عجب

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ع-ج-بالصيغ: ١٩ · الجذور المجاورة: ٤٢ · الآيات: ٢٤ · السور: ١٧؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».فلحجيأتُعْجِبُكَتُعْجِبْكَأَعْجَبَكُمْرضيعجبزهقألهأَعْجَبَكَأَعْجَبَنذرتَعْجَبْقولكثركفرعَجَبًامولذكر

الجذرالصيغ ١٩الآيات ٢٤السور ١٧المجاورة ٤٢

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

عجب

ع - ج - ب

جذر
  • الورود: ٢٧
  • الآيات: ٢٤
  • الصيغ: ١٩
  • المعاجم: ١٣

“Acem” yabancı, dil bilmeyen demektir. “Me” “be”ye dönüşerek tuhaf şey, anlaşılmaz şey anlamlarına gelir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

“Acem” yabancı, dil bilmeyen demektir. “Me” “be”ye dönüşerek tuhaf şey, anlaşılmaz şey anlamlarına gelir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٥٢٧
باب العين و الجيم والباء معهما )ع ج ب، ج ع ب، ب ع ج، مستعملات. ع ب ج، ج ب ع، ب ج ع مهملات( عجب: عَجِبَ عَجَباً، وأمرٌ عجيبٌ عَجَبٌ عُجاب. قال الخليل: بينهما فرق. أما العجيب فالعجب، وأما العُجابُ فالذي جاوز حدّ العجب، مثل الطويل والطُّوال. وتقول: هذا العجب العاجب، أي: العجيب. والاستعجاب: شدّة التعجب، وهو مُسْتَعْجِبٌ ومُتَعَجِّبُ ممّا يرى. وشيء مُعْجِبٌ، أي: حَسَن. وأعجبني وأُعْجِبْتُ به. وفلان
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٣٩
العجيب: الأمر يُتَعَجَّبُ منه، وكذلك العُجابُ بالضم؛ والعُجَّابُ بالتشديد أكثر منه. وكذلك الأعجوبة. وقولهم: عجبٌ عاجبٌ، كقولهم: ليل لائل، يؤكَّد به. والتعاجيب: العجائب، لا واحد لها من لفظها. ولا يجمع عَجَبٌ ولا عجيب. ويقال جمع عجيبٍ عجائب، وأعاجيب. وعجبت من كذا وتعجَّبت منه، واستعجبت بمعنًى. وعجّبت غيري تعجيباً. وأعجبني هذا الشيء لحُسْنهِ. وقد أعجبَ فلانٌ بنفسه، فهو مُعْجَبٌ برأيه وبنفسه، والاسم
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٬٨٠٦
باب العين والجيم مع الباء عجب ، عبج ، جبع ، جعب ، بعج : مستعملات . عجب : قال الله جلّ وعزّ : ( طِينٍ لاَّزِبٍ بَلْ عَجِبْتَ وَيَسْخُرُونَ ) ( الصَّافات : 12 ) قرأ حمزة والكسائي : ( بل عجبتُ ويسخرون ) بضم التاء ، وهكذا قرأ عليّ وابن عباس . وقرأ ابن كَثِير ، ونافع ، وابن عامر ، وعاصم ، وأبو عمرو : ( طِينٍ لاَّزِبٍ ) ( الصَّافات : 12 ) بنصب التاء . وقال الفراء : والعجب وإن أسند إلى الله تعالى فليس
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٧٬٢٢٢
(باب العين والجيم وما يثلثهما) (عجد) العين والجيم والدال ليس بشيء، على أنهم يقولون: العُجْد: الزبيب. ويقال هو العُنْجُد. (عجر) العين والجيم والراء أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على تعقد في الشيء ونُتوٍّ مع التواء. من ذلك العَجَر: مصدر قولك عَجِرَ يَعْجَرُ عَجَراً. والأعجر النّعت. والعُجْرة: موضع العَجَر. ويقال: حافر عَجُِرٌ: صلب شديد. قال مَرَّار بن مُنْقِذ: سائلٍ شمراخُه ذي جُبَبٍ *** سَلِط السُّنبُك
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٢١٩
- العجب والتعجب: حالة تعرض للإنسان عند الجهل بسبب الشيء، ولهذا قال بعض الحكماء: العجب ما لا يعرف سببه، ولهذا قيل: لا يصح على الله التعجب؛ إذ هو علام الغيوب لا تخفى عليه خافية. يقال: عجبت عجبا، ويقال للشيء الذي يتعجب منه: عجب، ولما لم يعهد مثله عجيب. قال تعالى: ﴿أكان للناس عجبا أن أوحينا﴾ [يونس/2]، تنبيها أنهم قد عهدوا مثل ذلك قبله، وقوله: ﴿بل عجبوا أن جاءهم﴾ [ق/2]، ﴿وإن تعجب فعجب قولهم﴾
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٣٦٧
ع ج ب قصة عجب‏.‏ وأبو العجب‏:‏ الشعوذيّ وكلّ من يأتي بالأعاجيب‏.‏ وهو تعجابة كتلعابة‏:‏ للكثير الأعاجيب‏.‏ وعن عبض العرب‏:‏ ما فلان إلا عجبة من العجب‏.‏ والاستعجاب‏:‏ فرط التعجب‏.‏ قال أوس‏:‏ ومستعجب مما يرى من أناتنا ولو زبنته الحرب لم يترمرم ومن المستعار‏:‏ عجب الكثيب‏:‏ لما استدق من مؤخّره‏.‏ قال لبيد‏:‏ تجتاف أصلاً قالصاً متنبّذاً بعجوب أنقاء يميل هيامها
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬٠٢٩
العُجْبُ والعَجَبُ: إِنكارُ ما يَرِدُ عليك لقِلَّةِ اعْتِـيادِه؛ وجمعُ العَجَبِ: أَعْجابٌ؛ قال: يا عَجَباً للدَّهْرِ ذِي الأَعْجابِ، * الأَحْدَبِ البُرْغُوثِ ذِي الأَنْيابِ وقد عَجِبَ منه يَعْجَبُ عَجَباً، وتَعَجَّبَ، واسْتَعْجَبَ؛ قال: ومُسْتَعْجِبٍ مما يَرَى من أَناتِنا، * ولو زَبَنَتْهُ الـحَرْبُ لم يَتَرَمْرَمِ والاسْتِعْجابُ: شِدَّةُ التَّعَجُّبِ. وفي النوادر: تَعَجَّبنِـي فلانٌ
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٨٢
* ع ج ب * * العَجَبُ * و * العُجَابُ * بالضم الأمر الذي يتعجب منه وكذا * العُجَّابُ * بتشديد الجيم وهو أكثر وكذا * الأُعْجُوبَةُ * و * التَعَاجِيبُ * العجائب ولا يجمع * عَجَبٌ * ولا * عَجيبٌ * وقيل جمع عجيب * عَجَائِبُ * مثل أفيل وأفائل وتبيع وتبائع وقولهم * أعَاجِيبُ * كأنه جمع * أُعْجُوبةٍ * مثل أُحدوثة وأحاديث و * عجِبَ * منه من باب طرب و * تَعَجَّبَ * و * اسْتَعْجَبَ * بمعنى و * عَجَّبَ *
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٩٬٥٤٥
العجب، بالفتح وبالضم، من كل دابة: ما انضم عليه الورك من أصل الذنب المغروز في مؤخر العجز، وقيل هو أصل الذنب كله. وقال اللحياني: هو أصل الذنب وعظمه؛ وهو العصعص، أو هو رأس العصعص وفي الحديث: كل ابن آدم يبلى إلا العجب وفي رواية إلا عجب الذنب، وهو العظم الذي في أسفل الصلب عند العجز؛ وهو العسيب من الدواب. ويقال: هو كحب الخردل. وعبارة الزمخشري في الفائق: أنه عظم بين الأليتين. ونقل شيخنا عن عناية الخفاجي
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٦٬٦٠٢
عَجِبَ مِنْهُ 1 عَجِبَ مِنْهُ ذ , (S, O, Msb, K,) [and لَهُ, as shown by what follows,] aor. عَجَبَ , inf. n. عَجَبٌ; (Msb, TA;) and منه ↓ تعجّب, and ↓ استعجب منه, (S, O, Msb, K,) which two are syn. each with the other, (S, O, K,) and with the first also; (S, K;) all signify He wondered at it; i. e. he deemed it strange, extraordinary, or improbable, said of a thing occurring, or presenting
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬١٥٩
عَجِبَ عَجِبَ A ( n. ac. عَجَب 4 ) a. [ Min or La ], Wondered, marvelled at; was astonished at. عَجَّبَ عَجَّبَ II , a. Astonished, caused to wonder. أَعْجَبَ أَعْجَبَ IV , a. see II . b. [ pass. ] [ Bi ], Admired, was astonished at, was struck with; was infatuated with ( himself ). تَعَجَّبَ تَعَجَّبَ V , اِسْتَعْجَبَ X a. [ Min ], see I . عَجْب عَجْب 1 , ( pl. عُجُوْب 27 ), a.
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٣٠٬٦٨٠
عجب عَجِبَ - يَعْجَبُ - عَجَبٌ - عَجَبَاً - عَجِيْب - عُجَاب - أَعْجَبَ - يُعْجِبُ عَجِبَ - يَعْجَبُ + الأمر أو الشيء + لكائن: يكون غريباً منكراً يصعب تصديقه وقبوله ﴿أكان للناس عجبا أن أوحينا إلى رجل منهم أن أنذر الناس﴾ عَجِبَ - يَعْجَبُ + الكائن + من أمر أو شيء: يندهش منه ويستغربه فينكره ولا يصدقه: يُكبِره ويعتبره عظيماً وفريداً وحسناً،
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١٩)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٤٢ (الإجمالي: ١٨٩)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. زهق

    الآيات المشتركة: ٢ · Zehuk suyu çekilmiş kuyu demektir

  2. نذر

    الآيات المشتركة: ٥ · Savaşta veya yürüyüşteki öncüdür

  3. ولد

    الآيات المشتركة: ٤ · “Yavru” demektir

  4. كفر

    الآيات المشتركة: ٨ · Hufre, çukur demektir

  5. دنو

    الآيات المشتركة: ٤ · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür

  6. رجل

    الآيات المشتركة: ٣ · Rical ayak demektir

  7. مول

    الآيات المشتركة: ٣ · Onların malları

  8. فلح

    الآيات المشتركة: ٢ · Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir

  9. قول

    الآيات المشتركة: ١١ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  10. أله

    الآيات المشتركة: ١٣ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  11. جيأ

    الآيات المشتركة: ٤ · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir

  12. ذكر

    الآيات المشتركة: ٤ · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır

الآيات التي ورد فيها(٢٤)

  1. أَكَانَ لِلنَّاسِ عَجَبًا أَنْ أَوْحَيْنَا إِلَى رَجُلٍ مِنْهُمْ أَنْ أَنْذِرِ النَّاسَ …

    Şaşılacak

  2. أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ أَصْحَابَ الْكَهْفِ وَالرَّقِيمِ كَانُوا مِنْ آيَاتِنَا عَجَبًا

    Şaşılacak

  3. قَالَ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهُ إِلَّا الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا

    Şaşılacak

  4. قُلْ أُوحِيَ إِلَيَّ أَنَّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِنَ الْجِنِّ فَقَالُوا إِنَّا سَمِعْنَا قُرْآنًا عَجَبًا

    Şaşılacak

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökعجب
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerكبر, غر, دهش
Zıt Kökألف
Çekirdek Özet 1Alışılmışın dışına çıkma, sebebi bilinmeyen sıra dışı durumla karşılaşma ve kuyruk sokumu/temel dayanak noktası
Çekirdek Özet 2İnsanın zihinsel alışkanlıklarını kıran ilahi tasarruflara şaşırması veya geçici dünyevi unsurlara aldanarak kendini büyük görmesi
Çekirdek Özet 3Bilişsel sınırların farkına varılması veya tersine bu sınırların inkârıyla kibre ve aldanışa düşülmesi
Kritik Hata RiskiKökün Kur'an'daki zihinsel sarsıntı ve hayranlık boyutunu göz ardı edip yalnızca ahlaki bir kusur olan 'ucub' (kibir) kavramına indirgemek

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عجSes çıkarmak, bağırmak, yoğunluk, kabarma ve kökten gelen bir kuvvetle harekete geçmek. Bu çekirdek عجز kökünde geride kalıp acze düşmeyi, عجف kökünde zayıflığı, عجل kökünde hız ve telaşı, عجم kökünde ise kapalı ve anlaşılmaz olmayı ifade eder.بKatılan dudak sesi harfi, içsel sarsıntıyı ve yoğunluğu dışa dönük bir hayret, kabarma veya bir dayanak noktasına (kuyruk sokumu kemiği) bağlayarak somut bir merkez üzerinden dışavurur.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGözGörme, idrak etme, bir nesneye veya olguya doğrudan yönelme
جDeğnek, deveAğırlık taşıma, bir yükün altında toplanma, yükselme ve hareket
بEv, çadırSınır, iç mekân, bir mahalde karar kılma veya bir şeye dâhil olma
عجبGözün sıra dışı bir yük ve kabarma ile karşılaşıp bir sınırda duraklamasıBakışın alışılmış kalıpların ötesinde bir büyüklük veya gariplik görerek idrak sınırında hayrete düşmesi veya kişinin kendi nefsini aşırı büyüterek sınırını aşması hareketini türetir.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamCanlılarda kuyruk sokumu, omurganın bittiği ve kuyruğun çıktığı kök kemik; kum tepelerinin incelerek son bulduğu dip kısımları.
Cahiliye şiiri kullanımıEvs b. Hacer'e ait beyitte aşırı hayret etme ve şaşkınlık anlamında kullanılmıştır: ومستعجب مما يرى من أناتنا / ولو زبنته الحرب لم يترمرم
Erken Arapça kullanımLebîd b. Rebîa kum tepelerinin dip kısımlarını (عُجُوب) tasvir ederken bu kökü fiziksel anlamında kullanmıştır: تجتاف أصلاً قالصاً متنبّذاً / بعجوب أنقاء يميل هيامها

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dillerinde عجب kökü, biçimsel ve anlamsal açıdan ağırlıklı olarak Güney Sami ve Arapça sahasında genişlemiş bir yapı sergiler. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice/Süryanice) Arapçadaki 'hayret etme, kendini beğenme' anlam örgüsünü doğrudan karşılayan birebir ses denkliği sınırlıdır; bu dillerde hayret ve şaşkınlık daha çok 't-m-h' veya 'f-l-’' kökleriyle ifade edilir. Ancak kökün fiziksel çekirdeği olan kuyruk sokumu, kalınlaşma, kabarma ve son nokta anlamı, genel Sami dil katmanındaki organik ve anatomik köklerle paralellik gösterir. Arapçada bu kök, hem fiziksel olarak omurganın temel dayanağı olan son kemiği (عَجْب) hem de zihinsel olarak alışılmışın dışındaki bir büyüklük veya gariplik karşısında zihnin sarsılmasını (عَجَب) ifade edecek şekilde özgün bir semantik sıçrama yaşamıştır.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisān al-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönعجب kökünün çift asıllı (kuyruk sokumu kemiği ve büyüklük/hayret) yapısıOmurganın kök kemiğindeki kabarma ve dayanma noktası, zihinde bir durumun büyümesi, kabarması ve alışılagelmiş sınırların dışına taşarak hayret uyandırmasıyla kavramsal bağ kurar.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami dillerinde hayret, büyüklük ve kabarma anlamlarıKuzeybatı Sami dillerinde sınırlı olmakla birlikte, kök Arapçada hem psikolojik bir hayret durumunu hem de anatomik bir yapıyı birleştiren özgün bir gelişme göstermiştir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu fonetik dizilişle doğrulanmış kesin bir akrabalık tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, David Cohen.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عجبAnlamlıŞaşırmak, beğenmek, kuyruk sokumuHedef köktür; alışılmamış durum karşısında hayrete düşmeyi veya bir şeyin göze hoş gelmesini anlatır.Kur'an'da geçer
عبجAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız bir anlam alanı oluşmamıştır.Kur'an'da geçmez
جعبAnlamlıToplamak, sadak (okluk) içine koymakNesneleri bir araya toplayıp bir kapta veya mahfazada biriktirme hareketidir.Kur'an'da geçmez
جبعAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKullanım dışı veya tali kabul edilmiş bir diziliştir.Kur'an'da geçmez
بعجAnlamlıYarıp açmak, deşmekKarnı veya bir nesneyi yararak içindekini dışarı çıkarma eylemidir.Kur'an'da geçmez
بجعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde kullanılmayan mühmele bir diziliştir.Kur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عجبMerkezHayret, alışılmışın dışına çıkış, büyüklükAlışılmadık bir durum karşısında zihnin sarsılması veya bir nesnenin nefse çekici gelmesiZihinsel intibakın kırılarak olayın büyüklüğü karşısında duraklama hali
كبرKomşuBüyüklük, ululukSalt hacimsel veya manevi büyüklüğü ifade eder; hayret şartı içermezKendini başkalarından üstün tutma ve hakkı inkâr etme yönü baskındır
غرKomşuAldanış, yanılgıGörünüşe kanarak gerçek dışı bir güven hissetme halidirBir şeyin cazibesine kapılıp ardındaki tehlikeyi fark edememe durumu
دهشKomşuAkıl tutulması, şaşkınlıkAni bir korku veya beklenmedik durum karşısında aklın bocalayıp donakalmasıdırİçinde hayranlık veya kendini beğenme boyutu barındırmaz
ألفZıtAlışkanlık, ünsiyet, kaynaşmaBir duruma bütünüyle alışma, kanıksama ve onda sıra dışılık görmeme halidirBilinirlik ve sıradanlık dolayısıyla hayretin ve yadırgamanın tamamen kalkması

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعجبHayret etmek, beğenmek, kendini büyük görmekHem dışsal bir olayın garipliğine şaşırmayı hem de bir güzelliğe vurulmayı veya kibirlenmeyi kapsar.Kesin
LatinceMirari, admirariHayret etmek, hayran kalmakDışsal bir hadiseye şaşma ve hayranlığı tam karşılar; ancak kökün ahlaki bir sapma olan 'ucub' (kibir) katmanını doğrudan içermez.Güçlü
İngilizceWonder, amaze, prideŞaşırmak, hayran olmak, kendini beğenmek'Wonder' bilişsel şaşkınlığı ve merakı, 'amaze' büyülenmeyi, 'pride' ise kendini beğenme boyutunu parça parça karşılar.Güçlü
AlmancaStaunen, wundernHayret etmek, şaşakalmakBilişsel sarsıntı ve hayret yönünü iyi verir; dünyevi güzellik karşısındaki ayartıcı büyülenmeyi tam olarak taşımaz.Güçlü
FransızcaS'étonner, admirerŞaşırmak, hayranlık duymakDüşünsel hayreti ve estetik beğeniyi karşılar; Arapçadaki kuyruk sokumu gibi fiziksel çekirdek çağrışımları barındırmaz.Güçlü

المصدر Lewis & Short Latin Dictionary, Oxford English Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
عَجَبًا / عَجِيبٌ / عُجَابٌAkıl almaz, sıra dışı, benzersiz durumİnkârcıların peygamberlik ve diriliş karşısındaki haksız şaşkınlığı veya cinlerin Kur'an'ın eşsizliği karşısındaki haklı hayreti; Yûnus 10:2, Kehf 18:9, Sâd 38:5, Cinn 72:1.
أَعْجَبَ / تُعْجِبْكَCazip gelmek, hayran bırakmak, büyülemekİnkârcıların malı, fiziksel durumu veya dünya hayatının aldatıcı yeşilliğinin insan nefsine hoş görünmesi; Bakara 2:221, Tevbe 9:55, Hadîd 57:20, Münâfikûn 63:4.
أَعْجَبَتْكُمْKendi çokluğuna güvenip böbürlenmekSayısal üstünlüğün gurur ve rehavet doğurması; Tevbe 9:25 bağlamı (Huneyn günü).
أَوَعَجِبْتُمْ / أَتَعْجَبِينَBilişsel uyarı ve yadırgama sorusuİlahi kudretin ve vahyin insan elçilerle tebliğ edilmesinin tabiiliğini hatırlatan soru kipi; A'râf 7:63, Hûd 11:73.
تَعْجَبْ / تَعْجَبُونَHakiki şaşkınlık konusuAsıl şaşılması gerekenin açık delillere rağmen inkârda direnilmesi olduğunu bildiren bağlam; Ra'd 13:5, Necm 53:59.

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAllah'a 'taaccüb' nispet edilip edilemeyeceğiBilgisizlikten doğan hayretin Allah hakkında muhal oluşu; ayetlerdeki ifadenin ilahi rıza veya azametin izharı olarak teviliBilgisizlik boyutundan arındırılıp ilahi takdirin ve büyüklüğün tecellisine yoğunlaşma
FıkıhAmellerin geçerliliği ve ihlasİbadet eden kişinin ameline güvenip kendini beğenmesi (ucub) halinin sevabı yok edip etmeyeceğiAmelde ihlası zedeleyen içsel bir ahlaki afet olarak daralma
TefsirMuhatabın psikolojik durumu ve vahyin konumuİnkârcıların peygamberi beşer olduğu için yadırgamaları ile müminlerin/cinlerin ilahi kelam karşısındaki derin sarsıntısıZihinsel şaşkınlığın epistemik ve ontolojik temellerine yönelme
Hadisİnsanı helake sürükleyen içsel hallerKişinin kendi nefsini, fikrini ve amelini kusursuz görmesi (مُعْجَبٌ بِنَفْسِهِ)Bireysel helak sebebi olan gizli kibir ve aldanış haline yoğunlaşma

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİbadet ve ihlas ahlakıUcubdan arınmaAmeli Allah'tan bilmeKulun kendi dindarlığını ve amellerini beğenerek ilahi lütfu unutmasını engeller.Kesin
İlmiEpistemolojik uyanışHayret duygusuBilgide tefekküre sevkAlışılmış kabullerin ötesine geçerek hakikatin derinliğini araştırmaya yönlendirir.Güçlü
SiyasiGüç ve ordu yapılanmasıÇoklukla övünmemeRehaveti ve kibri önlemeAskeri veya idari kadroların sadece sayısal üstünlüğe güvenerek stratejik zaafa düşmesini önler.Güçlü
İktisadiMülkiyet ve piyasa cazibesiGörünüşe aldanmamaNiteliksel dengeyi korumaMal ve meta çokluğunun göz alıcılığına kapılmayıp meşruiyet ve helallik kriterini korumayı sağlar.Güçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAnomaliler ve tekillik (singularity) durumlarıSistemde genel geçer denklemlerin ve standart modellerin açıklayamadığı, eğrinin beklenmedik şekilde saptığı veya sonsuza gittiği durumlar; sistemin olağan dışı tepki vermesi.Güçlü
Beşeri bilimlerBilişsel uyumsuzluk (cognitive dissonance) ve narsisistik körleşmeBireyin veya toplumun mevcut inanç kalıplarını aşan yeni bir veriyle karşılaştığında yaşadığı zihinsel kriz ya da kendi benliğini aşırı yücelterek dış gerçekliğe kapanması.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca 'acayip/tuhaf şeyler' veya sadece tasavvufi bir kavram olan 'ucub' (kendini beğenme) ile sınırlamak.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, hem hakikatin insanı sarsan ihtişamı karşısındaki yapıcı hayreti hem de nefsin aldatıcı güzellikler veya sayısal üstünlükler karşısında kapıldığı yıkıcı büyülenmeyi içeren çift yönlü bir idrak sürecidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnkârcıların vahye ve dirilişe karşı gösterdikleri 'şaşkınlık' tavrının mantıksal bir itiraz değil, zihinsel bir tembellik ve alışkanlık esareti olduğu gerçeğinin gözden kaçırılması.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an muhatabının zihin dünyasını yeniden inşa ederken neyin gerçekten şaşılacak bir mucize olduğunu (vahiy, yaratılış, diriliş) ve neyin asla hayran kalınmaması gereken geçici bir serap olduğunu (dünya süsü, kuru kalabalık) ayırt eden temel bilişsel teraziyi kurar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlik kurumunun beşeriliğiyle ilgili itirazları ele alan ayetlerde, ölümden sonra dirilişi imkânsız gören müşrik zihniyetinin eleştirisinde ve münafıkların dış görünüşüne/mallarına aldanmayı yasaklayan uyarılarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Çoğunluğun, zenginliğin veya fiziksel cazibenin bizatihi bir hakikat veya üstünlük ölçüsü olduğu yanılgısını kökten yıkar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamCanlılarda omurganın dayandığı kuyruk sokumu kemiği; kum tepelerinin incelip bittiği son dayanak noktası.
  • Soyut anlamAlışılmış sınırların, ölçülerin ve beklentilerin dışına çıkan bir nesne veya hadise karşısında zihnin sarsılması, bu sarsıntının hayranlığa veya kendini büyüterek kibre dönüşmesi.
  • Sistematik karşılıkİdrak mekanizmasının olağan durum eşiğini (E) aşan bir veri (x) ile karşılaştığında verdiği sarsılma tepkisi; bu tepkinin hakikate açılan hayret (H) veya kibre sapan aldanış (K) yollarına ayrılması.
  • LaTeX modeliA(x)={H,eg˘er x>E∧∇f(x)>0K,eg˘er x>E∧∇f(x)≤0
  • LaTeX açıklamasıModelde A(x) fonksiyonu عجب kökünün ürettiği tepkiyi temsil eder. x, muhatabın karşılaştığı olguyu; E ise zihinsel alışkanlık veya sıradanlık eşiğini gösterir. Bir olgu bu eşiği aştığında (x>E), eğer bilişsel yönelim hakikate ve tevhide doğru pozitif bir eğilim sergiliyorsa (∇f(x)>0), tepki yapıcı bir hayrete ve idrake (H) dönüşür (örneğin Kur'an'ı işiten cinlerin hayranlığı). Eğer bu yönelim içe kapanıp benliği veya dünyalığı putlaştıran negatif/sıfır bir eğilim taşıyorsa (∇f(x)≤0), tepki kibre, böbürlenmeye ve aldanışa (K) savrulur (örneğin münafıkların görünüşü veya Huneyn'deki çokluk gururu).
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ع