أكل
أ - ك - ل
جذر- الورود: ١٠٩
- الآيات: ١٠١
- الصيغ: ٤٨
- المعاجم: ١٣
Ekel pas demektir. Ekle güve böceğinin adıdır. Güvenin kemirmesinden yemek anlamında kullanılıyor. Taime beslenmek anlamında ekele ise tüketim anlamındadır. Bir şeyi yiyip bitirmeye ekl, yiyip doymaya da team denir.المزيد ›
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: ءكل · اكل
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Ekel pas demektir. Ekle güve böceğinin adıdır. Güvenin kemirmesinden yemek anlamında kullanılıyor. Taime beslenmek anlamında ekele ise tüketim anlamındadır. Bir şeyi yiyip bitirmeye ekl, yiyip doymaya da team denir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٦٠٧الكاف واللام و"وايء" معهما
ك ل و، ك و ل، و ك ل، ل و ك، ك ل ي، ك ي ل، ك ل ا، ل ك ي، ك ل أ، ك أ ل، ل ك أ، أ ك ل، أ ل ك مستعملات كلو: الكُلْوة: لغة في الُكْلية لأهل اليمن.
كول: الكَوْلانُ: نبات في الماء يشبه البردي، وورقه وساقه يشبه السعد، إلا أنه أغلظ منه، وأصله مثل أصله، يجعل في الدواء.
وكل: تقول: وكَلْته إليك أَكِلُه كِلَةً، أي: فوضته.
ورجل وَكَلٌ ووُكَلَةٌ وهو المُواكِلُ يتكل على غيره فيضيع
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٬٨٨٦أَكَلْتُ الطعام أَكْلاً ومَأْكلاً. والأَكْلَةُ: المرّة الواحدة حتّى تشبع والأُكْلَةُ بالضم اللُّقمة. تقوم: أَكَلْتُ أُكْلَةً واحدة، أي لقمةً، وهي القُرْصَةُ أيضاً. وهذا الشيء أُكْلَةٌ لك، أي طُعْمَةٌ لك.
والأُكلُ أيضاً: ما أُكِلَ. ويقال أيضاً فلان ذو أُكْلٍ، إذا كان ذا حظٍّ من الدنيا ورزقٍ واسعٍ. قال اللحيانيّ: الأُكْلَةُ والإكْلَةُ، بالضم والكسر: الغيبَةُ، يقال: إنه لذو أُكْلَةٍ وإِكْلَةٍ، إذا
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٠٬٩٠٦ك ل ( و ا ي ء )
كول ، كيل ، كلي ، كلأ ، كلا ، أكل ، ألك ، لكأ ، وكل ، لكي ، لوك : مستعملة .
كول كيل : تَكَوَّلَ القومُ عليه تكَوُّلاً ، وتثَوَّلُوا عليه تَثَوُّلاً إذا اجتمعوا عليه يَضْرِبونَه ، فلا يُقْلِعُونَ عن ضربِه وشَتْمه ، وهم قاهرونَ له .
وقال غيره يقال : انكَالُوا عليه ، وانْثَالُوا بهذا المعنى .
وقال الليث : الكَوْلاَنُ : نباتٌ ينْبُت في الماء مثل البرْديّ يُشْبِهُ ورقهُ وساقهُ السعْدَ
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬٨٧١(باب الهمزة والكاف وما يثلثهما)
(أكل) الهمزة والكاف واللام بابٌ تكثر فُروعه، والأصل كلمة واحدة، ومعناها التنقُّص. قال الخليل: الأكل معروف والأَكْلَة مَرّة، والأُكلة اسمٌ كاللُّقمة. ويقال رجل أكُولٌ كثير الأكل. قال أبو عُبيد: الأَكَلة جمع آكل، يقال: "ما هم إلاّ أَكَلَة رأسٍ([1])". والأكيل: الذي يُؤَاكلك. والمَأْكَل ما يُؤْكَل، كالمَطْعَم. والمُؤْكِل المُطعِم. وفي الحديث: "لعَنَ الله آكِلَ الرِّبا
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٥٤٥- الأكل: تناول المطعم، وعلى طريق التشبيه قيل:أكلت النار الحطب، والأكل لما يؤكل، بضم الكاف وسكونه، قال تعالى: ﴿أكلها دائم﴾ [الرعد/35]، والأكلة للمرة، والأكلة كاللقمة، وأكيلة الأسد: فريسته التي يأكلها، والأكولة (قال ابن منظور: الأكولة: الشاة تعزل للأكل وتسمن، ويكره للمصدق أخذها) من الغنم ما يؤكل، والأكيل: المؤاكل.
وفلان مؤكل ومطعم استعاره للمرزوق، وثوب ذو أكل: كثير الغزل (في اللسان: ثوب ذو أكل: قوي
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٧٠٧أ ك ل
رب أكلة منعت أكلات.
وكان لقمان من الأكلة.
وجعلت كذا لفلان أكلة ومأكلة.
وما ذقت عنـده أكالاً بالفتح أي طعاماً.
وتأكلت السن والعود: وقع فيهما أكال.
ووقعت في رجله آكلة.
وفلـان أكيلـي.
وبليـت منـه بأكيـل سـوء.
وأكل بستانك دائم أي ثمره.
وما أطعمني أكلة واحدة أي لقمة أو قرصاً.
ومن المجاز: فلان أكل غنمي وشربها وأكل مالي وشربه أي أطعمه الناس وجرحه بآكلة اللحم وهي
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١١٬٦٣٦أَكَلْت الطعام أَكْلاً ومَأْكَلا. ابن سيده: أَكَل الطعام يأْكُلُه أَكْلاً فهو آكل والجمع أَكَلة، وقالوا في الأمر كُلْ، وأَصله أُؤْكُلْ، فلما اجتمعت همزتان وكثر استعمال الكلمة حذفت الهمزة الأَصلية فزال الساكن فاستغنى عن الهمزة الزائدة، قال: ولا يُعْتَدّ بهذا الحذد لقِلَّته ولأَنه إِنما حذف تخفيفاً، لأَن الأَفعال لا تحذف إِنما تحذف الأَسماء نحو يَدٍ ودَمٍ وأَخٍ وما جرى مجراه، وليس الفعل كذلك، وقد
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٩٢١* أ ك ل * * أكَلَ * الطعام من باب نصر و * مَأْكَلاً * أيضا و * الأَكْلَةُ * بالفتح المرة الواحدة حتى تشبع وبالضم اللقمة الواحدة وهي أيضا القرصة و * الإكْلَةُ * بالكسر الحالة التي يؤكل عليها كالجلسة والركبة و * الأُكُلُ * ثمر النخل والشجر وكل * مأْكُولٍ * أُكُل ومنه قوله تعالى ﴿أُكُلُها دائم﴾ ورجل * أُكَلَةٌ * بوزن همزة أي كثير الأكل ذكره في ش ر ب و * آكَلَهُ إيكالا * أطعمه و * آكَلَهُ
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٨٬٥٠٢أكله أكلا ومأكلا قال ابن الكمال: الأكل: إيصال ما يمضغ إلى الجوف ممضوغا أولا، فليس اللبن والسويق مأكولا. قلت: وقول الشاعر:
من الآكلين الماء ظلما فما أرى ينالون خيرا بعد أكلهم المـاء فإنما يريد قوما كانوا يبيعون الماء، فيشترون بثمنه ما يأكلونه، فاكتفى بذكر الماء الذي هو سبب المأكول عن ذكر المأكول. قال المناوي: وفي كلام الرماني ما يخالفه، حيث قال: الأكل حقيقة:
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ٢١٬٥٧٤المدخل: اكلأَكَلَهُ
1 أَكَلَهُ ذ , [aor. اَكُلَ ,] inf. n. أَكْلٌ and مَأْكَلٌ, [He ate it,] (S, K,) namely, food. (S.) Er-Rummánee says that أَكْلٌ properly signifies The swallowing food after chewing it; so that the swallowing of pebbles is not properly thus termed: (Msb:) or, accord. to Ibn-El-Kemál, the conveying, or transmitting, to the belly what may be chewed, whether [the thing be] chewed or not; so
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٤٦١المدخل: ءكلأَكَلَ
أَكَلَ U ( n. ac. أَكْل 1 , مَأْكَل 17 ),
a. Ate; chewed, gnawed; ate up, consumed, devoured.
b. Itched ( camel ).
c. ( n. ac. اِكْلَة 2t , أَكَاْل 22 , أُكَاْل 24 ), Scratched.
أَكِلَ
أَكِلَ A ( n. ac. أَكَل 4 , أَكَاْل 22 ),
a. Was corroded, decayed.
أَكَّلَ
أَكَّلَ II ,
a. Fed, gave to eat to.
b. Charged with, accused of.
آكَلَ
آكَلَ III ,
a. Ate with.
آكَلَ
آكَلَ IV ,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٥٠٬١٠٧المدخل: ءكلءكل
أَكَلَ - يَأْكُلُ
أَكَلَ - يَأْكُلُ - أَكْل - آكِل - آكِلون - مَأْكُول - أَكَّال - أَكَّالون - أُكُل
أَكَلَ - يَأْكُلُ + كائن أو شيء + كائناً أو شيئاً: يضم ثم يدخل ويدمج شيئاُ إلى جسمه وكيانه وبنائه: يدخل شيئاً مختلفاً غريباً عنه إلى جسمه وممتلكاته فيجعله جزءاً مما هو منه وتحت سلطانه: وهو في الطعام أن يدخل مادة يغلب ظنه أنها ذات فائدة
الصيغ(٤٨)
- كُلُواYiyin(اُفْعُلُوا)×١٥
- تَأْكُلُونَYersiniz(تَفْعُلُونَ)×١١
- تَأْكُلُواTüketmeyinمعانٍ أخرى: ٢(تَفْعُلُوا)×٨
- فَكُلُواÖyleyse yiyinمعانٍ أخرى: ٢(فَفْعُلُوا)×٧
- يَأْكُلُونَYerlerمعانٍ أخرى: ١(يَفْعُلُونَ)×٧
- وَكُلُواVe yiyin(وَفْعُلُوا)×٥
- تَأْكُلُYer(تَفْعُلُ)×٤
- يَأْكُلُYer(يَفْعُلُ)×٤
- أُكُلَهَاOnun yemişi(فُعُلَهَا)×٣
- تَأْكُلْYer(تَفْعُلْ)×٢
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٨٨ (الإجمالي: ٤٦٦)
- طيب
الآيات المشتركة: ١٤ · İyi
- شرب
الآيات المشتركة: ١١ · İçecek
- هنأ
الآيات المشتركة: ٤ · “Hena” hurma salkımı demektir
- حلل
الآيات المشتركة: ٨ · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
- ذأب
الآيات المشتركة: ٣ · Kurt demektir
- رزق
الآيات المشتركة: ١١ · Üzüm demektir
- جنن
الآيات المشتركة: ١٤ · Bahçe demektir
- سحت
الآيات المشتركة: ٣ · Saht: Mistah, hurma kurutulan yerdir
- سنبل
الآيات المشتركة: ٣ · Başaklar
- نعم
الآيات المشتركة: ١١ · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
- زرع
الآيات المشتركة: ٤ · Ekin demektir
- لحم
الآيات المشتركة: ٤ · Et
الآيات التي ورد فيها(١٠١)
وَظَلَّلْنَا عَلَيْكُمُ الْغَمَامَ وَأَنْزَلْنَا عَلَيْكُمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَى كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَمَا ظَلَمُونَا وَلَكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ
Yiyin
… اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًا قَدْ عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٍ مَشْرَبَهُمْ كُلُوا وَاشْرَبُوا مِنْ رِزْقِ اللَّهِ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ …
Yiyin
يَاأَيُّهَا النَّاسُ كُلُوا مِمَّا فِي الْأَرْضِ حَلَالًا طَيِّبًا وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ
Yiyin
يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَاشْكُرُوا لِلَّهِ إِنْ كُنْتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ
Yiyin
… وَالزَّرْعَ مُخْتَلِفًا أُكُلُهُ وَالزَّيْتُونَ وَالرُّمَّانَ مُتَشَابِهًا وَغَيْرَ مُتَشَابِهٍ كُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ …
Yiyin
وَمِنَ الْأَنْعَامِ حَمُولَةً وَفَرْشًا كُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ
Yiyin
… مَشْرَبَهُمْ وَظَلَّلْنَا عَلَيْهِمُ الْغَمَامَ وَأَنْزَلْنَا عَلَيْهِمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَى كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَمَا ظَلَمُونَا وَلَكِنْ كَانُوا …
Yiyin
كُلُوا وَارْعَوْا أَنْعَامَكُمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِأُولِي النُّهَى
Yiyin
كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَلَا تَطْغَوْا فِيهِ فَيَحِلَّ عَلَيْكُمْ غَضَبِي وَمَنْ يَحْلِلْ عَلَيْهِ غَضَبِي فَقَدْ هَوَى
Yiyin
يَاأَيُّهَا الرُّسُلُ كُلُوا مِنَ الطَّيِّبَاتِ وَاعْمَلُوا صَالِحًا إِنِّي بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ
Yiyin
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أكل |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Mehmûzü'l-fâ (ilk harfi hemzeli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | طعم, بلع, قرض |
| Zıt Kök | نمو |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesnenin kemirilerek, aşındırılarak veya bünyeye alınarak tedricen eksiltilmesi ve tüketilmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Canlıların biyolojik gıdalanmasından kamu, yetim ve faiz mallarının haksız biçimde tüketilip eritilmesine uzanan harcama olgusu |
| Çekirdek Özet 3 | Kaynağın yenilenmeksizin yok edilmesi, entropik tükeniş ve iktisadi sermaye sömürüsü |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca biyolojik çiğneme ve beslenmeye indirgenip ayetlerdeki mülkiyet, kamu hukuku ve faiz yasaklarının taşıdığı iktisadi tüketim boyutunun gözden kaçırılması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أك | Bir nesneyi sıkıştırma, sürtünme ve ezilme yoluyla içten içe aşındırma ve baskı altına alma | ل | Temel aşındırma ve baskı hareketini bir nesnenin içine nüfuz ederek onu bütünüyle tüketme, bünyeye katarak yok etme ve eksiltme yönünde özelleştirmiştir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ا | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Eylemi başlatan itici enerjiyi, tüketim sürecinin ilk temas noktasını ve yönlendirici iradeyi simgeler. |
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Tüketilecek nesneyi tutmayı, kavramayı, sınırlandırmayı ve denetim altına almayı ifade eder. |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Kavranan nesneyi bir yöne sevk etmeyi, organizmanın içine katmayı ve süreci sonuca ulaştırmayı gösterir. |
| أكل | Nesneyi kavrayarak (ك) içe doğru sevk eden (ل) ve baştan itibaren onu eksilterek tüketen (ا) hareket | Dış dünyadaki bir maddenin kavranıp içselleştirilerek varlığının aşındırılması, tüketilmesi ve yok edilmesi olgusunu kurar. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kurdun, güve böceğinin veya pasın bir maddeyi kemirerek eksiltmesi (التنقُّص), dişlerin gıdayı ezerek tüketmesi ve ateşin odunu yakıp bitirmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-Mümezzaq el-Abdî şiirinde düşmanların kendisini zayıf düşürüp tüketmesini kökün edilgen formuyla şöyle aktarır: فإن كنت مأكولا فكن أنت آكلي / وإلا فأدركني ولما أمزق |
| Erken Arapça kullanım | Kitābü'l-ʿAyn'da kaydedilen erken dönem kullanımında öfkenin insanın içini kemirmesi ve ateşin alevlenmesi şu mısra ile şahitlendirilir: أبلغ يزيد بني شيبان مألكة / أبا ثبيت أما تنفك تَأْتكِـلُ |
المصدر Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, el-Asma‘iyyât.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde أكل kökü, en arkaik ortak katmana ait temel bir biyolojik ve fiziksel tüketim fiilidir. Proto-Sami biçimi *ʾakal- olarak yeniden kurulan kök, Doğu Sami kolunda Akadca akālu (yemek, tüketmek, ziyan etmek, hakkından gelmek), Kuzeybatı Sami kolunda İbranice אָכַل (ʾāḵal: yemek, yiyip bitirmek, kılıç veya ateşin yok etmesi), Ugaritçe ảkl (ekmek, tahıl, yemek yemek), Aramice ve Süryanice ܐܟܰܠ (ʾəḵal: yemek, aşındırmak, çürütmek) biçimlerinde fonetik ve anlamsal hiçbir kırılmaya uğramadan muhafaza edilmiştir. Dil ailesinin tamamında kök yalnızca gıdanın çiğnenip yutulmasını değil; ateşin odunu yakıp kül etmesini, kılıcın canları tüketmesini, pas ve güve gibi etkenlerin maddeyi içten çürütmesini ve başkasına ait kaynakların haksızca tüketilmesini ifade eden geniş bir semantik matrise sahiptir. Arapçada kök bu ortak mirası korumuş, ek olarak ağaçların meyve vermesi ve mülkiyetin nimetlerinden yararlanma (أُكُل) anlamlarını da bünyesinde kristalleştirmiştir.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Koehler-Baumgartner HALOT, Payne Smith Syriac Dictionary, Black-George-Postgate Concise Dictionary of Akkadian.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir nesneyi aşındırarak, kemirerek eksiltme ve bünyeye dahil ederek tüketme | Kökün birincil anlamı eksiltmedir (تنقص); biyolojik beslenme bu eksiltmenin sadece bir türüdür. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akadca akālu, İbranice ʾāḵal, Süryanice ʾəḵal, Ugaritçe ảkl | Proto-Sami ortak miras; yeme, tüketme, ateşin ve kılıcın yok etmesi anlamları düzenli ses denkliğiyle korunmuştur. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çatı altında Berberi dillerinde k-l (yemek, çiğnemek) köküyle karşılaştırılmıştır | Arkaik ikili çekirdek benzerliği bulunmakla birlikte dil aileleri arası geçiş doğrulaması sınırlıdır. | Muhtemel |
المصدر David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques; Kogan Genealogical Classification of Semitic.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أكل | Anlamlı | Eksiltmek, tüketmek, yemek | Bir şeyi kemirerek veya bünyeye alarak tedricen yok etmek | Hedef kök; Kur'an'da 109 kez geçer |
| ألك | Anlamlı | Elçilik etmek, mesaj götürmek | Bir haberi veya risaleyi iletmek; mülkiyet veya emir taşımak | Kur'an'da geçmez; ملأك / ملاك kelimesinin türediği köklerden biridir |
| كأل | Anlamlı | Ertelemek, korumak, gözetlemek | Bir işi veya borcu sonraya bırakmak; borcun tecili | Kur'an'da geçmez; k-'-l kökünden türeyen kullanımlar sözlüklerde mevcuttur |
| كلأ | Anlamlı | Korumak, otlak sağlamak | Bir canlıyı tehlikelerden muhafaza etmek veya hayvanlara otlak temin etmek | Kur'an'da geçer (Enbiyâ 21:42); tükenmenin zıddına koruma ve yaşatma anlamı taşır |
| لأك | Anlamlı | Mesaj göndermek | Elçilik haberi ulaştırmak (ألوكة: elçilik mektubu) | Kur'an'da geçmez; ألك köküyle harf değişimi (kalb) ilişkisi içindedir |
| لكأ | Anlamlı | Ağır davranmak, gecikmek | Bir işten geri durmak, ağırdan almak ve tereddüt göstermek | Kur'an'da geçmez; durağanlık ve hareketsizlik bildirir |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أكل | Merkez | Tüketim ve eksiltme | Nesneyi doğrudan bünyeye alarak veya kemirerek yok etme eylemidir. | Biyolojik beslenmeden mali kaynakların eritilmesine kadar her türlü tüketimi kapsar. |
| طعم | Komşu | Gıdalanma ve tat alma | Besinin sağladığı lezzete, besin değerine ve açlığın giderilmesine odaklanır. | أكل tüketip bitirmeyi, طعم ise gıdadan lezzet ve güç almayı (doymayı) ifade eder. |
| بلع | Komşu | Yutma ve içine çekme | Nesneyi çiğnemeden ve parçalamadan bir anda boğazdan aşağı indirme eylemidir. | أكل tedrici kemirme ve parçalamayı, بلع ise ani ve doğrudan kaybolmayı anlatır. |
| قرض | Komşu | Kemirerek kesme | Bir şeyi dişle veya aletle iki parça halinde kesip koparma hareketidir. | أكل bütünsel bir tüketimi, قرض ise sadece bir parçasını koparıp eksiltmeyi gösterir. |
| نمو | Zıt | Artma ve çoğalma | Varlığın eksilmeyip hacim, sayı veya nitelik bakımından sürekli büyümesidir. | أكل var olanı tüketip yok ederken, نمو varlığı genişletip verimli kılar. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أكل | Eksiltmek, yemek, tüketmek | Maddi nesnenin kemirilerek, harcanarak veya bünyeye alınarak eritilmesi. | Kesin |
| Latince | edere, consumere | Yemek, tüketmek, harcamak | Edere biyolojik yemeyi, consumere ise bir kaynağı bütünüyle tüketip yok etmeyi karşılar. | Kesin |
| İngilizce | eat, consume, devour | Yemek, tüketmek, yutmak | Eat eylemin fiziki yönünü verirken, consume iktisadi ve mecazi tükenişi tam karşılar. | Kesin |
| Almanca | essen, verzehren, konsumieren | Yemek, tüketip bitirmek | Essen temel gıda fiilidir; verzehren ve konsumieren kaynak eritme ve yok etmeyi içerir. | Kesin |
| Fransızca | manger, consumer | Yemek, aşındırmak, bitirmek | Manger biyolojik alımı, consumer ise ateşin veya harcamanın nesneyi tüketmesini ifade eder. | Kesin |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Biyolojik gıda tüketimi | Açlığı gidermek için helal veya haram yiyecekleri yemek | Cennet nimetlerinden veya yeryüzü rızıklarından beslenme bağlamı (Bakara 2:35, 2:168; Mâide 5:4). |
| Haksız mülkiyet ve gasb | Yetim malını ve başkasının hakkını zimmete geçirip tüketmek | Kul hakkı, emanete hıyanet ve gayrimeşru iktisadi harcama bağlamı (Nisâ 4:10; Bakara 2:188). |
| Faiz ve sömürü geliri | Ribalı kazanç elde etmek ve bunu şahsi servete katıp tüketmek | Sermayenin emeksiz büyümesi ve borçlunun emeğinin eritilmesi bağlamı (Bakara 2:275; Âl-i İmrân 3:130). |
| Fiziki çürüme ve tahribat | Güve veya kurdun ahşabı kemirerek zayıflatması | Hz. Süleyman'ın vefatı ve asasını yer kurdunun kemirmesi bağlamı (Sebe 34:14). |
| Mahsul, ürün ve nimet | Ağaçların, bağ ve bahçelerin verdiği yenilebilir ürün, semere | Yeryüzünün diriltilmesi ve cennet nimetlerinin sürekliliği bağlamı (Ra'd 13:35; Sebe 34:16). |
| Mutlak helak ve parçalanma | Bir nesnenin çiğnenmiş ekin veya leş gibi tamamen ufalanıp yok olması | Kafir ordusunun helaki veya gıybetin kardeş eti yemekle denk tutulması bağlamı (Fîl 105:5; Hucurât 49:12). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Rızık teorisi ve ahiret azabı | Kulun yediği haram maddenin rızık sayılıp sayılmayacağı ve cehennemdeki ekl fiilinin bedenselliği. | Tüketilen nesnenin ontolojik olarak rızık tanımına girip girmediği tartışması üzerinde yoğunlaşır. |
| Fıkıh | Helal gıdalar, gasb ve yetim malı | Ağız yoluyla fiilen yenilmese dahi gayrimeşru yollarla tüketilen, telef edilen her malın hukuken ekl hükmünde olması. | Kök fiziki yemeden çıkarak mülkiyeti tüketme, harcama ve itlaf etme anlamında ıstılahlaşmıştır. |
| Tefsir | Mecaz-ı mürsel ve istiare | "Mallarınızı aranızda batıl yollarla yemeyin" ifadesindeki ekl kelimesinin her türlü haksız iktisabı kapsayan bir temsil olması. | Biyolojik tüketim fiilinin bütün iktisadi tasarruf ve yok etme biçimlerini temsil eden geniş semantiği. |
| Hadis | Riba, yırtıcı hayvanlar ve infak | Faizi yiyen, yediren, katibi ve şahitleri hakkındaki lanet ve avını parçalayarak yiyen yırtıcıların haram kılınışı. | Haksız kazanç ve vahşi tüketim biçimlerinin nehyedilmesi üzerinde ahlaki ve hukuki yoğunlaşma. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Rızık ve şükür döngüsü | Helal tüketim | Canlılığın sürdürülmesi ve kulluk enerjisine dönüştürülmesi | Tüketim amaçsız değil, ilahi nimete şükür ve hayatın idamesi için meşru bir araçtır. | Kesin |
| İlmi | Termodinamik ve biyoloji | Madde-enerji dönüşümü | Maddenin parçalanarak entropik dağılıma uğraması | Biyolojik organizmaların dış dünyadan aldıkları enerjiyi hücre düzeyinde yakarak dönüştürmesi sürecidir. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu yönetimi ve kamu hukuku | Kamu kaynaklarının korunması | Otoritenin toplumsal serveti yağmalamasını önleme | Yöneticilerin ve egemen sınıfların halkın malını tüketim aracı haline getirmesini yasaklayan denetim mekanizmasıdır. | Güçlü |
| İktisadi | Servet dolaşımı ve piyasa | İktisadi tüketim (konsolidasyon/itlaf) | Üretilen değerin yok edilmesi veya haksız transferi | Üretim dengelenmediğinde tüketim sermayeyi tüketir; faiz ve yetim malı gibi alanlar sermayenin sömürülerek tüketilmesidir. | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Entropi ve kimyasal korozyon (aşınma) | Bir sistemin enerjisinin veya maddesinin iç/dış sürtünmelerle geri dönülemez biçimde parçalanarak azalması ve tükenmesi süreciyle izomorftur. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kaynak sömürüsü ve asalak iktisat (rent-seeking) | Toplumsal bir yapıda üretken emeğe dayanmaksızın başkalarının ürettiği artık değerin emilip eritilmesi ve kurumsal yapının içten çökertilmesiyle örtüşür. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca bireyin ağzına lokma koyması, çiğnemesi ve karnını doyurması şeklindeki fizyolojik beslenme eylemine indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün mülkiyetin zimmete geçirilmesi, yetim haklarının eritilmesi, faiz sömürüsü, kamu bütçesinin yağmalanması ve ağaçların meyve vermesi gibi tüm eksilme ve tüketim süreçlerini kapsaması. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Yetim malını veya kamu hakkını harcayan bir kimsenin, bunu doğrudan boğazından geçirmediği (örneğin lüks eşya aldığı veya biriktirdiği) gerekçesiyle ayetteki yasak kapsamı dışında kaldığını zannetmesi. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem fiziki rızık ahlakını (helal ve temiz beslenme) hem de iktisadi adalet nizamını (faiz, yetim malı, kamu hukuku) tüketim kavramı üzerinden tek bir kökle inşa ettiğini kavramak için esastır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İktisadi ve hukuki yasakları bildiren muamelat ayetlerinde (Bakara 2:188, Nisâ 4:10, Âl-i İmrân 3:130) ve helal gıda-nimet sorumluluğunu ele alan helal-haram ayetlerinde (Mâide 5:3-4, En'âm 6:141-145). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tüketim kavramının sadece bir fizyoloji meselesi olmadığını, mülkiyetin gayrimeşru yollarla eritilmesinin de doğrudan bir zulüm ve helak biçimi olduğunu göstererek meallerdeki sığ yorumları düzeltir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir nesnenin kurt, pas veya diş darbeleriyle kemirilip aşındırılarak eksiltilmesi ve bünyeye dahil edilerek tüketilmesi.
- Soyut anlamBir kaynağın, sermayenin veya hakkın yenilenmeksizin ve karşılıksız olarak harcanıp eritilmesi; entropik tükeniş ve hak gasbı.
- Sistematik karşılıkÜretim ve hak dengesi gözetilmeden bir sistemdeki enerjinin veya değerin massedilerek tüketilmesi (iktisadi sömürü ve fiziki tükeniş).
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
t anındaki mevcut kaynağı, sermayeyi veya fiziki varlığı temsil eder. meşru veya biyolojik tüketim miktarını gösterir. ise faiz, rüşvet veya haksız tasarruflar yoluyla sisteme dışarıdan yüklenen haksız sömürü ve erime katsayısını simgeler. Formül, أكل fiilinin sisteme yeni bir girdi eklemeksizin mevcudu eksilterek tüketme () yönündeki temel hareket dinamiğini modeller.