طين

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ط-ي-نالصيغ: ٣ · الجذور المجاورة: ٧٦ · الآيات: ١٢ · السور: ١١؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».طيركمهسرينفخطينخلقطِينًابرصطِينٍهيألزبسلل

الجذرالصيغ ٣الآيات ١٢السور ١١المجاورة ٧٦

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

طين

ط - ي - ن

جذر
  • الورود: ١٢
  • الآيات: ١٢
  • الصيغ: ٣
  • المعاجم: ١١

معناه في القرآن: Döllenmiş yumurta

ملاحظاتي

المعاجم(١١)

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٥٤٦
باب الطاء والنون و و ا ي ء معهما ط ن و، ن ط و، و ط ن، ن و ط، ط ن ي، ط ي ن، ط ن أ مستعملات طنو: الطُّنُوُّ: الفُجور، يقال: طنا إليها، وقَوْم طُناةٌ: زناة، وقيل: ما طَنَوْتُ، وما طَنَيْتُ وما تطنّيت لكذا، أي: ما تَعَرَّضْتُ له، يعني: ما تَسَكَّعْتُ له، وما دنوت منه. نطو: الإنطاء: لغةٌ في الإعطاء. والنَّطاةُ: حُمَّى تأخذ أهل خَيْبَر، وقيل: النَّطاةُ عينٌ بخبير تأخذ بحمّى شديدة. وطن: الوَطَنُ:
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٢٢
الطينُ معروف، والطينَةُ أخصُّ منه. وطَيَّنْتُ السَطح، وبعضهم ينكره ويقول: طِنْتُ السطح فهو مَطينٌ. وأنشد: فأبْقَى باطِلي والجِدُّ منها كدُكَّانِ الدَرابِنَةِ المَطينِ والطينَةُ: الخِلْقَةُ والجِبِلَّة. يقال: فلانُ من الطينة الأولى. وطانَ فلان كتابَه: ختَمه بالطينِ. ابن السكيت: طانَهُ الله على الخيرِ وطامَهُ، أي جَبَله عليه. وأنشد: ألا تلكَ نفسٌ طينَ فيها حَياؤُها ويومٌ طانٌ ومكانٌ طانٌ.
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٬٨٨٣
ط ن ( وايء ) طين ، طنى ، وطن ، نوط ، نيط ، نطا ، طون ، نأط . طين : قال الليث : الطِّين معروف ، يقال : طِنْتُ الكتابَ طَيْناً جَعَلْتُ عليه طِيناً لأخْتِمه به ، وقال الله جلّ وعزّ : ( قَالَ أَءَسْجُدُ لِمَنْ خَلَقْتَ طِينًا ) ( الإسراء : 61 ) . قال أبو إسحاق : نَصَب طيناً على الحال ، أي خلقْتهُ في حال طِينيَّتِهِ . قال الليث : ويقال طَيَّنْتُ البيتَ والسَّطح ، والطِّيانَة حِرْفَة الطَّيَّان ، وأما
رابط المدخل

ط ن ( وايء ) طين ، طنى ، وطن ، نوط ، نيط ، نطا ، طون ، نأط . طين : قال الليث : الطِّين معروف ، يقال : طِنْتُ الكتابَ طَيْناً جَعَلْتُ عليه طِيناً لأخْتِمه به ، وقال الله جلّ وعزّ : ( قَالَ أَءَسْجُدُ لِمَنْ خَلَقْتَ طِينًا ) ( الإسراء : 61 ) . قال أبو إسحاق : نَصَب طيناً على الحال ، أي خلقْتهُ في حال طِينيَّتِهِ . قال الليث : ويقال طَيَّنْتُ البيتَ والسَّطح ، والطِّيانَة حِرْفَة الطَّيَّان ، وأما الطيّان من الطَوَى ، وهو الجوع فليس من هذا ، والطِّينةُ ، قِطعة من الطِّين يُختَم بها الصَّكّ ونحوُه . أبو عبيد عن الأحمر : طانَه اللَّهُ على الخَيْر وطامَه يَعني جَبَلَه ، وهو يطِينُه ، وأَنشدَ : أَلا تِلكَ نفسٌ طِينَ مِنْها حَياؤُها ويقال : لقد طانَنِي اللَّهُ على غير طِينتك . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : طانَ فلانٌ وطَام إذا حَسُنَ عَملُه . يقال : ما أحسنَ ما طَامَه وطَانه . اللّحياني : يَوْم طانٌ ذو طِين . طنى : قال الليث : الطنَى لزُوق الرِّئة بالأضلاع حتى ربما عَفِنتْ واسودّت وأكثرُ ما يُصيبُ الإبل ، وبعيرٌ طَنٍ ، وقال رؤبة : مِن داءِ نَفْسِي بعدما طَنيتُ مِثلَ طَنَى الإبلِ وما ضَنِيتُ أي بَعْدَ ما ضَنِيت ، أبو عبيد : الطنَى لُزوق الطِحَال بالجَنْب . وقال الحارث بن مُصرف : أَكْويه إمَّا أَرادَ الكَيَّ مُعْترِضاً كيَّ المُطَنِّي من النَّحْرِ الطَّنَى الطَّحِلاَ قال : المُطنِّي : الّذي يُطَنِّي البعيرَ إذا طَنَى . قلت : الطنَى يكون في الطِّحال كما قال أبو عبيد ورَواه عن الأصمعي . وقال اللحيانيّ : رجُلٌ طَنٍ ، وهو الّذي يُحَمّ غِبّاً فيعظُمُ طِحَالُه ، وقد طَنِيَ طَنى . قال : وبعضُهم يهمِز فيقول : طَنِىء يطنأ طَنَأً فهو طَنيءٌ . ثعلب عن ابن الأعرابيْ : أطْنَى الرجلُ إذا مال إلى الطَّنَى وهو الرِّيبَةُ والتُّهْمَةُ ، أَطْنَى إذا مال إلى الطّنّى وهو البِساط فنام عليه كَسَلاً . قال : أَطْنَى إذا مال إلى الطَّنَى ، وهو المنزل ، وأَطنَى إذا مال إلى الطَّنَى فشَرِبه وهو الماء يَبْقَى أسفلَ الحَوض ، وأَطْنَى إذا أَخَذَه الطَّنَى وهو لُزوق الرّئة بالجَنْب . وقال ابن الأعرابيّ أيضاً : الطَنْءُ الرِّيبة والطِّنْءُ : الأرض البَيْضاء ، والطِّنءُ الروضة ، وهي بقيّة الماء في الحَوْض . أبو عُبيد عن الأُمَويّ : الطِّنءُ : المنزِل . وقال شِمر : الطَّنْءُ الرِّيبة والتهمة . وأنشد الفرّاء : كان على ذي الطِّنْءِ عَيْناً بَصِيرة وفي النوادر : الطِّنْءُ شيءٌ يُتَّخَذ لصَيد السِّباع مثل الزُّبْية . وقال الليث : الطّنْء في بعض الشعْر اسمٌ للرّماد الهامد ، والطِّنْء : الفُجور ، قال : ويقال : قوم طُنَاةٌ زُناةٌ . وأخبرَني المنذريُّ عن أبي الهيْثم أنّه يُقال : لدَغَتْهُ حيّة فأطنَتْهُ إذا لم تَقتُله ، وهي حيَّةٌ لا تُطْنِىءُ أي لا تُخطِىء . والإطناء مِثل الإشواء . سلمة عن الفرّاء : الأطناءُ الأهواءُ ، والأطناء : العَطيَّات . أبو تراب عن شمِر : طَنَأْتُ طُنُوءاً وزَنَأْتُ إذا استحْيَيْتُ . قال : وقاله الأصمعيّ ، ولم يَعْرِفه أبو سعيد . أبو زيد ، يقال : رُمِيَ فلانٌ في طِنْئِه وفي نَيْطِه ، وذلك إذا رُمِيَ في جَنازَتِه ومعناه إذا مات . وطن : قال الليث : الوَطنُ مَوْطِن الإنسان ومَحَلُّه قال : وأَوْطانُ الغَنَم مَرابِضُها التي تأْوِي إليها . ويقال : أَوْطَن فلانٌ أرضَ كذا وكذا ، أي اتَّخَذَها مَحَلاًّ ومَسْكناً يقيم فيها ، قال رؤبة : حتى رأى أهلُ العراقِ أنَّني أوطنْتُ أرضاً لم تكن من وَطَني وأمّا الوَطَن فكلّ مكان قام به الإنسان لأمرٍ فهوَ مَوْطن له ، كقولك : إذا أتيتَ فوقفتَ في تلك المواطنِ فادْعُ اللَّهَ لي ولإخواني ، وتقول : واطَنْتُ فلاناً على هذا الأمر إذا جعلْتُما في أَنْفُسِكُما أن تَفْعَلاه ، فإذا أردتَ معنَى وافَقْتَهُ قلتَ : وأَطَأْته ، وتقول : وَطَّنْتُ نفسي على أمرٍ فتوطَّنَتْ ، أي حَمْلتُها فذَلَّتْ ، وقال كُثَيّر : وقلتُ لها يا عَزُّ كلُّ مصيبَةٍ إذا وُطِّنتْ يوماً لها النفسُ ذَلّتِ أبو نصر عن الأصمعيّ : هو المَيْدَان والمِيطان بفتح الميم من الأوَّل وكسرِها من الثاني : وَرَوَى عَمرو عن أبيه أنه قال : هي المَياطِين والمَيادِين . نوط نيط : قال الليث : النَّوْط مصدرُ ناط يَنُوط نَوْطاً ، تقول : نُطْتُ القِرْبةَ بنِياطها نَوْطاً . أبو عُبيد : النَّوْطُ : الجُلّةُ الصغيرة فيها التَّمر ، رواه عن أبي عَمرو ، وسمعتُ البَحْرانِيِّينَ يُسمُّون الجِلالَ الصِّغار المكنوزة بالتمر التي تُعلَّق بعُراها من أَقْتاب الحَمولة نِياطاً ، واحدُها نَوْط . وفي الحديث : ( أنّ وَفْدَ عبد القيس قَدِموا على رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) فأَهدَوا له نَوْطاً من تَعْضُوضِ هَجَرَ ) ، أي أهْدَوا له جُلَّةً صغيرة من تَمْر التَّعْضُوض ، وهو من أسرَى تُمْرَان هَجَرَ أَسْود جَعْدَ لَحيم عَذْب الطَّعم شديد الحلاوة . وقال الليث : النِّياط عِرْقٌ غَلِيظٌ قد عُلِّق به القَلْب من الوَتِين وجمعُه أَنْوِطَة فإذا لم تُرِد العَدَدَ جاز أن تقول : للجمع : نوطٌ لأنّ الياء التي في النِّيَاط واوٌ في الأصل ، وإنما قيل لبُعْدِ الفَلاة : نِيَاط لأنّها مَنُوطةٌ بفَلاةٍ أخرى تَتَّصِل بها . وقال رؤبة : وبلدةٍ بَعيدةِ النِّياطِ ويقال : انتاطَتْ المغازي أي بَعُدَتْ ، من النَّوط ، وانْتَطَتْ جائزٌ على الْقَلْبِ . قال رؤبة : وبلدةٍ نِياطُها نَطِيُّ أراد نَيِّطٌ فقلب ، كما قالوا : في جمع قَوْسٍ قِسِيّ . وقال الخليل : المدّاتُ الثلاثُ مَنُوطات بالهمز ، ولذلك قال بعضُ العرب في الوقوف : أفْعَلِىءْ وأَفْعَلَأْ وأفْعَلؤْ فهَمَزوا الألفَ والياء والواو حِينَ وَقفوا . أبو عبيد عن أبي عمرو : التَّنَوُّطُ طَيرٌ واحدتُها تَنَوُّطة ، ويقال : تُنَوِّط ، واحدتها تُنَوِّطةٌ . قال الأصمعيّ : وإنَّما سُمِّيَ تنَوّطاً لأنَّه يُدَلِّي خُيوطاً من شجرةٍ ثم يُفرخُ فيها . وقال أبو زيد : نحو ذلك . شَمِر عن ابنَ الأعرابي : بئر نَيِّط إذا حُفِرَتْ فأتَى الماءَ من جانبٍ منها فسال إلى قَعْرِها ، ولم تَعِنْ من قعرها بشيء ، وأنشد فقال : لا تَسْتَقِي دِلاؤُها من نَيِّطِ ولا بَعيدٍ قَعْرُها مَخْرَوِّطِ وقال أبو الهَيْثَم : النَّيِّط : المَوْت ، والنَّيِّط : العَيْن في البئر قبل أن تصلَ إلى القَعْر . وقال أبو عبيد : بعيرٌ مَنُوطٌ ، وقد نِيطَ : لونه نَوْطةٌ إذا كان في حَلْقِه وَرَم ، ورجل مَنُوطٌ بالقوم : ليس من مُصاصِهِمْ وقال حسّان : وأنت مَنُوط نِيطَ من آلِ هاشمٍ كما نِيطَ خَلْفَ الراكبِ القَدَح الفَرْدُ أبو عبيد عن أبي زيد والأمويّ : النَّيْط الموت ، قال : وقال الأصمعيّ : يقال للبعير إذا وَرِمَ نَحْرُه وأرفاغُه قد نِيطَ : له نَوْطةٌ ، قال ابن أحمر : ولا عِلْمَ لي ما نَوْطَةٌ مُستكنَّةٌ ولا أيُّ مَن فارقت أَسْقِي سِقائيا قال : ويقال : رَماه الله بالنَّيْط ، وهو الموت . قلت : إذا خُفِّف فهو مِثلَ الهَيْن والهَيِّن واللَّيْن واللَّيِّن ، ورُوِي عن عليّ أنه قال لمعاوية : إنه ما بَقِيَ من بني هاشم نافخُ ضَرْمَةٍ إلا طُعِنَ في نَيْطه ، معناه ما بقيَ منهم أحد وأنهم ماتوا كلهم . شَمِر عن ابن شُمَيل : النَّوْطةُ ليست بوادٍ ضَخْم ولا بتَلْعةٍ هي بينهما . وقال ابن الأعرابي : النَّوْطةُ : المكان فيه شجرٌ في وسطه وطَرَفَاهُ لا شجرَ فيها ، وهو مُرتفِع عن السَّيْل . وقال أعرابي وصف غيثاً : أصابنا مَطرُ جَوْد ، وإنَّا لَبِنَوْطَةٍ فجاء بِجارِّ الضَّبُع . نطا : قال الليث وغيرُه : الإنطاء لغةٌ في الإعطاء . وفي الحديث : إنَّ مالَ اللَّهِ مَسْؤُولٌ ومُنْطًى ، أي مُعْطًى . ورَوَى سَلمة عن الفرّاء : الأنطَاء : العَطِيَّات . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : رَوَى الشَّعْبِيُّ أن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) قال لرجل : أنِطه كذا وكذا ، أي أَعْطِه . قال : وقال زيد بن ثابت : كنتُ مع النّبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) وهو يُملي عليَّ كِتاباً ، وأنا أستَفْهِمه ، فاستأذن رجلٌ عليه ، فقال لي : أنْطُ أي اسكُت . قال ابن الأعرابيّ : فقد شَرَّف النبيُّ ( صلى الله عليه وسلم ) هذه اللُّغة وهي حميريَّة . قال : وقال المفضَّل : وزَجْرٌ للعَرَب تَقُولُ للبعير تسكيناً له إذا نَفَر : أنْطُ ، فيسكُن . قال : وهو أيضاً إشْلاء الكَلْب . وقال الليث : النَّطاةُ حُمَّى تأخذ أَهْلَ خَيْبَر . قلتُ : هذا غَلَط ، ونَطاةُ عَيْنُ ماء بخَيْبَر تَسقِي نَخِيلَ بعضِ قُراها وهي فيما زعموا وَبِيئَةٌ ، وقد ذكَرَها الشاعر فقال يذكر محموماً : كأنَّ نَطاةَ خَيبرَ زَوَّدتْهُ بَكُورَ الوِرْدِ رَيِّثَةَ القُلُوع فظنّ الليث ، أنّها اسم للحمَّى ، وإنما نَطاةُ اسمُ عَيْن بخيبر . ومنه قول كثير : حُزِيَتْ لي بحَزْم فَيدَةً تُحْدَى كاليهودي من نطاةَ الرِّقالِ أبو عبيد عن الكسائي : تَناطيْتُ الرِّجال ولاَ تُناطِ الرِّجال ، أي لا تَمرَّس بهم ولا تُشارَّهم . ومنه قولُ لبيد يَمدَح قومَه : وهمُ العشيرةُ إنْ تَناطَى حاسِدٌ أي همْ عَشيرتي التي أفتخر بهم إن تمرّسَ بي عدوّ يَحسُدني . عَمرو عن أبيه : النَّطْوَة : الشفْرة البعيدة . ويقال : نَطَتِ المرأةُ غَزْلَها أي شَدَّتْه تَنْطُوه نَطْواً ، وهي ناطيَةٌ ، والغَزْلُ مَنْطُوٌ ونَطِيٌّ ، أَي مُسَدًّى ، والنّاطِي : الْمُسَدِّي . قال الراجز : ذَكَّرْتُ سَلمَى عَهْدَهُ فَشوَّقَا وهُنَّ يَذْرَعْنَ الرّقاقَ السَّمْلَقا ذَرْعَ النَّوَاطِي السُّحُل المدَقَّقا طون : أبو العباس عن ابن الأعرابيّ قال : الطَّونةُ كثرة الماء . نأَط : وقال ابن بُزُرْجَ : نأَطَ بالحِمْل نأْطاً إذا زَفَر به ، ونَئِيطاً .

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٩٠٥
(باب الطاء والياء وما يثلثهما) (طيب) الطاء والياء والباء أصلٌ واحد صحيحٌ يدلُّ على خلافِ الخَبيث. من ذلك الطيِّب: ضدّ الخبيث. يقال سبيّ طِيبَةٌ، أي طيِّبٌ. والاستطابة: الاستنجاء؛ لأنَّ الرجل يطيِّب نفسَه مما عليه من الخُبث بالاستنجاء. ونهى رسول الله * صلى الله عليه وآله أن يَستَطِيب الرَّجُل بيمينه. والأطيبانِ: الأكل والنِّكاح. وطَيْبَة([1]) مدينة الرسول صلى الله عليه وآله. ويقال: هذا طعام
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٣٣
- الطين: التراب والماء المختلط، وقد يسمى بذلك وإن زال عنه قوة الماء قال تعالى: ﴿من طين لازب﴾ [الصافات/11]، يقال: طنت كذا، وطينته. قال تعالى: ﴿خلقتني من نار وخلقته من طين﴾ [ص/76]، وقوله تعالى: ﴿فأوقد لي يا هامان على الطين﴾ [القصص/38].
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٢١٣
ط ي ن طينت البيت‏.‏ ورجل طيان‏:‏ ماهر في طيانته‏.‏ وطنت الكتاب‏:‏ جعلت عليه طينة الختم‏.‏ ومن المجاز‏:‏ طانه الله على الخير‏:‏ جبله عليه وكل إنسان على ما طانه الله وله طينة طيبة‏:‏ جبلّة وخليقة ولو تركت وطينتك
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٢٬٢١٣
الطِّينُ: معروف الوَحَلُ، واحدته طِينةٌ، وهو من الجواهر الموصوف بها؛ حكى سيبويه عن العرب: ممرت بصحيفةٍ طينٍ خاتَمُها، جعله صفة لأَنه في معنى الفعل، كأَنه قال لَيّنٍ خاتمها، والطان لغة فيه؛ قال المُتَلمِّس: بِطانٍ على صُمّ الصُّفي وبِكِلِّسِ ويروى: يُطانُ بآجُرٍّ عليه ويُكْلَسُ ويوم طانٌ: كثير الطين، وموضع طانٌ كذلك، يصلح أَن يكون فاعلاً ذهبت عينه وأَن يكون فَعَلاً. الجوهري: يوم طانٌ ومكان طانٌ
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٦٧
* ط ي ن * * الطِّينُ * الوحل و * الطِّينةُ * أخص منه و * طَيَّنَ * السطح * تَطْيينا * وبعضهم يُنكره ويقول * طانَةُ * من باب باع فهو * مَطِينٌ * و * الطِّينَةُ * الخلقة والجبلة و * طَانَ * كتابه ختمه بالطين من باب باع فهو * مَطينٌ * أيضا و * فِلسْطينُ * بكسر الفاء بلد
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٬٩١٠
: ( *!الطِّينُ بالكسْرِ م ) مَعْروفٌ ، يَخْتَلِفُ باخْتِلافِ طَبَقاتِ ا لأَرضِ ، وأَجْودُه الحرُّ النَّقي الخالِصُ بعْدَ رسوبِ الماءِ وأَجْود ذلِكَ طِينُ مِصْرَ ، وله مَزِيد خصُوصِيّة في دَفْعِ الطَّاعُون والوَبَاء وفَسَادِ المِياهِ إذ أُلْقي فيها ، والمأْخُوذُ مِن مِقياسِ النِّيْل ، مجرَّبٌ لذلِكَ . *!والطِّينُ أَنواعٌ : منها المَخُتومُ والدّقوقيُّ والطّيطليُّ والشَّامُوسيُّ والأَرْمنيُّ
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٬٧٨٦
طَانَهُ 1 طَانَهُ ذ , aor. يَطِينُ, (S, * Msb,) inf. n. طَيْنٌ; (Msb;) or ↓ طيّنهُ, (S, MA, K,) but some disapprove this, (S,) or this denotes intensiveness and muchness; (Msb;) He plastered it, or coated it, with طِين [i. e. clay, or mud], (S, * MA, Msb, K, *) namely, a roof, or flat housetop, (S, Msb, K,) and a house, or chamber, (Msb,) or a wall. (MA.) ― -b2- And the former, (S, K,) and ↓ the
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٠٥
طَانَ طَانَ ( y ) I ( n. ac. طَيْن 1 ), a. Plastered, coated; luted; marled; loricated. b. Stuck down, sealed ( letter ). طَيَّنَ طَيَّنَ II , a. see I (a) . أَطْيَنَ أَطْيَنَ IV , a. see I (b) . تَطَيَّنَ تَطَيَّنَ V , a. Was plastered, coated with mud; was bespattered, bedaubed, muddy, clayey. طَان طَان [ 1A ], a. Muddy, miry, clayey. طِيْن طِيْن [ 2 ], a. Loam, clay; marl; mud,
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٣)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٧٦ (الإجمالي: ١٠٢)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. خلق

    الآيات المشتركة: ١٠ · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir

  2. برص

    الآيات المشتركة: ٢ · Ebres alacadır, cüzzam hastalığı demektir

  3. كمه

    الآيات المشتركة: ٢ · Kataraktlı

  4. هيأ

    الآيات المشتركة: ٢ · Biçim gibi

  5. نفخ

    الآيات المشتركة: ٢ · Körük demektir

  6. ذخر

    الآيات المشتركة: ١ · Ambara koyarsınız

  7. لزب

    الآيات المشتركة: ١ · Zamktır

  8. طير

    الآيات المشتركة: ٢ · “Tayr” kuş demektir

  9. برأ

    الآيات المشتركة: ٢ · Berr kara parçası demektir

  10. كهل

    الآيات المشتركة: ١ · Ve yetişkin

  11. سري

    الآيات المشتركة: ٢ · Akan deredir

  12. سلل

    الآيات المشتركة: ١ · Ağ demektir

الآيات التي ورد فيها(١٢)

  1. هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ طِينٍ ثُمَّ قَضَى أَجَلًا وَأَجَلٌ مُسَمًّى عِنْدَهُ ثُمَّ أَنْتُمْ تَمْتَرُونَ

    Döllenmiş yumurta

  2. قَالَ مَا مَنَعَكَ أَلَّا تَسْجُدَ إِذْ أَمَرْتُكَ قَالَ أَنَا خَيْرٌ مِنْهُ خَلَقْتَنِي مِنْ نَارٍ وَخَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ

    Döllenmiş yumurta

  3. وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنْ سُلَالَةٍ مِنْ طِينٍ

    Döllenmiş yumurta

  4. الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ وَبَدَأَ خَلْقَ الْإِنْسَانِ مِنْ طِينٍ

    Döllenmiş yumurta

  5. فَاسْتَفْتِهِمْ أَهُمْ أَشَدُّ خَلْقًا أَمْ مَنْ خَلَقْنَا إِنَّا خَلَقْنَاهُمْ مِنْ طِينٍ لَازِبٍ

    Döllenmiş yumurta

  6. إِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي خَالِقٌ بَشَرًا مِنْ طِينٍ

    Döllenmiş yumurta

  7. قَالَ أَنَا خَيْرٌ مِنْهُ خَلَقْتَنِي مِنْ نَارٍ وَخَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ

    Döllenmiş yumurta

  8. لِنُرْسِلَ عَلَيْهِمْ حِجَارَةً مِنْ طِينٍ

    Çamur

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökطين
YapıÜçlü (sülâsî)
Özel Durumİlletli (ecvef-yâî)
Bağlamsal Yakın Köklerترب, صلصل, حمأ, سلسل
Zıt Kökنور
Çekirdek Özet 1Su ile toprağın birleşmesiyle oluşan yoğrulabilir, şekil verilebilir ve katılaşabilen balçık
Çekirdek Özet 2İnsanın yeryüzü kökenli biyokimyasal ve maddi yaratılış ham maddesi, pişirilerek inşa malzemesine dönüştürülen cisim
Çekirdek Özet 3Şekil alma kabiliyeti ile fıtrî potansiyelin (cibilliyet) ve mühürlenme özelliğinin ontolojik temeli
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan kirli çamur veya atık balçık olarak algılayıp biçim alma, fıtrî yoğrulma ve mühür taşıma vasfını gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
طيKatlanma, bükülme, sarılma, esneme ve biçim değiştirme potansiyeli taşıyan akışkan veya esnek yapı; طيب kökünde arınmış ve lezzetli kıvama gelme, طير kökünde hafifleyip esnek hareketle havada süzülme anlamlarında görülürنEsneklik ve katlanma hareketine süreklilik, yerleşme, kıvam, yoğunluk ve şekil alma kararlılığı katarak suyu tutan yapışkan ve biçimlenebilir balçığa dönüştürmüştür

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
طSepet, çark; sarma, kuşatma, içine almaSuyu ve toprağı kendi bünyesinde toplayıp kuşatan, dış etkiyi içine hapsedip yoğuran sınır
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaDışarıdan uygulanan el emeği, yoğurma, şekil verme ve işleme kabiliyeti
نFiliz, balık, tohum; süreklilik, çoğalma, canlılıkBelli bir formda sabitlenme, şekli muhafaza etme, tohumu barındırma ve can taşıma kapasitesi
طينKuşatan ve yoğrulup şekil alan cevherin kalıcı bir forma kavuşmasıMaddenin dışarıdan biçimlendirilmeye hazır, suyu ve tohumu tutarak canlılığa beşiklik eden kararlı kıvama erişmesi

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSu ile toprağın karışıp birbirine yapışmasıyla meydana gelen cıvık veya koyu balçık; yapıları sıvamakta kullanılan harç ve mektupları güvenceye almak için basılan mühür kili
Cahiliye şiiri kullanımıMülemmis bir beytinde sert taşların üzerinin kille ve kireçle sıvanıp sağlamlaştırılmasını بِطانٍ على صُمّ الصُّفي وبِكِلِّسِ ifadesiyle anarak kökün mimari harç anlamındaki kullanımını şahitlendirmiştir
Erken Arapça kullanımİbn Kuteybe ve erken dilcilerce aktarılan kadim kullanımda طِنتُ الكتابَ ifadesi bir belgenin açılmasını önlemek üzere üzerine ıslak kil sürülüp damgalanması ve طانه الله على الخير ifadesi de insanın hayra meyyal bir fıtrat üzere yoğrulması anlamında yer alır

المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dillerinde طين kökü, batı ve güney Sami şubelerinde yoğunlaşan, ıslak toprak, balçık ve kili karşılayan ortak bir leksikal tabana işaret eder. Klasik İbranicede טיט (tit) biçiminde görülen ve çamur, sıva balçığı veya sokak çamuru anlamına gelen sözcük, fonetik olarak dental sesin sertleşmesi ve genizcil /n/ sesinin varyantlarıyla bu kökle semantik bir yakınlık gösterir. Aramice ve Süryanicede ܛܝܢܐ (ṭīnā) kelimesi doğrudan harç, balçık, çamur ve kerpiç kili anlamında yaygın biçimde kullanılmıştır; özellikle yapı işlerinde kullanılan harç ve çömlekçi kili bu kökle adlandırılmıştır. Arapçada kök, yalnızca fiziksel çamur manasıyla sınırlı kalmamış; ecvef yapının getirdiği esneklikle hem binayı ve çatıyı sıvamak (tayyene) hem de resmi vesikaları mühürlemek (tâne) eylemlerine genişlemiştir. Ayrıca Arap semantik gelişiminde insanın yaratılış hamurunu ve doğuştan getirdiği seciyeyi ifade eden «tînet» kavramı, Sami dillerindeki ortak harç ve şekil verilebilir malzeme algısının felsefi ve ahlaki bir kavrama evrilmesini sağlamıştır.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, Lisān al-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönطين fiil ve isim türevleriAsli anlamı su ve toprağın kaynaşmasıdır; buradan sıva yapmak, çamurla mühür basmak ve insanın seciyesini yoğurmak türetilmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSüryanice ܛܝܢܐ (ṭīnā), İbranice טיט (ṭīt)Süryanicede balçık, yapı harcı ve çömlekçi toprağı; İbranicede çamur ve sıva anlamında ortak Sami mirasıdırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik yapı kili izleriEski Mısır dilinde çamur ve harç bildiren bazı köklerle kavramsal paralellikler bulunsa da doğrudan fonetik süreklilik belgelenememiştirMuhtemel

المصدر Payne Smith, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
طينAnlamlıÇamur, balçık, sıva harcıSu ve toprağın karışımıyla oluşan yoğrulabilir madde; mühür kiliHedef kök; Kur'an'da geçer
طنيAnlamlıİç organ yapışıklığı, dalak hastalığıDalağın kaburgaya yapışması veya su içmekten karnın şişmesi durumuYapışma ve su tutma yönüyle semantik akrabadır; Kur'an'da geçmez
يطنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde bu dizilişte üçlü kök türetilmemiştirFonetik uyuşmazlık nedeniyle mühmeldir
ينطKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde bu dizilişte üçlü kök türetilmemiştirFonetik uyuşmazlık nedeniyle mühmeldir
نطيAnlamlıUzaklaşmak, yay germekBir nesneyi uzatmak, çekip germek veya uzağa fırlatmakHedef kökle doğrudan anlam bağı zayıftır; Kur'an'da geçmez
نيطAnlamlıAsmak, bağlamak, iliştirmekBir şeyi bir yere raptetmek; kalbi göğse bağlayan ana damar (neyât)Raptetme ve mühürleme işlevine kavramsal olarak yaklaşır; Kur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
طينMerkezSu ve toprak bileşimi balçıkIslaklık, yoğrulabilirlik, biçimlendirilebilirlik ve fıtrî özİnsanın ilk ve işlenebilir maddi ham maddesi
تربKomşuKuru toprak, yeryüzü tozuSu içermeyen, ufalanmış, kuru ve ayrışık zemin tozuŞekil almaz; suyla birleşmeden önce veya çürüdükten sonraki haldir
صلصلKomşuKurumuş, çınlayan pişkin balçıkSuyunu kaybedip sertleşmiş, ses veren kuru çamurطين aşamasından sonraki kuruma ve katılaşma evresidir
حمأKomşuKokuşmuş, rengi kararmış balçıkBeklemiş, fermantasyona uğramış, organik dönüşüm geçirmiş çamurMaddenin kimyasal başkalaşım ve olgunlaşma evresini vurgular
سلسلKomşuSüzülmüş öz, sülâleBir maddeden çekilip çıkarılan arı ve seçkin kısımÇamurun içinden ayrıştırılan saf cevheri ifade eder
نورZıtIşık, letâfet, maddesizlikAğırlığı, yoğunluğu ve şekilsel kütlesi olmayan latif varlık boyutuطين kökünün kesafetine ve maddi ağırlığına zıt latif ilkedir

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaطينÇamur, balçık, kilIslak toprak harcı, mühür kili ve insanın yaratılış maddesiKesin
LatinceLutum, argillaBalçık, çömlekçi kiliLutum genel çamuru, argilla ise işlenebilir beyaz kili karşılar; yaratılış metaforunda argilla öne çıkarGüçlü
İngilizceClay, mud, mireKil, balçık, çamurClay şekil verilebilirliği ve çömlekçilik potansiyelini, mud ise yalnızca ıslak toprağı karşılarKesin
AlmancaTon, Lehm, SchlammKil, balçık, çamurLehm ve Ton yoğrulabilir ve yapı malzemesi olan kili ifade ederek kökün Kur'an'daki nüansına tam uyarKesin
FransızcaArgile, glaise, boueKil, balçık çamuruArgile heykeltıraşlık ve yaratılış bağlamındaki biçimlenebilir maddeyi karşılarKesin

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
طِينٍİnsanın biyolojik ve fiziki ilk maddesiHz. Âdem’in ve beşer türünün yaratılış başlangıcı; En'âm 6:2, Mü'minûn 23:12, Sâd 38:71
طِينٍ لَازِبٍYapışkan, birbirini tutan cıvık çamurYaratılışın ilk evresindeki bağlayıcı kıvam; Sâffât 37:11
طِينًاVarlık kütlesi ve ontolojik kökenİblis'in üstünlük iddiasında insanı küçümsemek için andığı madde; İsrâ 17:61, A'râf 7:12
كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ مِنَ الطِّينِŞekillendirilebilir, suret verilebilir kütleHz. İsa’nın çamurdan kuş sureti yapıp can üflemesi mucizesi; Âl-i İmrân 3:49, Mâide 5:110
حِجَارَةً مِنْ طِينٍPişirilmiş, taşlaşmış azap maddesiLût kavminin üzerine yağdırılan sertleşmiş balçık taşları; Zâriyât 51:33
فَأَوْقِدْ لِي يَا هَامَانُ عَلَى الطِّينِTuğla ve kerpiç üretiminde inşa harcıFiravun’un kule yaptırmak için ateşte pişirttiği yapı malzemesi; Kasas 28:38

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamYaratılış ve ontolojiİnsanın topraktan yaratılmasının ateşle (cin/şeytan) kıyası; maddenin üstünlük ölçüsü olup olamayacağıKesafet ve tevazu unsuru olarak cismani cevher
FıkıhTaharet ve necasetYollardaki çamurun (tînü'ş-şevâri') necis sayılıp sayılmayacağı ve kerpiçle teyemmüm imkânıArındırıcı veya bulaşıcı fiziksel madde
TefsirAhsen-i takvîm ve hilkatÇamurun aşamaları (türâb, tîn, hame-i mesnûn, salsâl) arasındaki kronolojik ve semantik mertebelerCan taşımaya hazır hale gelen biyokimyasal dönüşüm merhalesi
HadisFıtrat ve mühürlemeİnsanın yaratılış hamurunun niteliği ve tînet kavramı üzerinden kader ve cibilliyet rivayetleriİlahi iradenin fıtrata vurduğu silinmez damga ve kabiliyet

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniYaratılış hiyerarşisiOntolojik kökTevazu ve ubudiyet zeminiİnsana kibirlenmemesini, kökeninin basit bir çamur olduğunu hatırlatırKesin
İlmiMaddenin halleri ve biyogenezOrganik zeminBiyokimyasal matrisYaşamın inorganik mineraller ile suyun birleştiği killi ortamda filizlenmesiGüçlü
SiyasiOtorite ve kibir eleştirisiFani kütleTiranlığın temelsizliğiFiravun'un kule inşa etme hırsı ve İblis'in ırkçı kibri çamur üzerinden hicvedilirGüçlü
İktisadiİmalat ve mimariTemel sanayi girdisiİnşa ve üretim kaynağıKerpiç, tuğla ve çömlek üretiminin en ucuz ve erişilebilir hammaddesiKesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPolimerleşme ve koloidal süspansiyonKoloid sistemlerde katı parçacıkların sıvı içinde asılı kalarak jel kıvamı kazanması, dış kuvvetle plastik deformasyona uğrayıp kuruyunca sertleşmesi fiziksel kille birebir örtüşürGüçlü
Beşeri bilimlerSosyalizasyon ve karakter inşası (plastisite)İnsan zihninin ve kişiliğinin çocuklukta yoğrulabilir bir hamur (tînet) gibi olması, çevresel etkiyle biçimlenip zamanla katılaşarak kalıcı karaktere dönüşmesiGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiطين kelimesini yalnızca üstü başı kirleten atık sokak çamuru veya değersiz bir tortu olarak görmek
Kur'an içi daha geniş anlamSuyun hayat verici gücüyle toprağın minerallerini birleştiren, ilahi nefayı kabul edebilecek en yüksek plastik ve biyolojik altyapıyı temsil etmesi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnsanın maddesini bütünüyle bayağı ve aşağılık sayarak İblis'in «ben ondan üstünüm» yanılgısına düşmek; maddenin potansiyelini ve emaneti yüklenme kabiliyetini inkar etmek

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnsanın ontolojik sınırlarını, varoluşsal başlangıcını ve kibre karşı tek panzehir olan fıtrî acziyetini en yalın biçimde ilan eden kavramsal mihverdir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Âdem’in yaratılışı ve İblis ile yüzleşme sahnelerinde, Hz. İsa’nın peygamberlik mucizelerinde ve helak edilen kavimlere atılan taşlaşmış çamur tehdidinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanın kendi kendine yeten, aşkın bir soy kütüğüne sahip olduğu vehmini yıkar; ontolojik kökenin maddiliğini kabul etmeyi kibirden arınmanın şartı kılar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamSu ve toprağın yoğrularak şekil verilebilir plastik kıvama gelmiş hali olan balçık, harç ve mühür kili.
  • Soyut anlamİlahi iradenin ve dış tesirlerin biçimlendirmesine tam teslimiyet gösteren fıtrî hamur, şekillenebilirlik ve kabiliyet (cibilliyet).
  • Sistematik karşılıkİnorganik elementlerin su vasıtasıyla organik canlılığa geçiş basamağı; kibir ile kulluk arasındaki ontolojik ayrım çizgisi.
  • LaTeX modeliM=f(S∪T)→ΦF→ΔK
  • LaTeX açıklamasıFormülde S su bileşenini, T kuru toprak veya mineral tabanını temsil eder. Bunların birleşimi S∪T ve yoğrulma fonksiyonu f sonucunda plastik balçık kütlesi M meydana gelir. Bu kütle, dışsal biçimlendirici irade veya etki Φ vasıtasıyla belirli bir surete F ulaşır. Zaman, kuruma veya fırınlanma süreci Δ ile nihai sert ve dayanıklı form olan K durumuna erişir. Model, طين kökünün yoğrulma, şekil alma ve katılaşma döngüsünü sembolize eder.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ط