سلك
س - ل - ك
جذر- الورود: ١٢
- الآيات: ١٢
- الصيغ: ١٢
- المعاجم: ١٣
Sülük demektir. Boncuk ve benzeri şeylerin dizildiği iptir. Dizilmek ve girmek anlamlarında kullanılmaktadır.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Sülük demektir. Boncuk ve benzeri şeylerin dizildiği iptir. Dizilmek ve girmek anlamlarında kullanılmaktadır.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٠٧٩الكاف والسين واللام معهما
ك س ل، ك ل س، س ل ك مستعملات كسل: كَسِلَ يكْسَلُ كَسَلاً. ورجل كسلانُ، وامرأة كَسْلَى، وكَسْلانة، لغة رديئة: تثاقل عما لا ينبغي.
وكَسِلَ الفحل، أي: فتر، قال:
أئن كَسِلْت والحصان يكْسَلُ
وامرأة مِكْسالٌ: لا تكاد تبرح مجلسها. وفلان لا تُكْسِلُه المكاسل، أي: لا تثقله وجوه الكَسَل. قال:
قد ذاد لا يَسْتَكْسِل المكاسِلا
وأكْسَلَ، بمعنى جامع، ولم ينزل، ويقال: لا يريد الولد
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٣٩السِلْكُ: الخيطُ. والسَلْكُ بالفتح: مصدر سَلَكْتُ الشيء في الشيء فانْسَلَكَ، أي أدخلته فيه فدخَل. ومنه قول الشاعر:
واقْصِدْ بذَرْعِكَ وانْظُرْ أين تَنْسَلِكُ
وقال تعالى: "كذلك سَلَكْناهُ في قلوب المجرمين" وفيه لغة أخرى أَسْلَكْتُهُ فيه. والسُلَك: ولد الحَجَل، والأنثى سُلَكَةٌ، والجمع سِلْكانٌ. والطعنة السُلْكى: المستقيمةُ تلقاءَ وجهه.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٬٩٨١ك س ل
كسل ، كلس ، سلك : مستعملة .
كسل : قال الليث : الكَسَلُ : التَّثَاقُلُ عما لا ينبغي أن يُتَثَاقَلَ عنه . والفعلُ : كَسِلَ يَكْسَل كَسَلاً ، ورجلٌ كَسْلاَنُ ، وامرأةٌ كَسْلَى ، وكسْلانةُ : لُغةٌ رديئة .
ويقال للفَحْلِ الفَاتِرِ كَسِلَ وأكْسَلَ .
وأنشد أبو عبيدة عن العجاج :
أَظَنَّتِ الدَّهْنَا وظَنَّ مِسْحَل
أنَّ الأميرَ بالقضاءِ يعجل
عن كَسَلاتي والحِصانُ يكْسل
قال أبو عبيدة : وسمعت رؤبة
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٬٨٥٢(باب السين واللام وما يثلثهما)
(سلم) السين واللام والميم معظم بابه من الصّحّة والعافية؛ ويكون فيه ما يشذُّ، والشاذُّ عنه قليل، فالسّلامة: أن يسلم الإنسان من العاهة والأذَى. قال أهلُ العلم: الله جلَّ ثناؤُه هو السلام؛ لسلامته مما يلحق المخلوقين من العيب والنقص والفناء. قال الله جلَّ جلاله: ﴿واللهُ يَدْعُو إلى دَارِ السَّلاَمِ﴾ [يونس 25]، فالسلام الله جلَّ ثناؤه، ودارُهُ الجنَّة. ومن الباب أيضاً
(باب السين واللام وما يثلثهما) (سلم) السين واللام والميم معظم بابه من الصّحّة والعافية؛ ويكون فيه ما يشذُّ، والشاذُّ عنه قليل، فالسّلامة: أن يسلم الإنسان من العاهة والأذَى. قال أهلُ العلم: الله جلَّ ثناؤُه هو السلام؛ لسلامته مما يلحق المخلوقين من العيب والنقص والفناء. قال الله جلَّ جلاله: ﴿واللهُ يَدْعُو إلى دَارِ السَّلاَمِ﴾ [يونس 25]، فالسلام الله جلَّ ثناؤه، ودارُهُ الجنَّة. ومن الباب أيضاً الإسلام، وهو الانقياد؛ لأنَّه يَسْلم من الإباء والامتناع. والسِّلام: المسالمة. وفِعالٌ تجيءُ في المفاعلة كثيراً نحو القتال والمقاتلة. ومن باب الإصحاب والانقياد: السَّلَم الذي يسمَّى السَّلف، كأنَّه مالٌ أسلم ولم يمتنع من إعطائه. وممكن أن تكون الحجارة سمِّيت سِلاماً لأنّها أبعدُ شيء في الأرض من الفَناء والذَّهابِ؛ لشدّتها وصلابتها. فأمّا السَّليم وهو اللّديغ ففي تسميته قولان: أحدهما أنَّه أُسلم لما به. والقول الآخر أنّهم تفاءلوا بالسَّلامة. وقد يسمُّون الشيءَ بأسماء في التفاؤُل والتطيُّر. والسُّلَّم معروف، وهو من السلامة أيضاً؛ لأنَّ النازل عليه يُرْجَى لـه السَّلامة. والسَّلامة: شجر، وجمعها سَلاَم. والذي شذَّ عن الباب السَّلْم: الدلو التي لها عروة واحدة. والسَّلَم: شجر، واحدته سَلَمة. والسَّلامانُ: شجرٌ([1]). ومن الباب الأول السَِّلْم وهو الصُّلح، وقد يؤنَّث ويذكَّر. قال الله تعالى: ﴿وإِنْ جَنَحُوا لِلْسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا﴾ [الأنفال 61]. والسَّلِمَة: الحجر، فيه يقول الشاعر: ذاكَ خليلي وذو يعاتِبُني *** يَرمِي ورائيَ بالسهمِ والسَّلِمَهْ([2])وبنو سلِمَة: بطنٌ من الأنصار ليس في العرب غيرهم. ومن الأسماء سَلْمَى: امرأةٌ. وسلمى: جبلٌ. وأبو سُلمى أبو زُهَير، بضم السين، ليس في العرب غيره. (سلو/ي) السين واللام والحرف المعتلّ أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خفض وطيب عيش. ومن ذلك قولهم فلان في سَلْوَةٍ من العيشِ، أي في رَغدٍ يسلِّيهِ الهم. ويقول: سَلاَ المحب يَسْلوا سُلُوَّاً، وذلك إذا فارقه ما كان به من همٍّ وعشق. والسُّلْوانة: الخَرزة، وكانوا يقولون إنَّ من شرب عليها سَلاَ ممّا كان به، وعَمَّن كان يحبه. قال الشاعر: شربت* على سُلْوانة ماءَ مُزنةٍ *** فلا وَجديدِ العيش يا مَيَّ ما أسلُو([3])قال الأصمعيّ: يقول الرجل لصاحبه: سقيتَني منك سَلْوَةً وسُلواناً، أي طيَّبت نفسي وأذهلْتَها عنك. وسَلِيت بمعنى سلوت. قال الراجز: * لو أشربُ السُّلوانَ ما سَليتُ([4]) * ومن الباب السَّلا، الذي يكون فيه الولد، سمي بذلك لنَعمته ورقَّته ولينه. وأما السين واللام والهمزة فكلمة واحدة لا يقاس عليها. يقال سَلأَ السّمن يَسْلؤُه سلأ، إذا أذابه وصفّاه من اللَّبن، قال: ونحن منعناكم تميماً وأنتم *** موالِيَ إلاَّ تُحْسِنُوا السَّلْءَ تُضرَبوا (سلب) السين واللام والباء أصلٌ واحدٌ، وهو أَخْذُ الشَيء بخفّة واختطاف. يقال سلبتُهُ ثوبَهُ سلْباً. والسَّلَب: المسلوب. وفي الحديث: "مَنْ قَتَل قتيلاً فله سَلَبُه". والسَّليب: المسلوب. والسَّلوب من النوق: التي يُسلَبُ ولدها والجمع سُلُب. وأسلبت الناقةُ، إذا كانت تلك حالَها. وأمّا السَّلَب وهو لِحاء الشجر فمن الباب أيضاً؛ لأنَّه تَقَشَّرَ عن الشَّجر، فكأنَّما قد سُلِبَته. وقول ابن مَحْكانَ: فَنشنش الجلدَ عنها وهي باركةٌ *** كما تُنَشْنِشُ كَفَّا قاتِلٍ سَلَبا([5])ففيه روايتان: رواه ابن الأعرابي "قاتل" بالقاف. ورواه الأصمعي بالفاء. وكان يقول: السَّلَب لحاء الشَّجَر، وبالمدينة سوقُ السَّلابين، فذهب إلى أنَّ الفاتل هو الذي يَفتِل السَّلَب. فسمعتُ عليّ بن إبراهيم القطان يقول: سمعت أبا العباس أحمد بن يحيى ثعلباً يقول: أخطأ ابنُ الأعرابيّ، والصحيح ما قاله الأصمعيّ. ومن الباب تسلّبَت المرأة، مثل أَحَدَّتْ. قال قوم: هذا من السُّلُب، وهي الثياب السُّود. والذي يقرب هذا من الباب الأوّل [أنَّ] ثيابَها مشبّهة بالسَّلَب، الذي هو لِحاء الشّجر. قال لبيد: * في السُّلُب السُّود وفي الأمساحِ([6])* وقال بعضهم : الفرق بين الإحداد والتَّسلُّب، أنَّ الإحداد على الزّوج والتَّسَلُّب قد يكون على غير الزّوج. فأمّا قولهم فرس سَلِيبٌ، فيقال إنَّه الطويل القوائم. وقال آخرون: هو الخفيف نَقل القوائم؛ يقال رجلٌ سليب اليدين بالطَّعن، وثورٌ سليب القرن بالطَّعن. وهذا أجود القولَين وأَقيسُهما؛ لأنَّه كأنَّه يسلب الطّعنَ استلابا. (سلت) السين واللام والتاء أصلٌ واحدٌ، وهو جلْفُ الشيء عن الشيء وقَشره. يقال سلتت المرأةُ خضابَها عن يدها. ومنه سَلَتَ فلانٌ أنفَ فلانٍ بالسيف سَلْتاً، وذلك إذا أخذه كلَّه. والرَّجُل أسْلَتُ. ويقال إنَّ المرأة التي لا تتعهَّد الخضاب يقال لها السَّلْتاء. ومن الباب السُّلْت: ضربٌ من الشعير لا يكاد [يكون] له قشر، والعرب تسمّيه العُرْيان. (سلج) السين واللام والجيم أصلٌ يدل على الابتلاع. يقال سلج الشيء يَسلَجُه، إذا ابتلعه سَلْجَاً وسَلَجَاناً. وفي كلامهم: "الأخْذُ سَلَجَانٌ والقَضَاءَ لَِيَّانٌ". ومن الباب: فلان يتسلَّج الشراب، أي يُلِحُّ في شُرْبه. (سلح) السين واللام والحاء السلاح، وهو ما يُقَاتَل به، وكان أبو عبيدة يفرِقُ بين السّلاح والجُنة، فيقول: السلاح ما قُوتِلَ به، والجُنّة ما اتُّقي به، ويحتج بقوله: حيثُ تَرى الخيلَ بالأبطال عابسة *** يَنْهَضْنَ بالهندوانيّاتِ والجُنَنِ([7])فجعل الجُنَن غَيْرَ السُّيوف([8]). والإسليح: شجرةٌ تغزُرُ عليها الإِبل. وقالت الأعرابية: "الإسليح([9])، رُغوَةٌ وسَريح، وسَنامٌ وإطريح". (سلخ) السين واللام والخاء أصلٌ واحد، وهو إخراج الشيء عن جلده. ثم يُحْمَل عليه. والأصل سلخْتُ جلدةَ الشاةِ سلخاً. والسِّلْخ: جلد الحية تنسلخ. ويقال أسود سالخ لأنَّه يسلخ جلده كلَّ عام فيما يقال. وحكى بعضُهم سلختِ المرأة دِرْعَها: نزعَتْهُ. ومن قياس الباب: سلخت الشَّهرَ، إذا صرتَ في آخر يومه. وهذا مجاز. وانسلخَ الشَّهرُ، وانسلخ النَّهارُ من الليل المقْبِل. ومن الباب نخلة مِسْلاخٌ، وهي التي تنثُر بُسرَها أخضر. (سلس) السين واللام والسين يدلُّ على سهولة في الشيء. يقال هو سَهْلٌ سَلِسٌ. والسَّلْس: جنس من الخَرز، ولعلَّه سمِّي بذلك لسلاسته في نَظْمه. قال: * وقلائدٌ مِنْ حُبْلَةٍ وسُلوسِ([10]) * (سلط) السين واللام والطاء أصلٌ واحدٌ، وهو القوّة والقهر. من ذلك السَّلاطة، من التسلط وهو القَهْر، ولذلك سمِّي السُّلْطان سلطاناً. والسلطان: الحُجَّة. والسَّليط من الرجال: الفصيح اللسان الذَّرِب. والسَّليطة: المرأة الصَّخَّابة. ومما شذَّ عن الباب السَّلِيط: الزّيت بلغة أهل اليَمَن، وبلغة غيرهم دهن السِّمسِم. (سلع) السين واللام والعين أصلٌ يدلُّ على انصداع الشيء وانفتاحه. من ذلك السَّلْع؛ وهو شقٌّ في الجبل كهيئة الصَّدْع، والجمع سُلوع. ويقال تَسَلّع عَقِبُه، إذا تشقّقَ وتَزَلَّع. ويقال سَلَعَ رأسه، إذا فَلَقَه. والسِّلعة: الشيء المبيع، وذلك أنَّها ليست بِقُِنْيَةٍ تُمْسك، فالأمر فيها واسعٌ. والسَّلَع: شجر. (سلغ) السين واللام والغين ليس بأصلٍ، لكنه من باب الإبدال فسينُهُ مُبْدَلة من صاد. يقال سَلَغَت البقرةُ، إذا خرجَ نابُها، فهي سالغ. ويقولون لحمٌ أسلَغُ، إذا لم ينضج. ورجلٌ أسلَغُ: شديد الحمرة. (سلف) السين واللام والفاء أصلٌ يدلُّ على تقدُّم وسبْق. من ذلك السَّلَف: الذين مضَوا. والقومُ السُّلاَّف: المتقدِّمون. والسُّلاَف: السائل من عصير العنب قبل أن يُعصَر. والسُّلْفَة: المعجَّل من الطَّعام قبل الغَدَاء. والسّلوف: الناقة تكون في أوائل الإبل إذا وَرَدَت. ومن الباب السَّلَف في البيع، وهو مالٌ يقدَّم لما يُشتَرى نَساءً([11]). وناس يسمُّون القَرضَ السَّلَف، وهو ذاك القياسُ لأنَّه شيءٌ يُقدَّم بعوض يتأخّر. ومن غير هذا القياس السِّلْف سِلْف الرِّجال، وهما اللذان يتزوّج هذا أُخْتاً وهذا أُخْتاً. وهذا قياس السَّالفتين، وهما صفحتا العنق، هذه بحذاء هذه. ومما شذَّ عن البابين السَّلْف وهو الجراب. ويقال إنَّ القلفة تَسمَّى سَلْفاً([12]). ومنه أسْلَفتُ الأرضَ للزَّرْع([13])، إذا سوَّيتها. وممكن أن يكون هذا من قياس الباب الأوّل: لأنه أمرٌ قد تقدّم في إصلاحه. (سلق) السين واللام والقاف فيه كلماتٌ متباينة لا تكاد تُجمع منها كلمتانِ في قياسٍ واحد؛ وربُّك جلُّ ثناؤُهُ يفعل ما يشاء، ويُنْطِقُ خَلْقه كيف أراد. فالسَّلَق: المطمئنّ من الأرض. والسِّلْقَة: الذِّئبة. وسَلَقَ: صاح. والسَّلِيقة: الطبيعة. والسَّليقة: أثر النِّسع في جنب البعير. وسَلُوق: بلدٌ. والتَّسلُّق على الحائط: التَّوَرُّد عليه إلى الدار. والسّلِيق: ما تَحَاتَّ من الشجر. قال الرَّاجز: تَسْمَعُ منها في السَّليقِ الأشهبِ *** مَعمعةً مثل الضِّرَام المُلْهَبِ([14])والسُّلاَق: تقشُّر جِلد اللِّسان. وسَلَقْت المزَادةَ، إذا دهنْتَها. قال امرؤ القيس: كأنّهما مزادتا متعجِّلٍ *** فَرِيّانِ لَمَّا يُسلَقَا بدِهانِ([15])والسَّلْقُ:أن تُدخِل إحدى عُروتي الجُوالِق في الأخرى، ثم تثنيَها مرَّةً أخرى. (سلك) السين واللام والكاف أصلٌ يدلُّ على نفوذ شيءٍ في شيء. يقال سلكت الطَّريقَ أَسلُكُه. وسَلكت الشيء في الشيء: أنفذْته. والطَّعْنَة السُّلْكَى، إذا طَعَنَه تِلقاءَ وجهِه. والمسلَكَة: طُرَّةٌ تُشَقُّ من ناحية الثوب([16]). وإنّما سمّيت بذلك لامتدادها. وهي كالسِّكَك. ومما شذَّ عن الباب السُّلَكَة: الأنثى من ولد الحَجَل، والذكر سُلَك، *وجمعه سِلْكانٌ. والله أعلم. --------------------- ([1]) في الأصل: "شجرة"، صوابه في المجمل واللسان. وواحده "سلامانة". ([2]) البيت لبجير بن عنمة الطّائي، كما في اللسان (15: 189) والمشهور في روايته: "بامسهم وامسلمة" على لغة حمير في إبدال لام "أل" ميماً. ([3]) البيت في اللسان (سلا) بدون نسبة . ([4]) ديوان رؤبة 25 واللسان (سلا). ([5]) ديوان الحماسة (2: 255). واللسان (سلب). ([6]) ديوان لبيد 50 طبع 1881، واللسان (سلب). ([7]) سبق البيت في (1: 422). ([8]) في الأصل "عن السيوف". ([9]) في اللسان: "قالت أعرابية، وقيل لها: ما شجرة أبيك؟ فقالت: شجرة أبي الإسليح". ([10]) سبق البيت وتخريجه في (2: 132). وصدره: * ويزينها في النحر حَليٌ واضحٌ * ([11]) النساء، بالفتح: اسم من نسأت الشيء: أخرته. ([12]) القلفة، بالضم والتحريك: غرلة الصبي. والسلف، كذا وردت في الأصل والمجمل. وفي اللسان (11 : 61) أنها "السلفة" بالضم. ([13]) في الأصل: "للذراع"، صوابه في المجمل واللسان. ([14]) الرجز بدون نسبة في اللسان (سلق). ([15]) ديوان امرئ القيس 124 واللسان (سلق). ([16]) في المجمل: "من ناحيتي الثوب". ونص المقاييس يطابق نص القاموس. وهذه الكلمة "المسلكة" مما فات صاحب اللسان.
ـ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٧٩- السلوك: النفاذ في الطريق، يقال: سلكت الطريق، وسلكت كذا في طريقه، قال تعالى: ﴿لتسكنوا منها سبلا فجاجا﴾ [نوح/20]، وقال: ﴿فاسلكي سبل ربك ذللا﴾ [النحل/69]، ﴿يسلك من بين يديه﴾ [الجن/27]، ﴿وسلك لكم فيها سبلا﴾ [طه/53]، ومن الثاني قوله: ﴿ما سلككم في سقر﴾ [المدثر/42]، وقوله: ﴿كذلك نسلكه في قلوب المجرمين﴾ [الحجر/12]، ﴿كذلك سلكناه﴾ [الشعراء/200]، ﴿فاسلك فيها﴾ [المؤمنون/27]، ﴿يسلكه عذابا﴾ [الجن/17]. قال
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٢٤٦س ل ك
طريـق مسلـوك ومـا سلـك طريـق أقـوم منه.
وسلك الخيط في الإبرة.
وسلك السنان في المطعون " ما سلككم في سقر " ونظم الدر في السلك وفي السلوك.
ومن المجاز: ذهب في مسلك خفيّ وخذ في مسالك الحق.
وهذا كلام دقيق السلك: خفي المسلك.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٢٬٥٥١السُّلُوك: مصدر سَلَكَ طريقاً؛ وسَلَكَ المكانَ يَسْلُكُه سَلْكاً وسُلُوكاً وسَلَكَه غَيْرَه وفيه وأَسْلكه إياه وفيه وعليه؛ قال عبد مناف بن رِبْعٍ الهُذَلِيُّ:
حتى إذا أَسْلَكُوهُمْ في قُتائِدَةٍ
شَلاًّ، كما تَطْرُدُ الجَمَّالةُ الشُّرُدَا
وقال ساعِدَة بنُ العَجْلان:
وهمْ مَنَعُوا الطريق وأَسْلَكوهُمْ
على شَمَّاءَ، مَهْواها بَعيدُ
والسَّلْكُ، بالفتح: مصدر سَلَكْتُ الشيء في الشيء فانْسَِلَك أَي
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٨٦* س ل ك * * السِّلْكُ * بالكسر الخيط وبالفتح مصدر * سَلَك * الشيء في الشيء * فانْسَلَك * أي أدخله فيه فدخل وبابه نصر قال الله تعالى ﴿كذلك سلكناه في قلوب المجرمين﴾ و * أسْلَكَهُ * فيه لغة ولم يذكر في الأصل * سَلَكَ * الطريق إذا ذهب فيه وبابه دخل وأظنه سها عن ذكره لأنه مما لا يترك قصدا
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٬٨٩٧سلك المكان والطريق يسلكهما سلكا بالفتح وسلوكا كقعود وسلكه غيره وفيه. وأسلكه إياه وفيه وعليه لغتان، ومن الأول قوله تعالى: كذلك سلكناه في قلوب المجرمين ، وقوله تعالى: فسلكه ينابيع في الأرض وقال عدي بن زيد:
وكنت لزاز خصمك لم أعرد وهم سلكوك في أمر عصيب ومن الثانية قول ساعدة بن العجلان:
وهم منعوا الطريق وأسلكوهم على شماء مهواها
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٬٣٦٨سَلَكَ الطَّرِيقَ
1 سَلَكَ الطَّرِيقَ ذ , (IAar, MA, Msb,) or المَكَانَ, (K,) aor. سَلُكَ , (Msb, TA,) inf. n. سُلُوكٌ (MA, Msb, K) and سَلْكٌ, (K, [but I doubt this latter's being correctly used as an inf. n. of the verb in the sense here immediately following,]) He travelled, (MA,) or went along in, (Msb,) the road, (IAar, MA, Msb,) or the place: (K:) or سَلَكَ المَكَانَ he entered into the
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٠٩سَلَكَ
سَلَكَ U ( n. ac. سَلْك 1 , سُلُوْك 27 ),
a. Took, followed, pursued ( way ); entered, went throught.
b. Passed, was current ( money ).
c. [ acc. & Fī ], Made to take &c. ( way ); inserted, put into; passed through.
سَلَّكَ
سَلَّكَ II ,
a. Wound, reeled off ( thread ).
أَسْلَكَ
أَسْلَكَ IV ,
a. see I (c) .
اِنْسَلَكَ
اِنْسَلَكَ VII ,
a. see I (a) .
سِلْكَة
سِلْكَة 2t , ( pl.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٣٬٤٩٨سلك
سَلَكَ - يَسْلُكُ
سَلَكَ - يَسْلُكُ + كائن + مساراً أو سبيلاً + إلى كائن أو مكان أو أمر: التقدير: سَلَكَ - يَسْلُكُ + كائن + نفسه + مساراً أو سبيلاً: يجعل نفسه تدخل وتنفذ متقدمة في مسار محدد تماماً لا تستطيع أن تحيد عنه
﴿لتسلكوا منها سبلا فجاجا﴾
سَلَكَ - يَسْلُكُ + كائن + كائناً + مساراً أو سبيلاً: أدخله وأنفذه وجعله يتحرك متقدماً في مسار
الصيغ(١٢)
- اسْلُكْKoy(افْعُلْ)×١
- سَلَكَكُمْSizi koydu(فَعَلَكُمْ)×١
- سَلَكْنَاهُOnu koyduk(فَعَلْنَاهُ)×١
- فَاسْلُكُوهُHemen onu koyun(فَافْعُلُوهُ)×١
- فَاسْلُكِيHemen koy(فَافْعُلِي)×١
- فَاسْلُكْÖyleyse koy(فَافْعُلْ)×١
- فَسَلَكَهُHemen onu koydu(فَفَعَلَهُ)×١
- لِتَسْلُكُواKoymanız için(لِتَفْعُلُوا)×١
- نَسْلُكُهُOnu koyarız(نَفْعُلُهُ)×١
- وَسَلَكَVe koydu(وَفَعَلَ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٧٣ (الإجمالي: ٩٤)
- لون
الآيات المشتركة: ٢ · Her çeşit renk demektir
- خرج
الآيات المشتركة: ٤ · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
- خلف
الآيات المشتركة: ٣ · Half : Ense demektir
- تنر
الآيات المشتركة: ١ · Tandır
- ضمم
الآيات المشتركة: ١ · Ve çek
- نبع
الآيات المشتركة: ١ · Büyük su kaynağıdır
- هيج
الآيات المشتركة: ١ · “Heyac” sonbaharda sararmış bitki demektir
- سبل
الآيات المشتركة: ٣ · Biribirini kesen yoldur
- جيب
الآيات المشتركة: ١ · Cevb bir şeyi yerleştirmek için açılan kuyu, çukur demetir
- سلسل
الآيات المشتركة: ١ · Zincirdir
- فجج
الآيات المشتركة: ١ · Fecc İki dağ arasındaki geçit yol, bel demektir
- ذرع
الآيات المشتركة: ١ · Zira’ (zal) : Kol demektir
الآيات التي ورد فيها(١٢)
اسْلُكْ يَدَكَ فِي جَيْبِكَ تَخْرُجْ بَيْضَاءَ مِنْ غَيْرِ سُوءٍ …
Koy
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سلك |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ولج, نفذ, دخل |
| Zıt Kök | خرج |
| Çekirdek Özet 1 | Bir cismin, ipliğin veya mızrağın dar ve belirli bir mecradan kesintisizce içeri girmesi, bir şeyin içine nüfuz edip boylu boyunca geçmesi |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi iradenin, mesajın, suyun veya insanın belirlenmiş bir kanala, kalbe ya da menzile hedefe kilitli biçimde sokulması ve o yolda yürütülmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık ve anlamın rastlantısal değil, belirlenmiş nedensellik ve rota kanalları (yollar, damarlar, ipler) üzerinden akışı |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir «girmek» veya «yürümek» eylemine indirgeyip, ipliğin iğneden geçmesi gibi odaklanmış sevk, nüfuz ve mecra disiplinini gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سل | Bir şeyin içinden pürüzsüzce, sessizce ve çekilerek sıyrılıp akması; kılıcın kınından çekilmesi veya sütün memeden akması gibi kesintisiz çekilme ve sıyrılma hareketi (سلل, سلخ, سلب, سلم) | ك | Avuç içi veya temas imgesiyle kavrama, sabitleme ve tutma niteliği eklenerek; sıyrılma eylemi serbest bir kayma olmaktan çıkarılıp belirli ve dar bir kanalın, yolun veya iğne deliğinin içine hedefe dönük olarak yönlendirilmiş, nüfuz ettirici bir sevk haline dönüşmüştür. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Tutunma, yönelme, bir hatta dayanarak kesintisiz ilerleme ve takılmadan kılavuzlanma. |
| ل | Çoban değneği, üvendire | Sevk etme, itme, belirlenmiş bir doğrultuya sokma ve hizalama hareketi. |
| ك | Avuç içi | Kavrama, sınırlama, sarıp kuşatma ve belirlenmiş bir kalıbın içine alma. |
| سلك | Bir kılavuz desteğinde sevk edilerek belirli bir kanalın veya hacmin içine nüfuz ettirilme | İğneye geçirilen iplik veya yola koyulan yolcu gibi; dıştan yönlendirilen bir kuvvetle dar ve belirli bir mecra boyunca hedefe doğru boylu boyunca akıtılma ve yerleştirilme. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İpliğin iğne deliğine sokulması, boncukların ipe dizilmesi, mızrağın hedefin bedenine doğrudan ve boylu boyunca saplanıp geçmesi (et-ta'natu's-sülkâ). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ, muallakasında veya şiirinde kişinin kendi sınırını bilip gideceği dar ve zor yolu tecrübe etmesini anlatırken bu kökü kullanır: تَعَلَّماها، لَعَمْرُ الله، ذا قَسَما، / وافْصِدْ بِذَرْعِكَ، وانظرُ أَين تَنْسَلِكُ |
| Erken Arapça kullanım | İslâm öncesi ve erken dönem kabile savaşlarını tasvir eden Hüzeyl şiirinde Abd Menâf b. Rib' el-Hüzelî, düşmanın dar bir dağ geçidine sürülüp hapsedilmesini şöyle tasvir eder: حتّى إذا أَسْلَكُوهُمْ في قُتائِدَةٍ / شَلاًّ، كما تَطْرُدُ الجَمَّالةُ الشُّرُدَا |
المصدر Lisânü’l-Arab, Kitâbü’l-ʿAyn, Mekâyîsü’l-Luğa.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dil ailesinde سلك kökü, fiziksel olarak bir yol açma, bir bağ veya iplik üzerinden birbiri ardınca dizilme ve dar bir kanaldan geçme semantik matrisine dayanır. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında kök (Süryanice s-l-q / ܣܠܩ kökü «yukarı çıkmak, tırmanmak, bir yol izleyerek yükselmek» anlamını taşırken; Akadca salāqu kökü haşlama/eritme yoluyla ayrıştırma anlamlarına kayar) bir hat boyunca hareket etme ve sevk edilme fikrini muhafaza eder. Ancak Arapçada bu kök, bilhassa iplik (silk), dikiş, yol (meslek) ve mızrağın hedefe dosdoğru sokulması gibi son derece somut, nüfuz edici ve birbiri içine geçişi ifade eden merkezî bir anlama kavuşmuştur. Arapçadaki kullanım, kökün proto-Sami düzeyindeki «hat boyunca devinim» fikrini nesnenin doğrudan bir kanalın veya iç boşluğun içine nüfuz ettirilmesi (infâz) formuyla özelleştirmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | İplik, yol ve mızrak saplama (silk, meslek, ta'n) | Kök dikiş ipliğinin kumaşa veya iğneye nüfuz etmesi gibi, bir şeyin bir diğerinin içinden geçirilip yürütülmesi anlamında somutlaşmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve Aramice s-l-q (ܣܠܩ) ve İbranice paraleller | Kuzeybatı Sami dillerinde bir merhale veya yol boyunca ilerleyip tırmanma anlamı öne çıkarken, Arapçada içe nüfuz ettirme boyutu derinleşmiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik hipotezler | Belirgin ses denklikleriyle doğrulanmış doğrudan aile dışı kök akrabalığı tespit edilmemiştir. | Muhtemel |
المصدر David Cohen, Lisān al-ʿArab, Payne Smith.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سلك | Anlamlı | Nüfuz ettirmek, yola sokmak | Bir şeyi bir kanalın veya iğne deliğinin içinden geçirmek, sevk etmek. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| سكل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| لسك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| لكس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| كسل | Anlamlı | Ağırlaşmak, gevşemek | Yapılması gereken işe karşı isteksizlik ve bedensel/zihinsel ağırlık göstermek. | Kur'an'da geçer; akışın ve nüfuzun zıddı bir atalet içerir. |
| كلس | Anlamlı | Kireç, kireçle sıvamak | Madenlerin kireçleşmesi, kireç taşı veya bir nesneyi kireçle kaplamak. | Kur'an'da geçmez; sertleşme ve bağlama anlamı taşır. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سلك | Merkez | Nüfuz etmek, yola sokmak | Bir şeyi dar ve belirli bir mecra boyunca, hedefe kilitli biçimde boylu boyunca geçirmek. | İğneden iplik geçirmek gibi sevk ve kanalize etme vurgusu esastır. |
| ولج | Komşu | İçe girmek, süzülmek | Dar veya gizli bir aralıktan sıkışarak ya da incelerek içeriye dahil olmak. | Gece ile gündüzün birbirine geçişinde olduğu gibi kesintisiz kaynaşma boyutu vardır. |
| نفذ | Komşu | Delip geçmek | Bir engeli bir taraftan girip diğer taraftan çıkarak tamamen aşmak. | İki uçlu bir delme ve engeli etkisiz kılma niteliği taşır. |
| دخل | Komşu | Genel giriş | Bir mekanın, durumun veya sınırın içine dahil olmak. | En genel giriş fiilidir; mecra disiplini veya kanal boyunca akış şart değildir. |
| خرج | Zıt | Dışarı çıkmak | Bir mekanın, sınırın veya kanalın dışına intikal etmek. | Kökün içeri sevk edici ve nüfuz ettirici yöneliminin tam zıddıdır. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سلك | Bir mecrada yürütmek, sokmak | Bir şeyi bir deliğin, kanalın veya yolun içine yönlendirip boylu boyunca geçirmek. | Kesin |
| Latince | Inserere, penetrare, canalizare | Sokmak, nüfuz ettirmek, kanala koymak | Hedefe nüfuz etme ve bir kanal içine yerleştirme hareketini karşılar; dikiş ipliği somutluğunu tam vermez. | Güçlü |
| İngilizce | To thread, to channel, to insert, to traverse | İplik gibi geçirmek, sevk etmek, katetmek | «Thread» kelimesi ipliği iğneden geçirme nüansını, «channel» ise yola sokma işlevini tam karşılar. | Kesin |
| Almanca | Einfädeln, einschlagen, durchziehen | İplik geçirmek, yola koyulmak, içinden geçirmek | Bir süreci veya nesneyi belirlenmiş dar bir yola sokup yürütme boyutunu kapsar. | Güçlü |
| Fransızca | Enfiler, acheminer, introduire | İpe dizmek, sevk etmek, sokmak | İğneden geçirme ve bir yol üzerinden belirli menzile ulaştırma anlamını taşır. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Su kaynaklarının sevk edilmesi (فَسَلَكَهُ) | Suyun yer altı damarlarına akıtılıp depolanması | Yağmur suyunun yerin içindeki görünmez kanallara ve kaynaklara kılavuzlanarak yerleştirilmesi bağlamı (Zümer 39:21). |
| İnsanın yollara sokulması ve yürümesi (لِتَسْلُكُوا, وَسَلَكَ) | Yeryüzünün geniş yollarında güvenle ilerletilme | Yeryüzünün bir beşik kılınarak vadiler ve yollar boyunca insanın sevk edilmesi bağlamı (Tâhâ 20:53, Nûh 71:20). |
| Mesajın veya inkârın kalbe nüfuz ettirilmesi (سَلَكْنَاهُ, نَسْلُكُهُ) | Bir kabul veya reddediş tarzının kalbin damarlarına işlenmesi | Vahyin suçluların kalbine bir itiraz ve katılık çizgisi halinde sokulup işletilmesi bağlamı (Hicr 15:12, Şuarâ 26:200). |
| Cezalandırma veya ateşe atılma (سَلَكَكُمْ, فَاسْلُكُوهُ) | Bireyin kaçınılmaz bir azap mecrasına veya zincire geçirilmesi | İnkârcıların Sakar cehennemine sevk edilmeleri ya da yetmiş arşınlık zincire dizilmeleri bağlamı (Müddessir 74:42, Hâkka 69:32). |
| Elin koyna sokulması (اسْلُكْ) | Bir uzvun belirlenmiş dar bir açıklıktan içeri yerleştirilmesi | Hz. Mûsâ'nın elini mucizevi bir işaret için koynuna pürüzsüzce sokması bağlamı (Kasas 28:32). |
| Hayvanların gemiye bindirilmesi (فَاسْلُكْ) | Canlı çiftlerinin koruma kanalına/tekneye intikal ettirilmesi | Nûh tufanında her çiftten birer tanesinin geminin içine yerleştirilip sevk edilmesi bağlamı (Mü’minûn 23:27). |
| Bal arısının rabbinin yollarına yönelmesi (فَاسْلُكِي) | Hayvan fıtratının belirlenmiş ilahi rotalara boyun eğerek girmesi | Arının bal üretimi için emre amade kılınmış dağ ve ağaç yollarını izlemesi bağlamı (Nahl 16:69). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hidayet, dalalet ve kalbe tesir meselesi | Allah'ın inkârı suçluların kalbine sokması ifadesinin cebir mi yoksa suçluların tercihlerinin bir sonucu olan sünnetullah mı olduğu tartışması. | İlahi irade ve fıtrî kanunların insanın zihin ve duygu kanallarına nüfuz etmesi. |
| Fıkıh | Hac, yol güvenliği ve mesalik hükümleri | Hac yolculuğunda veya seferde «meslûk» (işlek, güvenli ve bilinen) yolun tercih edilme zorunluluğu ve yol emniyeti şartı. | Hukuki sorumluluğun geçerli olması için meşru ve belirlenmiş yolların izlenmesi. |
| Tefsir | Tabiattaki hidrolik ve biyolojik düzen | Suyun yer altı damarlarına sokulması ve arının fıtri yollara girmesi ayetlerinde kainattaki mikroskobik ve makroskobik intizamın incelenmesi. | İlahi kudretin varlığı tesadüfe bırakmayıp kanallarla sevk etmesi. |
| Hadis | İlim tahsili ve hakikat yolları | Kim ilim talep etmek için bir yola girerse (men seleke tarîkan) hadis-i şerifinde ilim talebinin aşamalı ve odaklanmış bir yürüyüş olarak tespiti. | Kişinin kendini bilinçli olarak bir disiplinin ve tedrisat kanalının içine dahil etmesi. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kalp ve vahiy ilişkisi | Ruhsal nüfuz kanalı | İlahi mesajın idrak merkezine hedefe kilitli biçimde ulaşması | Kalp rastgele bir depo değil, vahyin iplik gibi işlendiği veya inkârla kilitlendiği bir kanaldır. | Kesin |
| İlmi | Yöntem ve metodoloji (meslek) | Metodolojik rota | Düşüncenin keyfilikten kurtarılıp disipline edilmiş yoldan hedefe vardırılması | Bilgi üretimi, iğne deliğinden geçen iplik gibi titiz ve odaklanmış bir yöntem (sülûk) gerektirir. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu yönetimi ve tebaa sevki | Hukuki ve idari koridor | Bireylerin ve kurumların belirlenmiş nizam kanalları içinde yürütülmesi | Devlet mekanizması, tebaanın anarşik dağılmasını önleyip meşru idari kanallar (mesâlik) açar. | Güçlü |
| İktisadi | Dağıtım ve lojistik kanalları | Arz-talep boru hattı | Kaynakların, sermayenin ve malların tıkanmadan tüketim merkezlerine akıtılması | Tıpkı yer altı su yolları gibi, ekonomik refah da piyasa damarları tıkandığında felce uğrar. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Akışkanlar mekaniğinde laminer akış ve boru hattı iletimi (piping/channeling) | Bir akışkanın geniş ve dağınık bir alanda dağılmak yerine, dar ve belirlenmiş bir kesit içinde yönlendirilerek sürtünmesiz veya kontrollü bir mecrada iletilmesi dinamiği kökün fiziksel çekirdeğiyle tam örtüşür. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyolojik kanalizasyon ve pedagojik sosyalleşme yolları (institutional channeling) | Bireyin güdülerinin, yeteneklerinin ve arzularının toplum tarafından inşa edilmiş eğitim, meslek ve hukuk kanallarına sokularak hedeflenen davranış kalıplarına dönüştürülmesi süreci. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca tasavvufi bir terim olan içsel yolculuk (seyr u sülûk) veya düz bir «girmek/yürümek» anlamıyla sınırlamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; jeolojik su damarlarından arının ekolojik rotasına, suçluların psikolojik blokajından ahiretteki ceza zincirlerine kadar kâinatın ve gaybın tüm deterministik akış kanallarını kuşatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kök genel bir «dahil olma» olarak algılandığında; eylemin gerektirdiği kılavuzluk, dışsal sevk kuvveti, mecra darlığı ve hedefe kilitli nüfuz niteliği kaybolur; ayetlerdeki mükemmel mühendislik ve nedensellik vurgusu silikleşir. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın hiçbir alanında başıboşluk olmadığını; suyun, bilginin, imanın, azabın ve canlının her an ilahi bir yörünge, kanal ve sevk hattı içinde aktığını göstererek tevhidin nizam boyutunu kavratır. |
| Hangi ayet groupslarında belirleyicidir? | Yaratılışın ekolojik dengesini anlatan kevnî ayetlerde (Zümer 39:21, Nahl 16:69), vahyin kalplerdeki kabul veya reddini tasvir eden psikolojik ayetlerde (Hicr 15:12, Şuarâ 26:200) ve uhrevi sorgulama sahnelerinde (Müddessir 74:42). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Olayların ve insan tercihlerinin nedensiz veya kanalsız meydana geldiği yanılgısını düzeltir; her eylemin kendisini kuşatan bir «meslek» (rota ve sonuç mecrası) doğurduğunu ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir ipliğin iğne deliğinden geçirilmesi, boncukların ipe dizilmesi veya mızrağın hedefe boylu boyunca saplanıp geçmesi gibi; bir cismin belirlenmiş dar bir açıklıktan hedefe doğru sevk edilip nüfuz ettirilmesi.
- Soyut anlamMaddi veya manevi bir unsurun (su, vahiy, ceza, canlı) ilahi irade veya dış bir sevk edici tarafından, önceden tayin edilmiş bir kanal, rota ve yasa doğrultusunda menziline doğru kesintisiz akıtılması.
- Sistematik karşılıkDeterministik akış, nedensellik koridoru, kanalize etme mekanizması ve hedefe kilitlenmiş nüfuz sistemi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıBu sembolik modelde sevk edilen unsuru (iplik, su, insan, vahiy), hedeflenen nihai mahalli (kalp, yeraltı kaynağı, cehennem, kovan), ise uzay-zaman veya imkân alanında () kısıtlanmış ve belirlenmiş özel mecrayı (yol, kanal, ip) temsil eder. Modeldeki akı denklemi, unsurun mecra dışına rastgele saçılmadan, korunmuş bir süreklilik çizgisi boyunca () kılavuzlanarak yoğunlaştığı ve hedefe nüfuz ettirildiği gerçeğini ifade eder.