سري
س - ر - ي
جذر- الورود: ٥١
- الآيات: ٤٩
- الصيغ: ٨
- المعاجم: ٩
Akan deredir.المزيد ›
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: سرى
ملاحظاتي
المعاجم(٩)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Akan deredir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٦٬٥٨٣باب السين والراء و و ا ي ء معهما
س ر و، س و ر، ر س و، و ر س، س ر ي، س ي ر، ي س ر، س ر أ، س أ ر، أ س ر، ر أ س، أ ر س مستعملات
سرو:
السَّرْوُ: سَخاء في موءة سَرُوَ يسرو، وسرا يسرو، وسَرِيَ يَسْرَى، فهو سَرِيٌّ من قومٍ سَراة، ولم يَجِئْ على فَعَلةٍ غيرها.
والسَّرِيُّ: النّهرُ فوقَ الجدول، ودونَ الجَعفر. والسّريّة: خيل تبلغ أربع مئة أو نحوه.
والسُّرْوَةُ: سَهْمٌ صغير قصير، وجمعه: سِراء قال أبو
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨١٢المدخل: سرىالسَرِيُّ: نهرٌ صغيرٌ كالجدول، والجمع أَسْرِيَةٌ وسُرْيانٌ. والسَرِية: قطعة من الجيش. يقال: خير السَرايا أربعُمائة رجلٍ. واسْتَرَيْتُ الإبل والغنمَ والناسَ، أي اخترتُهم. قال الأعشى:
وقد أُخْرِجُ الكاعبَ المُسْتَرا ةِ مِن خِدرها وأُشيعُ القِمارا
وهي سِرَيُّ إبله وسَراةُ ماله. واسْترى الموتَ بني فلانٍ، أي اختار سَراتَهُمْ. والسارِيَةُ: الأُسطوانة. والسارِيَةُ: السحابة التي تأتي ليلاً. وسَرَيْتُ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٢٦٬٣٤٣س ر ( و ا ي ء )
سير ، سري ، سأر ، سور ، رسا ، روس ، ريس ، رأس ، ورس ، أرس ، أسر ، يسر .
( سير ) : أبو عبيد عن أبي زيد : سارَ البعيرُ وسِرتُه ، وقال خالد :
فلا تَغضَبَنْ مِنْ سُنّةٍ أنت سِرْتَها
وأوّلُ راضٍ سُنّةً مَن يَسيرُهَا
وقال ابن بُزرج : سِرْتُ الدَّابة : إذا ركبتَها ، فإذا أردتَ بها المرعَى قلتَ : أَسَرْتُها إلى الكلأ . وأسارَ القومُ أهلَهم ومواشِيَهم إلى الكلأ وهو أن يُرسِلوا فيها
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬١٤٣المدخل: سرى- السرى: سير الليل، يقال: سرى وأسرى. قال تعالى: ﴿فأسر بأهلك﴾ [هود/ 81]، وقال تعالى: ﴿سبحان الذي أسرى بعبده ليلا﴾ [الإسراء/1]، وقيل: إن (أسرى) ليست من لفظه سرى يسري، وإنما هي من السراة، وهي أرض واسعة، وأصله من الواو، ومنه قول الشاعر:
*بسرو حمير أبوال البغال به *
(هذا شطر بيت، وعجزه:
أنى تسديت وهنا ذلك البينا
وهو لابن مقبل في ديوانه ص 316؛ وشرح مقصورة ابن دريد لابن خالويه ص 497)
فأسرى نحو أجبل
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٣٬٨٣٨: ( ى ( *!السُّرَى ، كالهُدَى : سَيْرُ عامَّةِ اللّيْلِ ) لا بَعْضه ، كما تَوهَّمه الفناري ، قالَهُ شيْخُنا .
وفي المِصْباح : قالَ أَبو زيْدٍ : ويكونُ أَوَّلَ الليْلِ وأَوْسَطه وآخِرَه .
والذي في المُحْكم : سَيْرُ اللّيْل عامَّةً .
وبالتَّأَمُّل يَظْهَرُ أَنَّ ما ذَهَبَ إليه الفناري ليسَ بوَهْم .
يُؤَنَّثُ ( ويُذَكَّرُ ) ، ولم يَعْرفِ اللّحْيانيّ إلاَّ التَّأْنيث ، شاهِدُ التَّذْكير قَوْلُ
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١١٬٩٩٤المدخل: سرىسَرَى
1 سَرَى ذ , (S, M, K,) or سَرَى اللَّيْلَ (Msb) and بِاللَّيْلِ, (Mgh, Msb,) aor. يَسْرِى, (K,) inf. n. سُرًى (S, M, Mgh, K) and مَسْرًى (S, K) and سَرْيَةٌ and سُرْيَةٌ (M, K) and سِرَايَةٌ; (S, * and TA as from the K, but not in the CK nor in my MS. copy of the K;) the first of a form rare among inf. ns., because it is one of the forms of pls., as is shown by the fact that some of the
سَرَى 1 سَرَى ذ , (S, M, K,) or سَرَى اللَّيْلَ (Msb) and بِاللَّيْلِ, (Mgh, Msb,) aor. يَسْرِى, (K,) inf. n. سُرًى (S, M, Mgh, K) and مَسْرًى (S, K) and سَرْيَةٌ and سُرْيَةٌ (M, K) and سِرَايَةٌ; (S, * and TA as from the K, but not in the CK nor in my MS. copy of the K;) the first of a form rare among inf. ns., because it is one of the forms of pls., as is shown by the fact that some of the Arabs make it and هُدًى fem., namely, Benoo-Asad, supposing them to be pls. of سُرْيَةٌ and هُدْيَةٌ, (S,) and Lh knew not سُرًى but as a fem. noun; (M;) or the inf. n. is سَرْىٌ, and سُرْيَةٌ and سَرْيَةٌ are more special [in meaning, as will be shown below, voce سَرْيَةٌ], and سُرًى is pl. of سُرْيَةٌ; (Msb;) or سَرْيَةٌ is an inf. n. un., and سُرْيَةٌ is a simple subst., and so is سُرًى, (S, TA,) and so is سِرَايَةٌ (Msb, TA) also, as some say; (TA;) He journeyed, or travelled, by night, or in the night, (S, M, Mgh, Msb, K,) in a general sense; (M, K;) accord. to AZ, in the first part part of the night, and in the middle thereof, and in the last part thereof; (Msb, TA;) and ↓ اسرى signifies the same (S, M, Mgh, Msb, K) in the dial. of El-Hijلz, (S, Msb,) inf. n. اـِسْرَآءٌ; (M;) as also ↓ استرى; (M, K;) and perhaps ↓ تسرّى likewise. (Mgh.) [See also سُرًى and سَرْيَةٌ below.] It is said in a prov., قُنْفُذٍ ↓ ذَهَبُوا اـِسْرَآءَ [They went away in the manner of a hedge-hog's night-travelling; meaning they went away by night]; because the قنفذ goes all the night, not sleeping. (M.) ― -b2- [Hence, as denoting unseen progress,] it is said also of the root of a tree, meaning It crept along beneath the ground; (Az, M, K;) aor. as above, (M,) inf. n. سَرْىٌ. (TA.) ― -b3- And it is said of ideal things, as being likened to corporeal things; tropically, and by extension of the signification; (Msb, TA;) or metaphorically; [as, for instance,] of calamities, and wars, and anxieties: (M, TA:) and the predominant inf. ns. [in these cases] are سِرَايَةٌ and سَرَيَانٌ. (TA.) One says, سَرَى عِرْقُ السُّوْءِ فِى الاـِنْسَانِ (tropical:) [The root, or strain, of evil crept in the man]. (Es-Sarakustee, Msb, TA.) And سَرَى فِيهِ السَّمُّ (tropical:) [The poison crept in him, or pervaded him]; and similarly one says of wine; and of the like of these two things. (El-Fلrلbee, Msb, TA. [See also دَبَّ.]) And the lawyers say, سَرَى الجُرْحُ اـِلَى النَّفْسِ (tropical:) [The wound extended to the soul], meaning that the pain of the wound continued until death ensued in consequence thereof: (Mgh, * Msb, TA:) and قُطِعَ كَفُّهُ فَسَرَى اـِلَى سَاعِدِهِ (tropical:) [His hand was cut off, and it extended to his upper arm], meaning that the effect of the wound passed by transmission: and سَرَى التَّحْرِيمُ, and العِتْقُ, (tropical:) The prohibition, and the emancipation, [extended, or] passed by transmission: phrases current among the lawyers, but not mentioned in books of repute, though agreeable with others here preceding and following. (Msb, TA.) One says also, سَرَى عَلَيْهِ الهَمُّ (tropical:) Anxiety came to him [or upon him] by night: and سَرَى هَمُّهُ (tropical:) His anxiety went away. (Msb, TA.) And similar to these is the phrase in the Kur [lxxxix. 3], وَاللَّيْلِ اـِذَا يَسْرِ (tropical:) And by the night when it goes away: (Msb, TA:) or, as some say, when one journeys in it; like as one says لَيْلٌ نَائِمٌ meaning “ night in which one sleeps: ” the [final] ى [of the verb] is elided because it terminates a verse. (TA.) ― -b4- It is made trans. by means of ب: (Msb:) one says, سَرَى بِهِ [He made him to journey, or travel, or he transported him, by night, or in the night; or it may be rendered he journeyed, or travelled, with him, by night, or in the night]; (M, Msb, K;) and in like manner, [and more commonly,] بِهِ ↓ أَسْرَى; (S, M, Msb, K;) and ↓ أَسْرَاهُ; (S, M, K;) like as one says, أَخَذَ بِالخِطَامِ as well as اخذ الخِطَامَ. (S.) As to the saying in the Kur [xvii. 1], سُبْحَانَ الَّذِى بِعَبْدِهِ لَيْلًا ↓ أَسْرَى [Extolled be the glory of Him who transported his servant by night!], it is an instance of corroboration, (S, K, * TA,) like the saying, سِرْتُ أَمْسِ نَهَارًا and البَارِحَةَ لَيْلًا: (S, TA:) or the meaning is [simply] سَيَّرَهُ: (K, TA:) accord. to 'Alam-ed-Deen Es-Sakhلwee, لَيْلًا is added, although الاـِسْرَآء is not otherwise than by night, because the space over which he was transported is not to be traversed in less than forty days, but was traversed by him in one night; as though the meaning [intended] were, فِى لَيْلٍ وَاحِدٍ; and it denotes wonder: لَيْلًا is here used instead of لَيْلَةً because when they say سَرَى لَيْلَةً the meaning generally is he occupied the whole of the night in journeying: Er-Rلghib holds the verb in this instance to be from سَرَاةٌ signifying “ a wide tract of land, ” to belong to art. سرو, and to be like أَجْبَلَ and أَتْهَمَ; the meaning being, who transported his servant over a wide tract of land: but this is strange. (TA.) -A2- سَرَى مَتَاعَهُ, (M, K,) aor. يَسْرِى, (M, TA,) inf. n. سَرْىٌ, (TA,) He threw his goods, or utensils and furniture, upon the back of his beast. (M, K.) ― -b2- And سَرَى عَنِّى الثَّوْبَ, inf. n. سَرْىٌ, He removed from over me the garment: but و is more approved [as the final radical: see 1 in art, سرو]. (M, TA.) You say, سَرَيْتُ الثَّوْبَ and ↓ سَرَّيْتُهُ I pulled off the garment: and عَنْهُ ↓ سُرِّىَ It was removed from over him, and removed from its place: the teshdeed denotes intensiveness. (TA.)
سرّى 2 سرّى ذ , (K,) or سرّى سَرِيَّةً, (TA,) inf. n. تَسْرِيَةٌ, He (the leader of an army, TA) detached a سَرِيَّة [q. v.] (K, TA) to the enemy by night. (TA.) ― -b2- سرّى العَرَقَ عَنْ بَدَنِهِ, inf. n. as above, He exuded the sweat from his body. (TA.) ― -b3- See also 1, last sentence, in two places.
4 أَسْرَىَ see 1, in the former half of the paragraph, in two places: ― -b2- and again, in the latter half, in three places. ― -b3- See also 4 in art. سرو.
5 تَسَرَّىَ see 1, first sentence.
8 اـِسْتَرَىَ see 1, first sentence.
سُرًى سُرًى ذ , [said by some to be an inf. n., by some to be a simple subst., and by some to be pl. of سُرْيَةٌ, or supposed to be so, and therefore made fem., as mentioned in the first sentence of this art.,] meaning A journeying, or travelling, by night, or in the night, in a general sense, is masc. and fem., (M, K,) by some of the Arabs made fem., (S,) and not known to Lh but as a fem. noun. (M.) It is said in a prov., عِنْدَ الصَّبَاحِ يَحْمَدُ القَوْمُ السُّرَى [At daybreak, the party commend night-journeying]: applied to the man who endures difficulty, or distress, or fatigue, hoping for rest, or ease: (Meyd:) and in inciting to labour for the accomplishment of an affair with patience, and to dispose and subject the mind, until one commends the result thereof. (Har p. 555, q. v.)
سَرَاةٌ سَرَاةٌ ذ : see art. سرو.
سَرْيَةٌ سَرْيَةٌ ذ and ↓ سُرْيَةٌ are inf. ns. of سَرَى: (M, K:) or have a more special signification than the inf. n. of that verb, which is سَرْىٌ: one says, سَرَيْنَا سَرْيَةً مِنَ اللَّيْلِ and ↓ سُرْيَةً [We journeyed by night a journey of the night]: and the pl. of ↓ سُرْيَةٌ is [said to be] سُرًى: (Msb:) or one says, سَرَيْنَا سَرْيَةً وَاحِدَةً [We journeyed by night a single night-journey]: and the subst. [signifying a journeying, or travelling, by night, or in the night,] is ↓ سُرْيَةٌ, and سُرًى. (S, TA.)
سُرْيَةٌ سُرْيَةٌ ذ : see the next preceding paragraph, in four places.
سِرْيَةٌ سِرْيَةٌ ذ meaning An arrow-head, (As, M, TA,) such as is small, short, round and smooth, having no breadth, (M, TA,) is a dial. var. of سِرْوَةٌ [q. v.], (As, TA,) or formed from the latter word by the substitution of ى for و because of the kesreh: (M, TA:) accord. to the K, ↓ سَرِيَّةٌ signifies a small round arrow-head; but this is a mistake; the correct word being سِرْيَةٌ, with kesr, and without teshdeed to the ى. (TA.) -A2- It is also a dial. var. of سِرْوَةٌ signifying The locust in its first state, when it is a larva. (S in art. سرو.)
سَرَآءٌ سَرَآءٌ ذ A certain tree, (AHn, S, M, K,) from which bows are made, (AHn, S, M,) the wood whereof is of the best of woods, and which is of the trees of the mountains: (AHn, M:) ElGhanawee El-Aarلbee says, the نَبْع and شَوْحَط [q. v.] and سَرَآء are one: (TA in art. شحط:) [it is also mentioned in the TA in art. سرأ:] n. un. سَرَآءَةٌ. (M, K.)
سَرِىٌّ سَرِىٌّ ذ i. q. نَهْرٌ [A river, &c.]: (Th, M:) or a rivulet, or streamlet: (S, M, Msb:) or a rivulet running to palm-trees: (M, K:) pl. [of pauc.] أَسْرِيَةٌ (S, M, K) and [of mult.] سُرْيَانٌ: (Sb, S, M, Msb, K:) أَسْرِيَآءُ as its pl. has not been heard. (S.) Thus it has been expl. as occurring in the Kur xix. 24. (M, TA.) -A2- See also art. سرو.
سَرِيَّةٌ سَرِيَّةٌ ذ A portion of an army: (S, Msb:) of the measure فَعِيلَةٌ in the sense of the measure فَاعِلَةٌ; because marching by night, privily; (Mgh, Msb;) thus originally, and afterwards applied also to such as march by day: (Ham p. 45:) or it may be from الاِسْتِرَآءُ “ the act of choosing, or selecting; ” because a company chosen from the army: (Mgh: [but if so, belonging to art. سرو:]) from five persons to three hundred: (M, K:) or four hundred: (K:) or, of horsemen, about four hundred: (M:) or the best thereof, (S,) or the utmost, (Nh,) consists of four hundred: (S, Nh:) or, accord. to the “ Fet-h el-Bلri, ” from a hundred to five hundred: (TA:) or nine, and more than this; three, and four, and the like being termed طَلِيعَةٌ, not سَرِيَّةٌ: but it is related of the Prophet that he sent a single person as a سَرِيَّة: (Mgh:) the pl. is سَرَايَا (S, Msb) and سَرِيَّاتٌ. (Msb.) -A2- See also سِرْيَةٌ.
سِرَايَةٌ سِرَايَةٌ ذ A journeying, or travelling, by night, or in the night: (S, Msb, TA:) an inf. n.; (TA as from the K; [see 1, first sentence;]) or a simple subst. (Msb, TA.)
سَرَيَانِىٌّ [ سَرَيَانِىٌّ ذ , from the inf. n. سَرَيَانٌ, Pervasive: occurring in philosophical works, and probably post-classical.]
السُّرْيَانِيَّةُ [ السُّرْيَانِيَّةُ ذ The Syriac language.]
سَرَّآءٌ سَرَّآءٌ ذ One who journeys much, or often, by night. (K.)
سَارٍ سَارٍ ذ Journeying, or travelling, by night, or in the night, in a general sense: (M, TA: *) pl. سُرَاةٌ. (TA.) ― -b2- Hence, because of his going [about] by night, (TA,) السَّارِى signifies The lion; as also ↓ المُسَارِى and ↓ المُسْتَرِى. (K, TA.)
سَارِيَةٌ سَارِيَةٌ ذ A party, or company of men, journeying by night. (Er-Rلghib, TA.) ― -b2- And A cloud that comes by night: (S, Msb:) or clouds that travel by night: (K:) or a cloud that is between that which comes in the early morning and that which comes in the evening: [perhaps thus termed as having previously travelled in the night:] or, accord. to Lh, a rain that comes in the night: (M, TA:) pl. سَوَارِى [app. a mistranscription for سَوَارٍ, being indeterminate]. (K, TA.) ― -b3- One says, جَآءَ صَبِيحَةَ سَارِيَةٍ He came in the morning of a night in which was rain. (TA.) ― -b4- And the pl. السَّارِيَاتُ signifies The asses: (M:) or the wild asses: (TA:) because they rest not by night: (M:) or because they pasture by night. (TA.) -A2- Also A column, syn. أُسْطُوَانَةٌ, (S, M, Msb, K,) of stone, or of baked bricks; so in the “ Bلri': ” (TA:) pl. سَوَارٍ. (Mgh.) ― -b2- [And A mast: see حَنَّ and صَرَّ: and see also صَارِيَةٌ.]
أَسْرَى أَسْرَى ذ [More, and most, used to night-journeying]. أَسْرَى مِنْ قُنْفُذٍ [More used to go about by night than a hedge-hog] is a prov. of the Arabs. (TA.) [See also the same word in art. سرو.]
مَسْرًى مَسْرًى ذ may be a n. of place and a n. of time, [signifying A place, and a time, of night-journeying,] as well as an inf. n. (Ham p. 23.) It is [used also in a larger sense, as] syn. with مَذْهَبٌ [A place, and a time, of going &c.: a way by which one goes &c.]. (Har p. 540.)
المُسَارِى المُسَارِى ذ : see سَارٍ, above.
المُسْتَرَى المُسْتَرَى ذ : see سَارٍ, above.
المُتَسَرِّى المُتَسَرِّى ذ He who goes forth in, or among, the [company termed] سَرِيَّة. (IAth, TA.)
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٣٢٤سَرَى
سَرَى I ( n. ac. سَرْيَة 1t , سُرْيَة 3t , سُرًى [ 9 ] ,
مَسْرًى
مَسْرًى [ 17 ] , سَرَيَاْن 36 ),
a. Travelled, journeyed by night.
b. Spread, extended; circulated ( blood ).
c. [ Bi ], Made to journey by night.
سَرَّيَ
سَرَّيَ II ,
a. Dispatched; detached ( troops & c. ).
b. [ 'An ], Delivered, freed from.
أَسْرَيَ
أَسْرَيَ IV ,
a. see I (a) , ( c ).
اِسْتَرَيَ
اِسْتَرَيَ
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٣٩٬٨٤٢سري
سَرَى - يَسْرِي - سَرِيّ أَسْرَى - يُسْرِي
سَرَى - يَسْرِي + الكائن: يسير (البشر ) أو يجري (الماء) أو ينتقل من مكان إلى آخر بخفاء وخلسة: ينتقل مستوراً فلا يظهر سيره وجريانه وانتقاله للمراقب بسهولة، وذلك بسبب خفائه بظلام أو بستر
سَرِيّ: اسم فاعل مبالغة على وزن " فعيل " من " سَرَى - يَسْرِي ": الشيء الذي يسري بشكل مستمر، ووهو اصطلاحاً
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٠٠ (الإجمالي: ٢٦٥)
- بنو
الآيات المشتركة: ٤٠ · Oğullar
- موسى
الآيات المشتركة: ٩ · Musa
- مريم
الآيات المشتركة: ٥ · Meryem
- جيأ
الآيات المشتركة: ١١ · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
- نعم
الآيات المشتركة: ٨ · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
- برص
الآيات المشتركة: ٢ · Ebres alacadır, cüzzam hastalığı demektir
- كمه
الآيات المشتركة: ٢ · Kataraktlı
- عيسى
الآيات المشتركة: ٤ · İsa
- لفت
الآيات المشتركة: ٢ · Kendini çevirir
- هيأ
الآيات المشتركة: ٢ · Biçim gibi
- تور
الآيات المشتركة: ٣ · Tevr suyu dökmek için kullanılan kapdır
- أتي
الآيات المشتركة: ١٢ · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
الآيات التي ورد فيها(٤٩)
يَابَنِي إِسْرَائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَأَوْفُوا بِعَهْدِي أُوفِ بِعَهْدِكُمْ وَإِيَّايَ فَارْهَبُونِ
İsrail
يَابَنِي إِسْرَائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَأَنِّي فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعَالَمِينَ
İsrail
وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ لَا تَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّهَ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَذِي الْقُرْبَى …
İsrail
يَابَنِي إِسْرَائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَأَنِّي فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعَالَمِينَ
İsrail
سَلْ بَنِي إِسْرَائِيلَ كَمْ آتَيْنَاهُمْ مِنْ آيَةٍ بَيِّنَةٍ وَمَنْ يُبَدِّلْ نِعْمَةَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُ فَإِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ
İsrail
أَلَمْ تَرَ إِلَى الْمَلَأِ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ مِنْ بَعْدِ مُوسَى إِذْ قَالُوا لِنَبِيٍّ لَهُمُ ابْعَثْ …
İsrail
وَرَسُولًا إِلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنِّي قَدْ جِئْتُكُمْ بِآيَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ أَنِّي أَخْلُقُ …
İsrail
كُلُّ الطَّعَامِ كَانَ حِلًّا لِبَنِي إِسْرَائِيلَ إِلَّا مَا حَرَّمَ إِسْرَائِيلُ عَلَى نَفْسِهِ مِنْ قَبْلِ …
İsrail
وَلَقَدْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَبَعَثْنَا مِنْهُمُ اثْنَيْ عَشَرَ نَقِيبًا وَقَالَ اللَّهُ إِنِّي …
İsrail
مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ كَتَبْنَا عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنَّهُ مَنْ قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسَادٍ …
İsrail
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سري |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nakıs (son harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سير, سرب, دلج |
| Zıt Kök | ضحو |
| Çekirdek Özet 1 | Gece karanlığında örtülü biçimde yol almak ve suyun içten içe sessizce akması |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi sevk ve kurtuluş amacıyla geceleyin gizlilik içinde intikal etme veya gecenin akıp geçmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Zahirdeki durağanlık altında bâtınî ve sürekli bir hareketin, arınmanın ve intikalin gerçekleşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel bir gece yürüyüşüne indirgeyip içsel arınma, kurtuluş intikali ve derinden akış boyutunu göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سر | Gizlilik, içe çekilme, örtülü olma ve derinden nüfuz etme; nitekim سرر kökünde gizleme, سرب kökünde yer altında gizlice akıp gitme, سرح kökünde ise salıverilip akma anlamı esastır | ي | Gizli ve örtülü hareketin kesintili bir saklanma olmaktan çıkıp akışkan, yumuşak ve belirli bir menzile doğru kesintisiz yönelen bir hatta dönüşmesini sağlar |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Korunma, zemine tutunma, örtünerek muhafaza olma |
| ر | İnsan başı | Başlangıç, öncülük, yönelme, bilinçli bir hedefe yönelme |
| ي | El ve kol | İş, faaliyet, uzanma, etkin ve dinamik ilerleyiş |
| سري | Korunaklı ve örtülü bir ortamda (gece veya yer altı) hedefe odaklanarak yumuşak ve etkin bir uzanışla sessizce ilerleme hareketi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun yer altında veya küçük bir yatakta sessizce süzülerek akması; gece serinliğinde ve karanlığında örtülü biçimde yol alma |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairi beytinde gece yolculuğunun korku ve dehşet saçtığı anlarda sığınılacak güveni anlatırken kökü kullanmıştır: هنّ الغِياثُ إذا تَهَوّلتِ السُّرَى |
| Erken Arapça kullanım | Ağaç damarının toprak altında gizlice yayılması سَرَى عِرقُ الشَّجرة veya gece vakti gelen yağmur bulutu السّارية ifadelerinde olduğu gibi sessiz ve derinden işleyen durumlar için kullanılmıştır |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Maqāyīsü’l-Luğa.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dil ailesinde سري kökü, örtülü hareket, gece yolculuğu ve sıvıların sessizce sızıp akması anlam kümesiyle temsil edilir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında kök, hem serbest bırakma, çözülme ve yayılma hem de derinden ilerleme çağrışımlarıyla paralellik gösterir. İbranicedeki bazı arkaik formlarda kök unsurları, gizli nüfuz etme ve suyun akışı ile irtibatlıdır. Arapçada bu kök, bilhassa gece vaktine özgü intikal (es-serâ) ve berrak küçük su arkı (es-seriyy) semantiğinde billurlaşmıştır. Kökün kurduğu semantik matris, görünürdeki engellerin ve karanlığın varlığına rağmen alttan alta işleyen bir canlılığın ve yer değiştirmenin varlığına dayanır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Gece yürüyüşü ve su arkı | Kökün aslı karanlıkta veya örtülü zeminde kesintisiz ve sessizce akıp gitme hareketidir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice benzer akış ve yayılma kökleri | Sıvının sızması, çözülüp akması ve içsel nüfuz etme alanlarında ortak anlamsal arka plan mevcuttur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik su ve süzülme tabanı | Bazı Kuzey Afrika Afro-Asyatik dillerinde süzülerek akma fiilleriyle fonetik yakınlıklar | Muhtemel |
المصدر Maqāyīsü’l-Luğa, HALOT, Cohen.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سري | Anlamlı | Gece yürümek, akmak | Geceleyin örtülü biçimde yol almak veya suyun küçük bir arkta akması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| سير | Anlamlı | Yürümek, hareket etmek | Genel anlamda mesafeleri katederek yol almak, gidişat ve hareket tarzı | Ortak çekirdek; Kur'an'da geçer |
| رسي | Anlamlı | Sabit kalmak, demir atmak | Bir yere yerleşmek, geminin karaya veya limana yanaşıp durması | Zıt hareket yönü; Kur'an'da geçmez |
| ريس | Anlamlı | Baş olmak, öne geçmek | Reislik yapmak, bir topluluğun önünde durmak | Kur'an'da geçmez |
| يسر | Anlamlı | Kolay olmak, yumuşak akmak | Zorluğun kalkması, işlerin zahmetsizce ve pürüzsüzce ilerlemesi | Fonetik/semantik akrabalık; Kur'an'da geçer |
| يرس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سري | Merkez | Gece intikali ve derinden akış | Gizlilik, sükûnet ve örtü altında gerçekleşen kesintisiz hareket | Hedef kök |
| سير | Komşu | Genel yolculuk ve yürüyüş | Zaman kaydı olmaksızın, açık ve genel yer değiştirme hareketi | Zaman ve gizlilik kaydı taşımaz |
| سرب | Komşu | Yeraltından veya delikten akıp gitme | Dar, gizli bir kanaldan veya menfezden süzülerek gözden kaybolma | Mekânın darlığı ve fiziksel gizlenme esastır |
| دلج | Komşu | Gecenin başında veya sonunda yola çıkma | Gecenin belirli bir vaktinde zorlu bir gayretle yol alma | Zamanın belirli bir dilimine odaklanır |
| ضحو | Zıt | Kuşluk vakti, açığa çıkma | Güneşin yükselip her şeyin tüm çıplaklığıyla görünür olması | Gizliliğin ve gecenin tam karşıtıdır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سري | Gece yürümek, süzülerek akmak | Gece örtüsü altında intikal etme veya suyun sessizce akması | Kesin |
| Latince | noctu vadere, permeare | Geceleyin gitmek, içinden süzülüp geçmek | Gece yolculuğu ve içten içe süzülme anlamlarını karşılar fakat su arkı anlamını dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | travel by night, percolate, brook | Gece yol almak, sızıp akmak, küçük dere | Kökün hem gece intikali hem de suyun akışı yönlerini ayrı kelimelerle karşılar | Güçlü |
| Almanca | nachts wandern, durchsickern, Bächlein | Geceleyin yol almak, sızmak, derecik | Hareketi ve akışı verir ancak kökün Kur'ani nebevi hicret bağlamını tam kapsamaz | Güçlü |
| Fransızca | cheminer de nuit, s'infiltrer, ruisseau | Gece ilerlemek, sızmak, küçük akarsu | Gizli ilerleyişi ve su kanalını ifade eder | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Lane’s Lexicon, Wehr.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَسْرَى / أَسْرِ / فَأَسْرِ | Peygamberlerin geceleyin ilahi emirle yola çıkarılması | Hz. Peygamber'in Mescid-i Haram'dan intikali (İsrâ 17:1); Hz. Lût ve Hz. Mûsâ'nın inananları geceleyin şehirden çıkarması (Hûd 11:81, Hicr 15:65, Tâhâ 20:77, Şuarâ 26:52, Duhân 44:23) |
| سَرِيًّا | Küçük su arkı, berrak derecik | Hz. Meryem'in doğum sancısı çektiği anda altından akıtılan rızık ve teselli suyu (Meryem 19:24) |
| يَسْرِ | Gecenin geçip gitmesi, karanlığın akışı | Zaman üzerine yapılan yeminde gecenin akıp gitme eylemi (Fecr 89:4) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İsrâ ve Mi'rac hadisesi | İsrâ'nın ruhen mi yoksa bedenen mi gerçekleştiği ve ilahi kudretin tabiat kanunlarına müdahalesi | Olağanüstü mekân aşımı ve ilahi tasarrufla intikal |
| Fıkıh | Gece yürüyüşü ve sefer hükümleri | Geceleyin yolculuğa çıkmanın seferilik hükümleri ve düşman bölgesinden gizlice çıkış hükümleri | Gizlilik, emniyet tedbirleri ve sefer başlangıcı |
| Tefsir | İsrâ, Lût ve Mûsâ kıssaları | Gece intikalinin neden özellikle emredildiği; zalimlerin baskısından kurtulmada zamanlama | İmandan eyleme geçiş, hicret stratejisi ve ilahi yardım |
| Hadis | Seferde gece yolculuğu (delec ve serâ) | Geceleyin yol almanın yeryüzünün dürülmesiyle kolaylaşacağına dair nebevi tavsiyeler | Zorluğu kolaylığa çeviren fıtri ve bereketli hareket |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Arınma ve miraç | Gece intikali ve uzlet | Kalbin masivadan arınarak ilahi huzura yönelmesi | Gecenin sükûnetinde kulun Rabbine doğru derinden yol alışı | Kesin |
| İlmi | Fikirlerin mayalanması | İçsel akış ve süzülme | Bilginin zihinde gizlice olgunlaşıp akması | Zahiri çabanın ardında bilginin derinden derine zihne nüfuz etmesi | Güçlü |
| Siyasi | Stratejik intikal ve hicret | Planlı geri çekilme ve kurtuluş | Baskı altındaki topluluğun emniyetli alana sevki | Düşman fark etmeden gücün yeniden tanzimi için sessiz manevra | Kesin |
| İktisadi | Gizli ve sürekli kaynak | Can suyu, su arkı | Üretim zeminini besleyen görünmez veya mütevazı akış | Büyük sermaye şovları yerine tabana yayılan düzenli ve sessiz nakit akışı | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kılcallık olayı ve laminer akış (fizik/akışkanlar mekaniği) | Bir sıvının fark edilmeksizin, çalkantısız ve kılcal kanallar boyunca içten içe yükselmesi ve yayılması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Yeraltı hareketleri ve örtülü göç stratejisi (sosyoloji/siyaset) | Baskı rejimlerinde toplumsal unsurların görünür çatışmaya girmeden sessizce yer değiştirerek varlığını koruması | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece Hz. Peygamber'in tek bir gecelik mucizesine (İsrâ) hapsederek, peygamberlerin ortak sünneti olan "baskı altından geceleyin çıkış" metodolojisini gözden kaçırmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | سري sadece bireysel bir seyahat değil; Hz. Lût, Hz. Mûsâ ve Hz. Muhammed örneklerinde görüldüğü üzere batıldan hakka doğru stratejik, örgütlü ve ilahi himayedeki intikal hareketidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Gece vaktini atalet ve durağanlık olarak görmek; zulüm karşısında pasif kalıp ilahi kurtuluşun örtülü stratejisini ve içsel dinamizmini ihmal etmek |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin kurtuluş pedagojisinde "zamanlama" ve "örtülü hareket" ilkelerini öğretir; zulmün zirveye ulaştığı yerde müminlerin pasif bekleyişle değil, gece karanlığında derinden bir intikalle felaha ereceğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İsrâ suresinin açılışında, Hz. Lût'un kavminden ayrılışını anlatan Hûd ve Hicr ayetlerinde, Hz. Mûsâ'nın İsrailoğullarını Mısır'dan çıkarmasını bildiren Tâhâ ve Şuarâ ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zafer ve kurtuluşun yalnızca açık, gürültülü ve büyük meydan okumalarla geleceği zannını düzeltir; bazen en büyük ilahi hamlenin gecenin sükûnetinde, kimse fark etmeden atılan adımlarla başladığını ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamSuyun yer altında veya küçük bir yatakta sessizce süzülerek akması ve gece karanlığında örtülü bir biçimde hedefe doğru yol alınması.
- Soyut anlamZahirde karanlık, baskı veya durağanlık hüküm sürerken, bâtında ilahi iradenin sevk ettiği kesintisiz, hedefe kilitli ve arındırıcı bir intikalin gerçekleşmesi.
- Sistematik karşılıkBir sistemin kriz, baskı veya tıkanma anında dış gözlemcilerce algılanamayan bir faz değiştirerek güvenli ve bereketli yeni bir varoluş zeminine kaydırılması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde kökün temsil ettiği örtülü intikal ve akış hareketini gösterir. potansiyel bir hedefe yönelen içsel çekim gradyanını, ise dış çevredeki karanlık, perde veya örtü katsayısını simgeler. ile arasındaki integral, hareketin dışarıya hissettirilmeden, gecenin örtüsü altında zamana yayılarak kesintisiz biçimde menzile ulaşmasını matematiksel olarak modeller.