَاوِيْم [ 69 ] ),
a. Day ( 24 hours ).
b. Battle.
c. [ art. ], To-day.
يَوْمِيّ
يَوْمِيّ 1yi ,
a. Daily, diurnal; quotidian.
يَوْمِيَّة
يَوْمِيَّة 1yit
a. [ coll. ], Daily wages; daily bread; rations; allowance.
b. [ coll. ], Diary, journal.
c.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR54.803 harfيوم
يَامَ - يَيُومُ - يَوْم - اليَوْم - يَوْماً - يَوْمَئِذ ٍ- أَيَّام
يَامَ - يَيُومُ + الفعل أو الأمر : يستغرق ويدوم يوماً
يَوْم: ضد " ليلة ": أمد أو مقدار من الوقت مدته منذ بدء شروق الشمس إلى انتهاء غروبها
يوم + إضافة: يوم خاص يعرف بالإضافة التي تأتي بعده: على شكل صفة معرفة أو نكرة، مفردة أو جملة: بمعنى يوم محدد مقصود لذاته ومميز عن
Mücavir kökler284 mücavir (735 toplam)
- قوم
104 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir
- ويل
16 ortak ayet · “Beyn” kelimesinden dönüşen bir kelimedir
- حشر
16 ortak ayet · Haşr : Bir araya toplanıp hareketli halde bulunan küçük…
- جمع
28 ortak ayet · Yumruk demektir
- عذب
51 ortak ayet · Su yosunudur
- سدس
8 ortak ayet · سندس Hint kumaşıdır
- بعث
18 ortak ayet · Baas içtima etmiş askeri birlik demektir
- لبث
11 ortak ayet · Kaldınız
- أخر
39 ortak ayet · Uhur ense demektir
- دين
22 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir
- فدي
7 ortak ayet · Fidye
- لقي
25 ortak ayet · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
Geçtiği ayetler(437)
Bu kök 437 ayette geçiyor; sure şeridinden daraltın.
… الَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ مِثْلَ قَوْلِهِمْ فَاللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ
GünYahudiler: Hristiyanlar hiç bir şeye sahip değildir, dedi. Hristiyanlar da yahudiler hiç bir şeye sahip değildir, dedi. Halbuki hepsi de kitabı okuyorlar. Bilmeyen kimseler de onların dedikleri gibi dedi. İhtilafa düşer oldukları şeyde kıyamet günü Allah aralarında hükmünü verecektir.
… يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ إِلَّا النَّارَ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
GünAllah’ın indirdiği kitabtan birşey gizleyip de, onu az bir pahaya satanlar; işte onlar karınlarına ateşten başka bir şey yemezler. Kıyamet günü Allah onlarla konuşmaz. Onları temize de çıkarmaz. Ve onlar için acıklı bir azab vardır.
زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَيَسْخَرُونَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ اتَّقَوْا فَوْقَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَاللَّهُ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ
GünKüfredenlere dünya hayatı pek süslendi. Ve onlar, iman edenlerden kimiyle eğleniyorlar. Halbuki takvaya erenler kıyamet gününde onların üstündedirler. Allah, dilediğine hesabsız rızık verir.
يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ مَا عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَرًا …
GünO gün ki; herkes ne hayır işledi ise karşısında onu hazırlanmış bulacak. Kötülükten de ne yapmışsa; kendisiyle onun arasında uzun bir mesafe olmasını ister. Allah bizzat korkutuyor. Ve Allah kullarına Rauf’dur.
… فِي الْآخِرَةِ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ وَلَا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
GünAllah’ın ahdini ve kendi yeminlerini az bir paraya değişenlerin, ahirette hiç bir payı yoktur. Allah, kıyamet günü onlarla konuşmaz, onlara bakmaz, onları temize çıkarmaz. Ve onlar için elim bir azab vardır.
يَوْمَ تَبْيَضُّ وُجُوهٌ وَتَسْوَدُّ وُجُوهٌ فَأَمَّا الَّذِينَ اسْوَدَّتْ وُجُوهُهُمْ أَكَفَرْتُمْ بَعْدَ إِيمَانِكُمْ فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ
GünO gün; nice yüzler ağarır, nice yüzler kararır. O zaman yüzleri kara olanlara: İmanınızdan sonra küfür mü ettiniz? İşte o küfrünüzün cezası olarak tadın azabı, denir.
إِنَّ الَّذِينَ تَوَلَّوْا مِنْكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّيْطَانُ بِبَعْضِ مَا كَسَبُوا وَلَقَدْ عَفَا اللَّهُ عَنْهُمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ
Günİki topluluğun karşılaştığı gün; içinizden geri dönenleri, yaptıklarının bir kısmından ötürü şeytan yoldan çıkarmak istemiştir. Bununla beraber Allah onları bağışladı. Gerçekten Allah, Gafur’dur, Halim’dir.
وَمَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَغُلَّ وَمَنْ يَغْلُلْ يَأْتِ بِمَا غَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ
GünBir peygamber için emanete hıyanet, olur şey değildir. Kim böyle hainlik ederse; kıyamet günü hainlik ettiği şey ile gelir. Sonra herkese kazandığı ödenir. Ve onlara zulmedilmez.
وَمَا أَصَابَكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ فَبِإِذْنِ اللَّهِ وَلِيَعْلَمَ الْمُؤْمِنِينَ
Günİki ordu karşılaştığı gün size gelen musibet, Allah’ın emriyleydi. Bu; mü’minleri belirtmek içindi.
… بَلْ هُوَ شَرٌّ لَهُمْ سَيُطَوَّقُونَ مَا بَخِلُوا بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلِلَّهِ مِيرَاثُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ …
GünAllah’ın fazl-ı kereminden verdiği şeylerde cimrilik edenler; bunun kendileri için hayırlı olduğunu sanmasınlar. Bilakis bu, onlar için şerlidir. Cimrilik ettikleri şey; kıyamet günü boyunlarına dolanacaktır. Göklerin ve yerin mirası Allah’ındır. Ve Allah, işlediğiniz şeylerden haberdardır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | يوم |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | İlletli (misâl ve ecvef birleşimi yarı ünlü yapı) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | دهر, حين, وقت, ساعة |
| Zıt Kök | ليل |
| Çekirdek Özet 1 | Güneşin doğuşundan batışına kadar geçen aydınlık zaman dilimi ve bir hadisenin gerçekleştiği sınırları belirli vakit aralığı |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi yaratılışın evreleri, kavimlerin helak ve lütuf dönemleri ile ahiretteki nihai hesaplaşma çağını bildiren varoluşsal merhale |
| Çekirdek Özet 3 | Zamanın kesintisiz akışı içindeki her bir tecelli, kriz, nöbet değişimi ve tarihsel safhanın ilahi takdirle sınırlandırılmış bütünü |
| Kritik Hata Riski | Kökü sadece 24 saatlik güneş gününe indirgeyerek kozmik yaratılış safhalarını, tarihsel döngüleri ve ahiret süreçlerini dar bir takvim algısına hapsetmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| يو | Açığa çıkma, yönelme ve zamansal akışın başlangıç basamağı; Arapçada müstakil bir üçlü fiil tabanı oluşturmayıp يوسف ve يونس gibi kadim isimlerde görülen ses tabakasıdır. | م | Sona eklenen harf akışa bir sınır, kuşatıcı bir hacim ve toplanma boyutu kazandırarak aydınlığın zuhur ettiği somut bir zaman dilimini meydana getirmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | İnsan eyleminin, tecellinin ve fiillerin açığa çıkması hareketini temsil eder. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Ayrı durumları birbirine bağlama, hadiseleri ardışık olarak bitiştirme vasfı taşır. |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Süreklilik arz eden akışı, kuşatıcı derinliği ve kabaran bir dalga gibi toplanıp bitişi simgeler. |
| يوم | İş ve eylemlerin birbirine eklemlenerek sınırları belirli bir akış ve bütünlük içinde zuhur etmesi | Fiillerin ve tecellilerin birikerek aydınlık bir zaman dilimi, somut bir vaka ve tamamlanmış bir evre halinde ortaya çıkması hareketini ifade eder. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Güneşin ufuktan doğuşundan batışına kadar süren ışıklı zaman aralığı; sonrasında geceyi de içine alan bir tam döngü ve kabilenin başına gelen büyük hadise vakti. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiga ez-Zübyânî beytinde bu kök, kabilenin maruz kaldığı şiddetli savaş ve felaket gününü nitelemek üzere kullanılmıştır: إني لأخشى عليكم أن يكون لكم / من أجل بغضائهم يومٌ كأيّام |
| Erken Arapça kullanım | İslâm öncesi kabile savaşlarını ifade eden Eyyâmü'l-Arab terkibi ve çöl hayatında ağır krizleri niteleyen يوم ذو أيام tabiri yaygın kullanımdır. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab ve Asāsü’l-Belāġa.
Sami etimolojik katman
Proto-Sami dilinde *yawm- kök biçimiyle aydınlık vakit, güneşin gökte bulunduğu süre ve zaman dilimi anlamlarını taşır. İbranicede יוֹם (yōm) biçimi hem güneş ışığıyla aydınlanan gündüzü hem yirmi dört saatlik süreyi hem de tarihin belirli bir devrini ifade eder. Süryanice ve Aramicede ܝܘܡܐ (yawmā / yūmā) kelimesi gün, vakit ve dönem anlamlarında merkezi bir konuma sahiptir. Akadcada başlangıçtaki yarı ünlü değişimiyle ūmu(m) şekline dönüşerek gün, gündüz vakti ve bazen de fırtınalı yıkım ânı manasında kullanılmıştır. Güney Arapçasında (Sabaice) ywm imlasıyla gün ve tayin edilmiş zamanı gösterir. Dil ailesi genelinde kök, ışığın parlamasıyla başlayan ve karanlıkla sonlanan doğal çevrimi anlatmakla birlikte erken dönemden itibaren önemli hadiselerin meydana geldiği tarihsel ve kozmik dönemleri adlandıran birincil isim niteliğindedir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT ve David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | يوم | Asıl tekili olan kelimenin çoğulu kuralsız biçimde أيام olarak gelir; aslı kaynaşma ile bu hali almıştır ve hem gündüzü hem hadise vaktini anlatır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice יוֹם (yōm), Süryanice ܝܘܡܐ (yawmā), Akadca ūmu(m) | Bütün ana Sami kollarında aydınlık zaman dilimini, hadise anını ve tarihsel çağı anlatan ortak miras bir isimdir. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katman | Eski Mısır dilinde güneş ve gün kavramlarıyla tematik paralellikler taşımakla birlikte doğrudan kökteşlik sınırları belirgin değildir. | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs ve Lisānü’l-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| يوم | Anlamlı | Gün ve zaman dilimi | Güneşin doğuşu ile batışı arasındaki aydınlık veya hadisenin vuku bulduğu evre | Hedef köktür, Kur'an'da çokça geçer |
| يمو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| ويم | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| ومي | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| ميو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| موي | Anlamlı | Su ve sıvılaşma | Su kelimesinin asıl bünyesini oluşturan kök yapısıdır | Kur'an'da geçmez; hedef kökle ses benzerliği taşır |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| يوم | Merkez | Sınırları belirli zaman ve evre | İçinde bir hadisenin, aydınlığın veya ilahi tecellinin zuhur ettiği somut merhale | Gündüzden kozmik çağlara kadar uzanan değişken hacimli zaman parçası |
| دهر | Komşu | Mutlak ve kesintisiz zaman | Başlangıcı ve sonu insan idrakini aşan, hadiseleri aşındıran sürekli akış | Hadiselerin tek tek evrelerine değil bütününe bakan zamansal kuşatıcılık |
| حين | Komşu | Belirsiz ve göreli vakit | Az veya çok olabilen, bir işin gerçekleşmesine elverişli süre aralığı | Belirli bir aydınlık döngüsü veya hesaplaşma vurgusu taşımaz |
| وقت | Komşu | Tayin edilmiş sınır | Bir iş için takdir ve tespit edilen kesin başlangıç veya bitiş noktası | Sürenin kendisinden ziyade belirlenmiş termin ve randevu niteliği öne çıkar |
| ساعة | Komşu | Ani ve keskin an | Zamanın kıyamet gibi ansızın kopan, son derece dar ve şiddetli parçası | Kapsayıcı bir süreçten ziyade anlık değişim ve sarsıntıyı ifade eder |
| ليل | Zıt | Karanlık zaman dilimi | Güneş ışığının çekildiği, sükûnet ve örtünmenin hâkim olduğu süre | يوم kökünün fiziksel düzlemdeki ilk anlamı olan aydınlığın tam karşıtıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | يوم | Gün, evre, çağ | Doğal ışık döngüsünü ve içinde vuku bulan büyük hadiseleri kapsayan zaman | Kesin |
| Latince | dies, aevum | Gün; çağ veya devir | İlk kelime yirmi dört saatlik gün ve gündüzü, ikinci kelime geniş çağları karşılar | Güçlü |
| İngilizce | day, epoch, period | Gün; dönem veya çağ | İlk kelime takvim gününü, diğerleri kriz ve dönüşüm evrelerini karşılar | Kesin |
| Almanca | Tag, Zeitalter | Gün; devir veya çağ | İlk kelime ışıklı günü, ikinci kelime tarihsel evre ve dönemleri anlatır | Kesin |
| Fransızca | jour, époque | Gün; çağ veya dönem | İlk kelime fiziksel zamanı, ikinci kelime karakteristik olaylar devresini karşılar | Kesin |
Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَيَّامًا مَّعْدُودَاتٍ | Yirmi dört saatlik oruç günleri | Şer'î mükellefiyet ve takvim günleri bağlamında kullanılır (Bakara 2:184). |
| يَوْمِ الدِّينِ | Nihai hesaplaşma ve ceza/mükâfat vakti | Ahiret, diriliş, adalet ve ilahi hâkimiyet bağlamında kullanılır (Fâtiha 1:4). |
| فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ | Kozmik yaratılış safhaları veya çağlar | Evrenin ve yerin yaratılışındaki ilahi derecelenme bağlamında kullanılır (A'râf 7:54). |
| أَيَّامِ اللَّهِ | İlahi ibret, nimet ve helak vakaları | Tarihte geçmiş toplulukların tecrübeleri ve uyarılar bağlamında kullanılır (İbrâhîm 14:5). |
| نُدَاوِلُهَا بَيْنَ النَّاسِ | Tarihsel iktidar ve medeniyet nöbetleri | Toplumsal yükseliş, çöküş ve güç devirleri bağlamında kullanılır (Âl-i İmrân 3:140). |
| كَأَلْفِ سَنَةٍ | İzafi ilahi zaman aralığı | Dünya zamanı ile ilahi emirlerin iniş ve yükseliş süreleri bağlamında kullanılır (Hac 22:47). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret ve yaratılış teorisi | Altı gün ifadesinin hudûs delili ve kozmik evreler açısından mahiyeti ile Yevmü'l-Kıyâme'nin dehşeti | Zamanın mahluk oluşu ve varoluşun bir hesap ânına doğru ilerlediği fikri |
| Fıkıh | İbadet vakitleri ve muamelat | Oruç, sefer, hayız, bayram günleri ve günlük akitlerde günün fıkhî tanımı | İmsaktan güneşin batışına veya güneşin doğuşundan ertesi güne kadar süren şer'î sınır |
| Tefsir | Mecaz ve lafız tahlili | أيام الله terkibinin nimetler ve cezalar olarak yorumu ile ahiret günlerinin izafi uzunluğu | Tarihsel hafızanın canlı tutulması ve zamanın tecelliler toplamı olarak okunması |
| Hadis | Faziletli vakitler ve fitne devirleri | Cuma gününün üstünlüğü, kıyamet alametleri ve zamanın daralması tartışmaları | İbadet için tahsis edilmiş özel merhale ve ahir zamandaki kriz evreleri |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahiret ve sorumluluk | Hesap ve tecelli evresi | Bilinci nihai muhakemeye odaklama | Varlık sürecinin başıboş olmadığını, her amelin tartılacağı bir son durak bulunduğunu hatırlatır. | Kesin |
| İlmi | Kozmoloji ve jeoloji | Safha, evre ve periyot | Yaratılışı süreçlere ayırarak anlama | Doğanın ve kozmosun bir anda değil basamaklı bir tekamül ve yasalar bütünüyle inşa edildiğini gösterir. | Güçlü |
| Siyasi | Tarih felsefesi ve iktidar | Tedavül ve egemenlik devresi | Gücün tekelleşmesini kırma | Zafer ve hâkimiyetin toplumlar arasında el değiştirdiğini, kriz ve yükseliş nöbetlerini bildirir. | Güçlü |
| İktisadi | Emek ve çalışma döngüsü | Yevmiye ve üretim periyodu | Emeğin zaman birimiyle ölçülmesi | İktisadi faaliyetlerin, taahhütlerin ve geçim planlamasının periyodik bir döngüye bağlanmasını sağlar. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dalga periyodu, faz aralığı ve çevrim | Belirli bir dalga boyunun tamamlanması veya bir sistemin başlangıç durumundan bitiş durumuna kadar geçirdiği kapalı zaman evresidir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Tarihsel konjonktür, kriz ve dönüşüm çağı | Toplumların yapısını derinden sarsan, köklü kurumsal ve zihinsel değişimlerin yaşandığı kırılma dönemidir. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca 24 saatlik Güneş-Dünya takvim gününe veya salt bürokratik mesai gününe indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kozmik yaratılış evrelerini, ilahi azap veya zafer devirlerini, toplumsal nöbet değişimlerini ve ahiret aleminin sınırsız aşamalarını kuşatan geniş zaman çerçevesi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Evrenin altı günde yaratılışını 144 saat sanarak tabiat bilimleriyle mesnetsiz çatışmalara girmek ve ahiret günlerini dünyevi takvim mantığıyla daraltmak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın zaman tasavvurunu, varoluş gayesini, tarihin döngüsel mantığını ve insanın varacağı nihai adalet merhalesini tek bir anahtar kavram altında toplaması bakımından belirleyicidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmik yaratılış ayetlerinde, peygamber kıssalarındaki kavimlerin yıkılış sahnelerinde, toplumsal nöbet değişimini anlatan tarih ayetlerinde ve eskatolojik hesap sahnelerinde tayin edicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zamanı içi boş, homojen ve amaçsız bir akış sayan dehrî anlayışı yıkar; her dönemin bir tecelli, her devrin bir imtihan ve bütün sürecin tek bir hesaba bağlı olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamGüneşin doğuşu ile batışı arasındaki aydınlık süre ve içinde önemli bir hadisenin tamamlandığı zamansal dilim.
- Soyut anlamİlahi kudretin, adalet tecellilerinin, kozmik yaratılış safhalarının ve tarihsel nöbetlerin gerçekleştiği sınırlandırılmış ontolojik merhale.
- Sistematik karşılıkZamansal akışı başıboşluktan kurtaran, hadiseleri periyotlara bağlayan ve varlığı mutlak bir hesap gününe sevk eden çevrimsel çerçeve.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde , sınırları belirlenmiş günü veya zaman evresini temsil eder. kapalı aralığı, sürecin başlangıç ve bitiş noktalarını gösterir. simgesi, bu zaman aralığı içinde vuku bulan hadiseler ve tecelliler uzayıdır. ifadesi zaman diliminin toplam ontolojik veya tarihsel yükünü; ise zaman boyunca akan ilahi tecelli, ameli fiil veya kozmik oluş fonksiyonunu simgeler. Formül, gün kavramının içi boş bir süreden ibaret olmadığını, belirlenmiş iki sınır arasında somut tecellilerin birikimiyle oluşan bir hacim ifade ettiğini gösterir.