ضرع

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ض-ر-عالصيغ: ٥ · الجذور المجاورة: ٣٩ · الآيات: ٨ · السور: ٤؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».بررتَضَرَّعُواضَرِيعٍطعمضرعبأسدعوتَضَرُّعًاخفيغدويَضَّرَّعُونَزينأخذأصلغفل

الجذرالصيغ ٥الآيات ٨السور ٤المجاورة ٣٩

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

ضرع

ض - ر - ع

جذر
  • الورود: ٨
  • الآيات: ٨
  • الصيغ: ٥
  • المعاجم: ١٣

Hayvan memesidir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Hayvan memesidir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٦٬٨٧٥
باب العين والضاد والراء معهما ض ر ع، ر ض ع، ع ر ض، ع ض ر مستعملات، ر ع ض، ض ع ر مهملات ضرع: ضَرِعَ الرجل يَضْرَعُ فهو ضَرَعٌ، أي: غمر ضعيف. قال طرفة بن العبد: .......... فما أنا بالواني ولا الضَّرَعِ الغمر والضَّرَعُ أيضاً: النحيف الدقيق. يقال: جسدك ضارع، وأنت ضارع، وجنبك ضارع. قال الأحوص: كفرت الذي أسدَوْا إليك ووسّدوا من الحسن إنعاماً وجنبك ضارع وتقول: أضرعته: أي: ذللته. وضَرِعَ، أي: ضعف،
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٤٩
الضَرْعُ لكل ذات خفٍّ أو ظِلْفٍ. وأضْرَعَتِ الشاة، أي نزل لبنُها قُبَيل النتاج. وشاةٌ ضَريعٌ وضَريعةٌ، أي عظيمة الضَرْع. والضَريع: يبيسُ الشِبْرِقِ، وهو نبت. قال الشاعر يذكر إبلاً وسوء مرعاها: وحُبِسْنَ في هَزْمِ الضَريعِ فكلُّهاحَدباءَ دامـيةُ الـيدينِ حَـرودُ وضَرَعَ الرجلُ ضَراعةً، أي خضع وذلَّ. وأضْرعَهُ غيره. وفي المثل: الحُمَّى أضْرَعَتْني لَكَ. والضَرَعُ، بالتحريك: الضعيف. وإنَّ فلاناً
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٢٥٬٨٤٧
باب العين والضاد مع الراء عرض ، عضر ، ضرع ، رضع : مستعملة عرض : قال لله جلَّ وعزَّ : ( وَلاَ تَجْعَلُواْ اللَّهَ عُرْضَةً لاَِيْمَانِكُمْ أَن تَبَرُّواْ وَتَتَّقُواْ ) ( البَقَرَة : 224 ) قال سلمة عن الفراء : يقول : لا تجعلوا الحلف بالله معترضاً مانعاً لكم أن تَبرُّوا ، فجعل العُرضة بمعنى المعترض . ونحوَ ذلك قال أبو إسحاق الزجّاج . وقال ابن دريد : يقال جعلتُ فلاناً عُرضةً لكذا وكذا ، أي نصبتُه له
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٧٠٩
(باب الضاد والراء وما يثلثهما) (ضرز) الضاد والراء والزاء كلمةٌ واحدةٌ. يقال إنَّ الضِّرِزّة: المرأة القصيرة اللئيمة. (ضرس) الضاد والراء والسين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على قوّةٍ وخشونة وقد يشِذُّ عنه ما يخالفه. فالضِّرْس من الأسنان، سمِّي بذلك لقوّته على سائر الأسنان. ويقال ضَرَسَه يَضْرُسُهُ، إذا تناوله بضِرْسِه. وقال: إِذا أنتَ عاديتَ الرّجالَ فلا تكن *** لهم جَزَرَاً واجرَحْ بنابك واضْرُسِ والضِّرْس:
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٩٥
- الضرع: ضرع الناقة، والشاة، وغيرهما، وأضرعت الشاة: نزل اللبن في ضرعها لقرب نتاجها، وذلك نحو: أتمر، وألبن: إذا كثر تمره ولبنه، وشاة ضريع: عظيمة الضرع، وأما قوله: ﴿ليس لهم طعام إلا من ضريع﴾ [الغاشية/6]، فقيل: هو يبيس الشبرق (الشبرق بالكسر: شجر منبته نجد وتهامة، وثمرته شاكة؛ والقول الذي ذكره المؤلف هو لأبي عبيدة في المجاز 2/296. وقالوا: إذا يبس الضريع فهو الشبرق. وقال الزجاج: الشبرق: جنس من الشوك،
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٨٠٦
ض ر ع شاة ضَريعٌ:‏ كبيرة الضرع‏.‏ وأضرعت الناقة والبقرة‏:‏ أشرق ضرعها قبل النتاج‏.‏ وهما يتضارعان وهو يضارعه‏.‏ وتقول‏:‏ بينهما مراضعة الكاس ومضارعة الأجناس وهو من الضرع‏.‏ وضرع له وإليه ضرعاً إذا استكان وخشع وهو يضرع إليّ ويتضرع ولم يزل ضارعاً إليّ حتى فعلت كذا‏.‏ قال الأحوص‏:‏ كفرت الذي أسدوا إليك ووسدوا من الحسن إنعاماً وجنبك ضارع ذليل ساقط‏.‏ وكان مزهواً فأضرعه الفقر‏.‏ وفي مثل ‏"‏
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬٠٨٦
ضَرَعَ إِليه يَضْرَعُ ضَرَعاً وضَراعةً: خضع وذلَّ، فهو ضارِعٌ، من قوم ضَرَعةٍ وضُرُوعٍ. وتضرَّع: تذلَّل وتخشَّع. وقوله عز وجل: فلولا إِذْ جاءهم بأْسُنا تضَرَّعوا، فمعناه تذلَّلوا وخضَعوا. ويقال: ضرَع فلان لفلان وضَرِعَ له إِذا ما تخشَّع له وسأَله أَن يُعْطِيَه؛ قال الأعشى: سائِلْ تَميماً به، أَيّامَ صَفْقَتِهمْ، لَمّا أَتَوْه أَسارى كلُّهُم ضَرَعا أَي ضرَع كلُّ واحدٍ منهم له وخضَع. ويقال: ضرَع له
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٥٨
* ض ر ع * * الضَّرْعُ * لكل ذات ظلف أو خف و * الضَّرِيعُ * يبيس الشبرق وهو نبت و * ضَرَعَ * الرجل يضرع بالفتح فيهما * ضَراعةً * خضع وذل و * أضْرَعَهُ * غيره وفي المثل الحمّى * أضْرَعَتْني * إليك و * تَضَرَّعَ * إلى الله أي ابتهل و * المُضَارَعَةُ * المُشابهة
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٩٬٥٣٦
الضرع: م، معروف، للظلف والخف، أي لكل ذات ظلف، أو للشاء والبقر، ونص العين: للشاة والبقر ونحوهما، وأما للناقة فخلف، بالكسر، كما سيأتي، وقال ابن فارس: الضرع للشاة وغيرها. وقال ابن دريد: الضرع: ضرع الشاة، ج: ضروع، وقال أبو زيد: الضرع: جماع، وفيه الأطباء، وهي الأخلاف، وفي الأطباء الأحاليل، وهي خروق اللبن. وفي اللسان: ضرع الشاة والناقة: مدر لبنها. وفي التوشيح: الضرع للبهائم، كالثدي للمرأة قال ابن دريد:
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٣٬٩٣٥
ضَرَعَ 1 ضَرَعَ ذ , said of a lamb or kid, He took [with his mouth] the ضَرْع [meaning dug] of his mother. (TA.) [This seems to be regarded by some as the primary signification.] ― -b2- And (TA) the same, (S, Msb, K,) said of a man, (S,) aor. ضَرَعَ ; (Msb, K;) and ضَرِعَ, aor. ضَرَعَ ; and ضَرُعَ, aor. ضَرُعَ ; (K;) inf. n. (S, Msb, K) of the first (S, Msb, TA) and of the third (TA) ضَرَاعَةٌ,
رابط المدخل

ضَرَعَ 1 ضَرَعَ ذ , said of a lamb or kid, He took [with his mouth] the ضَرْع [meaning dug] of his mother. (TA.) [This seems to be regarded by some as the primary signification.] ― -b2- And (TA) the same, (S, Msb, K,) said of a man, (S,) aor. ضَرَعَ ; (Msb, K;) and ضَرِعَ, aor. ضَرَعَ ; and ضَرُعَ, aor. ضَرُعَ ; (K;) inf. n. (S, Msb, K) of the first (S, Msb, TA) and of the third (TA) ضَرَاعَةٌ, (S Msb, K,) and (K) of the second (TA) ضَرَعٌ; (K;) He was, or became, lowly, humble, or submissive; (S, K;) and low, abject, or abased; (S, Msb, K;) اـِلَيْهِ (K) and لَهُ [to him]: (TA:) or ضَرِعَ and ضَرَعَ signify he lowered, humbled, or abased, himself, (K, * TA,) [like تضرّع, which is more commonly used in this sense,] and made petition for a gift: (TA:) and ضَرُعَ, (Msb, K, TA,) inf. n. ضَرَعٌ, (Msb,) or ضَرَاعَةٌ, (TA,) he was, or became, weak; (K, TA;) and it is said that the verb in this last sense is from ضَرَعَ in the sense expl. in the first sentence: so in the “ Mufradلt ” [of Er-Rلghib]: ضَرِعَ, likewise, like فَرِحَ [in measure], signifies he was, or became, weak in body, slender, spare, or light of flesh: and ضُرُوعٌ, [app. as an inf. n. of which the verb is ضَرَعَ,] the being lean, or emaciated. (TA.) For another explanation of ضَرَاعَةٌ, see 5. ― -b3- [ضَرَعَ is made trans. by means of ب:] one says, ضَرَعَ بِهِ فَرَسُهُ His horse humbled him, or abased him: (O, K, TA:) or, as in the L, overcame him. (TA.) ― -b4- ضَرَعَ مِنْهُ, said of an animal of prey, (IKtt, K, TA,) inf. n. ضُرُوعٌ, (K,) He approached (IKtt, K, TA) him i. e. a man, (IKtt, TA,) or it i. e. a thing. (K.) ― -b5- See also the next paragraph.

تَضْرِيعٌ 2 تَضْرِيعٌ ذ signifies The drawing near, or approaching, by little and little, in a deceitful, or guileful, manner, going this way and that, or to the right and left; (Ibn-'Abbلd, O, K;) as also ↓ تَضَرُّعٌ: (K:) you say ضَرَّعَ and تَضَرَّعَ. (O, TA.) ― -b2- And ضَرَّعَتِ الشَّمْسُ, (K,) inf. n. as above, (S, O,) (tropical:) The sun approached the setting; (S, O, K;) [like ضجّعت;] and ↓ ضَرَعَت signifies the same; [like ضَجَعَت;] or the sun set; (K;) and الشَّمْسُ ↓ ضَارِعَتِ, inf. n. مُضَارَعَةٌ, signifies the same as ضَرَعَت and ضرّعت. (TA.) ― -b3- And ضَرَّعَتِ القِدْرُ i. q. حَانَ أَنْ تُدْرِكَ [i. e. The cookingpot approached, or attained, to the time of the cooking of its contents; and so, app., ↓ ضارعت, accord. to the TA, but the passage in which this is there indicated presents an obvious mistranscription]. (S, O, K, TA. [In the CK, تُدْرَكَ is erroneously put for تُدْرِكَ.]) ― -b4- And ضَرَّعَ الرُّبُّ [app. means The rob, or inspissated juice, became nearly mature; or] the expressed juice was cooked, but its cooking was not complete. (O, K, * TA. [In the CK, الرُّبَّ is erroneously put for الرُّبُّ, and طَبَخ for طُبِخَ, and يُتِمَّ طَبْخَهُ for يَتِمَّ طَبْخُهُ.])

مُضَارِعَةٌ 3 مُضَارِعَةٌ ذ is syn. with مُشَابَهَةٌ: (S, O, Msb:) accord. to Er-Rلghib, its primary meaning is The sharing [in a thing, or particularly in the ضَرْع, or udder], like مُرَاضَعَةٌ, which is the “ sharing in sucking. ” (TA.) You say ضارعهُ He, or it, resembled him, or it; was, or became like him, or it. (K, TA.) And بَيْنَهُمَا مُرَاضَعَةُ الكَاسِ وَمُضَارَعَةُ الأَجْنَاسِ [Between them two are the sipping of the wine-cup, and the resemblance of kinds; or compotation and congeniality]: said in the A to be from الضَّرْعُ. (TA.) [See also an ex. voce تَحَلَّجَ.] ― -b2- Also i. q. مُقَارَبَةٌ [meaning The approaching a thing]. (TA.) See 2, in two places.

اضرعت 4 اضرعت ذ , said of a ewe or she-goat, Her milk descended [into her udder, i. e. she secreted milk in her udder, as is shown in the lexicons in many places, (see for instance, أَرَدَّتْ, and رِدَّةٌ,)] a little before her bringing forth: (S, O, K:) and [in like manner] said of a she-camel, her milk descended from (مِنْ [a mistranscription for فِى i. e. into]) her udder near the time of bringing forth; and the epithet applied to her is ↓ مُضْرِعٌ [without ة]: or, as in the A, said of a she-camel and of a cow, her udder (ضَرْعُهَا) became prominent before bringing forth: (TA:) or, said of a ewe or she-goat, she showed herself to be pregnant, and became large in her udder. (T in art. رمد.) And أَضْرَعَتْ عَلَى رَأْسِ الوَلَدِ [She secreted milk, or became large, in the udder, at the time of bringing forth, or when about to produce the young, like as one says كَانَ ذٰلِكَ عَلَى رَأْسِ فُلَانٍ expl. in art. رأس], said of a ewe or goat. (S in arts. رمد and ربق [in both of which the meaning is clearly shown] and in art. دفع [in which last see several sentences].) ― -b2- [Hence, app.,] أَضْرَعْتُ لَهُ مَالِى (assumed tropical:) I gave him liberally, unsparingly, or freely, my property. (O, K. *) ― -b3- And اضرعهُ signifies also He, or it, lowered, humbled, or abased, him. (S, O, K.) Thus, in a trad. of 'Alee, أَضْرَعَ اللّٰهُ خُدُودَكُمْ May God lower, or humble, or abase, your cheeks. (TA.) One says also, كَانَ مَزْهُوًّا فَأَضْرَعَهُ الفَقْرُ [He was proud, haughty, or insolent, and poverty lowered, or humbled, or abased, him]. (TA.) And it is said in a prov., الحُمَّى أَضْرَعَتْنِى لَكَ, (S, Meyd, A, O,) or لِلنَّوْمِ, (Meyd, O, K,) accord. to different relations, (Meyd, O,) [meaning The fever abased me to thee, or to sleep;] asserted by El-Mufaddal to have been first said by a certain man named Mureyr, to a Jinnee by whom he was carried off while sleeping under the influence of fever, after he had been making a fruitless search after his two brothers, Murلrah and Murrah, who had also been carried off by Jinn: [his story is related at length in the O and TA, as well as by Meyd.; and is given in Har p. 568, and in Freytag's Arab. Prov. i. pp. 364-5:] the prov. is applied to the case of abasement on the occasion of need. (Meyd, O, TA.) ― -b4- One says also, اضرعهُ اـِلَيْهِ He, or it, constrained him to have recourse to him, or it. (TA.) ― -b5- And اضرعهُ الحُبُّ Love rendered him lean, or emaciated. (TA.)

تضرّع 5 تضرّع ذ He lowered, humbled, or abased, himself: (O, K, TA:) or he addressed himself with earnest, or energetic, supplication: (TA:) syn. اِبْتَهَلَ, to God (اـِلَى اللّٰهِ): (S, O, K:) or he manifested ↓ ضَرَاعَة i. e. severe poverty, (O, TA:) and want, (TA,) to God: (O, TA:) or i. q. تَعَرَّضَ بِطَلَبِ الحَاجَةِ, (K, TA,) or يَطْلُبُ الحَاجَةَ; (CK;) you say, جَآءَ فُلَانٌ يَتَضَرَّعُ and يَتَعَرَّضُ i. e. Such a one came asking, or petitioning, to another for a thing that he wanted. (Fr, S, O.) [See also تَصَرَّعَ.] ― -b2- Also He writhed; and asked, or called, for aid, or succour. (TA.) ― -b3- And, said of the shade, (tropical:) It contracted, shrank, or decreased; or it went away; syn. قَلَصَ: (Ibn-'Abbلd, O, K, TA:) and تَصَرَّعَ is a dial. var. thereof. ― -b4- See also 2.

ضَرْعٌ ضَرْعٌ ذ a word of well-known meaning; (TA;) [properly and generally, the udder, but sometimes applied to the dug, or teat:] the ضَرْع is of every female that has a cloven hoof, or of the she-camel: (S, O:) [i. e.] of each of these: (K:) or [of the former only; i. e.] of the sheep or goat and of the cow and the like; that of the camel being termed خِلْفٌ: (Lth, O, K:) it is, to the clovenhoofed female, like the ثَدْى to the woman: (Msb:) or, to cattle, like the ثَدْى to the woman: (Towsheeh, TA:) accord. to the IF, it is of the sheep or goat and of other animals: accord. to IDrd, of the sheep or goat [only]: AZ says, it comprises the أَطْبَآء, which are the أَخْلَاف, and in which are the أَحَالِيل, which are the orifices for the passing forth of the milk: (O:) the pl. is ضُرُوعٌ. (O, Msb, K.) مَا لَهُ زَرْعٌ وَلَا ضَرْعٌ [lit. He has not seed-produce nor an udder] means (tropical:) he has not anything: (TA:) or it means he has not land to sow, nor ewe or she-goat or she-camel or other animal having a ضَرْع. (O.) -A2- See also the next paragraph, in two places.

ضِرْعٌ ضِرْعٌ ذ A like; a similar person or thing; (IAar, O, K;) as also ↓ ضَرْعٌ: (IAar, TA in art. صرع:) and so صِرْعٌ (O, TA) and صَرْعٌ. (O and K and TA in art. صرع.) ― -b2- And A sort, or species: and a state, condition, or manner of being: of a thing: as also ↓ ضَرْعٌ: and so صِرْعٌ and صَرْعٌ. (TA in art. صرع.) ― -b3- And A strand of a rope: (O, K:) and so صِرْعٌ: (O:) pl. ضُرُوعٌ. (O, K: and the CK adds أَضْرُعٌ.)

ضَرَعٌ ضَرَعٌ ذ Lowly, humble, submissive, or in a state of abasement; [originally an inf. n., and therefore, as an epithet,] applied to a single person and to a pl. number: (O:) and ↓ ضَارِعٌ signifies the same, applied to a single person; (O, Msb;) as also ↓ مُسْتَضْرِعٌ, (K, *TA:) accord. To Lth, one says, ↓ خَدُّكَ ضَارِعٌ, (O,) and ↓ أَضْرَعُ, which signifies the same, (Ham p. 344,) and ↓ جَنْبُكَ ضَارِعٌ, [meaning, as is implied in the O, Thy cheek is lowly &c., and so thy side, and the like is said in the Ham p. 590,] and ↓ أَنْتَ ضَارِعٌ [Thou art lowly &c.]: (O:) and the pl. of ضَارِعٌ is ضَرَعَةٌ and ضُرُوعٌ: (TA:) or ↓ ضَارِعٌ signifies, and so ↓ ضَرِعٌ, and [in an intensive sense] ↓ ضَرُوعٌ and ↓ ضَرَعَةٌ, lowering, humbling, or abasing, himself: (K:) or thus, and making petition for a gift: (TA:) and ضَرَعٌ signifies weak; (S, Mgh, Msb, K:) as also ↓ ضَرِعٌ; (K;) the former (Msb, K) originally an inf. n. (Msb) [and therefore, as an epithet,] applied to a single person and to a pl. number: (K:) and ضَرَعٌ and ↓ ضَارِعٌ small; applied to anything: or small in age, weak, (K, TA,) and lean, spare, or light of flesh: (TA:) and الجِسْمِ ↓ ضَارِعُ, (S,) and ↓ ضَرِعٌ, (TA,) lean, spare, or light of flesh, and weak, in the body; (S, TA;) applied to a man: (S:) and ضَرَعٌ applied to a colt, not having strength to run, (K, TA,) by reason of the smallness of his age. (TA.) Also (assumed tropical:) Cowardly, or weak-hearted: you say, هُوَ وَرَعٌ ضَرَعٌ [both app. meaning the same]. (TA.) And, applied to a man, (tropical:) Inexperienced in affairs; ignorant; or in whom is no profit nor judgment; syn. غُمْرٌ. (TA.)

ضَرِعٌ ضَرِعٌ ذ : see ضَرَعٌ, in three places.

ضَرَعَةٌ ضَرَعَةٌ ذ : see ضَرَعٌ. ― -b2- It is also a pl. of ضَارِعٌ [as mentioned above, voce ضَرَعٌ]. (TA.)

سُبَبَةٌ ضُرَعَةٌ سُبَبَةٌ ضُرَعَةٌ ذ occurs in a trad. as meaning A reviler of men, who becomes like them and equal to them. (TA.)

ضَرُوعٌ ضَرُوعٌ ذ : see ضَرَعٌ.

ضُرُوعٌ ضُرُوعٌ ذ pl. of ضَرْعٌ [q. v.]. (O, Msb, K.) ― -b2- Also A species of grape, (AHn, O, K.) growing in the Sarلh (السَّرَاة), (AHn, O,) white, large in the berries, (AHn, O, K,) having little juice, great in the bunches, like the sort of raisins called طَائِفِىّ. (O.) -A2- It is also a pl. of ضَارِعٌ [as mentioned above, voce ضَرَعٌ]. (TA.)

ضَرِيعٌ ضَرِيعٌ ذ and ضَرِيعَةٌ (IF, S O, K) and ↓ ضَرْعَآءُ, (O, K,) applied to a ewe or she-goat, Large in the ضَرْع [or udder]; (IF, S, O, K;) and in like manner applied to a woman: (K:) or ↓ the last is applied to a woman as meaning large in the breasts, and in like manner to a ewe or she-goat: (IDrd, TA:) or, accord. to the L, the second and ↓ third, as first expl. above, are applied to a ewe or she-goat, and to a camel; and the first is applied to a ewe or she-goat, as meaning goodly in the ضَرْع. (TA.) -A2- Also, the first of these words, (O, K;) mentioned in the Kur lxxxviii. 6, (O,) i. q. شِبْرِقٌ; (O, K;) which is A bad sort of pasture, upon which the pasturing cattle do not make (لَا تَعْقِدُ) fat nor flesh, and which renders them in a bad condition if they do not quit it and betake themselves to other pasture; (AHn, O;) or, accord. to IAth, the شبرق is a certain plant in El-Hijلz, having large thorns: (TA:) or, the plant called شِبْرِق that is dried up; (Fr, S, O, K;) شبرق being its appellation when it is in its fresh state; (Fr, K, TA;) the people of El-Hijلz call it ضريع in its dry state; (Fr, TA;) and it is [said to be] a plant which the beast will not approach, because of its bad quality: (K:) and (K) what is dry of any tree; (Ibn-'Abbلd, O, K;) accord. to some, peculiarly, of the عَرْفَج and خُلَّة; (TA;) or [any] dry herbage: (TA in art. بحت:) and, (K,) accord. to Lth, (O,) a certain plant in water that has become altered for the worse by long standing or the like, having roots that reach not to the ground: (O, K:) or a certain thing in Hell, more bitter than aloes, and more stinking than the carcass, and hotter than fire; (K, TA;) the food of the inmates of Hell; but this was unknown to the [pagan] Arabs: (TA:) and, (K,) as some say, (O,) a certain plant, (K, O,) green, (O,) thus in the L, but in the “ Mufradلt ” red, (TA,) of fetid odour, cast up by the sea, (O, K,) light, and hollow: (TA:) and, (K,) accord. to Abu-l-Jowzà, (O,) the prickles of the palm-tree: (O, K:) and, (K,) accord. to IAar, (O,) the [thorny tree called] عَوْسَج, in its fresh state. (O, K.) ― -b2- Also Wine: or thin wine: (K:) or thin beverage. (Ibn-'Abbلd, O, K.) ― -b3- And the skin that is upon the bone, beneath the flesh (Lth, O, K) of the rib: (Lth, O:) or the integument upon it. (TA.)

ضَارِعٌ ضَارِعٌ ذ : see ضَرَعٌ, in seven places. ― -b2- نُجُومٌ ضَوَارِعُ mean (tropical:) Stars inclining to setting, or to the places of setting. (A and TA in art. خضع.)

أَضْرَعُ أَضْرَعُ ذ : see ضَرَعٌ: -A2- and for its fem., ضَرْعَآءُ, see ضَرِيعٌ, in three places.

مُضْرِعٌ مُضْرِعٌ ذ an epithet applied to a she-camel [and app. to a ewe or she-goat]: see 4.

مُضَرِّعٌ [ مُضَرِّعٌ ذ part. n. of the intrans. verb ضَرَّعَ. ― -b2- In the TA, voce كَثْءٌ, مصرع, which is evidently a mistranscription for مُضَرِّعٌ, is expl. as an epithet applied to a preparation of أَقِط (q. v.) as meaning Such as has become thick, or coagulated, and almost thoroughly cooked: on the authority of AHلt.]

المُضَارِعُ المُضَارِعُ ذ [as a conventional term of grammar] The future tense; [or rather the aorist; for it is properly the present, and tropically the future:] so called because it resembles nouns in admitting the desinential syntactical signs. (TA.)

مُسْتَضْرِعٌ مُسْتَضْرِعٌ ذ : see ضَرَعٌ.

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٢٤٦
ضَرَعَ ضَرَعَ U ( n. ac. ضُرُوْع 27 ) a. [ Min ], Approached softly, stole, crept up to. b. Set ( sun ). ضَرِعَ ضَرِعَ A ( n. ac. ضَرَع 4 ) ضَرُعَ U ( n. ac. ضَرَاْعَة 22t ) a. Humbled, abased himself; was humble, lowly &c. ضَرَّعَ ضَرَّعَ II , a. see I (a) , ( b ). ضَاْرَعَ ضَاْرَعَ III , a. Resembled, was like. أَضْرَعَ أَضْرَعَ IV , a. Humbled, abased. b. [ acc. & La ], Gave,
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٥٬١٤٦
ضرع ضَرِعَ - يَضْرَعُ - ضَريْع - الضَرِيْع ضَرِعَ - يَضْرَعُ + الكائن: ينحف ويهزل فيضعف بشدة ويخور ضَريْع: على وزن " فـَعيل": اسم فاعل مبالغة من " ضَرِعَ - يَضْرَعُ ": اسم آلة منه: ما يؤدي إلى الهزال والضعف والخور: ويطلق على كل نبت لا يسمن ولا يغني من جوع وخاصة نبت البحر أو شوك الصحراء الضَرِيْع: وهو اصطلاحاً نبات البحر: وهو نبات لا يحوي أية
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٥)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٣٩ (الإجمالي: ٥٣)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. بأس

    الآيات المشتركة: ٣ · Bes besese dağınık taşlar demektir

  2. خفي

    الآيات المشتركة: ٢ · Hafy, Sık ağaçlı yerdir

  3. كين

    الآيات المشتركة: ١ · Olmak istediler

  4. أخذ

    الآيات المشتركة: ٣ · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…

  5. ضرر

    الآيات المشتركة: ٢ · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir

  6. قسو

    الآيات المشتركة: ١ · قسور Arslan demektir

  7. أصل

    الآيات المشتركة: ١ · Bitki kökü demektir

  8. جهر

    الآيات المشتركة: ١ · Kuru halde olan bir toprağın yağmur aldıktan sonra yeşerip…

  9. غدو

    الآيات المشتركة: ١ · Ğida, Sabah yemeği, kahvaltı demektir

  10. دعو

    الآيات المشتركة: ٢ · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir

  11. برر

    الآيات المشتركة: ١ · Berr kara, burr buğday demektir

  12. غفل

    الآيات المشتركة: ١ · Ğufl, “Ğefer” örtü demektir

الآيات التي ورد فيها(٨)

  1. قُلْ مَنْ يُنَجِّيكُمْ مِنْ ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ تَدْعُونَهُ تَضَرُّعًا وَخُفْيَةً لَئِنْ أَنْجَانَا مِنْ هَذِهِ لَنَكُونَنَّ مِنَ الشَّاكِرِينَ

    Yalvarmak

  2. ادْعُوا رَبَّكُمْ تَضَرُّعًا وَخُفْيَةً إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ

    Yalvarmak

  3. وَاذْكُرْ رَبَّكَ فِي نَفْسِكَ تَضَرُّعًا وَخِيفَةً وَدُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَالْآصَالِ وَلَا تَكُنْ مِنَ الْغَافِلِينَ

    Yalvarmak

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökضرع
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerخضع, خشع, ذلل, بسط
Zıt Kökاستكبر
Çekirdek Özet 1Memeden süt emen yavrunun yumuşaklığı, bükülgenliği, zayıflığı ve yaşamak için mutlak muhtaçlık hali
Çekirdek Özet 2İnsanın varoluşsal acziyetini kavrayarak kibir ve katılıktan arınması, boyun eğip içtenlikle sığınması
Çekirdek Özet 3Varlık hiyerarşisinde kulun kendi sınırını bilip tam teslimiyetle yaratıcı kaynağa yönelmesi sistemi
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca mekanik bir dua veya dışsal yakarış sanılıp içsel yumuşama, zayıflık itirafı ve katılık zıddı boyutunun göz ardı edilmesi

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ضرBaskı, sert dokunuş, zarar veya darlık hissi verme; ضرب kökünde vurma ve darbe, ضرر kökünde eksilme ve sıkıntı verme haliعGenizsi derin sesin eklenmesiyle dıştan gelen sert baskı durumu, içeriden dışarıya doğru yönelen bir boyun eğişe, bedensel yumuşamaya ve muhtaçlıkla dışarı açılmaya dönüşmüştür

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
ضBitki veya kıvrık dal; yan yatma, bükülme, ezilme (türetme imge)Dik duruşun bozulması, baskı karşısında eğilme ve yumuşama yönünü kurar
رİnsan başı; öncelik, yöneliş, zihin veya irade merkeziİradenin ve başın bir yöne doğru tevazu ile eğilmesini temsil eder
عGöz; kaynak, açığa çıkma, görme ve yönelmeAçıklık, derinlik ve içteki ihtiyacın kaynağa doğru yönelmesini sağlar
ضرعBaskı ve acziyet karşısında başın ve benliğin yumuşayıp hayat kaynağına yönelmesiGücünü yitiren varlığın dikliğini bırakıp beslenmek ve korunmak üzere asıl kaynağa bükülerek yönelme hareketini bütünler

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDişi hayvanın süt dolu memesi, bu memenin yumuşak ve sarkık dokusu ile henüz memeden beslenen yavrunun zayıf, tecrübesiz ve bükülgen hali
Cahiliye şiiri kullanımıTarafe b. el-Abd şiirinde kendisinin zayıf, toy ve aciz olmadığını anlatırken bu kökü kullanır: فما أنا بالواني ولا الضَّرَعِ الغمر
Erken Arapça kullanımİbn Va‘le şiirinde acele etmeyip sabrettiğini ve kendisinin gevşek yahut toy bir zayıf olmadığını belirtir: أناةً وحلماً وانتظاراً بهم غداً / فما أنا بالواني ولا الضَّرَعِ الغُمْرِ

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha ve Lisān al-ʿArab.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dil ailesinde ضرع kökü, fiziksel yumuşaklık, eğilme ve beslenme organı olan meme semantiği üzerinden şekillenmiştir. İbranicede ז-ר-ע kökü doğrudan tohum ve yayılma ile ilişkilenirken, Arapçadaki ضاد harfinin özgül yapısı kökü fiziksel bir ezilme ve bükülme çizgisine taşımıştır. Arapçada bu kök, hayvan memesi anlamındaki isim ile memeye uzanan yavrunun acziyeti ve boyun eğmesi anlamındaki fiili birleştiren özgün bir semantik eksen geliştirmiştir. Diğer Sami dillerinde boyun eğme ve yakarış kavramları çoğunlukla diz çökme veya secde etme eylemleri üzerinden kurulurken, Arapçada yavrunun besin kaynağı karşısındaki mutlak teslimiyeti ve bedensel zaafı metafizik bir tevazuya dönüştürülmüştür. Bu yöneliş, kökün türevlerinde hem muhtaçlığı hem de iki şey arasındaki biçimsel benzerliği ifade eden geniş bir kullanım alanı doğurmuştur.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve Brown-Driver-Briggs.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSüt veren meme ve zayıf yavruBeden dokusunun yumuşaklığından insanın kibir kırmasına ve yakarışına geçişKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Batı Sami geçişleriFiziksel zayıflık ve boyun eğme fiilleriyle fonetik ve anlamsal paralellikMuhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin ve doğrulanabilir Afroasyatik dış bağ tespit edilmediVeri bulunamadı

المصدر Maqāyīs al-Lugha ve Lisān al-ʿArab.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ضرعAnlamlıYumuşamak, zayıf düşmek, boyun eğmekMemeden beslenen yavrunun zayıflığı ve insanın acz ile yönelişiHedef kök; Kur'an'da geçer
ضعرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada kullanımı kayıtlı değildir
رضعAnlamlıMemeden süt emmekYavrunun doğrudan süt emme eylemiHedef kökle ortak çekirdek; Kur'an'da geçer
رعضKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada kullanımı kayıtlı değildir
عضرAnlamlıKatılık, men etme ve sertlikSuyun veya bir hakkın engellenmesi, haksızlıkHedef kökün yumuşaklık anlamına zıt yöndedir; Kur'an'da geçmez
عرضAnlamlıOrtaya çıkmak, genişlik, yan tarafBir şeyin görünmesi veya yüzeyinin genişlemesiGenişlik ve görünürlük eksenidir; Kur'an'da geçer

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ضرعMerkezTevazu ve sığınmaVarlığın kendi aczini bilerek bir yavru gibi içtenlikle yumuşamasıİhtiyaç kaynaklı teslimiyet
خضعKomşuBoyun eğmeBedensel ve biçimsel olarak başını öne eğme, otoriteye teslim olmaDaha çok dışsal ve bedensel eğiliş
خشعKomşuİçsel ürpermeKalbin ve bakışların korku ve saygıyla sükûnete ermesiHissî ve manevi hareketsizlik
ذللKomşuAlçalmaBir zorlama veya durum sebebiyle direncin tamamen kırılmasıGüçsüzlük ve boyunduruk hali
بسطKomşuAçılma ve istemeİhtiyacını dile getirerek el açıp yayma haliTalep ve yöneliş genişliği
استكبرZıtBüyüklenmeKendini büyük görerek hakikate ve kaynağa boyun eğmeyi reddetmeKatılık, direnç ve sahte güç iddiası

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaضرعBoyun büküp yalvarmakKökün meme ve zayıflık kökenli varoluşsal teslimiyet alanıKesin
LatinceSupplicare, humiliareDiz çöküp yalvarmak, alçalmakSupplicare bedensel eğilmeyi verir; memeden beslenme metaforunu içermezGüçlü
İngilizceSupplicate, humble oneselfYalvarmak, kendini alçaltmakDışsal eylemi karşılar; Arapçadaki organik zayıflık çağrışımını taşımazGüçlü
AlmancaFlehen, sich demütigenİçten yalvarmak, tevazu göstermekÇaresiz yakarışı vurgular ancak kökün somut biyolojik bağı yokturGüçlü
FransızcaSupplier, s'humilierYalvarmak, boyun eğmekHukuki ve ahlaki teslimiyeti verir; organik zayıflık boyutu eksiktirGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Lewis and Short ve Lane's Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
تَضَرُّعًاİçten, gizli ve derin bir teslimiyetle yakarışİbadet, dua ve kriz anlarında sığınma bağlamı; A‘râf 7:55, A‘râf 7:205, En‘âm 6:63
يَتَضَرَّعُونَ / يَضَّرَّعُونَZorluk ve musibetler karşısında boyun eğip tövbe etmeToplumların darlık ve felaketlerle imtihan edilerek kibirlerinin kırılması; En‘âm 6:42, A‘râf 7:94, Mü'minûn 23:76
تَضَرَّعُواFelaket anında gösterilmeyen pişmanlık ve teslimiyetKalplerin katılaşması sebebiyle ilahi ikaza rağmen boyun eğmeme kınaması; En‘âm 6:43
ضَرِيعٍKuru, beslemeyen, zehirli ve dikensi bitkiCehennem ehlinin açlığını gidermeyen, besin değeri olmayan azap yiyeceği; Gâşiye 88:6

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamBela ve musibet hikmetiAllah'ın kullara sıkıntı vermesindeki gayenin onların kibrini kırmak ve onları boyun eğmeye yöneltmek oluşuİnsan iradesinin acziyet itirafı
Fıkıhİstiskâ ve hacet namazıYağmur duasına çıkarken süslü değil, eski elbiselerle, boynu bükük ve mütevazı bir halde bulunmanın gerekliliğiŞekilsel tevazu ve huşû hali
TefsirDua adabı ve cehennem tasviriGizlilik ile yakarış arasındaki bağ ile ضَرِيع kelimesinin faydasız ve yakıcı bir gıda oluşunun tahliliRuhsal arınma ve ontolojik çaresizlik
HadisBeden zaafı ve dua haliZayıf düşmüş bedenlerin tasviri ve peygamberin afet anlarındaki yakarış biçimiBiyolojik zayıflık ve ihlaslı sığınma

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKulluk bilinciKibrin tasfiyesiİbadeti mekaniklikten kurtarıp ihlasa bağlamaKulun mutlak muhtaçlığını hissederek yaratıcıya yönelmesini kurarKesin
İlmiHakikat arayışıEpistemik tevazuDogmatik katılıktan ve peşin hükümden vazgeçmeBilgisizliğini ve sınırlarını itiraf ederek hakikati kabule açık hale gelmektirGüçlü
SiyasiOtorite ve adaletDespotizmin reddiİktidar sahiplerinin kibirlenmesini engellemeYöneticinin aşkın irade karşısında boyun eğerek zulümden kaçınmasını sağlarGüçlü
İktisadiMülkiyet algısıMutlak sahiplik iddiasının kırılmasıTüketim azgınlığını ve şımarıklığı önlemeVarlığın asıl sahibinin kendisi olmadığını kavrayarak paylaşmaya açık hale gelmektirMuhtemel

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSistemin potansiyel boşluğu ve entropik dengeye teslimiyetiFizikte kapalı bir sistemin kendi direncini tüketerek dış kaynakla dengelenmesi ve sıfır enerji direncine yaklaşması haliMuhtemel
Beşeri bilimlerTravma sonrası savunma mekanizmalarının çökmesiPsikolojide bireyin narsisistik zırhının kriz anında parçalanarak kırılganlığını kabullenmesi ve yardım arayışına girmesiGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca elleri kaldırıp sesli veya şekli olarak acıklı bir dille dua etmeye indirgenmesi
Kur'an içi daha geniş anlamKriz, musibet ve darlık süreçlerinde insanın katılaşmış egosunun kırılması, varoluşsal çaresizliğin idrak edilmesi ve ontolojik bir teslimiyete ulaşılması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataBaşlarına felaket gelen kavimlerin cezalandırılma sebebinin salt sözlü dua etmemeleri sanılması; oysa asıl meselenin kibir, kalp katılığının devamı ve dönüş yapmamak olduğunun gözden kaçması

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın kibir ve kalp katılığına karşı önerdiği temel ahlaki ve ontolojik tutumu açıklar; insanın yaratıcısıyla kuracağı sahici ilişkinin acziyet bilincinden geçtiğini gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Geçmiş kavimlerin felaketlerle uyarılmasını anlatan kıssalarda ve dua adabını gizlilik ve saygı şartına bağlayan ahkâm ve ahlak ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Darlık ve sıkıntıların salt anlamsız bir ceza olduğu zannını yıkar; bunların kibri kırmak ve insanı öze döndürmek için birer uyarıcı imkân olduğunu ortaya koyar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamSüt veren meme dokusunun yumuşaklığı, sarkar vaziyeti ve bu memeden beslenmek zorunda olan yavrunun zayıf, dirençsiz ve bükülgen hali.
  • Soyut anlamİnsanın yapay büyüklük iddialarından sıyrılarak kendi zayıflığını ve ihtiyacını itiraf etmesi, benlik katılığını kırıp mutlak güce sığınması.
  • Sistematik karşılıkVarlık düzeninde direncin kırılarak besleyici ve koruyucu merkeze yönelindiği, kibrin yerini kırılganlık ve teslimiyete bıraktığı dinamik denge.
  • LaTeX modeliR→ΔP0  ⟹  Ψ→Φ
  • LaTeX açıklamasıModelde R varlığın dışa ve hakikate karşı koyduğu içsel direnci ve benlik sertliğini, ΔP bu dirence çarpan sarsıcı kriz, musibet veya baskıyı temsil eder. Direncin sıfıra yaklaşması (R→0), kalpteki katılığın kırılarak yumuşama halini doğurur; bu durum zayıflık ve teslimiyet içindeki varlığın (Ψ), mutlak kudret ve besleyici kaynak olan merkeze (Φ) yönelmesini ve bağlanmasını zorunlu kılar.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ض