رهق
ر - ه - ق
جذر- الورود: ١٠
- الآيات: ١٠
- الصيغ: ٨
- المعاجم: ١٣
Bira gibi hafif sarımtırak içkidir. Hafif sarhoşluk, düşüncesizlik anlamlarında kullanılmıştır. Sarıktır. Sarmak anlamında yokuşa çıkarken virajlar dolanarak çıkıldığı için sarma anlamı kazanmıştır. Yapışkan maddenin bez yüzeyine yapışması anlamına da gelmektedir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Bira gibi hafif sarımtırak içkidir. Hafif sarhoşluk, düşüncesizlik anlamlarında kullanılmıştır. Sarıktır. Sarmak anlamında yokuşa çıkarken virajlar dolanarak çıkıldığı için sarma anlamı kazanmıştır. Yapışkan maddenin bez yüzeyine yapışması anlamına da gelmektedir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٩٥٣باب الهاء والقاف والراء معهما
هر ق، ق ه ر، ر ه ق، ق ره
هرق:
هراقتِ السَّحابةُ ماءها تُهَريقُ فهي مُهَرِيقةٌ، والماءُ مُهَراقٌ. الهاءُ مفتوحةٌ في كلّه، لأنْها بدلٌ من همزة أراق، وهَرَقْتُ مثل أَرَقْتُ. ومن قال: أهراقَ فقد أخطأ في القياس. ويقال: مطرٌ مُهَرَ وْرِقٌ، ودمعٌ مُهَرَ وْرِقٌ.
ويُقال للغضبان: هَرِقْ على جَمْرِك، أي: آصبُبْ على غَضَبِك ما تُطْفِئُهُ به. قال رؤبة:
هَرِقْ على جَمْرِك أو
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٧٩٢رَهِقَهُ بالكسر يَرْهَقُهُ رَهَقاً، أي غشيه، من قوله تعالى: "ولا يَرْهَقُ وُجوهَهُمْ قَتَرٌ ولا ذِلَّةٌ". وفي الحديث: "إذا صلّى أحدُكم إلى الشيء، فَلْيُرْهَقْهُ" أي فَلْيَغْشَهُ ولا يبعُدْ منه. ويقال: أَرْهَقَهُ طغياناً، أي أغشاه إيَّاه. ويقال: أَرْهَقَني فلانٌ إثماً حتَّى رَهِقْتُهُ، أي حمَّلني إثماً حتّى حملته له. قال أبو زيد: أَرْهَقَهُ عُسراً، أي كلّفه إياه. يقال: لا تُرْهِقْني لا أَرْهَقَكَ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٬٩٢٣باب الهاء والقاف والراء
هرق ، هقر ، قهر ، قره ، رهق : مستعملات .
قهر : قال الليث : القَهْرُ : الغلبة والأخذ من فوق ، واللَّهُ القَاهِر القَهّار ، قَهَر خَلْقَه بقدرته وسلطانه ، فصرَّفهم على ما أراد طوعاً أو كرهاً . ويقال أُخِذ القومُ قَهْراً : إذا أُخِذوا دون رضاهم على سبيل الغلبة . ابن السّكيت : قال الطائيّ : القَهِيرَةُ : محْضٌ يُلْقَى فيه الرَّضْفُ فإذا غَلَى ذُرَّ عليه الدقيق وَسِيطَ به ثم
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٬٠٨٣(باب الراءِ والهاءِ وما يثلثهما)
(رهو) الراء والهاء والحرف المعتل أصلان، يدلُّ أحدُهما على دَعَةٍ وخَفْضٍ وسكون، والآخرُ على مكانٍ قد ينخفض ويرتفع.
فالأوّل الرَّهْو: البحر الساكن. ويقولون: عيشٌ راهٍ، أي ساكن. ويقولون: أَرْهِ على نفسك، أي ارفُقْ بها. قال ابن الأعرابيِّ: رَها في السَّير يرهُو، إذا رفَق. ومن الباب الفرس المِرْهاءُ([1]) في السَّير، وهو مِثل المِرْخاء. ويكون ذلك سرعةً في سكونٍ من
(باب الراءِ والهاءِ وما يثلثهما) (رهو) الراء والهاء والحرف المعتل أصلان، يدلُّ أحدُهما على دَعَةٍ وخَفْضٍ وسكون، والآخرُ على مكانٍ قد ينخفض ويرتفع. فالأوّل الرَّهْو: البحر الساكن. ويقولون: عيشٌ راهٍ، أي ساكن. ويقولون: أَرْهِ على نفسك، أي ارفُقْ بها. قال ابن الأعرابيِّ: رَها في السَّير يرهُو، إذا رفَق. ومن الباب الفرس المِرْهاءُ([1]) في السَّير، وهو مِثل المِرْخاء. ويكون ذلك سرعةً في سكونٍ من غير قلق. وأما المكان الذي ذكرناه فالرَّهْو: المنخفِض من الأرض، ويقال المرتفِع. واحتج قائل القول الثاني بهذا البيت: * يظلُّ النِّساء المرضِعاتُ برهْوَةٍ([2]) * قال: وذلك أنَّهنّ خوائفُ فيطلُبْن المواضعَ المرتفِعة. وبِقول الآخَر: فجلّى كما جلَّى على رأْسِ رهوةٍ *** من الطَّير أقْنَى ينفُضُ الطَّلَّ أزرقُ([3]) وحكى الخَليل: الرَّهْوة: مستنقَعْ الماء، فأمّا حديث رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم، حين سُئل عن غَطَفان فقال: "رَهْوَةٌ تَنْبُِعُ ماءً"، فإنه أراد الجبلَ العالي. ضرب ذلك لهم مثلاً([4]). وقد جاءَ عنه صلى الله عليه وآله وسلم أنّه قال: "أكَمَةٌ خَشْناء تنفِي النَّاسَ عنها". قال القُتَيبيّ: الرَّهوة تكون المرتفِعَ من الأرض، وتكون المنخفضَ. قال: وهو حرفٌ من الأضداد. فأمّا الرَّهاء فهي المَفازة المستوية قَلَّما تخلو من سَراب. ومما شذّ عن البابين الرَّهْو: ضربٌ من الطّير. والرَّهو: نعت سَوءٍ للمرأة. وجاءت الخيل رهْواً، أي متتابعة. (رهأ) الراء والهاء والهمزة لا تكون إلاّ بدَخيل([5])، وهي الرَّهْيأَة، وذلك يدلُّ على قلَّة اعتدالٍ في الشيء. فالرَّهْيأة: أن يكون أحد عِدْلي الحِمل أثْقَل من الآخَر. رَهْيَأْتَ حِمْلك؛ ورهيَأْتَ أمرك، إذا لم تقوِّمْه. والرَّهيأة: العجْز والتّوانِي. ويقال ترهْيأَ في أمرِه، إذا همَّ به ثُمَّ أمسَكَ عنه. ومنه الرَّهيأة: أنْ تَغرورِقَ العينانِ. وتَرَهْيَأت السّحابةُ، إِذا تمخَّضَتْ للمطر. (رهب) الراء والهاء والباء أصلان: أحدهما يدلُّ على خوفٍ، والآخَر على دِقّة وخِفَّة. فالأوَّل الرَّهْبة: تقول رهِبْت الشيءَ رُهْباً ورَهَباً ورَهْبَة. والترهُّب: التعبُّد. ومن الباب الإِرهاب، وهو قَدْع الإِبل من الحوض وذِيادُها. والأصل الآخر: الرَّهْب: الناقة المهزولة. والرِّهاب: الرِّقاق من النِّصال؛ واحدها رَهْبٌ. والرَّهاب: عظمٌ في الصَّدر مشرفٌ على البَطن مثلُ اللِّسان. (رهج) الراء والهاء والجيم أُصَيلٌ يدلُّ على إِثارة غبارٍ وشبهِه. فالرَّهَج: الغُبار. (رهد) الراء والهاء والدال أُصَيلٌ يدل على نَعْمةٍ، وهي الرَّهادة. ويقال هي رَهيدة([6])، أي رَخْصة. فأمَّا ابن دريد فقد ذكر ما يقارب هذا القياس، قال: يقال* رَهَدْتُ الشّيءَ رَهْداً، إذا سحَقْتَه سَحْقاً شديداً([7]). قال: والرَّهيدة: بُرٌّ يُدقُّ ويصَبُّ عليه اللَّبَن. (رهز) الراء والهاء والزاء كلمة تدلُّ على الرّهْز، وهو التحرُّك. (رهس) الراء والهاء والسين أصلان: أحدهما الامتلاء والكثرة، والآخَر الوطء. فالأول قولهم: ارتهَسَ الوادي: امتلأ. وارتهَسَ الجرادُ: ركِب بعضُه بعضاً. والأصل الآخر: الرَّهْس: الوطء. ومنه الرجُل الرَّهْوَس([8]): الأكول. (رهش) الراء والهاء والشين أصلٌ يدلُّ على اضطرابٍ وتحرُّك. فالارتهاش: أن تصطدم يدُ الدابة في مَشْيِه فتعقِر رواهِشَه، وهي عصَب باطن الذِّراع. قال الخليل: والارتهاش ضربٌ من الطَّعْن في عَرْض. قال: أبا خالدٍ لولا انتظارِيَ نصرَكُمْ *** أخذْتُ سِناني فارتهشْتُ به عَرْضا([9]) قال: وارتهاشُه: تحريك يدَيه. ومن الباب رجل رُهْشُوشٌ: حَيٌّ([10]) كريم كأَنه يهتزّ ويرتاح للكرم والخير. ومن الباب المرتَهِشة، وهي القوس التي إذا رُمِيَ عنها اهتزَّتْ فضرب وترُها أبْهَرَها. والرَّهيس: التي يُصيب وترُها طائفَها. ومن الباب ناقةٌ رُهشوشٌ: غزيرة. (رهص) الراء والهاء والصاد أصلٌ يدلُّ على ضَغْط وعصر وثَباتٍ. فالرَّهْص، فيما رواه الخليل: شِدّة العَصْر. والرَّهَص: أن يُصيب حجرٌ حافراً أو مَنْسِماً فيدوَى باطِنُه. يقال رَهَصه الحجر يرهَصُه، من الرَّهصَة. ودابَّةٌ رهيص: مرهوصة. والرَّواهص من الحجارة: التي ترهَصُ الدوابَّ إذا وطِئَتْها، واحدتها راهصة. قال الأعشى: فعَضَّ حَديد الأرْضِ إن كنتَ ساخطاً *** بفيك وأحجارَ الكُلابِ الرَّوَاهصا([11]) وكان "الأسد الرَّهيص" من فُرْسان العرب([12]). والمَرْهَص: موضع الرَّهْصة. وقال: * على جبالٍ ترهَص المَرَاهصا([13]) * والرِّهْص: أَسفلُ عِرْقٍ في الحائط. ويَرْهَصُ([14]) الحائط بما يقيمه. والمَرَاهص: المراتب، يقال مَرهَصةٌ ومراهص، كقولك مرتَبة ومراتب. ويقال: كيف مرهَصَةُ فلانٍ عند الملك، أي منزلتُه. قال: رمى بِكَ في أُخراهُم تَركُكَ العُلَى *** وفُضِّلَ أقوامٌ عليك مَرَاهِصا([15]) (رهط) الراء والهاء والطاء أصلٌ يدلُّ على تجمُّعٍ في النّاسِ وغيرِهم. فالرَّهط: العِصابة من ثلاثةٍ إلى عَشرة. قال الخليل: ما دون السَّبعة إلى الثلاثةِ نفرٌ. وتخفيف الرَّهط أحسن من تثقيله([16]). قال والترهيط: دَهْوَرةُ اللُّقْمَةِ وجَمْعُها([17]). قال: * يا أيُّها الآكلُ ذو التَّرهِيط([18]) * والرَّاهطاء: جُحْرٌ من جِحْرة اليَربوع بين النّافقاء والقاصعاء، يَخْبَأُ فيه أولادَه. وقال: والرِّهاط: أديمٌ يُقطَع كقَدْر ما بين الحُجْزة إلى الرُّكْبة، ثم يُشقَّق كأمثال الشُّرُك، تلبَسه الجارية. قال: بِضربٍ تَسْقُطُ الهاماتُ منه *** وطعنٍ مثلِ تعْطيط الرِّهاطِ([19]) والواحد رَهْطٌ([20]). وَقال: متى ما أَشَأْ غَيْرَ زَهْوِ المُلُو *** كِ أجْعَلْكَ رَهْطاً على حُيَّضِ([21]) قال الخليل: والرِّهاط واحدٌ، والجمع أرهطة. قال: ويجوز في العشيرة أن تقول هؤلاء رَهْطك وأرْهُطُك، كلُّ ذلك جميعٌ، وهم رجال عشيرتك. وقال: يا بُؤْسَ للحربِ التي *** وضعَتْ أراهِط فاستراحُوا([22])أي أراحتْهم من الدُّنيا بالقَتْل. ويقال لِراهِطاء اليَربوع رُهَطَةٌ أيضاً. (رهق) الراء والهاء والقاف أصلان متقاربان: فأحدهما غِشيان الشّيءِ الشيءَ، والآخر العَجلة والتأخير([23]). فأمَّا الأوّل فقولُهم: رَهِقَه الأمرُ: غَشِيَه. والرَّهُوق من النُّوق: الجوادُ الوَسَاعُ التي تَرْهَقُك إِذا مددتَها، أي تغشاك لسَعَة خَطْوها. قال الله جلّ ثناؤه: ﴿وَلاَ يَرْهَقُ وُجُوهَهُمْ قَتَرٌ وَلاَ ذِلَّةٌ﴾ [يونس 26]. والمرَاهِق: الغلام الذي دَانَى الحُلُم. ورجلٌ مُرَهَّق: تنزل به* الضِّيفَانُ. وأرهق القومُ الصّلاةَ: أخَّروها حتى يدنُوَ وقتُ الصّلاةِ الأُخرى. والرَّهَق: العَجَلة والظُّلم. قال الله تعالى: ﴿فَلاَ يَخَافُ بَخْساً وَلاَ رَهَقاً([24])﴾[الجن 13]. والرَّهَق: عجلةٌ في كذب وعَيب. قال: * سليم جنب الرّهَقا([25]) * (رهك) الراء والهاء والكاف أصل يدل على استرخاء. فالرَّهْوَك([26]): السَّمين من الجِداء والظِّباء([27]). والتَّرَهْوُك: التحرُّك في رَخاوة. ويقولون: رهَكْت الشَّيءَ، إذا سَحَقْتَه. (رهل) الراء والهاء واللام كلمةٌ تدلُّ على استرخاء. فالرَّهَل: الاسترخاء من سِمَن. يقال فرسٌ رهِلُ الصَّدْر. أنشدنا أبو الحسن القَطَّان، قال أنشدنا علي بن عبد العزيز، عن أبي عبيدٍ، عن الفرّاء: فتىً قُدَّ قَدَّ السّيفِ لا متآزِفٌ *** ولا رَهِلٌ لَبَّاتُهُ وبَآدِلُه([28]) (رهم) الراء والهاء والميم يدلُّ على خِصْبٍ ونَدىً. فالرِّهْمَة: المَطْرة الصَّغيرةُ القَطْر؛ والجمعُ رِهَمٌ ورِهام. وروضة مَرْهُومَةٌ. وأَرْهَمَتِ السّماء: أتت بالرِّهام. ونزلنا بفلانٍ فكُنّا في أرهَمِ جانِبَيه، أي أخصبهما. (رهن) الراء والهاء والنون أصلٌ يدل على ثباتِ شيءٍ يُمسَك بحقٍّ أو غيره. من ذلك الرَّهْن: الشيءُ يُرْهَن. تقول رهَنْت الشيءَ رهْناً؛ ولا يقال أرهَنْتُ. والشيء الرَّاهن: الثابت الدائم. ورَهَن لك الشيءُ: أقام. وأرهنْتُه لك: أقمتُه. وقال أبو زيد: أرْهَنْتُ في السِّلعة إرهاناً: غالَيْتُ فيها. وَهو من الغَلاء خاصَّة. قال: * عِيدِيَّةً أُرْهِنَتْ فيها الدَّنانيرُ([29]) * وعبارة أبي عُبيدٍ في هذا عبارة شاذّة. لكنّ ابن السكّيت وغيره قالوا: أُرْهِنَتْ أُسْلِفَتْ. وهذا هو الصَّحيح. قالوا كلُّهُم: أرهَنْتُ ولَدي إرهاناً: أخْطَرْتُهُمْ([30]). فأمّا تسميتهم المهزُولَ من الناس [و] الإبلِ راهناً، فهو من الباب؛ لأنَّهم جعلوه كأنّه من هُزاله يثبُت مكانَه لا يتحرَّك. قال: إمَّا تَرَيْ جِسْمِيَ خَلاًّ قد رَهَنْ *** هَزْلاً وما مجدُ الرِّجال في السِّمَنْ([31]) يقال منه رَهَنَ رُهوناً. --------------------------------------------------------------- ([1]) بدلها في القاموس: "المرهاة". واقتصر في اللسان على "مره" من أرهى. ([2]) البيت في اللسان (رهو) بدون نسبة. وهو لبشر بن أبي خازم، من قصيدة في المفضليات. 2: 129-133). وعجزه: * تفزع من خوف الجبان قلوبها * ([3]) البيت لذي الرمة في ديوانه 400 واللسان (رها، قنا). ورواية الديوان واللسان: "نظرت كما جلى". ([4]) وفسر "رهوة" في الحديث أيضاً بأنه جبل معين. ([5]) كذا. ولعل في الكلام بعده سقطا. ([6]) في الأصل: "رهدة"، صوابه في المجمل واللسان والقاموس. ([7]) بعده في الجمهرة (2: 259): "زعموا مثل الرهك سواء". ([8]) الرهوس، كجرول. ذكر في القاموس ولم يذكر في اللسان. ([9]) البيت في المخصص (6: 67) واللسان (رهش). ([10]) في الأصل: "حتى"، صوابه في اللسان ([11]) ديوان الأعشى 110 واللسان (رهص). ([12]) اسمه جبار بن عمرو بن عميرة، شاعر جاهلي. انظر الاشتقاق 231. ([13]) في الأصل: "الرواهصا". ([14]) في المجمل واللسان: "ورهصت". ([15]) البيت للأعشى في ديوانه 109 واللسان (رهص). ([16]) أي من أن يقال "رهط" بفتح الهاء. ([17]) الدهورة: التكبير. وفي الأصل: "هورة اللقمة"، صوابه من اللسان. ([18]) البيت في اللسان (رهط). ([19]) أنشده في اللسان (رهط، عطط). ونسبه في الموضع الأخير إلى المتنخل الهذلي. وقصيدة المتنخل في القسم الثاني من مجموعة أشعار الهذليين ص 89 ونسخة الشنقيطي من الهذليين 48. وروايته فيهما: * بضرب في الجماجم ذي فروغ * ([20]) في الأصل: "رهطة"، صوابه من اللسان والقاموس. ([21]) البيت لأبي المثلم الهذلي، كما في اللسان (رهط). وقصيدته في شرح السكري للهذليين 51. ([22]) البيت أول أبيات لسعد بن مالك بن ضبيعة. انظر الحماسة (1: 192). ([23]) في الأصل: "في التأخير". ([24]) من الآية 13 في سورة الجن. ([25]) لم أهتد إلى مرجع لتحقيق هذا. ([26]) ذكرت في القاموس ولم تذكر في اللسان. ([27]) بعد هذا الكلمة في الأصل: "والترهوك السمين"، وهي عبارة مقحمة أخذت مما بعدها وما قبلها. ([28]) البيت للعجير السلولي، أو زينب أخت يزيد بن الطثرية، كما في اللسان (أزف، بأدل، رهل). ([29]) صدره كما في اللسان (رهن): * يطوي ابن سلمى بها من راكب بعدا * أو: *ظلت تجوب بها البلدان ناجية * ([30]) أي جعلت لهم خطراً يستبقون إليه. ([31]) البيتان في اللسان (رهن)، وقد سبق أولهما في (خل 156) من هذا الجزء. ـ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٩٥- رهقه الأمر: غشيه بقهر، يقال: رهقته وارهقته، نحو ردفته وأردفته، وبعثته وابتعثته قال: ﴿وترهقهم ذلة﴾ [يونس/27]، وقال: ﴿سأرهقه صعودا﴾ [المدثر/17]، ومنه: أرهقت الصلاة: إذا أخرتها حتى غشي وقت الأخرى.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٦٠٦ر ه ق
رهقـه: دنـا منـه.
" وإذا صلّـى أحدكـم إلـى شيء فليرهقه ".
ورهقت الكلاب الصيد.
وأرهقناهـم الخيـل.
وصبـيّ مراهق: مدان للحلم.
ورجل مرهق: مضياف يرهقه الضيوف كثيراً ومرهق النار.
قال زهير: ومرهق النيران يحمد في ال - لأواء غير ملعّن القدر وقال ابن هرمة: خير الرجال المرهقون كما خيـر تلاع البلاد أكلؤها ومن المجاز: رهقه الدين ورهقته الصلاة وأرهقوا الصلاة: أخروها
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٨٬٠٠٤الرَّهَقُ: الكذب؛ وأَنشد:
حَلَفَتْ يَمِيناً غير ما رَهَقٍ
باللهِ، ربِّ محمدٍ وبِلالِ
أَبو عمرو: الرَّهَقُ الخِفّةُ والعَرْبَدةُ؛ وأَنشد في وصف كَرْمةٍ وشرابها:
لها حَلِيبٌ كأنَّ المِسْكَ خالَطَه،
يَغْشى النَّدامى عليه الجُودُ والرَّهَقُ،
أَراد عَصِيرَ العنب. والرَّهَقُ: جهل في الإِنسان وخِفَّة في عقله؛ تقول: به رَهَق. ورجل مُرَهَّقٌ: موصوف بذلك ولا فِعل له. والمُرَهَّقُ: الفاسِد. والمُرَهَّقُ:
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٧٣* ر ه ق * * رَهِقَهُ * غشيه وبابه طرب ومنه قوله تعالى ﴿ولا يرهق وجوههم قتر ولا ذلة﴾ وفي الحديث ﴿إذا صلى أحدكم إلى الشيء فليرهقه﴾ أي فليغْشَهُ ولا يبعد عنه ويقال * أرْهَقَهُ * طغيانا أي أغشاه إياه وأرهقه إثما حتى رهقه أي حمله إثما حتى حمله وأرهقه عسرا كلفه إياه يقال لا ترهقني لا أرهقك الله أي لا تعسرني لا أعسرك الله و * رَاهَقَ * الغلام فهو * مُرَاهِقٌ * أي قارب الاحتلام وقوله تعالى { فلا يخاف
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬٢٤٤رهقه، كفرح: غشيه ولحقه يرهقه رهقا، ومنه قول الله تعالى: ولا يرهق وجوههم قتر ولا ذلة وفي الحديث: إذا صلى أحدكم إلى شيء فليرهقه أي: فليغشه. أو رهقه رهقا: إذا دنا منه، ويقال: رهق شخوص فلان، أي: دنا وأزف، وطلبت فلانا حتى رهقته، أي: حتى دنوت منه سواء أخذه أو لم يأخذه. واختلف في قوله تعالى: فزادوهم رهقا قيل: الرهق، محركة هو السفه. وقيل: هو النوك والخفة والعربدة وركوب الشر عن أبي عمرو، وأنشد في
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٬٦٩٥رَهِقَهُ
1 رَهِقَهُ ذ , (JK, S, Mgh, Msb, K,) aor. رَهَقَ , (S, Msb, K,) inf. n. رَهَقٌ, (S, Mgh, Msb,) He, or it, came upon, properly as a thing that covered, him, or it; or came to him, or it; syn. غَشِيَهُ: (S, K:) and (K) reached, or overtook, him, or it: (ElFلrلbee, Msb, K:) or it signifies, (K,) or signifies also, (S,) he drew near to, or approached, (S, Mgh, Msb, K,) whether he took, or
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٤٨٤رَهِقَ
رَهِقَ A ( n. ac. رَهَق 4 ),
a. Was foolish. stupid.
b. Was bad, wicked, evil; was false, deceitful.
c. Was tyrannical.
d. Drew near to; overtook; came upon.
e. Made haste, hurried.
رَهَّقَ
رَهَّقَ II ,
a. Accused of bad conduct.
رَاْهَقَ
رَاْهَقَ III ,
a. Was near virility ( boy ).
أَرْهَقَ
أَرْهَقَ IV ,
a. Imposed upon; tyrannized over.
رَهَق
رَهَق 4 ,
a. Bad conduct.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢١٬٧٩٢رهق
رَهِقَ - يَرْهَقُ - رَهَق - أَرْهَقَ - يُرْهِقُ
رَهِقَ - يَرْهَقُ + شيء أو أمر + كائناً: يشكل عليه حملاً وعبءاَ لا يطيقه: يعمل هذا الشيء وكأنه حمل إضافي زائد عن طاقته، وعلى الكائن أن يحمله، فيؤدي إلى تعب الكائن ومعاناته من ألم نفسي وجسدي
رَهَق: على وزن " فـَعـَل": اسم فعل بمعنى مفعول من " رَهِقَ - يَرْهَقُ ": التحميل بعبء زائد مجهد:
الصيغ(٨)
- تَرْهَقُهُمْOnları sarar(تَفْعَلُهُمْ)×٢
- رَهَقًاÜstüne gelmek(فَعَلًا)×٢
- تَرْهَقُهَاOnu sarar(تَفْعَلُهَا)×١
- تُرْهِقْنِيBeni sardırma(تُفْعِلْنِي)×١
- سَأُرْهِقُهُOnu sardıracağım(سَأُفْعِلُهُ)×١
- وَتَرْهَقُهُمْVe onları sarar(وَتَفْعَلُهُمْ)×١
- يَرْهَقُSarar(يَفْعَلُ)×١
- يُرْهِقَهُمَاİkisini sardırır(يُفْعِلَهُمَا)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤٤ (الإجمالي: ٦٣)
- ذلل
الآيات المشتركة: ٤ · Zeyl etek denektir
- قتر
الآيات المشتركة: ٢ · Moloz demektir
- خشع
الآيات المشتركة: ٢ · Huşu : « Haşia », toprak üzerinde olgunlaşmış sonbahardaki…
- زيد
الآيات المشتركة: ٢ · Zade : Azık demektir
- وجه
الآيات المشتركة: ٢ · Yüz demektir
- خلد
الآيات المشتركة: ٢ · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
- صحب
الآيات المشتركة: ٢ · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…
- بخس
الآيات المشتركة: ١ · Çalgın ekin, cılız ekin demektir
- صعد
الآيات المشتركة: ١ · Bayır, yokuş yer demektir
- عسر
الآيات المشتركة: ١ · Zorluk
- عصم
الآيات المشتركة: ١ · Kulp, bağ demektir
- غلم
الآيات المشتركة: ١ · Ğulam, Genç, delikanlı demektir
الآيات التي ورد فيها(١٠)
خَاشِعَةً أَبْصَارُهُمْ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ وَقَدْ كَانُوا يُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ وَهُمْ سَالِمُونَ
Onları sarar
خَاشِعَةً أَبْصَارُهُمْ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ ذَلِكَ الْيَوْمُ الَّذِي كَانُوا يُوعَدُونَ
Onları sarar
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رهق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | غشي, لحق, غمر |
| Zıt Kök | كشف |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesnenin diğerine hızla yaklaşıp üzerine binmesi, onu bürüyüp sarması ve baskı altına alması |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın iradesini, yüzünü veya konumunu kaçınılmaz biçimde kuşatan zillet, zulüm, günah veya ağır yük baskısı |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sistemde sınırların aşılması, dışsal ya da gayrimeşru bir gücün meşru alanı örtüp baskılamasıyla doğan sapma ve haksızlık |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir günah veya soyut bir kötülük sayıp, içerdiği ani yaklaşma, üstünü örtme, bürüme ve zorlayıcı baskı dinamiklerini gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ره | Bir varlığın üzerine düşen, onu geren, saran ya da hareketsiz kılan incelme, baskı ve kuşatma hali; nitekim رهب kökünde içsel korku ve çekinme gerilimi, رهط kökünde insanı çevreleyen yakın küme baskısı, رهن kökünde bir hakkın karşılığı olarak alıkonup bağlanma, رهو kökünde ise açılma ve duraksama durumları görülür. | ق | Boğazın gerisinden çıkan ve sert tutulum bildiren kaf harfi, bürüme ve kuşatma hareketine ansızın yetişme, ezici bir ağırlıkla üstüne çökme, zillet veya zulümle boyun eğdirme sertliğini eklemiştir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Bir sürecin tepe noktasından başlaması, yukarıdan yönelme ve hedef varlığın başını, yüzünü veya bütünü alması |
| ه | Kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | Ansızın belirme, soluksuz bırakacak biçimde açığa çıkma ve hissedilir bir etki alanı yayma |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Kuşatarak çevreleme, çember içine alma, kaçış deliğini kapatıp sıkıştırma |
| رهق | Tepe noktasından ansızın belirip etrafı çepeçevre sararak baskı altına alma | Yukarıdan veya hemen arkadan gelen bir kuvvetin hedefi hızla yakalaması, yüzünü ya da benliğini tamamen örterek kaçışı imkânsız kılması |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir atlının ya da yürüyenin arkadakine yetişip neredeyse üstüne binmesi, av köpeklerinin avı sıkıştırıp sarması ve geniş adımlı devenin yürürken yolu hızla tüketip binicisini bürürcesine yakalaması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ şiirinde konukların ve yolcuların ateşini sarıp sığındığı cömert kişiyi şu mısra ile anar: ومرهق النيران يحمد في ال / لأواء غير ملعن القدر |
| Erken Arapça kullanım | İslâm öncesi ve erken dönemde vaktin daralıp diğer namaz vaktinin önceki vakti bürüyecek kadar yaklaşması hali أرهق القوم الصلاة şeklinde; ayrıca ergenlik çağına yaklaşan çocuk için غلام مراهق nitelemesi kullanılmıştır. |
المصدر Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha ve Maqāyīs al-Lugha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça رهق kökü, Sami dil ailesinin Güney-Batı kolunda belirginleşen, üzerine çökme, yaklaşıp sarma ve bunaltma hareketini temsil eden bir yapı arz eder. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede doğrudan ر-ه-ق kök ses birleşimi yerine, anlam alanı bakımından sıkıştırma, ezme ve üzerine yürüme hareketini karşılayan ר-ה-ב (rahab: gururla üstün gelme, üzerine baskı kurma) ve fonetik olarak akraba kökler üzerinden izler görülür. Süryanicede ise ruhun bunalması, acele ve hiddetle bir şeyin üzerine varılması durumlarıyla semantik kesişimler mevcuttur. Arapçada kök, somut düzlemde fiziksel bir yetişme, yaklaşma ve bürüme (غشيان الشيء الشيء بقهر) manasını korumuş; buradan ahlaki ve hukuki alana geçerek aklın hafifliği, sefihlik, haddi aşma, zulüm ve başkasına güç yetirilemeyecek bir yük bindirme anlamlarına evrilmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir şeyin diğerine bürüyüp saracak kadar yaklaşması ve üzerine çökmesi | Avın yakalanması, devenin yolu katetmesi ve vaktin sıkışması somut kökünden, yüzü karartı kaplamasına ve insana ağır sorumluluk yüklenmesine geçilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice רהב ve Süryanice rehṭ/rhb kök kümeleriyle kavramsal yakınlık | Üzerine atılma, korku salma, acelecilik ve bunaltıcı baskı kurma dinamiklerinde semantik paralellik görülür. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu üçlü konsonant dizilişinde güvenilir kökteş tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve David Cohen.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رهق | Anlamlı | Bürümek, yetişmek, baskılamak | Bir nesnenin diğerine hızla yetişip üstünü sarması, zillet ya da zulümle kuşatması | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| رقه | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel sayılmıştır. |
| هرق | Anlamlı | Dökmek, akıtmak | Suyun veya kanın hızla boşaltılması, dökülüp akıtılması | Kur'an'da geçmez; Arapçada أراق / هرق biçimindedir. |
| هقر | Anlamlı | Aşırı uyku hali, gevşeme | İnsanın üzerine ağırlık çökmesi, derin uyku ve zayıflık | Kur'an'da geçmez; üstüne çökme boyutuyla uzak bağ taşır. |
| قره | Anlamlı | Toplanmak, saf olmak | Suyun havuzda toplanması veya saf su hali | Kur'an'da geçmez; Tahdîb'de müsta'mel kaydedilmiştir. |
| قهر | Anlamlı | Zorla boyun eğdirmek, galebe çalmak | Bir varlığı üstün bir güçle bastırıp iradesini kırmak | Kur'an'da geçer; hedef kökle baskı ve üstünlük bağlamında zihinsel ortaklık taşır. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رهق | Merkez | Kuşatıcı baskı ve bürüme | Bir gücün hızla yaklaşarak hedefi tamamen kaplaması ve kaçışsız kılması | Zillet, zulüm veya altından kalkılamaz ağır bir yükün çökmesi |
| غشي | Komşu | Örtmek, kaplamak | غشي genel bir örtme ve bürümeyi bildirirken, رهق içinde zorlayıcı hız, zillet ve ezici bir baskı unsuru barındırır. | Varlığın üstünü görünmez kılacak şekilde seren örtü |
| لحق | Komşu | Yetişmek, erişmek | لحق sadece arkadan gelip menzile kavuşmayı anlatırken, رهق yetişmekle kalmayıp hedefin üzerine binmeyi ifade eder. | Mesafeyi kapatıp aynı noktaya varma hali |
| غمر | Komşu | Suya batırmak, boğmak | غمر sıvı bir ortamda dibe çekme ve boğma iken, رهق dıştan sarıp nefes aldırmaz kılma baskısıdır. | Yoğun bir kütlenin altında kalarak kaybolma |
| كشف | Zıt | Açmak, örtüyü kaldırmak | رهق hedefin üzerini zillet veya dumanla kapatırken, كشف üzerindeki örtüyü bütünüyle sıyırıp açığa çıkarır. | Gizli veya sarılı olanı görünür ve serbest kılma |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رهق | Bürüyüp sarmak, baskılamak, ağır yük yüklemek | Hem fiziksel yaklaşma ve kaplamayı hem ahlaki ve hukuki haddi aşma baskısını içerir. | Kesin |
| Latince | obruere, premere, oppressio | Üzerine çöküp ezmek, örtmek, bunaltmak | obruere bir şeyin üstünü kapatıp ezmeyi tam karşılarken, zilletin yüze yapışması nüansını kısmen dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | to overwhelm, to oppress, to overtake | Üstünü kaplamak, ezmek, ansızın yetişmek | to overwhelm kuşatıcı baskıyı, to oppress zulüm ve ağır yük yönünü karşılar; kökün ilk fiziksel temas nüansı eksik kalır. | Güçlü |
| Almanca | überwältigen, bedrücken, überdecken | Boyun eğdirmek, bunaltmak, üzerini örtmek | überwältigen güç yetirilemez baskıyı, bedrücken içsel ezilmeyi verir; Arapçadaki yüzü saran duman/is imgesini tam taşımaz. | Güçlü |
| Fransızca | accabler, oppresser, envahir | Ağır yük altında ezmek, bunaltmak, istila etmek | accabler taşınamaz ağırlığı ve zilleti iyi aktarır; kökün hızlı yaklaşma ve yetişme hareketini tam içermez. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch ve Lane's Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَرْهَقُهُمْ / تَرْهَقُهَا / يَرْهَقُ | Yüzü bürüyen zillet, karanlık ve keder | Kıyamet gününde inkârcıların ve suçluların yüzlerini saran aşağılanma ve kararma sahneleri (Yûnus 10:26, 10:27; Kalem 68:43; Meâric 70:44; Abese 80:41). |
| تُرْهِقْنِي | Ağır yük yüklemek, zora koşmak | Mûsâ ile sâlih kul kıssasında yapılması güç, tahammül sınırını aşan talep ve muaheze bağlamı (Kehf 18:73). |
| يُرْهِقَهُمَا | Sürüklemek, zorla bulaştırmak | Çocuğun ana babasını azgınlık ve inkâra sürüklemesi, onları baskı altına alması endişesi (Kehf 18:80). |
| سَأُرْهِقُهُ | Cezaya çarptırmak, sarp yokuşa sürmek | İnatçı inkârcıya takdir edilen altından kalkılamaz, zorlayıcı azap süreci (Müddessir 74:17). |
| رَهَقًا | Azgınlık, zulüm, kibir ve haddi aşma | İnsanların cinlere sığınarak onların şımarıklık ve sapkınlığını artırması (Cin 72:6). |
| رَهَقًا | Haksız baskı, eksiltme ve mağduriyet | İman edenin maruz kalmayacağı hak ihlali ve üzerine haksızca çökülecek zillet (Cin 72:13). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve cezanın mahiyeti | Kıyamet günü inkârcıların yüzünü bürüyecek olan zilletin fiziksel bir kararma mı yoksa manevi bir mahcubiyet ve rüsvaylık mı olduğu tartışması. | İnsanın benliğini kaçınılmaz biçimde kuşatan ontolojik ve ahlaki yenilgi. |
| Fıkıh | Vakit ve mükellefiyet sınırları | Namazın vaktini diğer namaz vaktine kadar geciktirme (إرهاق الصلاة) ve mükellefe takatinin üzerinde yük yüklenmesi meselesi. | Bir görevin sınırını aşındırıp diğer sınıra taşması ve tahammül sınırını aşan sorumluluk. |
| Tefsir | Kıssa ve eskatoloji tahlili | Kehf suresindeki yolculukta Mûsâ'nın maruz kaldığı zorluklar ile Cin suresindeki ins-cin ilişkisinde üretilen sapma ve cüretin tahlili. | Haddi aşma, haddini bilmeme ve zayıfın güçlü karşısında ezilmesi veya şımartılması. |
| Hadis | Ahlak ve sütre fıkhı | Namaz kılanın sütreye yakın durması (فَلْيُرْهِقْهُ) emri ile ahmaklık, kabalık ve hadsizliği niteleyen rüfekâ uyarıları. | Mesafe bırakmaksızın yaklaşma ve fıtrî ölçüleri yitirerek hadsizleşme. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtrat ve ibadet dengesi | Takatin üstünde mükellefiyet ve manevi lekelenme | Sınırı koruma | Dinde kulun güç yetiremeyeceği yükün altına sokulmaması (lâ tūrhiqnî) ve günahın benliği bürümesine engel olunması. | Kesin |
| İlmi | Yöntem ve had bilinci | Hadsizlik, acelecilik ve aklî sefihlik (نَوْك) | İlmi disiplini koruma | Bilgiye dayanmaksızın hüküm vermekten, cüretkâr cehaletten ve kavramsal sınırları ihlal etmekten sakınma. | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve güç kullanımı | Zorbalık, baskı ve istibdat | Meşruiyeti denetleme | İktidarın tebaaya taşınamaz yükler yüklemesi, muhaliflerini zillet örtüsüyle sindirmesi ve hukuk dışı tahakküm kurması. | Güçlü |
| İktisadi | Sözleşme ve borç ilişkileri | Aşırı ifa güçlüğü, tekel baskısı ve hak gasbı | Adil mübadeleyi sağlama | Borçlunun ödeme gücünün üzerinde ezilmesi (baḫs ve rehak tezadı) veya piyasa aktörlerine altından kalkamayacakları maliyetler yüklenmesi. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Doygunluk sınırının aşılması ve sönümleme katsayısı (Damping / Critical Overload) | Bir sistemin taşıma kapasitesinin üzerine çıkan harici bir kuvvetin (aşırı yük), sistemin dengesini bozup tüm yüzeyini kararsız hale getirmesi ve serbest hareket alanını sıfırlaması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Yabancılaşma ve ezici yapısal şiddet (Structural Oppression) | Bireyin iradesini ve meşru alanını çepeçevre kuşatan toplumsal, kurumsal veya psikolojik baskının, kişide kaçışsız bir zillet ve çaresizlik duygusu üretmesi. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bireysel bir günah işleme veya sıradan bir ahlaki ayıp derekesine indirgemek; kelimenin ergenlik psikolojisi (mürâheka) üzerinden sadece cinsel dürtü karmaşasıyla sınırlandırılması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | رهق Kur'an'da bir varlığın meşru alanını gaspeden, onu çepeçevre sarıp boğan dışsal baskıyı; adaletsizliğin ürettiği zilleti ve altından kalkılamaz sorumlulukları ifade eden kapsamlı bir tahakküm kavramıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki zillet sahnelerinin (terhekuha kataratün) ve Kehf suresindeki adli-kaderi müdahalelerin sadece rastlantısal olaylar sanılması; zulüm ve haksız yük bindirme mekanizmasının kavramsal derinliğinin ıskalanması. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan psikolojisindeki ezilme, mahcubiyet ve zillet duygusunu nasıl fiziksel bir bürünme (örtü/is) metaforuyla somutlaştırdığını gösterir; adalet ile zulüm arasındaki farkı yük ve sınır kavramı üzerinden açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mahşer sahnelerindeki psikolojik ve fiziki durum tasvirlerinde (Yûnus, Kalem, Meâric, Abese) ve sınırları zorlayan insan ilişkilerinin anlatıldığı kıssalarda (Kehf ve Müddessir). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsana isabet eden zilletin ve azabın keyfi bir dış müdahale değil, haddi aşmanın, kibir ve başkasına tahakküm etmenin doğal bir sonucu olarak kişinin kendi üzerine çökmesi olduğunu fark ettirir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir atlının arkadan yetişip hedefin üstüne binmesi, avın kıskaca alınması ve yüzeyin duman, toz ya da yapışkan bir örtüyle tamamen sarılması.
- Soyut anlamBir gücün fıtrî ve hukuki sınırları ihlal ederek meşru alanı örtmesi, hedefe taşınamaz yük yükleyerek onu zillet, bunalım ve çaresizliğe mahkûm etmesi.
- Sistematik karşılıkSisteme kapasitesinin üzerinde uygulanan harici basıncın, sınır toleranslarını yok ederek bütün yapıyı felç etmesi ve tahakküm altına alması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde bürüme ve ezici yükü temsil eder. sisteme dışarıdan uygulanan harici baskı ve zorlamadır. hedefin taşıma ve tahammül kapasitesidir. basamak fonksiyonu olup, dış baskı kapasiteyi aştığında devreye girer. mesafenin kapanmasını ve baskının sıfır mesafeden doğrudan temasla yüzeyi bürüyüşünü simgeler.