بنو

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ب-ن-والصيغ: ٥٦ · الجذور المجاورة: ٢١٧ · الآيات: ١٣٢ · السور: ٤٦؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».عيسىابْنُنسوابْنَوَبَنَاتِبنوسريمريملِبَنِيمسحسكنقتليَابَنِيوَبَنِينَ

الجذرالصيغ ٥٦الآيات ١٣٢السور ٤٦المجاورة ٢١٧

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

بنو

ب - ن - و

جذر
  • الورود: ١٦٢
  • الآيات: ١٣٢
  • الصيغ: ٥٦
  • المعاجم: ٢

معناه في القرآن: Oğullar

ملاحظاتي

المعاجم(٢)

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٨٦٠
(باب الباء والنون وما يثلثهما في الثلاثي) (بني) الباء والنون والياء* أصلٌ واحد، وهو بناءُ الشيء بِضَمِّ بعضِه إلى بعضٍ. تقول بَنَيْتُ البناءَ أبنيه. وتسمَّى مكةُ البَنِيّة. ويقال قوس بَانِيةٌ، وهي التي بَنَتْ على وَترِها، وذلك أن ْيكاد وتَرُها ينقطع للُصُوقه بها. وطيّئ تقول مكانَ بانيةٍ: بَانَاةٌ؛ وهو قول امرئ القيس: * غَيْرِ بَانَاةٍ عَلَى وَتَرِهْ([1]) * ويقال بُنْيَةٌ وَبُنىً، وبِنْيَة وبِنىً
رابط المدخل

(باب الباء والنون وما يثلثهما في الثلاثي) (بني) الباء والنون والياء* أصلٌ واحد، وهو بناءُ الشيء بِضَمِّ بعضِه إلى بعضٍ. تقول بَنَيْتُ البناءَ أبنيه. وتسمَّى مكةُ البَنِيّة. ويقال قوس بَانِيةٌ، وهي التي بَنَتْ على وَترِها، وذلك أن ْيكاد وتَرُها ينقطع للُصُوقه بها. وطيّئ تقول مكانَ بانيةٍ: بَانَاةٌ؛ وهو قول امرئ القيس: * غَيْرِ بَانَاةٍ عَلَى وَتَرِهْ([1]) * ويقال بُنْيَةٌ وَبُنىً، وبِنْيَة وبِنىً بكسر الباء كما يقالَ: جِزية وجِزىً، ومِشيَةٌ ومِشىً. (بنو) الباء والنون والواو كلمةٌ واحدة، وهو الشيء يتولَّد عن الشيء، كابنِ الإنسان وغيره. وأصل بنائه بنو، والنّسْبة إليه بَنَويٌّ، وكذلك النسبة إلى بِنْت وإلى بُنَيَّات الطّريق. فأصل الكلمة ما ذكرناه، ثم تفرِّع العرب. فتسمّي أشياءَ كثيرةً بابن كذا، وأشياءُ غيرها بُنّيتْ كذا، فيقولون ابن ذُكاء الصُّبح، وذُكاءُ الشّمس، لأنّها تذكُو كما تذكو النّار. قال: * وابنُ ذُكاءَ كامِنٌ في كَفْرِ([2]) * وابن تُرْنا: اللّئيم. قال أبو ذؤيب: فإنَّ ابن تُرْنا إذا جئتكم *** يُدَافعُ عَنِّي قَوْلاً بَريحا([3])شديداً من بَرَّحَ به. وابن ثَأْداءَ([4]): ابن الأَمَة. وابن الماء: طائر. قال: وردتُ اعتِسَافاً والثُّريَّا كأنّها *** على قِمّةِ الرّأس ابنُ ماءٍ مُحَلِّقُ([5])وابن جَلاَ: الصُّبح، قال: أنا ابنُ جَلاَ وطلاََّّعُ الثَّّنَايا *** متى أَضَعِ العِِمامةََ يَعْرِِفُُوني([6])ويقال للذي تَنْزِلُ به الملمّة ([7]) فيكشفها: ابن مُلمّة، وللحَذِر: ابن أحْذَار. ومنه قول النابغة([8]): بلِّغ زياداً وَحَيْنُ المَرْءِ يدركُه *** فلو تَكَيَّسْتَ أو كنتَ ابنَ أَحْذار([9])ويقال لِلَّجَّاج: ابن أَقْوال([10])، وللذي يتعسَّف المفاوز: ابنُ الفَلاةِ، وللفقير الذي لا مأوى له غيرُ الأرض وتُرَابِها: ابن غَبْراء. قال طَرَفَة: رأيت بني غَبْرَاءَ لا يُنكِرونَنِي *** ولا أهلُ هَذَاكَ الطِّرَافِ الممدَّدِ([11]) وللمسافر: ابن السّبيل. وابنُ ليل: صاحبُ السُّرى. وابنُ عَمَلٍ: صاحب العملِ الجادُّ فيه. قال الراجز: * يا سعد يابنَ عَمَلٍ يا سَعْدُ([12]) * ويقولون: هو ابن مدينةٍ إذا كان عالماً بها([13])، وابن بجدَتِها([14]) أي عالِمٌ بها وبجدَة الأمر: دِخْلتُه. ويقولون للكريمِ الآباءِ والأمَّهاتِ هو ابنُ إحداها([15]). ويقال للبَرِئ من الأَمر هو ابن خَلاَوةَ، وللخبز ابن حَبَّةَ، وللطريق ابن نعامة([16]). وذلك أنّهم يسمّون الرِّجْل نَعامة. قال: * وابنُ النَّعامةِ يوم ذلكَ مَرْ كَبي * وفي المثل: "ابنُكَ ابنُ بُوحِكَ" أي ابنُ نَفْسِك الذي وَلدْتَه. ويقال لليّلة التي يطلُع فيها القمر: فَحْمَةُ ابنِ جَمِير. وقال: نهارُهُمُ ليْلٌ بَهيمٌ وليلُهمْ *** وإن كان بَدْراً فحمةُ ابنِ جمِيرِ([17])يصِفُ قوماً لُصوصاً. وابن طَابٍ: عِذْقٌ بالمدينة ([18]). وسائر ما تركنا ذكره من هذا الباب فهو مفرَّقٌ في الكتاب، فتركنا كراهة التطويل. ومما شذّ عن هذا الأصل المِبناة النِّطْع. قال الشاعر ([19]): على ظَهْرِ مَبْنَاةٍ جَديدٍ سُيورُها *** يَطَُوف بها وَسْطَ اللَّطيمةِ بائِعُ (بنج) الباء والنون والجيم كلمة واحدةٌ ليست عندي أصلاً، وما أدري كيف هي في قياس اللغة، لكنّها قد ذُكِرَتْ. قالوا: البِنْجُ الأصْل، يقال رجَع إلى بِنْجِه. (بند) الباء والنون والدال أصلٌ فارسيُّ لا وجْهَ لذِكْره([20]). (بنس) الباء والنون والسين كلمةٌ واحدة، يقال بنَّسَ عن الشيءِ ([21]) تبنيسا، إذا تأخَّر عنه. (بنق) الباء والنون والقاف كلمةٌ واحدة، وأراها من الحواشي غير واسطة. وهي البَنيقة، وهو جُِرُِبّان القَميص. ويقال: البَنِيقة كلُّ رُقْعةٍ في الثّوب كاللَّبِنَةِ ونحوها. على أنّها قد جاءَتْ في الشِّعر. قال: يضمّ إليَّ الليلُ أطفالَ حُبِّها *** كما ضَمَّ أزْرارَ القَميصِ البنائقُ([22])(بنك) الباء والنون والكاف* كلمة واحدة، وهو قولهم تَبَنَّكَ بالمكان أقام به، وهي شِبْه التي قَبْلَها. --------------ــــ ([1])صدره كما في الديوان 151 واللسان (18: 104) : * عارض زوراء من نشم * ([2]) الرجز لحميد الأرقط، كما في اللسان (كفر) وأنشده في (بني) بدون نسبة. ([3]) كذا يرى اللغويون في تفسير البيت. انظر اللسان (ترن) والمخصص (13: 198) والمزهر (1: 520). وأرى أن (ابن ترنى) هذا شخص بعينه من شعراء الهذليين، أثبت لـه السكري مناقضة لعمرو ذي الكلب في شرح أشعار الهذليين 238. وروى السكري لعمرو ذي الكلب في 235 يخاطب ابن ترنى هذا: على أن قد تمناني ابن ترنى *** فغيري ما تمن من الرجال ([4]) ثأداء، بسكون الهمزة وفتحها. وفي الأصل: "ثأد" صوابه في اللسان (ثاد) والمخصص. ([5]) البيت لذي الرمة في ديوانه 401 واللسان (عسف). ([6]) وكذا روي في (جلو) ويروى: "تعرفوني". والبيت لسحيم بن وثيل الرياحي. انظر الأصمعيات 73 واللسان (جلا) والخزانة (1: 123). ([7]) في الأصل: "الملم". ([8]) كذا. والصواب أنه لبدر بن حوار الفزاري يرد به على النابغة ويوبخه. والذي جلب هذا الخطأ أن البيت مروي في ديوان النابغة، وكثيراً ما يرد شعر شاعر في ديوان غيره لخبر أو لمناقضة. انظر النابغة 44 من مجموع خمسة دواوين. ([9]) البيت بدون نسبة في المخصص (13: 204) برواية "وإن تكيس أو كان". كما في الديوان. وفي الأصل هنا. "فلو تكسبت"، تحريف. وزياد: اسم النابغة. ([10]) في اللسان: "وابن أقوال الرجل الكثير الكلام". وفي المخصص: "وإنه لابن أقوال إذا كان جيد القول". وانظر المزهر (1: 520). ([11]) البيت من معلقته. ([12]) روايته في المخصص (13: 203): "يا ابن عملي"، وفسره يقوله: "أي يا من يعمل عملي". ([13]) ويقال ابن المدينة، أي ابن الأمة، وبكلا الوجهين فسر قول الأخطل: ربت وربا في حجرها ابن مدينة *** يظل على مسحاته يتركل انظر اللسان ( مدن) والمخصص (13: 199) والمزهر (1: 520). ([14]) ضبطت في اللسان والقاموس بالفتح، وبالضم، وبضمتين. وفي المخصص بتثليث الباء ضبط قلم. ([15]) في المخصص (13: 199): "ابن السكيت: إنه لابن إحداها، إذا كان قوياً على الأمر عالما به. وقال الأحول: لا يقوم بهذا الأمر إلا ابن أجداها، بالجيم، يريد كريم الآباء والأجداد. وقول ابن السكيت أعرف". وانظر المزهر (1: 520). ([16]) فسر النعامة بالرجل. والصحيح أن ابن النعامة اسم فرس الشاعر، وهو خزز بن لوذان السدوسي. انظر اللسان (نعم 64) والخيل لابن الأعرابي 92. وصدر البيت: * ويكون مركبك القعود وحدجه * ويروى : "القلوص ورحله". ([17]) لابن أحمر، كما في اللسان (جمر). ويروى: "نهارهم ظمان ضاح". ([18]) في الصحاح: "وتمر بالمدينة يقال عذق ابن طاب ورطب ابن طاب". ([19]) هو النابغة، ديوانه 50، واللسان (18: 104). ([20]) البند: العلم الكبير. وهذا ما عربته العرب من المادة. على أنهم قالوا من غير تعريب: البند الذي يسكر من الماء. ويسكر بالبناء للمفعول، أي يحبس أو يسكن هو. وقالوا أيضاً: فلان كثير البنود، أي كثير الحيل. وذكر في القاموس "البنودة" كسفودة: الدبر. ([21]) في الأصل : "على الشيء"، صوابه من المجمل واللسان. ([22]) البيت للمجنون، كما في اللسان (بنق).

ـ

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٨١
بَنَا 1 بَنَا ب بان بن بنا بناء بننا , aor. بَنُوَ : see art. بنى. اِبْنٌ اِبْنٌ أبان أبن أبنن ابن بان بنى ٱبن آب , held by some to be originally بَنَوٌ: see art. بنى. بُنُوَّةٌ بُنُوَّةٌ بن بنى بنوه بنوة : see art. بنى. بَنَوِيٌّ بَنَوِيٌّ بنوى بنوي نواة نوى : see art. بنى.
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٥٦)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٢١٧ (الإجمالي: ٤٧٦)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. سري

    الآيات المشتركة: ٤٠ · Akan deredir

  2. مريم

    الآيات المشتركة: ٢٣ · Meryem

  3. عيسى

    الآيات المشتركة: ١٦ · İsa

  4. مسح

    الآيات المشتركة: ٨ · Mesih

  5. نسو

    الآيات المشتركة: ١٣ · Kadınlar

  6. أدم

    الآيات المشتركة: ٨ · Edim dibalı deri demektir

  7. سكن

    الآيات المشتركة: ١١ · “Sikkin” bıçak demektir

  8. أيد

    الآيات المشتركة: ٥ · Yed el veya kol demektir

  9. قرب

    الآيات المشتركة: ١١ · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir

  10. يتم

    الآيات المشتركة: ٦ · Tek başına bulunan ağaç ve cevher demektir

  11. قول

    الآيات المشتركة: ٥٢ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  12. قتل

    الآيات المشتركة: ١٢ · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…

الآيات التي ورد فيها(١٣٢)

  1. وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ لَا تَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّهَ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَذِي …

    Oğullar

  2. سَلْ بَنِي إِسْرَائِيلَ كَمْ آتَيْنَاهُمْ مِنْ آيَةٍ بَيِّنَةٍ وَمَنْ يُبَدِّلْ نِعْمَةَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُ فَإِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ

    Oğullar

  3. أَلَمْ تَرَ إِلَى الْمَلَأِ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ مِنْ بَعْدِ مُوسَى إِذْ قَالُوا لِنَبِيٍّ لَهُمُ …

    Oğullar

  4. وَرَسُولًا إِلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنِّي قَدْ جِئْتُكُمْ بِآيَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ أَنِّي …

    Oğullar

  5. وَلَقَدْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَبَعَثْنَا مِنْهُمُ اثْنَيْ عَشَرَ نَقِيبًا وَقَالَ اللَّهُ …

    Oğullar

  6. مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ كَتَبْنَا عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنَّهُ مَنْ قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ …

    Oğullar

  7. لَقَدْ أَخَذْنَا مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَأَرْسَلْنَا إِلَيْهِمْ رُسُلًا كُلَّمَا جَاءَهُمْ رَسُولٌ بِمَا لَا تَهْوَى أَنْفُسُهُمْ فَرِيقًا كَذَّبُوا وَفَرِيقًا يَقْتُلُونَ

    Oğullar

  8. لُعِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ عَلَى لِسَانِ دَاوُدَ وَعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ ذَلِكَ بِمَا عَصَوْا وَكَانُوا يَعْتَدُونَ

    Oğullar

  9. … وَالْأَبْرَصَ بِإِذْنِي وَإِذْ تُخْرِجُ الْمَوْتَى بِإِذْنِي وَإِذْ كَفَفْتُ بَنِي إِسْرَائِيلَ عَنْكَ إِذْ جِئْتَهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا …

    Oğullar

  10. حَقِيقٌ عَلَى أَنْ لَا أَقُولَ عَلَى اللَّهِ إِلَّا الْحَقَّ قَدْ جِئْتُكُمْ بِبَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ فَأَرْسِلْ مَعِيَ بَنِي إِسْرَائِيلَ

    Oğullar

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökبنو
YapıÜçlü kök
Özel DurumNâkıs (üçüncü harfi illetli / vâvî)
Bağlamsal Yakın Köklerولد, نسل, عقب
Zıt Kökعقم
Çekirdek Özet 1Bir asıldan ayrılıp türeyen, bir şeyin bünyesinden doğup ondan pay taşıyan varlık
Çekirdek Özet 2Soy bağı, zihinsel veya ahlaki mensubiyet, tarihsel miras ve yolculuk arkadaşlığı
Çekirdek Özet 3Asıl ile fer‘ arasındaki kopmaz varoluşsal, ahlaki ve hukuki süreklilik
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca doğrudan biyolojik erkek evlat ilişkisine indirgeyip Kur'an'daki zihniyet, yol ve zürriyet birlikteliğini gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بنBir maddeden veya asıldan ayrılıp somutlaşma, tutunarak yükselme ve şekil alma (karşılaştırınız: kalıcı biçimde yerleşmek anlamında بنن ve maddeden yapı kurmak anlamında بني)وBir asıldan organik, akışkan veya yönelimsel bir fer‘ türetilmesini sağlayarak anlamı soy zincirine, doğurgan türeyişe ve mensubiyet bağına yöneltmiştir

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بEv, çadırİçinde barınılan hazne, korunaklı kök, ailenin ve güvenin merkezi olan asıl
نFiliz, balık, tohumYaşamın sürekliliği, asıldan fışkıran hareket, hareketli ve canlı tohum
وÇengel, çadır kazığıİki unsuru birbirine eklemleyen, fer‘i asıl ile irtibatlandıran bağ
بنوEvden fışkıran filizin asıla bağlanmasıYuvanın ve asıl kaynağın bünyesinden çıkıp hayat bulan canlının köküyle olan kesintisiz eklemlenme ve türeyiş hareketi

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyden doğup ayrılan parça, bir asıldan türeyen nesil veya fer‘; ana bünyeden çıkan dal veya yavru
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde soy, aşiret mensubiyeti ve metaforik aidiyet bağlamında kullanılmıştır; şair Ebû Züeyb el-Hüzelî bir beytinde ابن ترنا terkibini aslı ve soyu düşük kimseyi nitelemek üzere zikreder: فإن ابن ترنا إذا جئتكم / يدافع عني قولا بريحا
Erken Arapça kullanımKlasik dilde bir durumun, niteliğin veya mekanın ayrılmaz parçası haline gelen kimselere mecazen ابن denilmiştir; örneğin sabahın doğuşuna ابن ذكاء veya ابن جلا, çöl yolcusuna ابن السبيل, tehlikelere atılan kişiye ابن أحذار denmesi bu kabildendir

المصدر İbn Manzûr, Lisān al-ʿArab; İbn Fâris, Maqāyīs al-Lugha; Ebû Züeyb el-Hüzelî Dîvânı.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dil ailesinde بنو kökü en köklü ve yaygın akrabalık adlarından birini teşkil eder. Kuzeybatı Sami dillerinde ve Doğu Sami kolunda ortak bir miras olarak yer alan bu çekirdek, proto-Sami evresindeki *bin- / *banaw- biçimine dayanır. İbranicede בֵּן (ben) biçimiyle oğul, çocuk, bir kavmin veya topluluğun mensubu anlamında görülür. Fenike ve Ugarit yazıtlarında bn / bin biçiminde doğrudan nesil ve soy tayini için kullanılır. Süryanicede ܒܪܐ (bar) kökü yaygınlaşmış olmakla birlikte kimi isim tamlamalarında ve arkaik yapılarda bn çekirdeğinin izleri korunmuştur. Akadcada binu(m) doğrudan çocuk ve erkek evlat karşılığında metinlerde yer alır. Arapça, kökün sonundaki zayıf harfi koruyarak çekim alanını genişletmiş, hem biyolojik nesil hem de bir şeye ayrılmaz biçimde bağlanmış olma (mensubiyet) semantiğini kökün merkezine yerleştirmiştir.

درجة الثقة Kesin

المصدر David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs, Hebrew and English Lexicon; Wolfram von Soden, Akkadisches Handwörterbuch.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönبنو / بني / بننAsıldan ayrılıp bağımsızlaşan ancak onun kurucu unsuru olmaya devam eden fer‘ veya nesilKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ben, Akadca binu, Ugaritçe bnProto-Sami ortak mirasından gelen ve doğrudan soy, döl ve mensubiyet bildiren ad köküKesin
Daha geniş dilsel ilişkiBazı Berberice ve Çadik dillerinde benzer kök kalıntılarıAfro-Asyatik dil ailesinin derin katmanlarında türeyiş ve küçük döl tasvirleriMuhtemel

المصدر Brown-Driver-Briggs, Hebrew and English Lexicon; David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بنوAnlamlıBir asıldan türeme, evlatlık, nesilBir şeyin bünyesinden çıkan, ona tabi olan fer‘; oğul ve zürriyetHedef kök; Kur'an'da geçer
بونAnlamlıMesafe, uzaklık, aralıkİki nesne veya seviye arasındaki açıklık ve geniş farkKök Kur'an'da geçmez
نبوAnlamlıYerinden kalkma, fırlama, uzaklaşmaKılıcın hedeften sekmesi, bir yerin oturulamaz hale gelmesiKök Kur'an'da geçmez
نوبAnlamlıDönme, sırayla gelme, yönelmeBir şeye tekrar tekrar yönelmek, sırası gelince vazife almakKur'an'da geçer
وبنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
ونبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بنوMerkezNesil ve soy türeyişiBir asıldan türeyip onun mirasını ve niteliğini taşıyan fer‘; ontolojik ve ahlaki mensubiyetHem biyolojik oğul hem kavmi ve fikri bağlamda asıla mensubiyet
ولدKomşuDoğum ve biyolojik bağBiyolojik doğurma ve doğma hadisesine odaklanır; fiziksel bağı merkeze alırAnne ve babanın fiziksel doğumuyla doğrudan sınırlıdır
نسلKomşuDöl ve soy akışıBir neslin diğerinden hızlıca akıp çıkması, silsile halinde sürmesiSoyun kesintisiz çoğalması ve zincirleme devamlılığı
عقبKomşuArdıllık ve soy devamıBirinin arkasından gelerek onun yerini alan sonraki nesilZaman diziminde arkadan gelme ve iz takip etme vurgusu
عقمZıtKısırlık ve döl vermemeBir varlığın kendisinden bir fer‘ türetme ve soy bırakma kabiliyetinin bulunmamasıNeslin kesilmesi, asıldan hiçbir fer‘in türeyememesi

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaبنو / ابنBir asıldan doğan erkek fer‘ veya mensupHem doğrudan dölü hem de bir fikir, mekân veya hâle tam aidiyeti içerirKesin
Latincefilius, subolesOğul, zürriyet, türeyen varlıkBiyolojik oğul ilişkisini tam verir ancak mecazi türevleri daha sınırlıdırGüçlü
İngilizceson, offspring, progenyOğul, nesil, türevAilevi soy ilişkisini karşılar; kavramsal tamlamalarda dar kalırGüçlü
AlmancaSohn, NachkommeOğul, halef, soy mensubuBiyolojik nesil aktarımını karşılar; zihni mensubiyet mecazları eksiktirGüçlü
Fransızcafils, descendantOğul, nesilden gelenBiyolojik ve hukuki bağı verir; yol arkadaşlığı metaforunu karşılamazGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch; Merriam-Webster Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
ابْنُ / أَبْنَاءDoğrudan erkek çocukBiyolojik evlat veya evlat edinme bağlamı; miras, aile hukuku ve nesep tayini (Nisâ 4:23, Ahzâb 33:4)
بَنِي إِسْرَائِيلَTarihsel kavim ve soy mensubiyetiHz. Yakub'un soyundan gelen topluluk, ilahi vahye muhatap olan tarihi cemaat (Bakara 2:40, Mâide 5:72)
ابْنِ السَّبِيلِYolda kalmış kimseYolculuk hâlinin ayrılmaz bir parçası olan, yola mensup ve muhtaç hale gelmiş kimse (Bakara 2:177, İsrâ 17:26)
ابْنُ مَرْيَمَBabasız yaratılış ve anneye nispetHz. İsa'nın ilahlık isnadını reddeden, beşeri ve saf annelik bağını bildiren niteleme (Mâide 5:75, Meryem 19:34)
أَبْنَاءُ اللَّهِTeolojik sapma ve sahte ilah evlatlığıHristiyan ve Yahudilerin seçilmişlik iddiası veya melekleri Allah'ın kızları sayma sapması (Mâide 5:18, Tevbe 9:30)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTenzihe aykırı evlat isnatlarının reddiAllah Teâlâ hakkında çocuk edinme isnadının zat-ı ilahiye açısından imkansızlığıEvlat kavramının doğurma, tecezzi ve muhtaçlık gerektiren beşeri manasından tenzih
FıkıhNesep tayini, miras ve mahremiyetGerçek evlatlık ile evlatlık edinme arasındaki hukuki ayrım ve miras paylarıBiyolojik bağın getirdiği hukuki mükellefiyet ve mülkiyet intikali
TefsirPeygamber kıssaları ve kavim kimlikleriİsrailoğulları ve İsa b. Meryem nitelemelerinde peygamberi çağrıya muhatap nesillerPeygamberlerin manevi ve tarihsel mirasını yüklenen cemaat aidiyeti
HadisAhlak, terbiye ve evlat sevgisiÇocukların korunması, adil muamele ve hayırlı nesil duasıAsıldan gelen fer‘in cemiyete ve ahirete faydalı ahlaki bir varlık olarak inşası

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid inancıİlahi tenzih ilkesiUlûhiyet ile ubudiyet sınırını korumakYaratıcı ile yaratılan arasında doğurma ve soy ilişkisinin kesinlikle bulunamayacağını vazederKesin
İlmiFikri ve ilmi intikalEkol ve mektep mensubiyetiİlmi birikimin nesilden nesile taşınmasıTalebenin üstada ve bir ilim yoluna olan nispetini bir soy bağı gibi korumasını sağlarGüçlü
SiyasiToplumsal aidiyetKavim ve cemaat teşekkülüOrtak miras etrafında birlik kurmakOrtak bir cedde nispetle oluşan siyasi kimliğin sorumluluk ve adalet zeminini kurarGüçlü
İktisadiMülkiyet intikali ve dayanışmaMiras ve yolda kalana destekServetin nesillere ve muhtaçlara akışıHukuki soy ile servet aktarılırken yol oğluna yapılan infakla dolaşım korunurKesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFonksiyonel türev ve alt küme türeyişiBir ana kümeden veya üst sistemden onun temel özelliklerini miras alarak türeyen alt sistem veya nesil elemanlarıGüçlü
Beşeri bilimlerSosyolojik soyut miras ve rol intikaliAile ve toplum yapısında önceki kuşaktan aktarılan kurumsal ve sembolik rollerin sonraki kuşakça içselleştirilmesiGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü salt biyolojik bir erkek çocuğa indirgeyerek ayetlerdeki kavramsal, tarihsel ve ahlaki mensubiyet katmanlarını görmezden gelmek
Kur'an içi daha geniş anlamBir davaya, bir yola, bir kavmin hafızasına veya bir mekanın ruhuna ayrılmaz biçimde bağlanmış olma; bir asıldan ahlaki ve ontolojik güç alma
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKur'an'ın İsrailoğullarına hitabını sadece kabilevi bir mesele sanmak ve yolun oğluna (ابن السبيل) yönelik hukuki ve mali adaleti sıradan bir yoksulluk yardımı derekesine düşürmek

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin tevhidi inşa ederken şirk unsuru evlat isnatlarını bütünüyle tasfiye etmesi ve tarihsel peygamberler zincirini kavim isimleri üzerinden bu kökle aktarması bakımından esastır
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İsa b. Meryem'in zatını tasvir eden ayetlerde, İsrailoğulları kıssalarında, evlatlık kurumunu düzenleyen Ahzâb suresinde ve miras hükümlerinde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Allah Teâlâ'ya nesep isnat eden pagan veya ehl-i kitap telakkilerini yıkar; ayrıca yapay evlatlıkların biyolojik hakikatlerin yerine geçirilemeyeceğini vazeder

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir ana bünyeden ayrılıp biçimlenen, ondan hayat ve özellik alan fer‘ veya erkek evlat.
  • Soyut anlamBir kaynağa, fikre, yola veya tarihsel hafızaya ontolojik ve ahlaki bakımdan kopmaz bir nispetle bağlı olma.
  • Sistematik karşılıkAsıl ile fer‘ arasındaki meşru mülkiyet, sorumluluk, kimlik ve miras akışı.
  • LaTeX modelif:A→Bo¨yle kiB⊂A∧μ(B)∝μ(A)
  • LaTeX açıklamasıModelde A asıl kaynağı veya üst soyu, B bu asıldan türeyen fer‘i yani evladı ya da mensubu temsil eder. B⊂A ifadesi fer‘in asıldan bütünüyle kopmayıp onun bünyesinden beslendiğini; μ ölçüsü ise miras, nitelik ve sorumluluk aktarımının asılla orantılı olarak gerçekleştiğini sembolize eder.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ب