حزن
ح - ز - ن
جذر- الورود: ٤٢
- الآيات: ٤٢
- الصيغ: ١٧
- المعاجم: ١٢
“Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir. İnsanı zayıflatan sıkıntıya “hüzün(ha,ze)” denmektedir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
“Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir. İnsanı zayıflatan sıkıntıya “hüzün(ha,ze)” denmektedir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٢١٨باب الحاء والزاي والنون معهما
ح ز ن، ز ح ن، ن ز ح، ن ح ز مستعملات
حزن:
الحُزْن والحَزَن، لغتان إذا ثقّلوا فتحوا، وإذا ضحّوا خفّفوا، يقال: أصابه حَزَنٌ شديدٌ، وحُزْنٌ شديد، ويقال: حَزَنَني الأمرُ يَحْزُنُني فأنا محزون وأحزنني فأنا مُحْزَنٌ، وهو مُحْزِنٌ، لغتان أيضاً، ولا يقال حازن.
ورُوى عن أبي عمرو: إذا جاء الحَزَنُ منصوباً فَتَحوه، وإذا جاء مكسوراً مرفوعاً ضَمَّوه، قال الله عز وجل-:
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٤٣الحُزْنُ والحَزَنُ: خلاف السرور. وحَزِنَ الرجل بالكسر فهو حَزِنٌ وَحَزينٌ. وأحَزْنَهُ غيره وحَزَنَهُ أيضاً. ومحزونٌ بُنيَ عليه. وقال اليزيدي: حَزَنَهُ لغة قريش، وأَحْزَنَهُ لغة تميم، وقد قرئ بهما. والحُزانَةُ بالضم والتخفيف: عِيال الرجل الذي يَتَحَزَّنُ بأمرهم. فلان يقرأ بالتَحْزينِ، إذا أرقّ صوتَه به. والحَزْنُ: ما غلُظَ من الأرض. وفيها حُزونَةٌ. قال الأصمعي، الحُزَنُ الجبالُ الغلاظ، الواحدة
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٬٩٢٣ح ز ن
حزن ، زنح ، زحن ، نحز ، نزح : مستعملة .
حزن : قال الليث : للعرب في الحُزْن لُغَتَان ، إذا ثَقَلُوا فَتَحُوا ، وإذا ضَمُّوا خَفَّفُوا ، يقال : أَصَابَه حَزَنٌ شَدِيد وحُزْنٌ شَدِيد .
وروى يونس عن أبي عمرو قال : إذا جاء الحَزَنُ مَنُصُوباً فَتَحُوا ، وإذا جاء مرفوعاً أو مكسوراً ضَمُّوا الحاء كقول الله عَزَّ وَجَلَّ : ( وَابْيَضَّتْ عَيْنَاهُ مِنَ الْحُزْنِ ) ( يوسف : 84 ) أي أَنَّهُ في مَوْضع
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬١٣٨(باب الحاء والزاء وما يثلثهما)
(حزق) الحاء والزاء والقاف أصلٌ واحد، وهو تجمُّع الشيء. ومن ذلك [الحِزقُ]: الجماعات. قال عنترة:
* حِزَقٌ يَمانِيَةٌ لأعجمَ طِمْطِمِ([1]) *
والحَزيقة من النَّخل: الجماعة. ومن ذلك الحُزُقَّة: الرجُل القصير، وسمِّي بذلك لتجمُّع خَلْقه. والحَزْق: شدُّ القوس بالوَتَر. والرجل المتحزِّق: المتشدِّد على [ما] في يديه بُخْلا. ويقولون: الحازق الذي ضاق عليه خُفُّهُ. والقياس
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٦٨ح ز ن
بكيت والمحتزن البكـي وما أشد حزنه وحزنه.
وأرض حزنة.
وقد حزنت واستحزنت.
وأحسن من روضة الحزن والروض في الحزونة احسن منه في السهولة وهذه أرض فيها حزونـة وخشونـة وكـم أسهلنـا وأحزنـا.
وهـؤلاء حزانتـك أي أهلـك الـذي تتحـزن لهـم وتهتـم بأمورهـم.
وفلان لا يبالي إذا شبعت خزانته أن تجوع حزانته.
ومن المجاز: صوت حزين: رخيم.
وقولهم للدابة إذا لم يكن وطيئاً: إنه لحزن المشي
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬٦٦٣الحُزْنُ والحَزَنُ: نقيضُ الفرَح، وهو خلافُ السُّرور. قال الأَخفش: والمثالان يَعْتَقِبان هذا الضَّرْبَ باطِّرادٍ، والجمعُ أَحْزانٌ، لا يكسَّر على غير ذلك، وقد حَزِنَ، بالكسر، حَزَناً وتحازَنَ وتحَزَّن. ورجل حَزْنانٌ ومِحْزانٌ: شديد الحُزْنِ. وحَزَنَه الأَمرُ يَحْزُنُه حُزْناً وأَحْزَنَه، فهو مَحْزونٌ ومُحْزَنٌ وحَزِينٌ وحَزِنٌ؛ الأَخيرة على النَّسب، من قوم حِزانٍ وحُزَناءَ. الجوهري: حَزَنَه لغةُ
الحُزْنُ والحَزَنُ: نقيضُ الفرَح، وهو خلافُ السُّرور. قال الأَخفش: والمثالان يَعْتَقِبان هذا الضَّرْبَ باطِّرادٍ، والجمعُ أَحْزانٌ، لا يكسَّر على غير ذلك، وقد حَزِنَ، بالكسر، حَزَناً وتحازَنَ وتحَزَّن. ورجل حَزْنانٌ ومِحْزانٌ: شديد الحُزْنِ. وحَزَنَه الأَمرُ يَحْزُنُه حُزْناً وأَحْزَنَه، فهو مَحْزونٌ ومُحْزَنٌ وحَزِينٌ وحَزِنٌ؛ الأَخيرة على النَّسب، من قوم حِزانٍ وحُزَناءَ. الجوهري: حَزَنَه لغةُ قريش، وأَحْزَنه لغةُ تميم، وقد قرئ بهما. وفي الحديث: أَنه كان إذا حَزَنه أَمرٌ صلَّى أَي أوْقَعه في الحُزْن، ويروى بالباء، وقد تقدم في موضعه، واحْتزَنَ وتحَزَّنَ بمعنى؛ قال العجاج: بَكَيْتُ والمُحْتَزَن البَكِيُّ، وإنما يأْتي الصِّبا الصّبِيُّ. وفلانٌ يقرأُ بالتَّحْزين إذا أَرَقَّ صَوْتَه. وقال سيبويه: أَحْزَنَه جعله حَزِيناً، وحَزَنَه جعلَ فيه حُزْناً، كأَفْتَنَه جعله فاتِناً، وفَتَنه جعلَ فيه فِتنَة. وعامُ الحُزْنِ (* قوله «وعام الحزن» ضبط في الأصل والقاموس بضم فسكون وصرح بذلك شارح القاموس، وضبط في المحكم بالتحريك). العامُ الذي ماتت فيه خديجةُ، رضي الله عنها، وأَبو طالب فسمّاه رسول الله، صلى الله عليه وسلم، عامَ الحُزْنِ؛ حكى ذلك ثعلب عن ابن الأَعرابي، قال: وماتا قَبْل الهِجرة بثلاث سنين. الليث: للعرب في الحُزْن لغتانِ، إذا فَتَحُوا ثَقَّلوا، وإذا ضَمُّوا خَفَّفوا؛ يقال: أَصابَه حَزَنٌ شديد وحُزْنٌ شديد؛ أَبو عمرو: إذا جاء الحزَن منصوباً فتَحوه، وإذا جاء مرفوعاً أَو مكسوراً ضموا الحاء كقول الله عز وجل: وابْيَضَّتْ عَيْناهُ من الحُزْنِ؛ أَي أَنه في موضع خفض، وقال في موضع آخر: تَفِيضُ من الدَّمْعِ حَزَناً؛ أَي أَنه في موضع نصب. وقال: أَشْكو بَثِّي وحُزْني إلى الله، ضمُّوا الحاء ههنا؛ قال: وفي استعمال الفعل منه لغتان: تقول حَزَنَني يَحْزُنُني حُزْناً فأَنا مَحْزونٌ، ويقولون أَحْزَنَني فأَنا مُحْزَنٌ وهو مُحْزِنٌ، ويقولون: صوْتٌ مَحْزِنٌ وأَمرٌ مُحْزِن، ولا يقولون صوت حازنٌ. وقال غيره: اللغة العالية حَزَنه يَحْزُنه، وأَكثر القرَّاء قرؤوا: ولا يَحْزُنْك قَوْلُهم، وكذلك قوله: قَدْ نَعْلم إِنَّه لَيَحْزُنُك الذي يقولون؛ وأَما الفعل اللازم فإِنه يقال فيه حَزِنَ يَحْزَنُ حَزَناً لا غير. أَبو زيد: لا يقولون قد حَزَنَه الأَمْرُ، ويقولون يَحْزُنُه، فإذا قالوا أَفْعَلَه الله فهو بالأَلف. وفي حديث ابن عمر حين ذَكَر الغَزْوَ وذَكَر مَنْ يَغْزو ولا نِيَّةَ له فقال: إن الشيطانَ يُحَزِّنُه أَي يُوَسْوِس إليه ويُندِّمُه ويقول له لِمَ تَرَكْتَ أَهْلَكَ ومالَكَ؟ فيقع في الحُزْنِ ويبْطلُ أَجْرُه. وقوله تعالى: وقالوا الحمدُ لله الذي أَذْهَبَ عَنَّا الحَزَن؛ قالوا فيه: الحَزَنُ هَمُّ الغَداءِ والعَشاءِ، وقيل: هو كُلُّ ما يَحْزُن مِنْ حَزَنِ معاشٍ أَو حَزَنِ عذابٍ أَو حَزَنِ موتٍ، فقد أَذهبَ اللهُ عن أَهل الجنَّة كلُّ الأَحْزانِ. والحُزَانةُ، بالضم والتخفيف: عيال الرجل الذين يَتَجَزَّنُ بأَمْرهم ولهم. الليث: يقول الرجلُ لصاحبه كيف حَشَمُك وحُزانَتُك أَي كيف مَنْ تَتَحَزَّن بأَمْرِهم. وفي قلبه عليك حُزانةٌ أَي فِتْنةٌ (* قوله «حزانة أي فتنة» ضبط في الأصل بضم الحاء وفي المحكم بفتحها). قال: وتسمى سَفَنْجقانِيَّةُ العرب على العجم في أَول قُدومهم الذي اسْتَحَقُّوا به من الدُّورِ والضياع ما اسْتَحَقوا حُزانةً. قال ابن سيده: والحُزانةُ قَدْمةُ العربِ على العجم في أَوّل قدومهم الذي اسْتَحَقُّوا به ما اسْتَحقُّوا من الدُّورِ والضِّياع؛ قال الأَزهري: وهذا كله بتخفيف الزاي على فُعَالة. والسَّفَنْجَقانيَّة: شَرْطٌ كان للعرب على العجم بِخُراسان إذا أَخذوا بلداً صُلْحاً أَن يكونوا إذا مرَّ بهم الجيوش أَفذاذاً أَو جماعاتٍ أَن يُنْزلوهم ويَقْرُوهم، ثم يُزَوِّدوهم إلى ناحيةٍ أُخرى. والحَزْنُ: بلادٌ للعَربِ. قال ابن سيده: والحَزْنُ ما غلُظَ من الأَرض، والجمع حُزُونٌ وفيها حُزُونةٌ؛ وقوله: الحَزْنُ باباً والعَقورُ كَلْباً. أَجرى فيه الاسم مُجْرى الصفة، لأَن قوله الحَزْنُ باباً بمنزلة قوله الوَعْر باباً والمُمْتَنِع باباً. وقد حَزُنَ المكانُ حُزونةً، جاؤوا به على بناء ضِدِّه وهو قولهم: مكانٌ سَهْلٌ وقد سَهُل سُهولة. وفي حديث ابن المُسَيَّب: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَراد أَن يُغَيِّرَ اسمَ جدِّه حَزْنٍ ويُسَمِّيَه سَهْلاً فأَبى، وقال: لا أُغيِّر اسماً سَمَّاني به أَبي، قال: فما زالت فينا تلك الحُزونةُ بَعْدُ. والحَزْنُ: المكانُ الغليظ، وهو الخَشِنُ. والحُزونةُ: الخُشونة؛ ومنه حديث المغيرة: مَحْزون اللِّهْزِمة أَي خَشِنها أَو أَنَّ لِهْزِمَته تَدَلَّتْ من الكآبة. ومنه حديث الشعبي: أَحْزَنَ بنا المنزلُ أَي صار ذا حُزونةٍ كأَخْصَبَ وأَجْدَبَ، ويجوز أَن يكون من قولهم أَحْزَنَ وأَسْهَلَ إذا رَكِبَ الحَزْنَ والسَّهْلَ، كأَنَّ المنزلَ أَرْكَبَهم الحُزونةَ حيث نَزلوا فيه. قال أَبو حنيفة: الحَزْنُ حَزْنُ بني يربوعٍ، وهو قُفٌّ غليظ مَسِيرُ ثلاثِ ليالٍ في مِثْلِها، وهي بعيدةٌ من المياه فليس تَرْعاها الشاءُ ولا الحُمُر، فليس فيها دِمَنٌ ولا أَرْواث. وبعيرٌ حَزْنِيٌّ: يَرْعَى الحَزْنَ من الأَرض. والحَزْنةُ: لغة في الحَزْنِ؛ وقولُ أَبي ذؤيب يصف مطراً: فَحَطَّ، من الحُزَنِ، المُغْفِرا تِ، والطَّيْرُ تَلْثَقُ حتى تَصِيحا. قال الأَصمعي: الحُزَنُ الجبال الغلاظُ، الواحدة حُزْنة مثل صُبْرةٍ وصُبَر، والمُغْفِراتُ: ذواتُ الأَغفار، والغُفْرُ: وَلَدُ الأُرْوية، والمُغْفِرات مفعولٌ بِحَطَّ، ومن رواه فأَنزلَ من حُزَنِ المُغْفِراتِ حذف التنوين لالتقاء الساكنين، وتَلْثَق حتى تصيحا أَي ممَّا بها من الماء؛ ومثله قول المتنخل الهذلي: وأَكْسُوا الحُلَّة الشَّوْكاءَ خِدْني، وبَعْضُ الخَيْرِ في حُزَنٍ وِراطٍ (* قوله «وبعض الخير» أنشده في مادة شوك: وبعض القوم). والحَزْنُ من الدوابِّ: ما خَشُنَ، صفةٌ، والأُنْثَى حَزْنةٌ؛ والحَزْنُ: قبيلةٌ من غَسَّانَ وهم الذين ذكرهم الأَخطل في قوله: تَسْأَلُه الصُّبْرُ مِنْ غَسَّان، إذْ حَضروا، والحَزْنُ: كَيْفَ قَراكَ الغِلْمةُ الجَشَرُ؟ وأَورده الجوهري: كيف قراه الغلمة الجشر؛ قال ابن بري: الصواب كيف قَراك كما أَورده غيره أَي الصُّبْرُ تسأَل عُمَيْر بنَ الحُباب، وكان قد قُتِل، فتقول له بعد موته: كيف قَراكَ الغِلمةُ الجشَر، وإنما قالوا له ذلك لأَنه كان يقول لهم: إنما أَنتم جَشَرٌ، والجَشَرُ: الذين يَبِيتون مع إبلهم في موضع رَعْيِها ولا يرجعون إلى بيوتهم. والحَزْنُ: بلادُ بني يربوعٍ؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد: وما لِيَ ذَنْبٌ، إنْ جَنُوبٌ تَنَفَّسَتْ بِنَفْحةِ حَزْنِيٍّ من النَّبْتِ أَخضرا. قال هذا رجل اتُّهم بِسَرَق بَعِير فقال: ليس هُوَ عندي إنَّما نَزَع إلى الحَزْن الذي هو هذا البَلَد، يقول: جاءت الجَنُوبُ بريحِ البَقْلِ فنَزَع إليها؛ والحَزْنُ في قول الأَعشى: ما رَوْضَةٌ، مِنْ رِياضِ الحَزْن، مُعْشِبَةٌ خَضْراءَ جادَ عليها مُسْبِلٌ هَطِلُ. موضعٌ معروف كانت تَرْعَى فيه إبِلُ المُلوك، وهو من أَرض بني أَسَدٍ. قال الأَزهري: في بلاد العَرب حَزْنانِ: أَحدهما حَزْن بني يَرْبوعٍ، وهو مَرْبَعٌ من مَرابعِ العرَب فيه رياضٌ وقِيعانٌ، وكانت العرب تقول مَنْ تَرَبَّعَ الحَزْنَ وتَشَتَّى الصَّمَّانَ وتَقَيَّظَ الشَّرَفَ فقد أَخْصَبَ، والحَزْنُ الآخرُ ما بين زُبالة فما فوق ذلك مُصْعِداً في بلاد نَجْد، وفيه غِلَظٌ وارتفاعٌ، وكان أَبو عمرو يقول: الحَزْنُ والحَزْمُ الغلَيظُ من الأَرض، وقال غيره: الحَزْمُ من الأَرض ما احْتَزم من السَّيْل من نَجَوات المُتُون والظُّهور، والجمع الحُزُوم. والحَزْنُ: ما غَلُظ من الأَرض في ارْتفاعٍ، وقد ذُكِرَ الحَزْم في مكانه. قال ابن شميل: أَوَّلُ حُزُونِ الأَرض قِفافُها وجِبالُها وقَواقِيها وخَشِنُها ورَضْمُها، ولا تُعَدُّ أَرضٌ طَيِّبَةٌ، وإن جَلُدَتْ، حَزْناً، وجمعُها حُزُون، قال: ويقال حَزْنَةٌ وحَزْن. وأَحْزَن الرجلُ إذا صار في الحَزْن. قال: ويقال للحَزْن حُزُن لُغَتان؛ وأَنشد قول ابنِ مُقْبل: مَرَابِعُهُ الحُمْرُ مِنْ صَاحَةٍ، ومُصْطَافُهُ في الوُعُولِ الحُزُنْ. الحُزُن: جمع حَزْن. وحُزَن: جبل؛ وروي بيت أَبي ذؤيب المتقدّم: فأَنْزَلَ من حُزَن المُغْفِرات. ورواه بعضهم من حُزُن، بضم الحاء والزاي. والحَزُون: الشاة السيِّئة الخُلق. والحَزينُ: اسم شاعر، وهو الحزين الكِنانيُّ، واسمه عمرو بن عبد وُهَيب، وهو القائل في عبد الله بن عبد الملك ووفَد إليه إلى مصر وهو واليها يمدحُه في أَبيات من جملتها: لمَّا وقَفْت عليهم في الجُموع ضُحىً، وقد تَعَرَّضَتِ الحُجَّابُ والخَدَمُ، حَيَّيْتُه بسَلامٍ وهو مُرْتَفِقٌ، وضَجَّةُ القَوْمِ عند الباب تَزْدَحِمُ في كَفِّه خَيزُرانٌ رِيحُه عَبِق، في كَفِّ أَرْوَعَ في عِرْنِينِه شَمَمُ يُغْضِي حَياءً ويُغْضَى من مَهابَتِهِ، فما يُكَلِّمُ إلاَّ حين يَبْتَسِمُ (* روي البيتان الأخيران للفرزدق من قصيدته في مدح زين العابدين: هذا الذي تعرف البطحاء وطأته.) وهو القائل أَيضاً يهجو إنساناً بالبُخل: كأَنَّما خُلِقَتْ كَفَّاه منْ حَجَرٍ، فليس بين يديه والنَّدَى عَمَلُ، يَرَى التَّيَمُّمَ في بَرٍّ وفي بَحَرٍ، مخافةً أَنْ يُرى كَفِّه بَلَلُ.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٩١* ح ز ن * * الحُزْنُ * و * الحَزَنُ * ضد السرور وقد * حَزِنَ * من باب طرب و * حُزْنا * أيضا فهو * حَزِنٌ * و * حَزِينٌ * و * أحْزَنَهُ * غيره و * حَزَنَهُ * أيضا مثل أسلكه وسلكه و * مَحْزُونٌ * بني عليه و * حَزَنَهُ * لغة قريش و * أحْزَنَهُ * لغة تميم وقرئ بهما و * احْتَزَنَ * و * تَحَزَّنَ * بمعنى وفلان يقرأ * بالتَّحْزِين * إذا أرق صوته به و * الحَزْنُ * ما غلظ من الأرض وفيها * حُزُونةٌ
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٩٬٦٢٦: ( الحُزْنُ ، بالضَّمِّ ويُحَرَّكُ ) ، لُغتانِ كالرُّشْدِ والرَّشَدِ . قالَ الأَخْفَشُ : والمِثالانِ يَعْتَقِبان هذا الضَّرْب باطِّرادٍ . وقالَ اللَّيْثُ : للعَرَبِ في الحُزْنِ لُغَتانِ ، إِذا فَتَحُوا ثَقَّلوا ، وإِذا ضَمُّوا خَفَّفُوا ؛ يقالُ : أَصابَهُ حَزَنٌ شَديدٌ وحُزْنٌ شَديدٌ . وقالَ أَبو عَمْرٍ و : إِذا جاءَ الحزَن مَنْصوباً فَتَحُوه ، وإِذا جاءَ مَرْفوعاً أَو مَكْسوراً ضَمُّوا الحاءَ
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٬٤٠٧حَزِنَ
1 حَزِنَ حاز حزن حزنن , (S, Msb, K,) aor. حَزَنَ , (Msb, K,) inf. n. حَزَنٌ; (Msb, TA;) and ↓ احتزن, and ↓ تحزّن, (S, K,) and ↓ تحازن; (K;) He was, or became, affected with حُزْن [q. v.; i. e. he grieved, mourned, or lamented; or was sorrowful, sad, or unhappy; &c.; عَلَيْهِ and لَهُ for him or it]. (S, Msb, K.) لَا تَحْزَنْ and لَا تَحْزَنُوا, in the Kur [ix. 40, &c., and iii. 133], do
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨١١حَزَنَ
حَزَنَ U ( n. ac. حُزْن 3 ),
a. Grieved, saddened, afflicted.
حَزِنَ
حَزِنَ A ( n. ac. حِزْنَاْن 34 )
a. [ 'Ala or La ], Grieved, mourned over, at, for.
حَزَّنَ
حَزَّنَ II ,
a. Grieved, saddened, afflicted.
أَحْزَنَ
أَحْزَنَ IV ,
a. see II .
b. Walked over rough ground.
تَحَزَّنَ
تَحَزَّنَ V , اِحْتَزَنَ VIII ,
a. Grieved, mourned, lamented.
حَزْن
حَزْن 1 , ( pl. حُزُوْن 27 ),
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٤٥٬١٤٧حزن
1.BAB
حَزَنَ - يَحْزُنُ - حَزَن - حَزَنَاً
حَزَنَ - يَحْزُنُ + أمر أو كائن + كائناً: أغاظه وزعجه وهمَّه وغَمَّه: جعله ينزعج وينهم ويغتم ويغتاظ لعدم تحقق مراده وأمنيته التي كان يريدها أن تتحقق
حَزَن: على وزن " فـَعـَل" : اسم فعل " حَزَنَ - يَحْزُنُ " : اسم آلة منه: شيء أو فعل يعمل كعامل إحداث الانزعاج والغم والهم في كائن
حَزَنَاً: حال من
الصيغ(١٧)
- يَحْزَنُونَHüzünlenirler(يَفْعَلُونَ)×١٣
- تَحْزَنْHüzünlenme(تَفْعَلْ)×٥
- يَحْزُنْكَSeni hüzünlendirmesin(يَفْعُلْكَ)×٥
- تَحْزَنُواHüzünlenmeyin(تَفْعَلُوا)×٣
- تَحْزَنَHüzünlenirمعانٍ أخرى: ١(تَفْعَلَ)×٢
- تَحْزَنُونَHüzünlenirsiniz(تَفْعَلُونَ)×٢
- تَحْزَنِيHüzünlenme(تَفْعَلِي)×٢
- الْحَزَنَHüzünlenmek(الْفَعَلَ)×١
- الْحُزْنِHüzün(الْفُعْلِ)×١
- حَزَنًاHüzünlenmek(فَعَلًا)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٦٣ (الإجمالي: ٢١٧)
- خوف
الآيات المشتركة: ١٨ · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
- عين
الآيات المشتركة: ٦ · Ayn göz, “evya” göze demektir
- ضيق
الآيات المشتركة: ٣ · Dar geçit, boğaz demektir
- صبأ
الآيات المشتركة: ٢ · Ve sabiiler
- أجر
الآيات المشتركة: ٥ · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
- هود
الآيات المشتركة: ٣ · “Hidayet”in değişik söylenişidir
- أله
الآيات المشتركة: ٢٣ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- غمم
الآيات المشتركة: ٢ · Yol, işaret bulunmayan yer
- نجو
الآيات المشتركة: ٤ · Özel konuşmak
- قرر
الآيات المشتركة: ٣ · Küçük derelerin toplanıp durgunlaştığı göldür
- علن
الآيات المشتركة: ٢ · “A’ren” mahallenin orta yeri, evler arası avlu demektir
- صلح
الآيات المشتركة: ٥ · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
الآيات التي ورد فيها(٤٢)
قُلْنَا اهْبِطُوا مِنْهَا جَمِيعًا فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدًى فَمَنْ تَبِعَ هُدَايَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
Hüzünlenirler
… أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
Hüzünlenirler
بَلَى مَنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ فَلَهُ أَجْرُهُ عِنْدَ رَبِّهِ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
Hüzünlenirler
الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ لَا يُتْبِعُونَ مَا أَنْفَقُوا مَنًّا وَلَا أَذًى لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
Hüzünlenirler
الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلَانِيَةً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
Hüzünlenirler
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
Hüzünlenirler
فَرِحِينَ بِمَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَيَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُوا بِهِمْ مِنْ خَلْفِهِمْ أَلَّا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
Hüzünlenirler
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالصَّابِئُونَ وَالنَّصَارَى مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
Hüzünlenirler
وَمَا نُرْسِلُ الْمُرْسَلِينَ إِلَّا مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ فَمَنْ آمَنَ وَأَصْلَحَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
Hüzünlenirler
يَابَنِي آدَمَ إِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ يَقُصُّونَ عَلَيْكُمْ آيَاتِي فَمَنِ اتَّقَى وَأَصْلَحَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
Hüzünlenirler
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حزن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | غمم, همم, بثث, اسف, بؤس |
| Zıt Kök | فرح |
| Çekirdek Özet 1 | Sert, engebeli, pürüzlü ve yürünmesi zor zemin; nesne veya mizaçtaki kabalık ve sertlik |
| Çekirdek Özet 2 | Geçmişe veya kaçırılan imkânlara yönelik içsel daralma, keder ve direnç kırıcı ruhsal pürüzlülük |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi irade ve kadere teslimiyetle aşılan, ameli felç etmemesi gereken geçici nefsi ağırlık |
| Kritik Hata Riski | Hüzün kavramını salt pasif bir duygu durumuna indirgeyip eylemi kilitleyen meşru bir mazeret saymak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حز | Kesme, çentme, sert biçimde ayırma veya dokuda pürüz ve iz bırakma; حزب kökünde sertçe toplanıp sınır çekme anlamında görülür. | ن | Kesme ve pürüzlülük hareketine süreklilik, içsel derinlik ve nefsin dokusuna işleyen kalıcı ağırlık boyutu kazandırmıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar | Bir alanı kuşatan, dışarıdan girişi engelleyen ve içeride sıkışma oluşturan sınır |
| ز | Kesici alet | Bir yüzeyi yaran, çentik açan, pürüz bırakan ve sürekliliği bozan keskin hareket |
| ن | Filiz, balık, süreklilik | Derine işleyen, içselleşen ve akışkan biçimde canlılığını koruyan devamlılık |
| حزن | Çitle çevrilmiş bir alanda keskin bir aletle iz açılması ve bu izin derinleşerek sürmesi | Nefsin kuşatılarak iç dünyasında pürüz, engebe ve daralma meydana gelmesi, akışkanlığın kesintiye uğraması |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Taşlık, engebeli, yürünmesi son derece meşakkatli ve ayağa batan sert arazi parçası; yürüyüşü yumuşak olmayan, hırçın ve sert huylu binek. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye ve erken İslam döneminde engebeli ve sert arazi anlamında روضة الحزن tamlamasıyla zikredilmiş, yumuşak vadi tabanlarının zıddı olan dağlık ve taşlık zeminleri nitelemek için kullanılmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | Muhadram şair el-Accâc'ın şu beytinde kök keder ve gözyaşı bağlamında geçmektedir: بَكَيْتُ والمُحْتَزَن البَكِيُّ / وإنما يأْتي الصِّبا الصّبِيُّ |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça حزن kökü, Sami dillerinde özellikle sertlik, pürüzlülük ve zemin engebesi bildiren bir kök tabakasıyla irtibatlıdır. Doğu ve Batı Sami kollarında kökün doğrudan psikolojik bir terim olarak kullanımı sınırlı olup semantik gelişim Arapçada fiziksel zeminin sertliğinden (el-hazn) nefsin daralmasına ve pürüzleşmesine (el-hüzn) doğru seyretmiştir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında doğrudan ses denkliği gösteren biçimler sınırlı kalmakla birlikte, dokuda sertlik ve keskinlik bildiren köklerle dolaylı anlamsal örtüşmeler mevcuttur. Arapçadaki kullanım, bedevi tecrübesindeki ayağı inciten taşlık arazinin yürüyüşü zorlaştırması olgusunu doğrudan insan ruhunun neşesini ve atılımını kesen içsel yüke metaforik olarak aktarmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | حزن kökünün fizikselden soyuta geçişi | Taşlık ve sert arazi anlamındaki الحَزْن lafzından hareketle gönülde ağırlık ve sertlik oluşturan kedere الحُزْن denilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Batı Sami anlamsal paralelleri | Sertlik ve pürüzlülük bildiren köklerle temas halinde olup psikolojik derinleşme Arapçada belirginleşmiştir. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik pürüz ve sertlik matrisi | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha ve Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حزن | Anlamlı | Pürüzlü zemin, keder | Sertlik, engebeli arazi, gönül darlığı | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| حنز | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez; sözlüklerde mühmel sayılmıştır |
| زحن | Anlamlı | Uzaklaşmak, geri çekilmek | Bir yerden ağırlıkla geriye doğru çekilmek veya kaymak | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir |
| زنح | Anlamlı | Tıkanmak, dolup daralmak | Kap veya midenin fazlaca dolup daralması | Kur'an'da geçmez; Tahdhīb'de müsta'mel kaydedilmiştir |
| نحز | Anlamlı | Dürtmek, itmek, öksürtmek | Göğse vurmak, deveyi dürtmek, içten gelen şiddetli öksürük | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir |
| نزح | Anlamlı | Uzaklaşmak, suyu çekilmek | Kuyunun suyunun boşaltılması, bir yerden uzağa göçmek | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حزن | Merkez | Keder ve iç darlığı | Kaçırılan veya kaybedilen şeyin kalpte oluşturduğu pürüzlü ve sürekli ağırlık | Engebeli arazinin yürümeyi zorlaştırması gibi hayat enerjisini kısıtlayan içsel acı |
| غمم | Komşu | Boğulma ve örtülme | Kalbi bütünüyle örten, insanı nefessiz bırakan kuşatıcı keder | حزن pürüz ve kırıklık iken غمم üstü örten duman ve karanlık gibidir |
| همم | Komşu | Gelecek kaygısı | Henüz gerçekleşmemiş bir işin getirdiği zihinsel meşguliyet ve içsel baskı | حزن geçmişteki kayba, همم gelecekteki belirsizliğe yöneliktir |
| بثث | Komşu | Dağılan büyük keder | Kalpte tutulamayıp dışarıya taşan, yayılan ve ifşa edilen ağır dert | حزن içsel pürüz iken بثث onun taşkın hale gelerek yayılmasıdır |
| اسف | Komşu | Öfkeyle karışık keder | Kayıp karşısında duyulan derin pişmanlık, öfke ve şiddetli hayıflanma | حزن içe çekilme iken اسف içinde gazap barındıran aktif bir kederdir |
| بؤس | Komşu | Yoksunluk ve zorluk | Dış koşulların yetersizliği ve maddi sıkıntı kaynaklı darlık | حزن tamamen kalbi bir zemin kırılması iken بؤس fiili sefaletle irtibatlıdır |
| فرح | Zıt | Şımarma veya sevinç | Nefsin kabararak genişlemesi, kalbin ferahlayıp hafiflemesi | حزن kalbin engebeleşmesi iken فرح nefsani kabarma ve rahatlamadır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حزن | Gönül sertliği, keder | Kayıp ve kırıklığın kalpte oluşturduğu pürüzlü ve engelleyici yük | Kesin |
| Latince | Dolor, tristitia | Acı, elem, keder | Bedensel ve zihinsel sızıyı karşılar; zemindeki fiziki engebe çağrışımını taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | Grief, sorrow | Derin keder, yas | Bir kayıptan doğan duygusal ezikliği verir; kökün nesnel pürüz boyutunu içermez | Güçlü |
| Almanca | Trauer, Betrübnis | Yas, gam, keder | Hissedilen ağırlığı karşılar; içsel hareketsizlik ve matem durumunu vurgular | Güçlü |
| Fransızca | Chagrin, tristesse | Üzüntü, tasa | Bireysel sızıyı ve hayal kırıklığını aktarır; Arapçadaki sert arazi kökenini yansıtmaz | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary ve Lane’s Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَحْزَنْ / لَا تَحْزَنْ | İlahi teselli ve eylem çağrısı | Tebliğde inkârcıların tavrı karşısında peygamberlerin teskin edilmesi (Âl-i İmrân 3:176, Nahl 16:127, Yâsîn 36:76) |
| لَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ | Ahiret esenliği ve kayıptan korunma | İman edip salih amel işleyenlerin geçmişe dair hiçbir kayıp ve keder yaşamayacakları (Bakara 2:38, Bakara 2:274, Fussilet 41:30) |
| الْحَزَنَ / حَزَنًا | İnsani fıtrat ve ayrılık acısı | Yakub peygamberin oğlu için duyduğu ve gözlerini ağartan fıtri yas durumu (Yûsuf 12:84, Tevbe 9:92) |
| وَحَزَنًا | Gelecekte doğacak içsel sarsıntı | Firavun ailesinin Musa'yı almasının kendileri için doğuracağı acı akıbet (Kasas 28:8) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Rıza ve kader bahsi | Kederin kadere rıza ile çelişip çelişmediği; insanın iradesi dışındaki fıtri acının ahlaki hükmü | Hüzün, isyana dönüşmediği ve kalpte pürüz oluşturup itiraz doğurmadığı sürece masum bir fıtrat hali sayılmıştır |
| Fıkıh | Yas, nifak ve cihad mükellefiyeti | Aşırı kederin mükellefiyeti düşürüp düşürmeyeceği; ölüm halinde feryat ederek yas tutmanın yasaklığı | Eylemi engelleyen veya taşkınlığa varan keder haram; kalpte kalan tabii hüzün ise muaf tutulmuştur |
| Tefsir | Peygamberlerin iç hali ve tesellisi | Peygamberlerin kavimlerinin inkârına üzülmesinin ilahi ikazla dengelenmesi | Kederin tebliğ azmini zaafa uğratmaması ve peygamberin şahsi sorumluluğunun sınırını göstermesi |
| Hadis | Ruhi arınma ve istiâze | Hz. Peygamber'in hüzünden Allah'a sığınması ve müminin kederinin günahlara kefaret olması | Hüzün felç edici bir atalet doğurursa şer, sabırla göğüslenirse arındırıcı bir imtihan olarak nitelenmiştir |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kader ve teslimiyet | Ruhsal pürüzlülük | İmtihan ve nefsi tesviye | İlahi takdire teslimiyet, nefisteki pürüzleri gidererek hüznün isyana dönüşmesini önler | Güçlü |
| İlmi | Bilişsel ve zihinsel akış | Odak kaybı ve kilitlenme | Düşünceyi duraklatma | Aşırı keder zihinsel sürekliliği kesintiye uğratarak hakikatin idrakini perdeler | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal moral ve liderlik | Moral çöküntü | Direnç kırılması | Topluma yayılan hüzün mücadele azmini zayıflatır; lider kitleyi ümitle yeniden harekete geçirir | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve risk yönetimi | Kayıp korkusuyla atalet | Teşebbüs gücünü felç etme | Sermaye veya imkân kaybının doğurduğu keder, yeni iktisadi girişimleri engelleyen bir durağanlık yaratır | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yüzey sürtünmesi ve enerji kaybı | Fizikte pürüzlü bir yüzeyin hareket enerjisini emerek kinetik akışı yavaşlatması gibi, ruhsal pürüz de psikolojik enerjiyi emer | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Depresif disfonksiyon ve anomi | Psikoloji ve sosyolojide bireyin geçmiş kayıplara kilitlenerek işlevselliğini yitirmesi ve eylemsizliğe sürüklenmesi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Hüznü yalnızca duygusal bir kırıklık veya romantik bir melankoli olarak algılamak; kökün zemindeki fiziki sertlik ve engelleyici pürüz boyutunu unutmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da hüzün, müminin geçmişe veya kaçırılan fırsatlara takılarak şimdiki anın görevlerini ve geleceğe dönük amelini aksatmaması gereken bir direnç testidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kederi meşru bir durağanlık gerekçesi sayarak cihad, tebliğ ve salih amel süreçlerinden geri çekilmeyi haklı görmek |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan psikolojisini nasıl ele aldığını, fıtri keder ile inanç temelli dirayeti nasıl dengelediğini ve vahyin teselli edici gücünü gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Müminlerin cennetteki nihai esenliğini müjdeleyen ayetlerde, peygamberlerin tebliğ esnasındaki yalnızlık ve kederlerini gideren hitaplarda ve Uhud gibi yenilgi anlarını onaran pasajlarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müminin hiçbir zaman üzülmeyeceği yanılgısını düzeltir; hüzün fıtridir ancak ona teslim olmak ve ameli durdurmak yasaklanmıştır. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamYürünmesi ve üzerinde hareket edilmesi güç, taşlık, engebeli ve pürüzlü arazi; canlı veya eşyadaki sertlik ve kabalık.
- Soyut anlamGeçmişteki kayıp, yenilgi veya kaçırılan imkânlar sebebiyle gönülde oluşan pürüz, direnç kaybı, içsel daralma ve eylemi yavaşlatan keder.
- Sistematik karşılıkNefsin akışını kesen pürüzlü zemin direncinin ilahi vaat, kader inancı ve aktif amel ile aşılarak ruhsal düzlüğe ve güven ortamına ulaştırılması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde gönülde biriken toplam hüznü temsil eder. kalbin zeminindeki pürüzlülük ve sürtünme katsayısını, ise beklenen durum ile gerçekleşen durum arasındaki kayıp ve sapma miktarını gösterir. Zaman içindeki bu kayıplar pürüzlü nefis zemininde sürtünmeye uğrayarak içsel direnci ve keder birikimini meydana getirir.