بيع
ب - ي - ع
جذر- الورود: ١٥
- الآيات: ١١
- الصيغ: ١١
- المعاجم: ١٣
Bey’a elin bilekten sonraki kısmıdır. Tokalaşma için mubayaa kullanılır. Alışverişde buradan gelmiştir. “Bi’a” pazar yeyi; “bey’” el ele tutmak demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Bey’a elin bilekten sonraki kısmıdır. Tokalaşma için mubayaa kullanılır. Alışverişde buradan gelmiştir. “Bi’a” pazar yeyi; “bey’” el ele tutmak demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٦٩٣باب العين والباء وواي معهما
ع ب ا، ع ب ء، ع ي ب، و ع ب، ب و ع، ب ع و، ب ي ع مستعملات عبا: العَباية: ضرب من الأكْيسة فيه خُطوط سُود كبار والجميع العَباء، والعَباءة لغة. وما ليس فيه خُطوطٌ وجِدّة فليس بعَباءة، قال:
نَجَا دَوْبَل في البئر واللَّيل دامِسٌ ولولا عباءته لزار المقـابـرا
والعَبا، مقصور، : الرجل العَبام في لغة وهو الجافي العَيُّ.
عبء:
العِبْء: كلّ حِمْلٍ من غُرْمٍ أو حَمالةٍ، والجميع
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٦١بِعْتُ الشيءَ: شَرَيْتُهُ، أَبيعُهُ بَيْعاً ومبيعاً، وهو شاذٌ وقياسه مَباعاً. وبعْتُهُ أيضاً: اشتريته، وهو من الأضداد. قال الفرزدق:
إنَّ الـشَـبـابَ لَـرابِـحٌ مَـنْ بـاعَـهُ والشَيْبُ ليس لِبائِعهِ تِجارُ يعني من اشتراه.
وفي الحديث: "لا يَخْطُب الرجلُ على خِطْبَةِ أخيه، ولا يَبِعْ على بَيْعِ أخيه"، يعني لا يشتري على شراء أخيه، فإنَّما وقع النهيُ على المشتري لا على البائِعْ. والشيءُ مَبيعٌ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١١٬٩٨٢باب العين والباء
عبأ ، عيب ، بعا ، بيع ، بوع ، وبع ، وعب : مستعملات .
عبأ : أمّا عبا فهو مهموز لا أعرف في معتلاَّت العين حرفاً مهموزاً غيره . ومنه قول الله جلّ وعزّ : ( قُلْ مَا يَعْبَؤُا بِكُمْ رَبِّى لَوْلاَ دُعَآؤُكُمْ فَقَدْ كَذَّبْتُمْ فَسَوْفَ يَكُونُ لِزَاماً ) ( الفرقان : 77 ) ، وهذه آية مشكِلة . ورَوَى ابن أبي نَجيح عن مجاهد أنه قال في قوله تعالى : ( قُلْ مَا يَعْبَؤُا بِكُمْ رَبِّى ( أي
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٠٠٤(باب الباء والياء وما يثلثهما)
(بيت) الباء والياء والتاء أصلٌ واحد، وهو المأْوَى والمآب ومَجْمَع الشّمْل. يقال بيتٌ وبُيوتٌ وأبياتٌ. ومنه يقال لبيت الشِّعر بيتٌ على التشبيه لأنه مَجْمَع الألفاظِ والحروفِ والمعاني، على شرطٍ مخصوصٍ وهو الوَزْن. وإيَّاهُ أراد القائل:
وبَيتٍ على ظَهْرِ المَطِيّ بَنَيْتُه *** بأسمَرَ مَشْقُوق الخياشِيم يَرْعُفُ([1])أراد بالأسمر القلم. والبيت: عِيالُ الرّجُل والذين
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٢٨٢- البيع: إعطاء المثمن وأخذ الثمن، والشراء: إعطاء الثمن وأخذ المثمن، ويقال للبيع: الشراء، وللشراء البيع، وذلك بحسب ما يتصور من الثمن والمثمن، وعلى ذلك قوله عز وجل: ﴿وشروه بثمن بخس﴾ [يوسف/20]، وقال عليه السلام: (لا يبيعن أحدكم على بيع أخيه) (الحديث متفق على صحته، وقد أخرجه البخاري في باب البيوع 4/413؛ ومسلم أيضا فيه برقم (1412) ؛ والموطأ 2/683؛ وهو بلفظ: (لا يبع بعضكم على بيع بعض) أي: لا يشتري على
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٠٨٠ب ي ع
باعـه الشـيء وباعـه منـه.
وبـاع عليـه القاضي ضيعته " ولا يبيع أحدكم على بيع أخيه ".
وهذا المتـاع لا يبتـاع ونعـم المتـاع وبئـس المبتـاع.
واستباعـه عبـده " والبيعـان بالخيـار " أي البائـع والمشتري.
ولفلان بيوع وبياعات كثيـرة أي سلـع.
ومـا أرخـص هـذا البيـع وهـذه البياعـة يريـد السلعـة.
وبايعـت فلانـاً وشاريته وتبايعنا.
وبايعه على الطاعة وتبايعوا عليها.
وهذه
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٩٬٠٩٨البيعُ: ضدّ الشراء، والبَيْع: الشراء أَيضاً، وهو من الأَضْداد. وبِعْتُ الشيء: شَرَيْتُه، أَبيعُه بَيْعاً ومَبيعاً، وهو شاذ وقياسه مَباعاً. والابْتِياعُ: الاشْتراء. وفي الحديث: لا يخْطُبِ الرجلُ على خِطْبة أَخِيه ولا يَبِعْ على بَيْعِ أَخِيه؛ قال أَبو عبيد: كان أَبو عبيدة وأَبو زيد وغيرهما من أَهل العلم يقولون إِنما النهي في قوله لا يبع على بيع أَخيه إِنما هو لا يشتر على شراء أَخيه، فإِنما وقع
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٦٨٢* ب ي ع * * بَاعَ * الشيء يبيعه * بَيْعَاً * و * مَبِيعاً * شراه وهو شاذ وقياسه * مَبَاعاً * و * باعَهُ * أيضا اشتراه فهو من الأضداد وفي الحديث ﴿لا يخطب الرجل على خطبة أخيه ولا يبيع على بيع أخيه﴾ أي لا يشتر على شراء أخيه فإنما وقع النهي على المشتري لا على البائع والشيء * مَبِيعٌ * و * مَبْيُوعٌ * مثل مخيط زمخيوط ويقال للبائع والمشتري * بَيَعانِ * بتشديد الياء و * أبَاعَ * الشيء عرضه للبيع و *
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٢٣٩باعه يبيعه بيعا ومبيعا، وهو شاذ والقياس مباعا، إذا باعه وإذا اشتراه، ضد. قال أبو عبيد: البيع: من حروف الأضداد في كلام العرب، يقال: باع فلان، إذا اشترى، وباع من غيره، وأنشد قول طرفة:
ويأتيك بالأخبار من لم تبع لهبتاتا ولم تضرب له وقت موعد أي من لم تشتر له. قلت: ومنه قول الفرزدق أيضا:
إن الشباب لرابح من باعه والشيب ليس لبائعيه تجار أي من اشتراه. وقال
باعه يبيعه بيعا ومبيعا، وهو شاذ والقياس مباعا، إذا باعه وإذا اشتراه، ضد. قال أبو عبيد: البيع: من حروف الأضداد في كلام العرب، يقال: باع فلان، إذا اشترى، وباع من غيره، وأنشد قول طرفة: ويأتيك بالأخبار من لم تبع لهبتاتا ولم تضرب له وقت موعد أي من لم تشتر له. قلت: ومنه قول الفرزدق أيضا: إن الشباب لرابح من باعه والشيب ليس لبائعيه تجار أي من اشتراه. وقال غيره: إذا الثريا طلعت عشاء فبع لراعي غنم كساء أي اشتر له. وفي الحديث: لا يخطب الرجل على خطبة أخيه، ولا يبع على بيع أخيه.
قال ابن الأثير: فيه قولان: أحدهما إذا كان المتعاقدان في مجلس العقد فطلب السلعة بأكثر من الثمن ليرغب البائع في فسخ العقد فهو محرم، لأنه إضرار بالغير، ولكنه منعقد لأن نفس البيع غير مقصود بالنهي، فإنه لا خلل فيه. الثاني أن يرغب المشتري في الفسخ بعرض سلعة أجود منها بمثل ثمنها، أو مثلها بدون ذلك الثمن، فإنه مثل الأول في النهي، وسواء كانا قد تعاقدا على المبيع، أو تساوما وقاربا الانعقاد ولم يبق إلا العقد. فعلى الأول يكون البيع بمعنى الشراء، تقول: بعت الشيء بمعنى اشتريته، وهو اختيار أبي عبيد، وعلى الثاني يكون البيع على ظاهره. قلت: وقال أبو عبيد: وليس عندي للحديث وجه غير هذا، أي إنما وقع النهي على المشتري لا على البائع. قال: وكان أبو عبيدة وأبو زيد وغيرهما من أهل العلم يقولون ذلك. وقال الأزهري: البائع والمشتري سواء في الإثم إذا باع على بيع أخيه أو اشترى على شراء أخيه، لأن كل واحد منهما يلزمه اسم البائع، مشتريا كان أو بائعا، وكل منهي عن ذلك. وهو مبيع ومبيوع، مثل مخيط ومخيوط، على النقص والإتمام. قال الخليل: الذي حذف من مبيع واو مفعول، لأنها زائدة، وهي أولى بالحدف. وقال الأخفش: المحذوفة عين الفعل، لأنهم لما سكنوا الياء ألقوا حركتها على الحرف الذي قبلها فانضمت، ثم أبدلوا من الضمة كسرة الياء التي بعدها، ثم حذفت الياء وانقلبت الواو ياء كما انقلبت واو ميزان للكسرة. قال المازني: كلا القولين حسن، وقول الأخفش أقيس. ومن المجاز: باعه من السلطان، إذا سعى به إليه ووشى به، وهو أي كل من البائع والمشتري بائع، ج: باعة، وهو قول ابن سيده. وقال كراع: باعة جمع بيع، كعيل وعالة، وسيد وسادة. قال ابن سيده: وعندي أن كل ذلك إنما هو جمع فاعل، فأما فيعل فجمعه بالواو والنون. وفي العباب: وسرق أعرابي إبلا فأدخلها السوق فقالوا له: من أين لك هذه الإبل? فقال: تسألني الـبـاعة أين دارهـا إذ زعزعوها فسمت أبصارها فقلت رجلي ويدي قرارهـا كل نجار إبـل نـجـارهـا وكل نار العالمـين نـارهـا قلت: والبيت الأخير مثل للعرب، وقد تقدم ذكره مفصلا في ن ج ر.والبياعة بالكسر: السلعة، تقول: ما أرخص هذه البياعة. ج: بياعات وهي الأشياء التي يتبايع بها، قاله الليث. والبيع كسيد: البائع والمشتري ومنه الحديث: البيعان بالخيار ما لم يتفرقا وفي رواية: حتى يتفرقا. وفي حديث آخر: أنه صلى الله عليه وسلم اشترى من أعرابي حمل خبط، فلما وجب البيع قال له: اختر، فقال له الأعرابي: عمرك الله بيعا وانتصابه على التمييز. والبيع في قول الشماخ يصيف قوسا، كما في العباب، وفي اللسان: في رجل باع قوسا: فوافى بها أهل المواسم فانبرىله بيع يغلى بها السوم رائز
هو المساوم لا البائع ولا المشتري. قلت: وقول الشماخ حجة لأبي حنيفة رحمه الله، حيث يقول: لا خيار للمتبايعين بعد العقد، لأنهما يسميان متبايعين، وهما متساومان قبل عقدهما البيع. وقال الشافعي رضي الله عنه: هما متساومان قبل عقد الشراء فإذا عقد البيع فهما متبايعان، ولا يسميان بيعين ولا متبايعين وهما في السوم قبل العقد. وقد رد الأزهري على المحتج ببيت الشماخ بما هو مذكور في التهذيب. ج: بيعاء كعنباء وأبيعاء وباعة، الأخير قول كراع، كما تقدم. وابن البيع هو الحاكم أبو عبد الله محمد بن عبد الله بن محمد النيسابوري، ويقال له أيضا: ابن البياع، وهكذا يقوله شيخ الإسلام الهروي إذا روى عنه، وكذا قاله عبد الغني بن سعيد في روايته عنه بالإجازة، كذا في التبصير. ومن المجاز: باع فلان على بيعه وحل بواديه، إذا قام مقامه في المنزلة والرفعة. وقال المفضل الضبي: هو مثل قديم تضربه العرب للرجل الذي يخاصم رجلا ويطالبه بالغلبة فإذا ظفر به وانتزع ما كان يطالبه به قيل: باع فلان على بيع فلان، ومثله: شق فلان غبار فلان. ويقال: ما باع على بيعك أحد، أي لم يساوك أحد. وتزوج يزيد بن معاوية أم مسكين بنت عمر بن عاصم بن عمر بن الخطاب - رضي الله عن عمر - على أم خالد بنت أبي هاشم فقال يخاطبها: مالك أم خالد تبكين من قدر حل بكم تضجين باعت على بيعك أم مسكين ميمونة من نسوة ميامين ومن المجاز أيضا: امرأة بائع، أي نافقة، لجمالها. قال الزمخشري: كأنها تبيع نفسها كناقة تاجرة. وتقول: بيع الشيء على ما لم يسم فاعله، وقد تضم باؤه فيقال: بوع، بقلب الياء واوا، وكذلك القول في كيل، وقيل، وأشباههما. وفي التهذيب: قال بعض أهل العربية: يقال: إن رباع بني فلان قد بعن. من البيع، وقد بعن، من البوع، فضموا الباء في البوع وكسروها في البيع، للفرق بين الفاعل والمفعول، ألا ترى أنك تقول: رأيت إماء بعن متاعا، إذا كن بائعات، ثم تقول: رأيت إماء بعن: إذا كن مبيعات، وإنما يبين الفاعل من المفعول باختلاف الحركات، وكذلك من البوع. والبيعة، بالكسر: متعبد النصارى، وقيل كنيسة اليهود، ج: بيع، كعنب. قال لقيط ابن معبد: تامت فؤادي بذات الخال خرعبةمرت تريد بذات العذبة البيعا والبيعة: هيئة البيع، كالجلسة والركبة: يقال: إنه لحسن البيعة. ومنه حديث ابن عمر أنه كان يغدو فلا يمر بسقاط ولا صاحب بيعة إلا سلم عليه. وأبعته إباعة: عرضته للبيع قال الأجدع بن مالك بن أمية الهمداني: ورضيت آلاء الكميت فمن يبع فرسا فليس جوادنا بمـبـاع أي ليس بمعرض للبيع. وآلاؤه: خصاله الجميلة. ويروى: أفلاء الكميت.
وابتاعه: اشتراه يقال: هذا الشيء مبتاعي، أي اشتريته بمالي، وقد استعمله المصريون في كلامهم كثيرا، فيحذفون الميم. ومنهم من أفرط فجمع فقال: بتوعي، وهو غلط، وإنما نبهت على ذلك لأن كثيرا من الناس لا يعرف ما أصل هذا الكلام. والتبايع: المبايعة، من البيع والبيعة جميعا، فمن البيع الحديث المتبايعان بالخيار ما لم يتفرقا ومن البيعة قولهم: تبايعوا على الأمر، كقولك: أصفقوا عليه. والمبايعة والتبايع عبارة عن المعاقدة والمعاهدة، كأن كل واحد منهما باع ما عنده من صاحبه وأعطاه خالصة نفسه وطاعته ودخيلة أمره، وقد تكرر ذكرها في الحديث. واستباعه الشيء: سأله أن يبيعه منه. وقال ابن عباد: انباع الشيء: نفق وراج، وكأنه مطاوع لباعه. وأبو الفرج علي بن محمد الخوارزمي البياعي المحدث، مشددا، روى عن أبي سعد بن السمعاني، وكذا مجد الدين علي بن الحسين البياعي الخوارزمي، حدث بشرح السنة في سنة مائتين واثنين عن أبي المعالي محمد الزاهدي سماعا، عن لفظ محيي السنة البغوي، قرأه عليه، عن عاصم بن صالح، كذا في التبصير. ومما يستدرك عليه: بايعه مبايعة وبياعا: عارضه بالبيع. قال جنادة بن عامر: فإن أك نائيا عنه فإنـي سررت بأنه غبن البياعا وقال قيس بن ذريح: كمغبون يعض على يديه تبين غبنه بعد الـبـياع والبيع: اسم المبيع، قال صخر الغي يصف سحابا: فأقبل منه طوال الذرا كأن عليهن بيعا جزيفا طوال الذرا، أي مشرفات في السماء. وبيعا جزيفا، أي اشتري جزافا، فأخذ بغير حساب، من الكثرة، يعني السحاب. والجمع: بيوع. ورجل بيوع، كصبور: جيد البيع، وبياع: كثيره، وبيع كبيوع، والجمع بيعون. ولا يكسر، والأنثى بيعة، والجمع بيعات، ولا يكسر، حكاه سيبويه. وبيع الأرض: كراؤها، وقد نهي عنه في الحديث. والبيعة: الصفقة على إيجاب البيع وعلى المبايعة والطاعة. وبايعه عليه مبايعة: عاهده. ونبايع، بغير همز: موضع. قال أبو ذؤيب: فكأنها بالجزع جـزع نـبـايع وألات ذي العرجاء نهب مجمع قال ابن جنى: هو فعل منقول وزنه نفاعل، كنضارب ونحوه، إلا أنه سمي به مجردا من ضميره، فلذلك أعرب، ولم يحك، ولو كان فيه ضميره لم يقع في هذا الموضع، لأنه كان يلزم حكايته إن كان جملة، كذرى حبا، وتأبط شرا، فكان ذلك يكسر وزن البيت. قلت: وسيأتي للمصنف في ن ب ع، فإنه جعل النون أصلية. وقد سموا بياعا، كشداد. وعروة بن شييم بن البياع الكناني: أحد رؤساء المصريين الذين ساروا إلى عثمان، رضي الله عنه. ومن المجاز: باع دنياه بآخرته، أي اشتراها، نقله الزمخشري. وبياع الطعام: لقب أبي جعفر محمد بن غالب بن حرب الضبي.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٢٬٩٦٠بَاعَهُ
1 بَاعَهُ باع باعه باعة بائع , (S, Mgh, &c.,) aor. يَبِيعُ, (S, Msb, K,) inf. n. بَيْعٌ (S, Mgh, Msb, K) and مَبِيعٌ, (S, Msb, K,) which latter is anomalous, (S,) the regular form being مَبَاعٌ, (S, K,) has two contr. significacations: He sold it: and he bought it: (S, Mgh, Msb, K:) and ↓ اباعهُ is a dial. var. of the same: (IKtt, Msb:) [but app. only in the former sense:] or this last
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٣٣بَاعَ
بَاعَ ( y ) I ( n. ac. بَيْع 1 , مَبِيْع [ 18 ] ),
a. Sold.
بَاْيَعَ
بَاْيَعَ III ,
a. Sold to.
b. Bargained with.
c. [ acc. & Bi ], Did homage to, swore allegiance, fealty to; recognized as ( Caliph ).
أَبْيَعَ
أَبْيَعَ IV ,
a. Offered for sale.
تَبَاْيَعَ
تَبَاْيَعَ VI ,
a. Did business, bargained together.
اِنْبَيَعَ
اِنْبَيَعَ VII ,
a. Was sold; had a ready sale.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٨٬٩٣٩بيع
بَاعَ - يَبِيْعُ - بَيْع - بِيْعَة - بِيَع - بَايَعَ - يُبايِعُ - تَبايَعَ - يَتَبايَعُ
بَاعَ - يَبِيْعُ + كائن + شيئاً: يقبل تبادل بضاعته مقابل الثمن الذي عرضه المشتري: يقدم لآخر شيئاَ يملكه على شكل بضاعة أو متاع مقابل عوض يقدمه الآخر على شكل " ثمن ": دراهم أو مال
بَيْع - البيع: على وزن"فـَعـْل": اسم فعل " بَاعَ - يَبِيْعُ ": عملية
الصيغ(١١)
- بَيْعٌAlışveriş(فَعْلٌ)×٣
- الْبَيْعَAlışveriş(الْفَعْلَ)×٢
- يُبَايِعُونَكَSeninle biatlaşırlar(يُفَاعِلُونَكَ)×٢
- الْبَيْعُAlışveriş(الْفَعْلُ)×١
- بَايَعْتُمْBiatlaştınız(فَاعَلْتُمْ)×١
- بِبَيْعِكُمُSizin alışverişinizle(بِفَعْلِكُمُ)×١
- تَبَايَعْتُمْGüvenceli alışveriş yaptınız(تَفَاعَلْتُمْ)×١
- فَبَايِعْهُنَّHemen onlarla biatlaş(فَفَاعِلْهُنَّ)×١
- وَبِيَعٌVe pazar yerleri(وَفِعَلٌ)×١
- يُبَايِعُونَBiatlaşırlar(يُفَاعِلُونَ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٣٦ (الإجمالي: ١٦١)
- صلو
الآيات المشتركة: ٤ · Namaz
- أمن
الآيات المشتركة: ٧ · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- تجر
الآيات المشتركة: ٢ · Vicar tilki ve sırtlan gibi hayvanların inleri demektir
- رجل
الآيات المشتركة: ٣ · Rical ayak demektir
- خلل
الآيات المشتركة: ٢ · Hilale (Hı) diş aralarındaki kalıntıları çıkarmak için…
- خبط
الآيات المشتركة: ١ · Habet ağaçtan yere dökülmüş yaprak demektir
- صمع
الآيات المشتركة: ١ · Öğrenim yerleri
- هدم
الآيات المشتركة: ١ · Öyleyse yıkıldı
- أله
الآيات المشتركة: ٩ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- ذكر
الآيات المشتركة: ٤ · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
- أتي
الآيات المشتركة: ٥ · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
- عهد
الآيات المشتركة: ٢ · Söz
الآيات التي ورد فيها(١١)
يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِمَّا رَزَقْنَاكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ لَا بَيْعٌ فِيهِ وَلَا خُلَّةٌ وَلَا شَفَاعَةٌ وَالْكَافِرُونَ هُمُ الظَّالِمُونَ
Alışveriş
قُلْ لِعِبَادِيَ الَّذِينَ آمَنُوا يُقِيمُوا الصَّلَاةَ وَيُنْفِقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِيَةً مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ لَا بَيْعٌ فِيهِ وَلَا خِلَالٌ
Alışveriş
رِجَالٌ لَا تُلْهِيهِمْ تِجَارَةٌ وَلَا بَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ يَخَافُونَ يَوْمًا تَتَقَلَّبُ فِيهِ الْقُلُوبُ وَالْأَبْصَارُ
Alışveriş
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بيع |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli/yâî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | شري, صفق, عهد, عقد |
| Zıt Kök | شري |
| Çekirdek Özet 1 | İki tarafın rıza ile bir hakkı, malı veya yetkiyi el sıkışarak/akdederek mübadele etmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Mal mübadelesi (ticaret) ile bağlılık ve meşru otoriteye sadakat ahdi (biat) arasındaki bağlayıcı taahhüt |
| Çekirdek Özet 3 | Rıza, karşılıklılık ve bağlayıcılık esasına dayalı iktisadi ve siyasi meşruiyet sözleşmesi |
| Kritik Hata Riski | Biati tek taraflı mutlak itaat, bey‘i ise sadece salt mekanik bir ticaret sayarak kavramın rıza ve karşılıklı hak devri boyutunu yitirmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بي | Ortaya çıkma, açığa vurma, ayrışarak belirginleşme ve içindekini dışa dökme; nitekim بين kökünde ayrılma ve açığa çıkma, بيض kökünde parıldama ve belirme, بيد kökünde açığa çıkarak yok olma durumları mevcuttur. | ع | ع sesinin boğazdan çıkan genişletici, derinleştirici ve harici alana açan niteliğiyle, açığa çıkan iradeyi iki elin temas ettiği bir dış sözleşme, mal veya yetki mübadelesi işlemine dönüştürür. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, bir alanın içine dahil olma | Kişinin mülkiyet havzasını, şahsi hak ve yetki alanını, rızanın içsel barınağını temsil eder. |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma, tasarruf etme | İradenin fiiliyata dökülmesini, hakkın el değiştirilmesini ve iki tarafın el sıkışarak akit kurmasını simgeler. |
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak, şahit olma | Akdin gizli kalmayıp aleniyet kazanmasını, açıkça tecelli etmesini ve gözetilen bir taahhüt halini almasını ifade eder. |
| بيع | Kişinin mülk veya tasarruf alanından çıkan iradenin, el uzatılarak ve el sıkışılarak açık, görünür ve bağlayıcı bir ahde dönüştürülmesi hareketi | Mülkiyetin veya sadakatin rıza dairesinde el sıkışma (safka) yoluyla alenileşerek karşılıklı devredilmesi hareketidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İki kişinin bir mübadele üzerinde anlaştıklarında ellerini birbirine vurması (safka), tokalaşması ve bu hareketle akdi kesinleştirmesi; ayrıca elin bilekten parmak uçlarına kadar olan tasarruf organı. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-Ecda‘ el-Hemdânî bir beytinde kökün if‘âl formunu satışa arz etmek manasında şöyle kullanır: نقفو الجياد من البيوت فمن يبع / فرسا فليس جوادنا بمباع |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi Araplarında بيع kökü hem satmak hem de satın almak (ezdâd) anlamında ortak bir işlem adıdır; akit yapıldığında الصفقة باليمين denilerek el sıkışılır ve sözleşme cayılmaz kılınırdı. |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, el-Müfredât (el-Ecda‘ el-Hemdânî şahidi).
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dillerinde بيع kökü, zayıf orta harfli bir morfolojik gelişim sergiler. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında doğrudan b-y-‘ kök biçiminde genel bir ticaret fiilinden ziyade, kökün el uzatma, bağ kurma veya bir yere/cemaate katılma anlamı taşıyan formlarla semantik akrabalığı görülür. Doğu Sami (Akadca) dairesinde doğrudan sesçil denklik yerine mübadele ve satın alma için farklı kökler (şâmum) öne çıkarken, Güneybatı Sami ve özellikle Arapçada kök, el sıkışma (safkatü’l-yed) fiilinden hızla soyutlanarak hem mal mübadelesini hem de meşru yöneticiye sadakat sözleşmesini ifade eden merkezi bir kurumsal kavrama dönüşmüştür. Süryanicede yer alan ve Hristiyan ibadethanesini ifade eden bī‘tā / bī‘ā biçimi, Arapçaya بيعة (çoğulu بيع) olarak geçmiş ve kilise/havra anlamında Kur'an'da da yer bulmuştur. Bu durum, kökün hem yerleşik ticaret hukukunda hem de manevi/hukuki bağ kurma alanında erken dönem Sami havzasında derin köklere sahip olduğunu belgeler.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Payne Smith (A Compendious Syriac Dictionary), Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | باع - يبيع / بيعة | Elin uzatılması ve tokalaşma (صفقة) kök eyleminden hak ve mal devrine geçiş; ezdâd olarak hem alış hem satış. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice bī‘tā (ibadethane, kilise) | Arapçadaki بيعة (kilise/mabet) kelimesiyle fonetik ve semantik tam örtüşme; Hac 22:40 ayetinde geçer. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış çeperde köke dair güvenilir ve düzenli bir ses denkliği tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Arthur Jeffery (The Foreign Vocabulary of the Qur'an).
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بيع | Anlamlı | Mal veya ahit mübadelesi | Karşılıklı rıza ile mülkiyet veya bağlılık devri yapmak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| بعي | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| يبع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | İllet harfi yâ ile başlayan bu tertip sözlüklerde kökleşmemiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| يعب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde bu dizilim mühmeldir. | Kur'an'da geçmez. |
| عبي | Anlamlı | Düzenlemek, hazırlamak | عبأ / عبي kökünde orduyu veya eşyayı tanzim etmek, bir araya toplamak. | Kur'an'da geçmez; hedef kökle sesdeş varyant. |
| عيب | Anlamlı | Kusur, noksanlık | Bir nesnede, sözde veya fiilde beliren leke, noksanlık ve bozukluk. | Kur'an'da geçer (Kehf 18:79); kalb/zıt karakter taşır. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بيع | Merkez | Mübadele ve sadakat sözleşmesi | İki tarafın rıza ile el sıkışarak mal, mülk veya velayet bağı kurmasıdır. | Hem ticari alışverişi hem siyasi-hukuki meşruiyet akdini kapsar. |
| شري | Komşu | Satın alma ve satma | بيع köküne nispetle daha ziyade bir şeyi verip karşılığını elde etme kastına odaklanır. | Kök yine ezdâddandır ancak el sıkışma imgesinden ziyade bedel ödeme baskındır. |
| صفق | Komşu | Akdi kesinleştirme | İki elin ses çıkaracak şekilde birbirine vurulmasıyla sözleşmenin mühürlenmesidir. | بيع eyleminin fiziksel ve usuli icra anına işaret eder. |
| عهد | Komşu | Taahhüt ve sorumluluk | Tarafların birbirine verdiği söze riayet etmesi ve sürekli gözetmesidir. | بيع gibi mübadele şartı içermeyebilir; tek taraflı veya ahlaki taahhüt olabilir. |
| عقد | Komşu | Bağlama ve ilzam | İki irade beyanının düğümlenerek hukuki bağ haline gelmesidir. | بيع bir akit türüdür; عقد ise bütün hukuki bağların genel cins adıdır. |
| شري | Zıt | Satın alma (özel kullanımıyla) | بيع mülkü elden çıkarma yönüyle kullanıldığında, شري onu mülk edinme yönüyle karşıtlanır. | Kur'an'da ve dilde birbirinin hem müteradifi hem de alma/satma ekseninde zıddıdır. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بيع | Alışveriş, sözleşme, biat | Hem iktisadi mübadeleyi hem de siyasi bağlılık ve meşruiyet sözleşmesini birlikte ifade eder. | Kesin |
| Latince | Commercium / Pactum | Ticaret, anlaşma, pakt | Commercium mal değişimini, pactum ise tarafların uzlaşmasını verir; siyasi biat boyutunu tam karşılamaz. | Güçlü |
| İngilizce | Sale, transaction / Allegiance, pledge | Satış, işlem / Sadakat yemini | İngilizcede iktisadi (sale) ve siyasi (pledge of allegiance) anlamlar iki ayrı kelimeyle karşılanır, tek kökte birleşmez. | Kesin |
| Almanca | Kauf, Handel / Treueid, Huldigung | Alışveriş, ticaret / Bağlılık yemini | Ticari devir (Handel) ile otoriteyi tanıma (Huldigung) birbirinden bütünüyle ayrılmıştır. | Güçlü |
| Fransızca | Vente, échange / Allégeance | Satış, takas / Tabi olma yemini | Fransızca venta/échange iktisadi boyutu karşılarken, allégeance feodal sadakati anlatır; rızai mübadele nüansı eksik kalır. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| البيع / بيع | Helal kılınmış iktisadi ticaret ve mübadele | Ribânın zıddı olarak serbest piyasada rızaya dayalı mal mübadelesi bağlamında (Bakara 2:275, Cuma 62:9). |
| بيع | Ahirette geçersiz olan dünyevi fidye veya kurtuluş akdi | Kıyamet gününde hiçbir maddi veya manevi takasın, fidye ile kurtuluşun olamayacağı bağlamında (Bakara 2:254, İbrâhîm 14:31). |
| بيع / تجارة | İnsanı Allah'ı anmaktan alıkoymaması gereken meşru dünyevi kazanç | Müminlerin mescitlerde ibadet ederken dünyevi meşgalelere esir olmaması bağlamında (Nûr 24:37). |
| تبايعتم | Vadeli borçlanmalarda şahit tutulması gereken hukuki işlem | Borçlanma ve peşin alışverişlerde adaletin ve hukuki güvencenin tesisi bağlamında (Bakara 2:282). |
| بايعتم / بيعة | Allah ile müminler arasındaki can ve mal karşılığı cennet ahdi | İman ve cihat ile ebedi kurtuluşun karşılıklı bir mübadele olarak tarif edildiği bağlamda (Tevbe 9:111). |
| يبايعونك / مبايعة | Peygamber'e veya meşru lidere yapılan sadakat ve itaat sözleşmesi | Hudeybiye Rıdvan biatı ve kadınların imtihan edilerek toplumsal sözleşmeye dahil olması bağlamında (Fetih 48:10, 48:18, Mümtehine 60:12). |
| بيع (çoğul) | Hristiyan mabetleri, kiliseler | Yeryüzünde Allah'ın adının anıldığı ve korunması gereken ibadethaneler bağlamında (Hac 22:40). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İman-amel ilişkisi ve ilahi adalet | Allah'ın müminlerin canlarını satın alması (Tevbe 9:111) ve kulluk taahhüdünün bağlayıcılığı; cebr ve ihtiyar meselesi. | Akdin rızaiyet temeli; kulun iradi seçimi olmadan biatin geçerli olamayacağı. |
| Fıkıh | İktisadi ve anayasal sözleşmeler | Akdin rükünleri (icap-kabul), mülkiyetin intikali, hıyâr-ı meclis; halifeye biat şartları ve kamu otoritesinin sınırları. | Şart muhayyerliği, rıza şartı ve ribâ yasağı ile meşru otoritenin biatle kurulması. |
| Tefsir | Ribâ-ticaret tefriki ve Rıdvan biati | Ribâcıların ticareti faize benzetme mugalatası ile Fetih suresindeki "Allah'ın eli onların elleri üzerindedir" mecazı. | Helal mübadelenin risk ve emek içermesi; biatin doğrudan Allah'a verilmiş bir ahit sayılması. |
| Hadis | Ticaret ve imamet rivayetleri | "Alışveriş yapanlar ayrılmadıkça muhayyerdir" (البيعان بالخيار) ve "Kardeşinin satışı üzerine satış yapmama" nehiyleri. | Aldatma (ğarar) içermeyen şeffaf piyasa ahlakı ve meşru biatten caymama ilkesi. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kul ile Yaratıcı arasındaki ontolojik bağ | İmani ahitleşme (Tevbe 9:111) | Kulun canını ve malını ilahi rıza karşılığında feda etmesi | Din, mekanik bir boyun eğiş değil, bilinçli ve iki taraflı bir ahitleşme ilişkisidir. | Kesin |
| İlmi | Bilgi aktarımı ve metodolojik uzlaşı | Hakikat taahhüdü | Doğrulanmış bilginin kabulü ve ilmi emanete sadakat | Alimin hakikate bağlılık göstermesi ve ilmi kriterlerde rızai mutabakat sağlamasıdır. | Muhtemel |
| Siyasi | Yöneten ile yönetilen arasındaki meşruiyet | Biat / Toplumsal sözleşme | Otoritenin rızaya dayalı sınırlandırılması ve denetlenmesi | İktidar zorbalıkla değil, toplumun özgür iradesiyle verdiği ahit ve vekaletle meşru olur. | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyetin dolaşımı ve piyasa düzeni | Satış ve mübadele (Bakara 2:275) | Hakların karşılıklı rıza ile el değiştirmesi ve sermaye dolaşımı | Haksız kazanç ve ribânın zıddı olarak reel değerlerin serbestçe tedavülüdür. | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Korunumlu durum dönüşümü (Conservative State Transition) ve çift taraflı eşleşme (Bijective Mapping) | Bir sistemdeki iki elemanın durumlarının toplam kütle/enerji korunarak karşılıklı yer değiştirmesi; simetrik işlem operatörü. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal sözleşme teorisi (Social Contract) ve Pareto optimal mübadele | Bireylerin karşılıklı fayda ve rıza ile haklarının bir kısmını devrederken toplam refah ve güvenliği artırmaları. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | بيع kökünü sadece bir bakkal veya dükkan alışverişine indirgemek; siyasi boyutu olan biati ise sadece tebaanın sultana mutlak, sorgusuz ve tek taraflı itaat yemini sanmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, iktisadi hayatın temelini oluşturan adil mübadeleden (Bakara 2:275), insanın varoluşsal adanışına (Tevbe 9:111) ve siyasi otoritenin rızaya dayalı meşruiyet akdine (Fetih 48:10) kadar uzanan evrensel bir sözleşme ilkesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Biati mutlak kölelik veya körü körüne biatçılık gibi algılayarak yöneticilerin hesap verebilirliğini ve halkın rıza hakkını yok saymak; iktisadi düzlemde ise rızasız, tekelleşmiş veya faizli işlemleri ticaret kisvesi altında meşrulaştırmak. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem iktisat felsefesini (ribâya karşı serbest ve adil bey‘) hem de siyaset felsefesini (baskıya karşı rızai biat) tek bir kök ve imge üzerinden yapılandırdığını gösterir; İslam toplumunun temelinin tek taraflı dayatma değil, karşılıklı sözleşme olduğunu kanıtlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ribâ ve ticaret karşılaştırmasını kuran Bakara suresi (2:275, 2:282), Hudeybiye sürecindeki toplumsal sadakati anlatan Fetih suresi (48:10, 48:18), kadınların siyasi iradesini tescil eden Mümtehine suresi (60:12) ve can-mal mübadelesini tanımlayan Tevbe suresi (9:111) ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Otoriteye itaat kavramının mutlak bir teslimiyet olduğu zannını yıkarak meşruiyetin sözleşmeye ve rızaya bağlı olduğunu ortaya koyar; ayrıca her türlü kazancı ticaret zanneden kapitalist anlayışa karşı bey‘in ahlaki ve hukuki sınırlarını çizer. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamİki kişinin bir mübadele üzerinde anlaşarak ellerini birbirine vurması, el sıkışması ve malın ya da hakkın tasarrufunu karşılıklı devretmesi.
- Soyut anlamTarafların özgür irade ve karşılıklı rıza ile hak, mülkiyet, sorumluluk ve yetkileri bağlayıcı bir ahit altında değiş tokuş etmesi.
- Sistematik karşılıkİktisadi alanda sermaye ve malın rızai dolaşımı; siyasi ve hukuki alanda meşruiyetin tabandan tavana doğru sözleşmeyle tesis edildiği anayasal akit düzeni.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde ve sözleşmeyi akdeden iki bağımsız tarafı; ve mübadeleye konu olan değer, hak veya yetki kümelerini temsil eder. ifadesi 'nın elindeki değerini 'ye devretmesini, ifadesi ise 'nin elindeki değerini karşılık olarak 'ya devretmesini simgeler. ve bu devir iradelerini gösteren fonksiyonlardır. ve tarafların hür iradeli rıza durumlarını temsil eder; bunların kesişiminin değerini alması (), işlemin geçerliliği için her iki tarafın rızasının aynı anda tam ve zorlamasız olarak bulunması gerektiğini sembolize eder. Böylece işlemi, çift taraflı hak devrini ve rızaya dayalı bağlayıcı akdi (bey‘ / biat) eksiksiz olarak modeller.