طعم
ط - ع - م
جذر- الورود: ٤٨
- الآيات: ٤١
- الصيغ: ٣٦
- المعاجم: ١٣
Yiyecek demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Yiyecek demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٦٥٦باب العين والطّاء والميم معهما
ط ع م، ط م ع، م ط ع، م ع ط مستعملات،ع م ط،ع ط م مهملان
طعم:
الطَّعم، طَعم كلّ شيء وهو ذوقه.
والطّعم: الأكل. إنّه ليطعم طعْماً حَسَناً. وهو حَسَنُ المَطعم، كما تقول: حَسَنُ المَلْبَس، أي: طَعَامُهُ طيْبٌ، ولباسه جميل. وفلان حسن الطِّعْمَةِ كسرت كالجِلسة، لأنّه ضَرْبٌ من الفعل، وليس بفَعْلَةٍ واحدة.
وكُلُّ فِعْلٍ واقع لا يُحرّك مصدره نحو الطَّعْم، لأنّك تقول:
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٥١٢الطَعامُ: ما يُؤكل، وربَّما خُصَّ بالطَعامِ البُرُّ. والطَعْمُ: بالفتح ما يؤديه الذَوق. يقال: طَعْمُهُ مُرٌّ. والطَعْمُ أيضاً: ما يُشْتَهى منه. يقال: ليس له طَعْمٌ. وما فلان بذي طَعْمٍ، إذا كانَ غثًّأ. والطُعْمُ بالضم: الطَعامُ. قال أبو خِراش:
أرُدُّ شجاع البطنِ قد تعلمـينـه وأُوثِرُ غيري من عِيالِكِ بالطُعْمِ
وأغَتَبِقُ الماءَ القُراحَ وأنْتَهـي إذا الزادُ أمْسى للمُزَلَّجِ ذا طَعْمِ
أراد
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٬٣٣٤باب العين والطاء مع الميم
عطم ، عمط ، طعم ، طمع ، مطع ، معط : مستعملات .
عطم : أهمله الليث . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : العُطْمُ : الصوف المنفوش . قال والعُطُم : الهَلْكَى واحدهم عَطِيم وعاطِم .
عمط : أهمله الليث وقال غيره : اعتبط فلان عِرْض فلان واعتمطه إذا وقع فيه وقَصَبه بما ليس فيه .
طعم : قال الله جلّ وعزّ : ( إِنَّ اللَّهَ مُبْتَلِيكُم بِنَهَرٍ فَمَن شَرِبَ مِنْهُ فَلَيْسَ مِنِّي
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٨٧٦(باب الطاء والعين وما يثلثهما)
(طعم) الطاء والعين والميم أصلٌ مطَّرد منقاسٌ في تذوُّقِ الشَّيء. يقال طَعِمْتُ الشيءَ طَعْماً. والطَّعام هو المأكول. وكان بعضُ أهلِ اللّغةِ يقول: الطَّعام هو البُرُّ خاصّة، وذكر حديث أبي سعيد([1]): "كُنّا نُخرج صدقةَ الفِطر على عهد رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم، صاعاً من طعامٍ أو صاعاً من كذا([2])". ثم يُحمَلُ على باب الطعام استعارةً ما ليس من باب التذوُّق،
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٩٣٧- الطعم: تناول الغذاء، ويسمى ما يتناول منه طعم وطعام. قال تعالى: ﴿وطعامه متاعا لكم﴾ [المائدة/96]، قال: وقد اختص بالبر فيما روى أبو سعيد (أن النبي صلى الله عليه وسلم أمر بصدقة الفطر صاعا من طعام أو صاعا من شعير) (الحديث تقدم في مادة (صاع) ). قال تعالى: ﴿ولا طعام إلا من غسلين﴾ [الحاقة/36]، ﴿طعاما ذا غصة﴾ [المزمل/13]، ﴿طعام الأثيم﴾ [الدخان/44]، ﴿ولا يحض على طعام المسكين﴾ [الماعون/3]، أي: إطعامه
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٢٬٢٥٤ط ع م
كثر عنده الطعام والطعم والمطعم والأطعمة والمطاعم.
وفلان يحتكر في الطعام أي في البر.
وعن الخليل: إنه العالي في كلام العرب وهذا من الغلبة كالمال في الإبل.
وفي حديث أبي سعيد: كنا نخرج في صدقة الفطر على عهد رسول الله صلى الله عليه وسلم صاعاً من طعام وصاعاً من شعير.
وهذا طعم طيب الطعم.
وطعمت الشيء: أكلته وذقته واطعم هذا وتطعمه: ذقه.
وفي مثل " تطعم تطعم ": ذق
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٢٬٩٠٦الطَّعامُ: اسمٌ
جامعٌ لكل ما يُؤكَلُ، وقد طَعِمَ يَطْعَمُ طُعْماً، فهو طاعِمٌ إذا أَكَلَ أَو ذاقَ، مثال غَنِمَ يَغْنَمُ غُنْماً، فهو غانِمٌ. وفي التنزيل: فإذا طَعِمْتم فانْتَشِرُوا. ويقال: فلان قَلَّ طُعْمُه أَي أَكْلُه. ويقال: طَعِمَ يَطْعَمُ مَطْعَماً وإنه لَطَيّبُ المَطْعَمِ كقولك طَيِّبُ المَأْكَلِ. وروي عن ابن عباس أَنه قال في زمزم: إنها طَعَامُ طُعْمٍ وشِفاءُ سُقْمٍ أَي يَشْبَعُ الإنسانُ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٬٠٧٠* ط ع م * * الطَّعَامُ * ما يُؤكل وربما خُص بالطعام البُّرُّ وفي حديث أبي سعيد رضي الله عنه ﴿كنا نُخرج صدقة الفطر على عهد رسول الله ]ص[ صاعا من طعام أو صاعا من شعير﴾ و * الطَّعْمُ * بالفتح ما يُؤديه الذوق يقال طعمه مر والطعم أيضا ما يُشتهى منه يقال ليس له طعم وما فلان بذي طعم إذا كان غثا و * الطُّعْمُ * بالضم الطعام وقد * طَعِمَ * بالكسر * طُعْما * بضم الطاء إذا أكل أو ذاق فهو * طَاعِمٌ * قال
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٥٬١٢٠| ( الطَّعَامُ ) إذا أَطَلَقَه أهلُ الحِجَازِ عَنَوْا بِهِ | ( البُرّ ) خاصَّةً ، وبِه فُسِّرَ حَدِيثُ أَبِي | سَعِيدٍ في صَدَقَةِ الفِطْرِ : ( ( صَاعاً من طَعَامٍ | أَو صَاعاً من شَعِيرٍ ) ) وقيلَ : أَرادَ به التَّمْرَ ، | وهو الأَشْبَهُ ؛ لأنَّ البُرَّ كَانَ عِنْدَهُم قليلاً لا | يَتَّسِعُ لإخراجِ زَكاةِ الفِطْرِ . وقالَ الخَلِيلُ : | العَالِي في كَلامِ العَرَبِ أنّ الطَّعامَ هو البُرُّ |
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٦٬٧٥٩طَعِمَهُ
1 طَعِمَهُ ذ , aor. طَعَمَ , inf. n. طَعْمٌ and طَعَامٌ, He ate it; namely, food: (K, * TA:) and طَعِمَ, aor. as above, inf. n. طُعْمٌ, with damm, he tasted [a thing]: (K:) or طَعِمَ, aor. as above, (S, Mgh, * Msb,) inf. n. طُعْمٌ, with damm, (S,) or طَعْمٌ, with fet-h, (Msb,) or both, (Mgh,) and مَطْعَمٌ also is an inf. n. of the same verb, (TA,) signifies he ate, (S, Mgh, Msb, *) a
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٦٣٢طَعِمَ
طَعِمَ A ( n. ac. طَعْم 1 , طُعْم 3 ),
a. Tasted; partook of.
b. ( n. ac. طَعْم 1 , طَعَاْم 22 ), Ate.
c. Was satisfied.
d. Was grafted ( tree ).
e. [ coll. ], Was vaccinated ( child ).
f. [ coll. ], Was baited ( hook ).
طَعَّمَ
طَعَّمَ II ,
a. Grafted. ( b ) [ coll. ], Vaccinated, inoculated.
c. [ coll. ], Baited.
طَاْعَمَ
طَاْعَمَ III ,
a. Ate with; billed ( pigeons ).
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٣٩٬١١٦طعم
طَعِمَ - يَطْعَمُ - طَعْم - طَعَامٌ - طَاعِم - أََطْعَمَ - يُطْعِمُ - إِطْعَام - اسْتَطْعَمَ - يَسْتَطْعِمُ
طَعِمَ - يَطْعَمُ + كائن + شيئاً: يدخل مادة يغلب ظنه أنها ذات طعم ومذاق لذيذ إلى فمه ليمضغها ويتلذذ بطعمها
طَعْم: اسم فعل " طَعِمَ - يَطْعَمُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " طَعِمَ - يَطْعَمُ ": اللذة والمذاق الحاصل من إدخال مادة للفم:
طعم طَعِمَ - يَطْعَمُ - طَعْم - طَعَامٌ - طَاعِم - أََطْعَمَ - يُطْعِمُ - إِطْعَام - اسْتَطْعَمَ - يَسْتَطْعِمُ طَعِمَ - يَطْعَمُ + كائن + شيئاً: يدخل مادة يغلب ظنه أنها ذات طعم ومذاق لذيذ إلى فمه ليمضغها ويتلذذ بطعمها طَعْم: اسم فعل " طَعِمَ - يَطْعَمُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " طَعِمَ - يَطْعَمُ ": اللذة والمذاق الحاصل من إدخال مادة للفم: الصفة التي يتمتع بها الطعام فتجعله لذيذاً ممتعاً يدخل السرور على من يضعه بفمه، من حموضة أو حلاوة أو مرورة أو ملوحة طَعَام: على وزن " فـَعال": اسم فعل مبالغة من " طَعِمَ - يَطْعَمُ ": إدخال مادة تؤدي إلى الإحساس والشعور باللذة والسرور حين إدخالها بالفم: وهو كذلك اسم آلة منه: كل ما يؤدي إلى اللذة والارتواء والشبع من أنواع الأكل الذي تم طبخه وتحضيره بطعم طيب وجاهز لتناوله طَاعِم: اسم فاعل صفة مشبهة من فعل " طَعِمَ - يَطْعَمُ " أَطْعَمَ - يُطْعِمُ: على وزن " أفعلَ" من " طَعِمَ - يَطْعَمُ ": جعله " يَطْعَمُ ": قدم لآخر طعاماً ليتلذذ به إِطْعام: اسم فعل " أَطْعَمَ - يُطْعِمُ " اسْتَطْعَمَ - يَسْتَطْعِمُ: على وزن " استفعل " من " طَعِمَ - يَطْعَمُ ": طلب وسعى وتمنى أن " يَطْعَمَ ": طلب أن يقدم له طعاماً واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الأكل من حيث هو ضم الطعام أو الماء أو الشيء للكائن" ، وهي: سَبَعَ - يَسْبِعُ، جَلَتَ - يَجْلِتُ، أَكَلَ - يَأْكُلُ، زَادَ - يَزُوْدُ، طَعِمَ - يَطْعَمُ، قَاتَ - يَقُوْتُ تفريق الطعام عن الأكل: الفرق بين الطعام والأكل أن الطعام هو للذة والسرور فيمكن أن يمضغ أو يعلك ثم يرمى، أو يمكن يبلع فيصير أكلاً، بينما الأكل هو للتقوي وبناء الجسم: ضم المادة المأكولة لتبلع وتهضم وتصبح من بناء الجسم
طَعِمَ - يَطْعَمُ - طَعام - الطعامُ ﴿فلما فصل طالوت بالجنود قال إن الله مبتليكم بنهر فمن شرب منه فليس مني ومن لم يطعمه فإنه مني إلا من اغترف غرفة بيده فشربوا منه إلا قليلا منهم فلما جاوزه هو والذين آمنوا معه قالوا لا طاقة لنا اليوم بجالوت وجنوده قال الذين يظنون أنهم ملاقو الله كم من فئة قليلة غلبت فئة كثيرة بإذن الله والله مع الصابرين(249)﴾ البقرة ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تدخلوا بيوت النبي إلا أن يؤذن لكم إلى طعام غير ناظرين إناه ولكن إذا دعيتم فادخلوا فإذا طعمتم فانتشروا ولا مستأنسين لحديث إن ذلكم كان يؤذي النبي فيستحي منكم والله لا يستحي من الحق وإذا سألتموهن متاعا فاسألوهن من وراء حجاب ذلكم أطهر لقلوبكم وقلوبهن وما كان لكم أن تؤذوا رسول الله ولا أن تنكحوا أزواجه من بعده أبدا إن ذلكم كان عند الله عظيما(53)﴾ الأحزاب ﴿وقالوا هذه أنعام وحرث حجر لا يطعمها إلا من نشاء بزعمهم وأنعام حرمت ظهورها وأنعام لا يذكرون اسم الله عليها افتراء عليه سيجزيهم بما كانوا يفترون(138)﴾ الأنعام ﴿قل لا أجد في ما أوحي إلي محرما على طاعم يطعمه إلا أن يكون ميتة أو دما مسفوحا أو لحم خنزير فإنه رجس أو فسقا أهل لغير الله به فمن اضطر غير باغ ولا عاد فإن ربك غفور رحيم(145)﴾ الأنعام ﴿ليس على الذين آمنوا وعملوا الصالحات جناح فيما طعموا إذا ما اتقوا وآمنوا وعملوا الصالحات ثم اتقوا وآمنوا ثم اتقوا وأحسنوا والله يحب المحسنين(93)﴾ المائدة طَعْمٌ - طَعْمُه ﴿مثل الجنة التي وعد المتقون فيها أنهار من ماء غير آسن وأنهار من لبن لم يتغير طعمه وأنهار من خمر لذة للشاربين وأنهار من عسل مصفى ولهم فيها من كل الثمرات ومغفرة من ربهم كمن هو خالد في النار وسقوا ماء حميما فقطع أمعاءهم(15)﴾ محمد طَعامُ ﴿أياما معدودات فمن كان منكم مريضا أو على سفر فعدة من أيام أخر وعلى الذين يطيقونه فدية طعام مسكين فمن تطوع خيرا فهو خير له وأن تصوموا خير لكم إن كنتم تعلمون(184)﴾ البقرة ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تقتلوا الصيد وأنتم حرم ومن قتله منكم متعمدا فجزاء مثل ما قتل من النعم يحكم به ذوا عدل منكم هديا بالغ الكعبة أو كفارة طعام مساكين أو عدل ذلك صياما ليذوق وبال أمره عفا الله عما سلف ومن عاد فينتقم الله منه والله عزيز ذو انتقام (95)﴾ المائدة ﴿ولا يحض على طعام المسكين (34)﴾ الحاقة ﴿ولا يحض على طعام المسكين (3)﴾ الماعون ﴿ولا تحاضون على طعام المسكين (18)﴾ الفجر طَعَامٌ - الطعام ﴿كل الطعام كان حلا لبني إسرائيل إلا ما حرم إسرائيل على نفسه من قبل أن تنزل التوراة قل فأتوا بالتوراة فاتلوها إن كنتم صادقين(93)﴾ آل عمران ﴿اليوم أحل لكم الطيبات وطعام الذين أوتوا الكتاب حل لكم وطعامكم حل لهموالمحصنات من المؤمنات والمحصنات من الذين أوتوا الكتاب من قبلكم إذا آتيتموهن أجورهن محصنين غير مسافحين ولا متخذي أخدان ومن يكفر بالإيمان فقد حبط عمله وهو في الآخرة من الخاسرين(5)﴾ المائدة ﴿ما المسيح ابن مريم إلا رسول قد خلت من قبله الرسل وأمه صديقة كانا يأكلان الطعام انظر كيف نبين لهم الآيات ثم انظر أنى يؤفكون(75)﴾ المائدة ﴿وما جعلناهم جسدا لا يأكلون الطعام وما كانوا خالدين(8)﴾ الأنبياء ﴿وقالوا مال هذا الرسول يأكل الطعام ويمشي في الأسواق لولا أنزل إليه ملك فيكون معه نذيرا(7)﴾ الفرقان ﴿وما أرسلنا قبلك من المرسلين إلا إنهم ليأكلون الطعام ويمشون في الأسواقوجعلنا بعضكم لبعض فتنة أتصبرون وكان ربك بصيرا(20)﴾ الفرقان ﴿طعام الأثيم (44)﴾ الدخان ﴿وطعاما ذا غصة وعذابا أليما (13)﴾ المزمل ﴿ولا طعام إلا من غسلين (36)﴾ الحاقة ﴿ليس لهم طعام إلا من ضريع (6)﴾ الغاشية ﴿أحل لكم صيد البحر وطعامه متاعا لكم وللسيارة وحرم عليكم صيد البر ما دمتم حرما واتقوا الله الذي إليه تحشرون(96)﴾ المائدة ﴿وإذ قلتم ياموسى لن نصبر على طعام واحد فادع لنا ربك يخرج لنا مما تنبت الأرض من بقلها وقثائها وفومها وعدسها وبصلها قال أتستبدلون الذي هو أدنى بالذي هو خير اهبطوا مصرا فإن لكم ما سألتم وضربت عليهم الذلة والمسكنة وباءوا بغضب من الله ذلك بأنهم كانوا يكفرون بآيات الله ويقتلون النبيين بغير الحق ذلك بما عصوا وكانوا يعتدون (61)﴾ البقرة ﴿أو كالذي مر على قرية وهي خاوية على عروشها قال أنى يحيي هذه الله بعد موتها فأماته الله مائة عام ثم بعثه قال كم لبثت قال لبثت يوما أو بعض يوم قال بل لبثت مائة عام فانظر إلى طعامك وشرابك لم يتسنه وانظر إلى حمارك ولنجعلك آية للناس وانظر إلى العظام كيف ننشزها ثم نكسوها لحما فلما تبين له قال أعلم أن الله على كل شيء قدير(259)﴾ البقرة ﴿فلينظر الإنسان إلى طعامه (24)﴾ عبس ﴿وكذلك بعثناهم ليتساءلوا بينهم قال قائل منهم كم لبثتم قالوا لبثنا يوما أو بعض يوم قالوا ربكم أعلم بما لبثتم فابعثوا أحدكم بورقكم هذه إلى المدينة فلينظر أيها أزكى طعاما فليأتكم برزق منه وليتلطف ولا يشعرن بكم أحدا(19)﴾ الكهف { ياأيها الذين آمنوا لا تدخلوا بيوت النبي إلا أن يؤذن لكم إلى طعام غير ناظرين إناه ولكن إذا دعيتم فادخلوا فإذا طعمتم فانتشروا ولا مستأنسين لحديث إن ذلكم كان يؤذي النبي فيستحي منكم والله لا يستحي من الحق وإذا سألتموهن متاعا فاسألوهن من وراء حجاب ذلكم أطهر لقلوبكم وقلوبهن وما كان لكم أن تؤذوا رسول الله ولا أن تنكحوا أزواجه من بعده أبدا إن ذلكم كان عند الله ع
الصيغ(٣٦)
- الطَّعَامَYiyecek(الْفَعَالَ)×٥
- طَعَامٌYiyecek(فَعَالٌ)×٣
- طَعَامُDoyurmakمعانٍ أخرى: ١(فَعَالُ)×٣
- طَعَامِDoyurmak(فَعَالِ)×٣
- طَعَامٍYiyecek(فَعَالٍ)×٢
- وَأَطْعِمُواVe doyurun(وَأَفْعِلُوا)×٢
- أَطْعَمَهُOnu doyurdu(أَفْعَلَهُ)×١
- أَطْعَمَهُمْOnları doyurdu(أَفْعَلَهُمْ)×١
- أَنُطْعِمُDoyurur muyuz?(أَنُفْعِلُ)×١
- إِطْعَامٌDoyurmak(إِفْعَالٌ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٨١ (الإجمالي: ٣٠٢)
- سكن
الآيات المشتركة: ١٠ · “Sikkin” bıçak demektir
- حضض
الآيات المشتركة: ٣ · “Hadz” oturaklı yer demek
- صوم
الآيات المشتركة: ٤ · “Sume” damga demektir
- أكل
الآيات المشتركة: ٦ · Ekel pas demektir
- حرم
الآيات المشتركة: ٥ · Hiram keçe demektir
- سفح
الآيات المشتركة: ٢ · Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir
- طوق
الآيات المشتركة: ٢ · Güç
- صيد
الآيات المشتركة: ٢ · Av
- كسو
الآيات المشتركة: ٢ · Sıvının zıddı katı demektir
- غير
الآيات المشتركة: ٦ · Ğayr, Ğayr dışında demektir
- رزق
الآيات المشتركة: ٥ · Üzüm demektir
- نظر
الآيات المشتركة: ٥ · Korkuluk demektir
الآيات التي ورد فيها(٤١)
… خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ وَأُمُّهُ صِدِّيقَةٌ كَانَا يَأْكُلَانِ الطَّعَامَ انْظُرْ كَيْفَ نُبَيِّنُ لَهُمُ الْآيَاتِ ثُمَّ انْظُرْ أَنَّى …
Yiyecek
وَمَا جَعَلْنَاهُمْ جَسَدًا لَا يَأْكُلُونَ الطَّعَامَ وَمَا كَانُوا خَالِدِينَ
Yiyecek
وَقَالُوا مَا لِهَذَا الرَّسُولِ يَأْكُلُ الطَّعَامَ وَيَمْشِي فِي الْأَسْوَاقِ لَوْلَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مَلَكٌ فَيَكُونَ مَعَهُ نَذِيرًا
Yiyecek
وَمَا أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ مِنَ الْمُرْسَلِينَ إِلَّا إِنَّهُمْ لَيَأْكُلُونَ الطَّعَامَ وَيَمْشُونَ فِي الْأَسْوَاقِ وَجَعَلْنَا بَعْضَكُمْ لِبَعْضٍ فِتْنَةً أَتَصْبِرُونَ وَكَانَ رَبُّكَ بَصِيرًا
Yiyecek
وَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ مِسْكِينًا وَيَتِيمًا وَأَسِيرًا
Yiyecek
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | طعم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | أكل, شرب, رزق |
| Zıt Kök | جوع |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesneyi ağza alıp tadına bakma, tat alma ve bedenin gıda ihtiyacını karşılamak üzere yeme |
| Çekirdek Özet 2 | Canlının hayatını sürdürmesini sağlayan rızkın alınması, başkasına yedirilmesi ve infak sorumluluğu |
| Çekirdek Özet 3 | Varoluşsal muhtaçlığın ve acziyetin göstergesi olarak beslenme; sosyal dayanışmanın asgari şartı olarak doyurma |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca katı gıdalarla sınırlandırılması veya sadece maddi beslenme sayılarak ahlaki-sosyal sorumluluk boyutunun göz ardı edilmesi |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| طع | Bir şeye temas etme, batma veya içine işleme yoluyla doğrudan etkide bulunma; طعن kökünde sivri bir cisimle delme ve saplama anlamı öne çıkar | م | Çekirdekteki doğrudan temas ve nüfuz etme eylemini ağız, tat alma ve sindirim yoluyla bedene dahil olma, gıdayı iç bünyeye katma yönünde özelleştirmiştir |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Maddenin bir kap veya boşluk içine alınmasını, kuşatılıp tutulmasını imler |
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Fark etme, duyumsama, kaynağın özünü doğrudan tecrübe etme boyutunu katar |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Bedenin içine doğru emilim, akışkanlık ve özümseme hareketini simgeler |
| طعم | Bir nesneyi içine alıp duyusal olarak tatma ve bedene katarak tüketme | Dışarıdaki bir maddenin ağız boşluğuna alınıp tadının ayırt edilmesi ve hayatın devamı için bünyeye dahil edilmesi hareketidir |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesnenin tadını ağız yoluyla duyumsamak, çiğneyip yutmak; bedenin açlığını gidermek için buğday veya benzeri gıdaları tüketmek |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde misafire ikram edilen yemek, deve sütü ve kış kıtlığında yedirilen et anlamında şöhret bulmuştur; Hutay'e şiirinde iyi beslenen, hali vakti yerinde olan kimseyi nitelemek üzere طاعم sözcüğü kullanılmıştır |
| Erken Arapça kullanım | Klasik dilde طعام kelimesi özellikle buğday ve ekmek için kullanılmış, açlığı gideren her şey bu isimle anılmıştır; ayrıca suyun açlığı gidermesi durumunda da طعام denilebildiği Zemzem rivayetinde yer almıştır |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça طعم kökü, merkezi Sami dillerinde tat alma, yeme ve algılama sahasına ait temel bir köktür. İbranicede טָעַם (ṭāʿam) fiili tatmak, lezzetini fark etmek ve mecazen muhakeme etmek, ayırt etmek anlamına gelirken, isim formu olan טַעַם (ṭaʿam) tat, lezzet ve akıl yürütme, basiret manalarını karşılar. Süryanicede ܛܥܡ (ṭʿem) biçiminde aynı şekilde tat almak, tecrübe etmek ve algılamak kök anlamını korumuştur. Akkadcadaki ṭēmu kelimesi ise zihinsel boyuta doğru genişleyerek karar, akıl, anlayış, emir ve muhakeme anlamlarına evrilmiştir. Arapça bu kökün hem ilk somut-fiziksel katmanını (tat alma, çiğneme, gıda tüketme) hem de buradan türeyen lezzet ve doyurma boyutlarını geniş bir biçimde muhafaza etmiştir.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Tat alma ve çiğneme eyleminden her türlü besine ve doyurma fiiline geçiş | Kökün aslı tat duyusuna dayanmakta olup, zamanla bu duyuyu tatmin eden gıdaya ve açlığı gideren ekmek/buğday gibi temel maddelere isim olmuştur | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice טעם, Süryanice ܛܥܡ ve Akkadca ṭēmu akrabalığı | Erken Sami katmanında tat alma ile akıl-muhakeme (zihinsel tat alma/ayırt etme) çift kutuplu gelişmiş; Arapçada duyusal ve fiziki beslenme yönü baskın kalmıştır | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik dil ailesi içi paralellikler | Çad ve Kuşitik dillerinde beslenme ve tat alma bildiren benzer fonetik unsurlar öne sürülmüşse de aralarındaki bağ zayıftır | Muhtemel |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, David Cohen, Brown-Driver-Briggs.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| طعم | Anlamlı | Tatmak, yemek, doyurmak | Bir şeyin tadını almak ve açlığı gidermek üzere gıda tüketmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| طمع | Anlamlı | İstemek, göz dikmek, ummak | Bir nesneye veya menfaate karşı şiddetli arzu ve ümit beslemek | Ortak çekirdeğin nefsi tatmin arzusuna dönük yönü; Kur'an'da geçer |
| عطم | Anlamlı | Gece ateş yakmak, duman çıkarmak | Duman tütmesi ve ateşin alevlenmesi | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde nadir kullanımdır |
| عمط | Anlamlı | Nankörlük etmek, hakkı küçümsemek | Bir kimseye haksızlık etmek veya nimeti hafife almak | Kur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn mühmel sayar |
| مطع | Anlamlı | Uzatmak, çekmek, kırmızılaşmak | Bir şeyi çekip uzatmak veya şarabın renginin kızarması | Kur'an'da geçmez; kullanım alanı dardır |
| معط | Anlamlı | Kılı veya tüyü yolmak, dökülmek | Deri üzerindeki tüyün veya kürkün sıyrılması | Kur'an'da geçmez; dökülme ve sıyrılma bildirir |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| طعم | Merkez | Beslenme, tat alma ve doyurma | Ağza alınan şeyin tadını hissetmeyi, bedeni beslemeyi ve açlığı gidermeyi kapsayan genel kullanım | Hem tatma duyusunu hem de fiilen besin tüketimini ve başkasını doyurmayı kapsar |
| أكل | Komşu | Tüketme ve yeme | Çiğneyerek veya çiğnemeden bir maddeyi tamamen bitirme, tüketme ve yok etme | Maddenin fiilen harcanıp yok edilmesine odaklanır; tat alma boyutu zorunlu değildir |
| شرب | Komşu | Sıvı tüketimi | Sıvı maddelerin ağız yoluyla yutulması | Yalnızca akışkan maddelere özgüdür; ancak açlığı gideren sıvıya bazen طعم de denir |
| رزق | Komşu | İhsan ve geçimlik | Canlıya hayatını sürdürmesi için bahşedilen her türlü pay ve imkân | Gıdanın çok ötesinde soyut ve somut tüm nimetleri içine alan üst kavramdır |
| جوع | Zıt | Açlık ve yoksunluk | Midenin boş kalması ve bedenin besin ihtiyacından doğan acı | طعم eyleminin ortadan kaldırdığı bedensel yoksunluk hali |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | طعم | Tatmak, yemek, doyurmak | Hem tat alma duyusunu hem çiğneyip tüketmeyi hem de gıda verme eylemini ifade eder | Kesin |
| Latince | Gustare, sapere, alere | Tatmak, lezzetini almak, beslemek | Gustare ve sapere tat alma ve ayırt etmeyi, alere ise doyurup besleme boyutunu karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Taste, feed, nourish, food | Tatmak, yedirmek, beslemek, yiyecek | Taste tat duyusunu, feed doyurma fiilini, food ise tüketilen nesneyi karşılar | Kesin |
| Almanca | Schmecken, speisen, ernähren | Tatmak, yemek, beslemek | Schmecken lezzet alma eylemini, speisen ve ernähren beslenme sürecini ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Goûter, nourrir, aliment | Tatmak, beslemek, gıda maddesi | Goûter tatmayı, nourrir canlının hayatını gıdayla sürdürmesini sağlar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lewis & Short.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| طَعَام / الطَّعَام | Genel yiyecek ve besin maddesi | İnsanın günlük hayatında tükettiği gıdalar ve helal rızıklar; Bakara 2:61, Âl-i İmrân 3:93 |
| طَعَام | Deniz ürünleri ve avı | Denizden elde edilen ve yenmesi helal kılınan canlılar; Mâide 5:96 |
| طَعَام | Cehennem azabı yiyeceği | Zakkum, darî ve gıslîn gibi günahkârlara sunulan ızdırap verici maddeler; Hâkka 69:36, Müzzemmil 73:13 |
| إِطْعَام / أَطْعِمُوا | Yoksulu doyurma ve infak mükellefiyeti | Toplumsal dayanışma, kurban eti dağıtımı ve yemin keffareti bağlamı; Mâide 5:89, Hac 22:28, Beled 90:14 |
| يَطْعَمُهُ | Sudan tatma veya içme | Nehir imtihanında suyun tadına bakılması veya ondan içilmesi; Bakara 2:249 |
| طَعِمْتُمْ | Yemeği yiyip bitirme | Ziyafet ve misafirlik adabı, yemeğin ardından dağılma emri; Ahzâb 33:53 |
| يُطْعَمُ | Beslenme ihtiyacından münezzeh olma | Allah'ın yaratıcı olup rızık verdiği, kendisinin ise beslenmeye muhtaç olmadığı hakikati; En'âm 6:14 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Allah'ın zati sıfatları ve tenzih | Allah'ın yediren fakat yedirilmeyen (يُطْعِمُ وَلَا يُطْعَمُ) olması, O'nun cisim ve muhtaç olmaktan tenzihinde delil sayılmıştır | İhtiyaçsızlık ve mutlak samediyyet |
| Fıkıh | Keffaretler, fitre ve helal-haram gıdalar | Doyurmanın ölçüsü (müd, sâ'), fitrede verilecek temel gıdanın (طعام) niteliği ve nelerin yiyecek sayılacağı tartışılmıştır | Standart temel gıda ve mükellefiyet |
| Tefsir | Tâlût kıssasındaki nehir imtihanı | Bakara 2:249 ayetinde su için يَطْعَمُ fiilinin kullanılması, tadına bakma ile kanarak içme arasındaki sınır üzerinden açıklanmıştır | Tat alma ile içme arasındaki semantik geçiş |
| Hadis | Sadaka-i fıtr ve ikram adabı | Ziyaret, misafirlik, komşu hakkı ve fitre bahsinde طعام kelimesinin Medine'deki karşılığı (buğday, hurma) ele alınmıştır | Somut ziyafet ve asgari gıda standardı |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratan-yaratılan ilişkisi | Acziyet ve ubudiyyet nişanesi | Varoluşsal bağımlılığı hatırlatma | İnsan beslenmek zorunda olan aciz bir kuldur; Allah ise besleyen fakat beslenmeyendir | Kesin |
| İlmi | Biyolojik sürdürülebilirlik | Enerji alımı ve metabolik denge | Canlılığın devamını sağlama | Canlı organizmanın homeostazisini koruması için dışarıdan madde ve enerji alımıdır | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal adalet ve kamu düzeni | Açlığı önleme ve gıda güvencesi | Toplumsal çözülmeyi engelleme | İktidarın ve toplumun açları doyurma yükümlülüğü siyasi meşruiyetin ve huzurun temelidir | Güçlü |
| İktisadi | Temel tüketim ve infak dolaşımı | Birincil zaruri tüketim malı | Rızkın toplum tabanına yayılması | Servetin sadece zenginler arasında kalmayıp keffaret ve zekâtla açlara aktarılması zorunluluğudur | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Açık sistemlerde enerji ve kütle girişi | Bir sistemin entropiye yenik düşmemek için dış çevreden kütle/enerji soğurması ve bunu işlemesi sürecine denktir | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Temel refah ve gıda hakkı | Bireyin en ilkel ve devredilemez varoluş hakkı olan beslenme güvencesi ve toplumun bunu temin borcudur | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece piyasada satılan hazır gıda maddelerine veya katı yiyeceklere indirgenmesi; tatma ve manevi doyum boyutunun unutulması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök yalnızca çiğnenen katı yiyecekleri değil; açlığı gideren sıvıyı, tadına bakılan imtihan nesnesini ve toplumsal adalet vasıtası olan infakı kapsar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnfak ve keffaret ayetlerindeki إطعام sorumluluğunu dar kalıplara hapsedip yoksulluğun giderilmesini tali bir mesele saymak ve tevhiddeki Samed inancını zedelemek |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın ontolojik acziyetini (beslenmeye muhtaç oluşunu) ve Allah'ın mutlak zenginliğini gösterir; ayrıca İslam'ın ahlak ve hukuk nizamında açlığın giderilmesini temel bir ibadet ve adalet şartı kılar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Keffaret ve kurban ayetlerinde, Tâlût ordusunun nehirle imtihanında, Hz. İsa ve annesinin beşeri tabiatının vurgulandığı pasajlarda ve cehennem azabının tasvir edildiği uyarılarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dindarlığı sadece ritüellere indirgeyip yoksulu doyurmayı (إطعام) ihmal eden zihniyeti yıkar; peygamberlerin ve meleklerin insanüstü varlıklar olduğu iddiasını onların yemek yemeleri olgusuyla çürütür. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamAğız yoluyla bir maddenin tadına bakmak, çiğneyip yutmak ve bedenin açlığını gidermek için gıda tüketmek.
- Soyut anlamCanlının ontolojik muhtaçlığını kabul etmesi, dış dünyadan hayatiyet devşirmesi ve sosyal adalet gereği bu imkânı başkalarıyla paylaşması.
- Sistematik karşılıkBirincil yaşamsal girdinin temini; metafizik düzlemde tam bağımlılık, toplumsal düzlemde ise temel hak ve bölüşüm mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde canlının yaşamını sürdürmesini sağlayan iç enerji ve besin stokunu, metabolik veya yaşamsal tükenmeyi (açlık katsayısını), ise sisteme dışarıdan dahil edilen gıda girişini yani beslenme ve doyurma eylemini temsil eder. Eğer olursa sistem tükenişe gider; canlının varlığını koruması doğrudan dış girdiye bağımlıdır.