صغر
ص - غ - ر
جذر- الورود: ١٣
- الآيات: ١٣
- الصيغ: ٩
- المعاجم: ١٢
معناه في القرآن: Küçük
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٤٥٥باب الغين والصاد والراء معهما
ص غ ر، ر ص غ مستعملان فقط صغر: الصَاغِرُ: الراضي بالضَّيْمِ، وصَغُر يَصْغُر صَغَراً وصَغاراً.
والصِّغَرُ: مصدر الصَّغير في القَدْر.
واصْغَرَتِ النّاقةُ وأكبرتْ، والإصغارُ حنينها الخَفيضُ، والإكبار حنينُها الرفيع ، قالت الخنساءُ:
حَنينَ الهةٍ ضَلَّتْ أليفتَهـا لها حَنينانِ إصغارٌ وإكبارُ
وتَصاغَرَتْ إليه نفسهُ ذلا ومهانةً.
رصغ: الرُّصْغُ لغةٌ في الرُّسْغِ، وهو عظمُ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٧٩الصِغَرُ: ضد الكِبَر. وقد صَغُرَ الشيء، وهو صَغيرٌ وصُغارٌ بالضم. وأَصْغَرَهُ غيرُهُ، وصَغَّرَهُ تَصْغيراً. وأَصْغَرْتُ القِرْبَةَ: خرزْتها صَغيرَةً. واسْتَصْغَرَهُ: عَدَّهُ صَغيراً. وتَصاغَرَتْ إليه نفسه: تحاقَرَتْ. وقد جُمع الصَغيرُ في الشِعر على صُغَراءَ. وأنشد أبو عمرو:
فلِلْكُبَراءِ أَكْلٌ حيث شاءُوا وللصُغَراءِ أَكْلٌ واقْتِثـامُ
والصُغْرى: تأنيث الأَصْغَرِ، والجمع الصُغَرُ. قال سيبويه:
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٥٥٦غ ص ر
صغر ، رصع
استعمل من وجوهها : صغر رصع .
رصغ : قال الليث : الرُّصْغ لغةٌ في الرُّسغ معروفةٌ .
صغر : الحراني عن ابن السكيت : من أمثال العرب : ( المرء بأصغريه ) ، وأصغراه قلبه ولسانه ، ومعناه أن المرء يعلو الأمور ويضبطها بجنانِه ولسانِه .
وقال الليث : يقال صَغِرَ فلان يَصْغَرُ صَغَراً وصَغَاراً فهو صاغر ، إذا رضي بالضيم وأقر به .
وقال الله جلَّ وعزَّ : ( حَتَّى يُعْطُواْ الْجِزْيَةَ عَن يَدٍ
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬٥٣٠(باب الصاد والغين وما يثلثهما )
(صغو/ي) الصاد والغين والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على المَيْل، من ذلك قولُهم: صِغْو فلانٍ معك، أي ميلُه. وصَغتِ النجوم: مالت للغُيوب. وأصغى إليه، إِذا مال بسمعِهِ نحوَه. وأَصْغَيت الإِناءَ أَمَلْتُهُ. ومنه قولهم للذين يَميلون مع الرَّجُل من أصحابِهِ وذوي قُرْباه: صاغِيةٌ. وحُكي: صَغَوْتُ إليه أَصْغَى صَغْواً وصَغىً، مقصور.
(صغر) الصاد والغين والراء أصلٌ صحيح
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٨٢- الصغر والكبر من الأسماء المتضادة التي تقال عند اعتبار بعضا ببعض، فالشيء قد يكون صغيرا في جنب الشيء، وكبيرا في جنب آخر. وقد تقال تارة باعتبار الزمان، فيقال: فلان صغير، وفلان كبير: إذا كان ما له من السنين أقل مما للآخر، وتارة تقال باعتبار الجثة، وتارة باعتبار القدر والمنزلة، وقوله: ﴿وكل صغير وكبير مستطر﴾ [القمر/53]، وقوله: ﴿لا يغادر صغيرة ولا كبيرة إلا أحصاها﴾ [الكهف/49]، وقوله: {ولا أصغر من ذلك
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤٩٧ص غ ر
هو صاغر بين الصغر والصغار وقد صغر وصغر بالكسر والضم.
وقم صاغراً وغير صاغر وقم من غير صغرك وهو الرضا بالضيم.
وتصاغرت إليه نفسه: صارت صغيرة الشأن ذلاً تصاغر أشراف البرية حوله لأبيض صافي اللون من نفر زهر وصغره في عيون الناس.
وأصغر فعله واستصغره وهو صغير القدر وصغير في العلم.
وأصغرت الخارزة القربة: خرزتها صغيرة.
قال: لو كانت الساقي أصغرتها ومن المجاز: أصغرت الناقة
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٤٬٧٣٧الصِّغَرُ: ضد الكبر. ابن سيده: الصِّغَر والصَّغارةُ خِلاف العِظَم، وقيل: الصِّغَر في الجِرْم، والصَّفارة في القَدْر؛ صَغُرَ صَغارةً وصِغَراً وصَغِرَ يَصْغَرُ صَغَراً؛ بفتح الصاد والغين، وصُغْراناً؛ كلاهما عن ابن الأَعرابي: فهو صَغِير وصُغار، بالضم، والجمع صِغَار. قال سيبويه: وافق الذِين يقولون فَعِيلاً الذين يقولون فُعالاً لاعتِقابِهما كثيراً، ولم يقولوا صُغَراء، اسْتَغْنوا عنه بِفِعال، وقد جُمع
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٥٠* ص غ ر * * الصِّغَرُ * ضد الكبر وقد * صَغُر * بالضم فهو * صَغِيرٌ * و * صُغَارٌ * بالضم و * أصْغَرَهُ * غيره و * صَغَّرَهُ تَصْغِيرا * و * اسْتَصْغَرَهُ * عده صغيرا وقد جمع الصغير في الشعر على * صُغَراءَ * و * الصُّغْرَى * تأنيث * الأَصْغَرِ * والجمع * الصُّغَرُ * قال سيبويه لا يقال نسوة * صُغَرٌ * ولا قوم * أصَاغِرُ * إلا بالألف واللام قال وسمعنا العرب تقول * الأَصاغِرُ * وإن شئت قلت *
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٬٧٠٥الصغر، كعنب: ضد الكبر. وفي المحكم: الغر والصغارة، بالفتح: خلاف العظم. أو الأولى، أي الصغر في الجرم، والثانية، أي الصغارة في القدر. يقال: صغر، ككرم، وفرح صغارة، بالفتح، وصغرا، كعنب، كلاهما مصدر الأول، وصغرا، محركة، وصغرانا، بالضم. الأخيران عن ابن الأعرابي، وهما مصادر الثاني، فهو صغير، كأمير وصغار وصغران، بضمهما، ج صغار، بالكسر، قال سيبويه: وافق الذين يقولون فعيل الذين يقولون فعال، لاعتقابهما
الصغر، كعنب: ضد الكبر. وفي المحكم: الغر والصغارة، بالفتح: خلاف العظم. أو الأولى، أي الصغر في الجرم، والثانية، أي الصغارة في القدر. يقال: صغر، ككرم، وفرح صغارة، بالفتح، وصغرا، كعنب، كلاهما مصدر الأول، وصغرا، محركة، وصغرانا، بالضم. الأخيران عن ابن الأعرابي، وهما مصادر الثاني، فهو صغير، كأمير وصغار وصغران، بضمهما، ج صغار، بالكسر، قال سيبويه: وافق الذين يقولون فعيل الذين يقولون فعال، لاعتقابهما كثيرا، ولم يقولوا صغراء استغنوا عنه بفعال، قد جمع الصغير في الشعر على صغراء، أنشد أبو عمرو: وللكبراء أكل حيث شاءوا وللصغراء أكل واقتثـام
ومصغوراء اسم للجمع. وأصاغر: جمع أصغر، نحو الجوارب والكرابج، كالأصاغرة بالهاء لأن الأصغر لما خرج على بناء القشعم، وكانوا يقولون القشاعمة ألحقوه الهاء، قاله ابن سيده، قال: وإنما حملهم على تكسيره أنه لم يتمكن في باب الصفة. والصغرى: تأنيث الأصغر، والجمع الصغر. قال سيبويه: لا يقال: نسوة صغر، ولا يقال: قوم أصاغر إلا بالألف واللام، قال: سمعنا العرب تقول: الأصاغر، وإن شئت قلت: الأصغرون. وصغره تصغيرا، وأصغره، أي جعله صغيرا. وتصغيره أي الصغير صغير وصغير، كدريهم ودنينير، الأولى على القياس، والأخرى عبى غير قياس، حكاها سيبويه، قلت: ومن أمثلة التصغير فعيل كفليس. وفي اللسان: والتصغير فعيل كفليس. وفي اللسان: والتصغير للأسم والنعت يجئء لمعان شتى: منه ما يجيء للتعظيم لها، وهو معنى قوله: فأصابتها سنية حمراء، وكذلك قول الأنصاري: أنا جذيلها المحك، وعذيقها المرجب. ومنها ما يجيء للتحقير في غير المخاطب، وليس له نقص في ذاته، كقولهم: هلك القوم إلا أهل بييت. وذهبت الدارهم إلا دريهما. ومنها ما يجيء للذم، كقولهم: يا فويسق. ومنها ما يجيء للعطف والشفقة، نحو يا بني ويا أخي، ومنه قول عمر: وهو صديقي أي أخص أصدقائي. ومنها ما يجيء بمعنى التقريب، كقولهم: دوين الحائط، وقبيل الصبح. ومنها ما يجيء للمدح، كقول عمر لعبد الله كنيف مليء علما. انتهى. وفي حديث عمرو بن دنار قلت لعروة: كم لبث رسول الله صلى الله عليه وسلم بمكة? قال: عشرا، قلت: فابن عباس يقول: بضع عشرة سنة، قال عروة: فصغره أي استصغر سنة عن ضبط ذلك. وأرض مصغرة، كمكرمة: نبتها صغير لم يطل، وقد أصغرت. قولهم: فلان صغرتهم، بالكسر، أي أصغرهم، وكذا فلان صغرة أبويه، وصغرة ولد أبويه. أي أصغرهم، وهو كبرة ولد أبويه، أي أكبرهم. ويقول صبي من صبيان العرب إذا نهي عن اللعب: أنا من الصغرة، أي من الصغار. وحكى ابن الأعرابي: ما صغرني إلا بسنة، هو كنصر، أي ما صغر عني إلا بسنة. والصاغر :الراضي بالذل والضيم، ج صغرة، ككتبة. وقد صغر، ككرم، صغارا، كعنب، وصغارا وصغارة، بفتحهما، وصغرانا وصغرا، بضمهما، إذا رضي بالضيم وأقر به. وفاته من المصادر: الصغر، محركة، يقال: قم: على صغرك وصغرك. قال الله تعالى حتى يعطوا الجزية عن يد وهم صاغرون ، أي أذلاء، وقوله عز وجل سيصيب الذين أجرموا صغار عند الله أي مذلة، والصغار: مصدر الصغير في القدر. وأصغره: جعله صاغرا، أي ذليلا. وتصاغرت إليه نفسه: صغرت وتحاقرت ذلا ومهانة. وفي الأساس: تصاغرت إليه نفسه: صارت صغيرة الشأن ذلا ومهانة. وصغرت الشمس: مالت للغروب، عن ثعلب. قال ابن السكيت: من الأمثال: المرء بإصغريه ، الأصغران: القلب واللسان، ومعناه أن المرء يعلو الأمور ويضبطها بجنانه ولسانه. وارتبعوا ليصغروا، أي يولدوا الأصاغر، أورده الصاغاني في التكملة. وصغران، كسحبان: ع، قاله ابن دريد. وصغران بالضم: اسم. وأصغر القربة: خرزها صغيرة، قال بعض الأغفال: شلت بدا فارية فـرتـهـا لو خافت النزع لأصغرتها
قال الصاغاني: الرجز لصريع الركبان واسمه جعل. واستصغره، أي استصغر سنه، أي عده صغيرا، كصغره. وفي الحديث: إذا قلت ذلك تصاغر حتى يكون مثل الذباب يعني الشيطان، أي تحاقر وذل وامحق. وسموا صغيرا وصغيرة. وحاتم بن أبي صغيرة: محدث. ومما يستدرك عليه: الإصغار من حنين الناقة: خلاف الإكبار، وهو مجاز، قالت الخنساء: فما عجول على بو تطيف به لها حنينان إصغار وإكبـار فإصغارها:حنينها إذا خفضته، وإكبارها: حنينها إذا رفعته، والمعنى: لها حنين ذو صغار. وحنين ذو كبار. وفي حديث الأضاحي نهى عن المصغورة هكذا رواه شمر، وفسره بالمستأصلة الأذن، وأنكره ابن الأثير، وقال الزمخشري: هو من الصغار، ألا ترى إلى قولهم للذليل مجدع ومصلم?
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٬١٢٩صَغُرَ
1 صَغُرَ ذ , aor. صَغُرَ ; (S, Msb, K;) and صَغِرَ, aor. صَغَرَ ; (K;) inf. n. صِغَرٌ, (S, Msb, K,) of the former, (S, Msb, TA,) and صَغَارَةٌ, (K,) also of the former, (TA,) and صَغَرٌ and صُغْرَانٌ, (IAar, K,) which are both of the latter; (TA; [but Ibr D thinks that there is no reason for this assertion with respect to صغران;]) [He or] it (S, Msb) was, or became, small, or little;
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٧٢٦صَغَرَ
صَغَرَ U ( n. ac. صَغْر 1 ),
a. Was younger than, was the junior of.
صَغِرَ
صَغِرَ A ( n. ac. صَغَر 4 ),
a. Was small, little. _ast;
صَغُرَ
صَغُرَ U ( n. ac. صُغْر 3 , صِغَر 7 , صَغَاْر 22 , صَغَاْرَة 22t , صُغْرَاْن 35 ),
a. Was small, little; was of no account, was despised, mean, ignoble; was poor-spirited, abject.
صَغَّرَ
صَغَّرَ II ,
a. Made small, lessened, diminished,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٦٬٢٢٨صغر
صَغُرَ - يَصْغُرُ (صَغِرَ - يَصْغَرُ) - صَغَار - صَاغِر - صَاغِرِيْن - صَغيْر- صَغيْراً - صَغيْرة - أصْغَر
صَغُرَ - يَصْغُرُ (صَغِرَ - يَصْغَرُ) + الكائن: يصير صغيراً: تنقص مقادير أطواله وأبعاده وقدرته، المكانية (الحجم)، أو الزمانية (العمر)، أو القوة وما شابه
صَغَار: على وزن " فـَعال" اسم فعل مبالغة من " صَغُرَ - يَصْغُرُ "
صَاغِر: اسم
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٠٨ (الإجمالي: ١٣٥)
- كبر
الآيات المشتركة: ٧ · Yaşlı adamdır
- عزب
الآيات المشتركة: ٢ · Meraya salınmış sahibinden uzak develer
- كتب
الآيات المشتركة: ٦ · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
- ذلل
الآيات المشتركة: ٢ · Zeyl etek denektir
- حضر
الآيات المشتركة: ٢ · Hadre inşaat için kullanılan taş tuğla demektir
- ثقل
الآيات المشتركة: ٢ · Terazinin karşı kefesine konan taş demektir
- جنح
الآيات المشتركة: ٢ · Kanat demektir
- ذرر
الآيات المشتركة: ٢ · Zerre toz demektir
- غدر
الآيات المشتركة: ١ · Es geçer
- سأم
الآيات المشتركة: ١ · Körleşmiş bıçaktır
- خفض
الآيات المشتركة: ١ · Hafide (ha, dat) : Durgun akan su demektir
- شأن
الآيات المشتركة: ١ · Suların dağ eteklerinde açtıkları yarık, hurma dikmek için…
الآيات التي ورد فيها(١٣)
قَالَ فَاهْبِطْ مِنْهَا فَمَا يَكُونُ لَكَ أَنْ تَتَكَبَّرَ فِيهَا فَاخْرُجْ إِنَّكَ مِنَ الصَّاغِرِينَ
Küçük düşenler
قَالَتْ فَذَلِكُنَّ الَّذِي لُمْتُنَّنِي فِيهِ وَلَقَدْ رَاوَدْتُهُ عَنْ نَفْسِهِ فَاسْتَعْصَمَ وَلَئِنْ لَمْ يَفْعَلْ مَا آمُرُهُ لَيُسْجَنَنَّ وَلَيَكُونًا مِنَ الصَّاغِرِينَ
Küçük düşenler
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صغر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حقر, قلل, ذلل |
| Zıt Kök | كبر |
| Çekirdek Özet 1 | Bir cismin, sürenin veya sesin hacim, miktar ve seviye bakımından zıddına nispetle eksik, alçak ve dar olması |
| Çekirdek Özet 2 | Varlıkların yaratılış veya konum bakımından sınırlılığı ile kibirlenenlerin ilahi adalet karşısında boyun eğip zelil kılınması |
| Çekirdek Özet 3 | Büyüklük iddiasının mutlak varlık karşısında erimesi, ontolojik veya ahlaki alçalmanın kaçınılmaz tabiilik kazanması |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca fiziksel boyut veya yaş küçüklüğüne indirgenerek ahlaki, hukuki ve psikolojik zillet boyutunun göz ardı edilmesi |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صغ | Bir yöne eğilme, meylederek eksilme veya seviye kaybetme hareketidir; bu çekirdek صغو kökünde kulak veya kalbin bir tarafa meyletmesi, eğilmesi şeklinde somutlaşır. | ر | Çekirdekteki eğilme ve meyil hareketine baştan başa süreklilik ve nesnel bir durum boyutu katarak varlığın hacimce, makamca veya itibarca daha aşağı bir sınıra inmesini kalıcı hale getirmiştir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Hacmin veya alanın daraltılması, sınırların içeriye doğru çekilerek sıkıştırılması hareketini kurar. |
| غ | İkiz harfi olan göz imgesinden türetme; perdelenme, örtülme, batma | Varlığın görünürlüğünün, parlaklığının veya algılanan büyüklüğünün zayıflayıp geri plana düşmesini sağlar. |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Belirlenmiş bir tepe noktasını veya hiyerarşik üst sınırı temsil ederek daralmanın başat konuma nispetle gerçekleştiğini bildirir. |
| صغر | Sıkıştırma, perdelenme ve üst sınırın geri çekilmesi hareketi | Bir varlığın üstünlük veya hacim iddiasının sıkıştırılarak bastırılması, algı alanında geri plana itilip küçültülmesi ve boyun eğmeye zorlanması hareketidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir cüssede, yaşta, hacimde veya seste zıddı olan büyük duruma göre görülen azlık, kısıtlılık ve alçaklıktır. Devenin iniltisini kısmasına ve alçak sesle ses vermesine Arapçada bu kökten türetmeyle إصغار الناقة denir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye ve erken dönem şairi el-Hansâ (الخنساء) kaybolan yavrusunu arayan devenin iniltisini tasvir ederken kökü alçak sesle inleme anlamında şöyle kullanır: حنين والهة ضلت أليفتها / لها حنينان إصغار وإكبار |
| Erken Arapça kullanım | Klasik bedevi kullanımında derinin veya kırbanın dikişinde küçük tutulması için أصغرت القربة ifadesi ve haksızlığa karşı çaresiz kalarak boyun eğen, aşağılanmayı kabullenen kimse için الصاغر kalıbı yaygın biçimde kullanılmıştır. |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça صغر kökü, Kuzeybatı Sami dillerindeki köklerle düzenli ses denklikleri üzerinden doğrudan akrabadır. İbranicede צָעִיר (tsa'ir) kelimesi yaşça küçük, genç, ehemmiyetsiz ve cüssece ufak anlamlarını taşırken, Ugarit dilinde ṣġr biçimi aynı şekilde küçük, ast ve genç anlamında belgelenmiştir. Bu dilsel katmanda Arapçadaki gayn (غ) harfinin İbranicedeki ayin (ע) sesine tekabül etmesi düzenli bir fonetik kuraldır. Süryanicede kök çoğunlukla ܙܥܘܪܐ (z'uro) biçiminde /z/ sesine kayarak küçüklük, hafiflik ve azlık anlamını devam ettirir. Semantik çekirdek bütün bu dillerde bir standarda veya diğerine nispetle hacimde, yaşta ve hiyerarşide aşağıda bulunma fikrine dayanır. Arapçada ise kök, somut hacim ve yaş azlığının ötesinde, ahlaki ve hukuki bir zilleti, boyun eğmeyi ve teslimiyeti (es-sağâr) ifade eden güçlü bir semantik yoğunlaşma kazanmıştır.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | صغر ile صغو ve صغي ilişkisi | Bir tarafa eğilme, meyil göstererek seviye kaybetme kökleriyle birleşerek fiziksel küçüklükten zihni ve sosyal küçülmeye geçmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice צ-ע-ר (ṣ-'r), Ugaritçe ṣġr, Süryanice ܙ-ܥ-ܪ (z-'-r) | Ortak Sami mirasındaki yaşça gençlik, miktar azlığı ve ehemmiyetsizlik anlamı Arapçada zillet ve boyun eğiş boyutuyla zenginleşmiştir. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Güney Arapça ve Habeşçe (Ge'ez) paralelleri | Erken Güney Sami katmanında da astlık, hizmetçilik veya küçüklük anlam alanında paralellikler görülmektedir. | Güçlü |
المصدر Gesenius, Brockelmann, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صغر | Anlamlı | Küçülmek, aşağılanmak | Hacim, yaş, değer veya konum bakımından zıddına göre eksik ve aşağı seviyede olmak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| صرغ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlük kaynaklarında kullanım dışı (mühmel) kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| غصر | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlük kaynaklarında kullanım dışı (mühmel) kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| غرص | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlük kaynaklarında kullanım dışı (mühmel) kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| رصغ | Anlamlı | Bilek kemiği, sınır | Hayvanların tırnak üstündeki ince eklem kemiğidir; incelik ve dar boğum anlamı taşır. | Kök Kur'an'da geçmez; Arapçada رسغ varyantıdır. |
| رغص | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlük kaynaklarında kullanım dışı (mühmel) kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صغر | Merkez | Küçüklük ve boyun eğme | Hem fiziksel veya sayısal nispi azlığı hem de kaçınılmaz zilleti ve tabi kılınmayı içerir. | Hacimce, yaşça veya rütbece büyük olana nispetle aşağıda kalma halidir. |
| حقر | Komşu | Değersizlik ve hakaret | حقر nesnenin özündeki kıymetsizliği ve horgörülmeyi bildirirken, صغر nispi hacim azlığı veya dış baskıyla boyun eğdirilmeyi vurgular. | Kendisinde itibar edilecek bir değer bulunmama durumu. |
| قلل | Komşu | Sayı ve miktar azlığı | قلل salt sayı, adet veya niceliksel eksikliği ifade eder; صغر ise nitelik, cüsse, yaş ve itibar seviyesini de kapsar. | Niceliksel olarak çokluğun zıddı olma hali. |
| ذلل | Komşu | Uysallık ve zillet | ذلل direncin kırılması, itaat ve kolay yönetilme anlamına gelirken, صغر varlığın kibrinin kırılarak fiilen küçük düşürülmesini içerir. | Sertliğin ve direncin kaybolup boyun eğme kıvamına gelmesi. |
| كبر | Zıt | Büyüklük ve ululuk | كبر hacim, miktar, yaş, kudret ve şerefte her türlü fazlalığı ifade eden doğrudan karşıt köktür. | Kökün varlıksal ve ahlaki açıdan tam tersi olan genişleme ve üstünlük yönü. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صغر | Boyun eğmek, hacimce küçük olmak | Hem nesnel hacim ve yaş küçüklüğünü hem de ahlaki-hukuki zilleti tek kökte toplar. | Kesin |
| Latince | Minor, humilis, parvus | Daha küçük, alçak gönüllü veya zelil, ufak | Parvus salt fiziksel küçüklüğü, minor nispi azlığı, humilis ise kökün zillet ve alçalma boyutunu karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | Small, diminutive, subdued / humiliated | Küçük, boyutça ufak, boyun eğmiş / alçalmış | Small fiziksel veya niceliksel tarafı karşılarken subdued ve humiliated kelimeleri Kur'an'daki zillet ve itaat boyutunu verir. | Kesin |
| Almanca | Klein, gering, gedemütigt | Küçük, ehemmiyetsiz, alçaltılmış | Klein hacim ve niceliğe, gering önemsizliğe, gedemütigt ise kibirlenenin zelil kılınması anlamına denk gelir. | Güçlü |
| Fransızca | Petit, minime, rabaissé | Küçük, asgari, düşürülmüş / zelil | Petit nesnel ölçüyü, minime önemsizliği, rabaissé ise kibirden sonra gelen aşağılanmayı ifade eder. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| صَغِيرًا / أَصْغَرَ | Amel, nesne veya zerrenin mikroskobik boyutu | İlahi ilmin ve amel defterinin hiçbir zerreyi atlamadığı, ölçülemeyecek kadar ufak eylemlerin bile kayıt altına alındığı bağlamlar (Yûnus 10:61, Sebe' 34:3, el-Kehf 18:49, el-Kamer 54:53). |
| صَغِيرًا | Yaş küçüklüğü ve acziyet hali | İnsanın anne babasının himayesine muhtaç olduğu, fiziksel ve zihinsel yetersizliğinin bulunduğu çocukluk evresi (el-İsrâ 17:24). |
| صَغِيرَةً / صَغِيرًا | Borcun veya infakın miktar azlığı | Maddi yükümlülüklerin veya harcamaların miktar bakımından büyük olmasa dahi önemsenmesi ve yazılması gerektiği bağlamlar (el-Bakara 2:282, et-Tevbe 9:121). |
| صَاغِرِينَ / صَاغِرُونَ / صَغَارٌ | Hukuki, siyasi veya manevi boyun eğiş ve zillet | Kibir ve isyan içindekilerin üstünlük vehimlerinin yıkılarak otoriteye fiilen tabi olmaları, rezil ve zelil kılınmaları (el-A'râf 7:13, el-A'râf 7:119, et-Tevbe 9:29, Yûsuf 12:32, en-Neml 27:37, el-En'âm 6:124). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Günahların taksimi ve ceza hiyerarşisi | Büyük günah (kebîre) ile küçük günah (sagîre) arasındaki sınır; ısrar edilen küçük günahın büyük günaha dönüşmesi meselesi. | Eylemin ilahi emre muhalefetteki göreceli hafifliği veya kibrin karşıtı olan kulluk acziyeti. |
| Fıkıh | Hukuki ehliyet ve cizye hukuku | Çocuğun (sagîr) mali ve cezai ehliyetsizliği ile et-Tevbe 9:29 bağlamında cizye mükellefinin devlete boyun eğme şartının (sagâr) mahiyeti. | Velayet altında olma hali ve hukuki otoriteye bilfiil teslimiyet ve itaat. |
| Tefsir | İblis'in ve mütekebbirlerin akıbeti | el-A'râf 7:13 ayetinde İblis'e yönelik hitapta büyüklük taslamanın (istikbâr) zıddı olarak ontolojik ve manevi kovulmuşluk cezası. | Büyüklük iddiasının cezası olarak alçalmayı ve hakir görülmeyi mecburen kabullenme. |
| Hadis | Ahlaki durum ve toplumsal terbiye | Büyüklere saygı küçükleri sevme ilkesi ile ahirette kibre kapılanların zerreler şeklinde küçük ve zelil haşredileceği beyanları. | Şefkate muhtaç yaş küçüklüğü ve kibrin ahiretteki bedeli olan cüceleşme/alçalma. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık-yaratıcı ilişkisi | Ontolojik acziyet | Kibri kırma | Varlık ilahi mutlak kudret karşısında daima küçüktür; büyüklük taslayan mecburen zelil (sağar) kılınır. | Kesin |
| İlmi | Bilgi teorisi ve epistemoloji | Mikroskobik detay | Kayıt ve ihata | En küçük parçanın dahi göz ardı edilmediği, tümel kadar tikelin de ilahi ilim çerçevesinde korunduğu tespiti. | Kesin |
| Siyasi | Hukuk düzeni ve egemenlik | Otoriteye itaat | Düzen tesisi | Siyasi ve hukuki otoriteyi tanımayanların kamu düzenine fiilen tabi kılınması ve meşru otoriteye boyun eğmesi. | Güçlü |
| İktisadi | Muhasebe ve borçlanma | Mikro kalemler | Hak zayiatını önleme | İktisadi kayıtlarda küçük miktarların ihmal edilmemesi, kayıt dışılığın ve mikro sömürünün engellenmesi. | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Asimptotik küçülme ve diferansiyel limit () | Bir büyüklüğün sıfıra yaklaşacak derecede küçülmesi, mutlak ölçek karşısında sonsuz küçük parçalara bölünmesi ve ihmal edilemez mikro-değişken haline gelmesi yapısıyla örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hiyerarşik tabi kılınma ve statü kaybı | Sosyolojideki aşağı statüye indirgenme, hukukta ehliyetsizlik durumu ve psikolojide narsisistik şişinmenin ardından gelen radikal boyun eğiş dinamikleriyle tam bir yapısal eşleşme gösterir. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca fiziksel ebat veya kronolojik yaş düşüklüğüne indirgenmesi, ahlaki bir düşüş ve siyasi-hukuki bir boyun eğme boyutu taşıdığının unutulmasıdır. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, hem bilginin mikroskobik düzeydeki hassasiyetini (zerre boyutu) hem de kibirle ilahi nizama meydan okuyanların kaçınılmaz şekilde maruz kalacağı aşağılanma ve teslimiyet halini kuşatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | et-Tevbe 9:29 gibi ayetlerdeki 'sağar' ifadesini salt fiziki bir aşağılama veya keyfi bir zulüm olarak yorumlamak yahut iblisin kovulmasındaki küçülmeyi sadece mekan değişimi sayarak psikolojik ve ontolojik zilleti ıskalamak. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ahlak ve ontoloji mimarisinde kibrin (istikbar) antitezi olarak yer alır; ilahi nizama karşı direnen iradelerin nihayetinde boyun eğmeye mecbur kalacağını ve ilahi bilginin en mikro varlıkları dahi kuşattığını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İblis'in cennetten koğulması kıssalarında (el-A'râf 7:13), ilahi ilmin zerreleri dahi kuşattığını bildiren kozmolojik ayetlerde (Yûnus 10:61, Sebe' 34:3), hesap gününün şaşmaz hassasiyetinde (el-Kehf 18:49) ve hukuki düzen ayetlerinde (et-Tevbe 9:29). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Büyüklük iddiasının ve kibrin mutlaklaştırılamayacağını, güç sahiplerinin adalete tabi olmasının zillet değil nizamın gereği olduğunu ve küçük amellerin önemsiz sayılamayacağını hatırlatarak ahlaki kayıtsızlığı düzeltir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir nesnenin, canlının veya sesin hacim, miktar, yaş ve şiddet bakımından emsallerine veya zıddına nispetle dar, kısa ve alçak olması.
- Soyut anlamVarlığın mutlak otorite karşısında haddini bilmesi, kibir iddiasının zorunlu bir düşüşle kırılarak zelil ve boyun eğmiş hale getirilmesi.
- Sistematik karşılıkMikro düzeydeki tüm eylemlerin muhasebe sistemine dahil edilmesi ile makro düzeydeki büyüklük taslamaların ilahi denge karşısında kaçınılmaz olarak sıfırlanıp ast konumuna indirilmesi kuralı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde varlık veya failler uzayını, incelenen birimi, ise mutlak büyüklük veya referans otoriteyi temsil eder. fonksiyonu varlığın cüssesini, iddiasını veya hacmini ölçer; bu oranın mutlak büyüklük karşısında sıfıra yaklaşması küçüklüğü modellemektedir. varlığın statü veya haysiyet seviyesini, ise kaçınılmaz zillet ve boyun eğme (sağâr) eşiğini sembolize eder. Model, büyüklük oranının mutlak karşısında sıfırlanmasının zorunlu olarak statüsel bir boyun eğiş doğurduğunu gösterir.