فتح
ف - ت - ح
جذر- الورود: ٣٨
- الآيات: ٣٣
- الصيغ: ٢٨
- المعاجم: ١٣
Feth, kapının açılması demektir. Başlangıçta kapıyı açmak için kapının üzerine konan ve kapıyı çekmek için kullanılan parçadır. Feth etmek kalelerin kapılarını açma anlamında bir şehre girme manasında kullanılmaktadır.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Feth, kapının açılması demektir. Başlangıçta kapıyı açmak için kapının üzerine konan ve kapıyı çekmek için kullanılan parçadır. Feth etmek kalelerin kapılarını açma anlamında bir şehre girme manasında kullanılmaktadır.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٤٣١باب الحاء والتاء والفاء معهما
ح ت ف، ح ف ت، ت ح ف، ف ت ح، ت ف ح مستعملات
حتف:
الحَتْفُ: المَوْتُ وقَضاؤه، ويقال: مات فُلانٌ حَتْفَ أنْفِه أي: بِلا ضَرْب ولا قَتْل، ويُجمَع على حُتُوف. ولا يقال: حَتَفَ فلان، ولا حَتَفَ نفسَه.
تحف:
التُّحْفة أُّبدِلَت التّاء فيها من الواو إلاّ أنّ هذه التاء تلزم في التصريف كله، إلاّ في يَتَفَعَّل كقولهم: يَتَوَحَّف، ويقولون: أتْحَفْتُه تُحْفةً يعني طُرَفَ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٨٠فَتَحْتُ الباب فانفتح، وفَتَّحْتُ الأبواب شدّد للكثرة، فَتَفَتَّحَتْ هي. وبابٌ فُتُحٌ، أي واسع مفتوح. وقارورة فُتُحٌ، أي واسعة الرأس. قال الكسائي: ليس لها صِمامٌ ولا غِلافٌ. وهو فُعُلٌ بمعنى مفعول. واستفتحتُ الشيءَ وافتتحتُهُ. والاستفتاح: الاستنصار. والمِفتاح: مفتاحُ البابِ وكلِّ مستغلق. والجمع مفاتيحُ ومَفاتِحُ أيضاً. والفَتْحُ: النصر. والفَتْحُ: الماء يجري من عينٍ أو غيرها. وفاتحة الشيء:
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٬٨٠٠ح ت ف
حتف ، حفت ، فتح ، تفح ، تحف .
حتف : قال الليث : الحَتْفُ : الموْتُ ، وقول العرَب : ماتَ فلانٌ حَتْفَ أَنْفِهِ أي بِلاَ ضَرْبٍ ولا قتلٍ ، والجميع الحُتُوف ، ولم أسمع للحَتْفِ فعلاً .
وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( منْ ماتَ حَتْفَ أَنفِه في سبيل الله فقدْ وقَعَ أَجْرُه على الله ) .
قال أبو عُبَيد : هو أن يموت مَوْتاً على فِراشِهِ من غير قَتْل ولا غَرَق ولا سَبُع ولا غيره .
ح ت ف حتف ، حفت ، فتح ، تفح ، تحف . حتف : قال الليث : الحَتْفُ : الموْتُ ، وقول العرَب : ماتَ فلانٌ حَتْفَ أَنْفِهِ أي بِلاَ ضَرْبٍ ولا قتلٍ ، والجميع الحُتُوف ، ولم أسمع للحَتْفِ فعلاً . وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( منْ ماتَ حَتْفَ أَنفِه في سبيل الله فقدْ وقَعَ أَجْرُه على الله ) . قال أبو عُبَيد : هو أن يموت مَوْتاً على فِراشِهِ من غير قَتْل ولا غَرَق ولا سَبُع ولا غيره . وروي عن عُبَيد بن عُمَيْر أنه قال في السمك : ( ما مات حَتْفَ أَنفِه فلا تأْكُله ) يعني الذي يموت في الماء وهو الطافي . وقال غيره : إنما قيل للذي يموت على فراشه مات حَتْفَ أَنْفِه . ويقال حَتْفَ أَنْفَيْه ، لأن نَفْسه تخرُجُ بتَنَفُّسِه من فيهِ وأَنفِه . ويقال أيضاً : ماتَ حَتْفَ فيه ، كما يقال : مات حتْفَ أَنْفِه ، والأنفُ والفمُ : مَخْرَجَا النَّفَس . ومَنْ قال : حَتْفَ أنْفَيْه ، احْتَمَل أن يكون أراد بأَنْفَيْه سَمَّيْ أنفِه وهما مَنْخَراه ، ويُحْتَمَلُ أن يُرادَ به أَنْفُه وفَمُه فَغُلِّب أحَدُ الإسمين على الآخر لتجاورهما . شمر : الحَتْفُ : الأمرُ الذي يُوقِعُ في الهلاَكِ ، والسَّبَبُ الذي يكون به الموت ، وأنشد لبعض هُذَيْل : فَكانَ حَتْفاً بمِقْدَارٍ وأَدْرَكَه طولُ النَّهار وليلٌ غَيْرُ مُنْصَرِم تفح : التُّفَّاحُ هذا الثَّمرُ المعروف ، وجمعه تَفَافيح ، وتُصَغَّر التُّفَّاحةُ الواحدةُ تُفَيْفِيحَة ، والمَتْفَحَةُ : المكانُ الذي يَنْبُتُ فيه التُّفَّاحُ الكثيرُ . تحف : قال الليث : التُّحْفَةُ أبدلت التاء فيها من الواو إلاّ أن هذه التاء تلزم تصريف فعلها إلاّ في التفعّل فإنه يُقَالُ : يَتَوَحَّف ، ويقولون أَتْحَفْتُه تُحْفَةً يعني طُرَفَ الفواكه وغيرهما من الرياحين . قلت : وأصلُ التُحَفَة وُحَفَة ، وكذلك التُّهَمَة أَصْلُها وُهمَةَ وكذلك التُّخَمَة . ورجل تُكَلَة ، والأصلُ وُكَلَة ، وتُقَاة أَصْلُها وُقَاة ، وتُراثٌ أَصْلُها وُرَاث . فتح : قال الليث : الفَتْحُ : افتِتَاحُ دار الحرْب ، والفَتْح : نقيض الإغْلاَق ، والفَتْحُ : أن تحكم بين قومٍ يختصمون إليك كما قال الله جلّ وعزّ مُخْبِراً عن شُعَيْب : ( رَبَّنَا افْتَحْ بَيْنَنَا وَبَيْنَ قَوْمِنَا بِالْحَقِّ وَأَنتَ خَيْرُ الْفَاتِحِينَ ) ( الأعرَاف : 89 ) . واسْتَفْتَحْتُ الله على فلان أي سألتُه النَّصْرَ عليه ونحو ذلك . قال : والمَفْتَحُ : الخِزَانَةُ وكلُّ خِزَانة كانت لِصِنْفٍ من الأشياء فهو مَفْتَحٍ . والفَتَّاحُ : الحاكِمُ . وقال الله تعالى : ( إِن تَسْتَفْتِحُواْ فَقَدْ جَآءَكُمُ الْفَتْحُ ) ( الأنفَال : 19 ) . أي إن تَسْتَنْصِرُوا فقد جَاءكُم النَّصْرُ . ومنه حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه كان يَسْتَفْتِحُ بصعاليك المُهَاجِرِين أي يَسْتَنْصِرُ بهِمْ . وقال الفَرَّاء : قال أبو جهل يوم بدر : اللَّهم انصر أَفْضَلَ الدِّينَيْن وأحَقَّه بالنَّصْر ، فقال الله : ( إِن تَسْتَفْتِحُواْ فَقَدْ جَآءَكُمُ الْفَتْحُ ) ( الأنفَال : 19 ) يعني النَّصْر . وقال أبو إسحاق : معناه إن تستنصروا فقد جاءكم النَّصْرُ . قال : ويجوز أن يكون معناه : إن تَسْتَقْضُوا فَقدْ جاءكم القَضَاء ، وقد جاء في التفسير المعنيان جميعاً . ورُوِي أن أبا جهل قال يومئذٍ : اللَّهم أقْطَعَنَا للرَّحِم وأفسدَنا للجماعة فأَحِنْه اليوم ، فسأل الله أن يَحكمُ بحَيْن من كان كذلك فَنُصِرَ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ونَالَه هو الحَيْنُ وأَصْحَابَه فقال الله : ( إِن تَسْتَفْتِحُواْ فَقَدْ جَآءَكُمُ الْفَتْحُ ) ( الأنفَال : 19 ) أي إن تَسْتَقضُوا فَقَدْ جَاءكُم القَضَاء . وقيل إنه قال : ( اللَّهم انْصُر أحَبَّ الفِئَتَيْنِ إليك ) فهذا يدل أَنَّ مَعْنَاه إن تَسْتَنْصِروا ، وكِلا القَوْلَيْن جَيِّد . وقال الله جلّ وعزّ : ( مِنَ الْكُنُوزِ مَآ إِنَّ مَفَاتِحَهُ لَتَنُوأُ بِالْعُصْبَةِ ) ( القَصَص : 76 ) . قال الفرّاء : مَفَاتحه هاهنا كنوزه وخزائنه ، والمعنى : ما إنَّ مَفَاتِحَه لتُنِيء العُصْبَة تُمِيلُهم من ثِقَلِها . وروى أبو عَوانة عن حُصَيْن عن أبي رَزِين قال : مفاتِحهُ : خزَائنه أنْ كان كَافِياً مفتاحٌ واحدٌ خَزَائنَ الكوفة ، إنما مَفاتِحُه المالُ . وروى أبو عَوانة أيضاً عن إسماعيل بن سالم عن أبي صالح ) مِنَ الْكُنُوزِ مَآ إِنَّ مَفَاتِحَهُ ) ( القَصَص : 76 ) . قال : ما في الخَزائن من مَالٍ تنوء به العُصْبَة . وقال الزَّجاج في قوله : ( مِنَ الْكُنُوزِ مَآ ) ( القَصَص : 76 ) جاء في التفسير أنَّ مَفاتحه كانت من جلود وكانت تُحْمَلُ على سِتَّين بَغْلاً . قال : وقيل : مَفَاتحه : خَزَائنه . قال : والأشبه في التفسير أن مَفَاتحه خَزائنُ مَالِه والله اعْلَمُ بما أراد . وقال الليث : جمعُ المِفْتاح الذي يُفتح به المِغْلاَق مفاتيح ، وجَمْعُ المَفْتَح الخِزانة المفاتح . قلت : ويقال للذي يُفْتَح به المِغْلاَق مفتح بكسر الميم ومِفتاح وجمْعُهما مَفَاتح ومفَاتيح ، وهذا قول النحويين . وقول الله جلّ وعزّ : ( ء أَفَلاَ يُبْصِرُونَ وَيَقُولُونَ مَتَى هَاذَا الْفَتْحُ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ قُلْ يَوْمَ الْفَتْحِ لاَ يَنفَعُ الَّذِينَ كَفَرُو ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 اْ إِيَمَانُهُمْ وَلاَ هُمْ يُنظَرُونَ ) ( السجدة : 28 ، 29 ) الآية . وقال مجاهد : يومُ الفَتْحِ هاهنا يوم القيامة ، وكذلك قال قَتَادة والكَلْبِيّ . وقال قتادة : كان أصحاب رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) يقولون : إنْ لنَا يَوماً أوشكَ أَن نَسْتريح فيه وننعَم فقال الكفارُ : ( يُبْصِرُونَ وَيَقُولُونَ مَتَى هَاذَا الْفَتْحُ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ ) ( السَّجدَة : 28 ) . وقال الفَرَّاء : يوم الفتح يعني يوم فتح مكة . قلتُ : والتفسير جاء بخلاف ما قال وقد نفع الكفارَ من أهل مكة إيمانُهُم يوم فتح مكة . وقال الزَّجَّاجُ : جاء أيضاً في قوله : ( أَفَلاَ يُبْصِرُونَ وَيَقُولُونَ مَتَى هَاذَا الْفَتْحُ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ ) ( السَّجدَة : 28 ) متى هذا الحُكْمُ وَالقضَاءُ ، فأعلم الله أن يوم ذلك الفتح لا ينفع الذين كفروا إيمَانُهُم أي ما داموا في الدنيا فالتَّوْبَةُ مُعْرِضة ولا توبة في الآخرة . وقال شمر في قول الأسعَر الجُعْفِي : بأَنِّي عن فُتَاحَتكم غَنِيّ أي من قضائكم وحُكْمِكم . وقال قتادة في قوله تعالى : ( ) ( الفَتْح : 1 ) أي قضينا لك قضاءً مُبِيناً . وفي حديث أبي الدرداء أنه أتى باب معاوية فحجبه فقال : من يأت سُدَدَ السلطان يقم ويقعد ، ومن يأتِ باباً مغلقاً يجد إلى جَنْبه باباً فُتُحاً رحْباً إن دعا أُجِيبَ وإن سأل أَعْطِي . والسّدَّة : السَّقِيفَةُ فوق باب الدار ، وقيل : السُّدَّة : الباب نفسه . قال أبو عُبَيد وقال الأصمعي : الفُتُح : الواسع . قال : ولم يذهب إلى المفْتُوح ولكن إلى السَّعَة . قال أبو عُبَيد : يعني بالفُتُح الطلب إلى الله والمسألة . والفَتّاحُ في صفة الله معناه الحَاكم ، وأهلُ اليمن يقولون للقَاضِي الفَتَّاحُ ، ويقول أحدهم لصاحبه : تعال حتى أُفَاتِحَك إلى الفَتّاح . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الفَتَاح : الحكومة ، ويقال للقاضي الفَتّاح : لأنه يَفْتح مواضع الحقِّ . قال : والفَتْحُ : النَّهْرُ ، قلت : وجاء في الحديث ( ما سُقِيَ فَتْحاً ففيه العُشْر ) والمعنى ما فُتِح إليه ماءُ النهر فتحاً من الزروع والنخيل ففيه العُشْر . وأخبرني المُنْذِرِي عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الوَسْمِيُّ أولُ المطر وهو الفَتُوح بفتح الفاء ، وأقرأنيه المنذري في موضع آخر أَوَّل مطر الوَسْمِي الفُتُوحُ ، الواحدُ فَتْح ، وأَنْشَد : يَرْعَى غُيُوثَ العَهْدِ والفُتُوحا قلت : وهذا هو الصَّوَابُ . أبو عُبَيد عن الأصمعي : الفتْحُ : ما جَرَى في الأنهار من الماء . وقال الليْثُ : الفُتْحَةُ . تَفَتُّح الإنسان بما عنده من مِلْكٍ أو أَدَبٍ يَتَطَاوَلُ به ، تقول : ما هذه الفُتْحَةُ التي أظهرتها وتَفَتَّحْتَ بها علينا . وفواتِحُ القرآن : أوائل السَّور ، الواحدةُ فاتحة ، وأُمُّ الكِتَابِ يقال لها فاتحةُ القرآن . أبو عُبَيد عن أبي زيد : باب فُتُحٌ أي واسعٌ ضَخْم ، وقال الكِسَائِيُّ : قارورةٌ فُتُحٌ : ليس لها صِمَامٌ ولا غِلاف . وقال ابن بُزُرْج : الفَتْحَي : الرِّيحُ ، وأنْشَد : أكُلُّهُمُ لا بَارَكَ الله فيهِمُ إذا ذُكِرَتْ فَتْحَى من البَيْع عَاجِبُ فَتْحَى على فَعْلَي . شمر عن خالد بن جَنْبَه يقال : فاتَحَ الرجلُ امْرَأَتَهُ إذا جامعها . قال : وتفاتَحَ الرجلان إذا تَفَاتَحَا كلاماً بينهما وتَخَافَتَا دون الناس . والفُتْحَةُ : الفُرْجَةُ في الشيء . أبو عُبَيد عن أبي زيد : الفَتُوح : الناقة الواسعةُ الإحليل وقد فَتَحَت وأَفْتَحَت ، والثَّرُورُ مثل الفَتُوح . والفُتَاحَةُ : الحُكُومةُ ، ومنه قوله : بأنِّي عن فُتَاحَتِكُم غَنِيّ حفت : قال الليث : الْحَفْتُ : الهَلاكُ ، تقول : حَفَتَه الله أي أهلكه ودَقَّ عُنُقه ، قلت : لم أسمع حَفَتَه بمعنى دَقَّ لغير اللَّيْث ، والذي سمعناه عَفَتَه ولَفَتَه إذا لَوَى عَنُقَهُ وكسره ، فإن جاء عن العرب حَفَتَه بمعنى عَفَتَه فهو صحيح وإلا فهو مُريب ويشبه أن يكون صحيحاً لتعاقب الحاء والعَين في حروف كثيرة . أبو عُبَيد عن الأصمعي إذا كان مع قِصَرِ الرجل سِمَنٌ قيل رجلٌ حَفَيْتَأٌ مَهْمُوزٌ مَقْصُورٌ ، ومثله حَفَيْسَأٌ وأنشد ابن الأعرابي : لا تجعليني وعُقَيْلاً عِدْلَيْنِ حَفَيْسَأ الشَّخصِ قَصيرَ الرِّجْلَيْنِ
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٨٩٦المدخل: فـتح(باب الفاء والتاء وما يثلثهما)
(فـتح) الفاء والتاء والحاء أصلٌ صحيح يدلُّ على خلافِ الإغلاق.
يقال: فتحت البابَ* وغيرَه فتحاً. ثمَّ يحمل على هذا سائرُ ما في هذا البناء. فالفَتْح والفُِتاحة: الحُكْم. والله تعالى الفاتح، أي الحاكم. قال الشَّاعر([1]) في الفُِتاحة:
ألاَ أَبْلِغْ بني عوفٍ رسولاً *** بأنِّي عن فتاحتكم غنيُّ([2])
والفَتح: الماء يَخرُج من عينٍ أو غيرها. والفَتْح. النَّصر والإظفار.
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٬٧١٨- الفتح: إزالة الإغلاق والإشكال، وذلك ضربان:
أحدهما: يدرك بالبصر كفتح الباب ونحوه، وكفتح القفل والغلق والمتاع، نحو قوله: ﴿ولما فتحوا متاعهم﴾ [يوسف/65]، ﴿ولو فتحنا عليهم بابا من السماء﴾ [الحجر/14].
والثاني: يدرك بالبصيرة كفتح الهم، وهو إزالة الغم، وذلك ضروب: أحدها: في الأمور الدنيوية كغم يفرج، وفقر يزال بإعطاء المال ونحوه، نحو: ﴿فلما نسوا ما ذكروا به فتحنا عليهم أبواب كل شيء﴾ [الأنعام/44]، أي:
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٠٤٦ف ت ح
جاء بستفتح الباب.
وفلان لا تفتح العين على مثله.
وتقول: فناء الله فمح وباب الله فتح.
ومن المجاز: فتح على فلان إذا جدّ وأقبلت عليه الدنيا.
وفتح الله عليه: نصره.
وأنا أستفتح الله للمسلمين على الكفار.
وفتح الله عليهم فتوحاً كثيرة إذا مطرهم أمطاراً.
وأصابت الأرض فتوح.
ويوم منفتح بالماء: منبعق به.
وفتح المسلمون دار الكفر.
وفتح على القارئ.
وإذا ألا أبلغ
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٩٬٥٥٠فتح: الفَتْحُ : نقيض الإِغلاق فَتَحَه يَفْتَحه فَتْحاً و افْتَتَحه و فَتَّحَه فانْفَتَحَ و تَفَتَّحَ . الجوهري : فُتِّحَتِ الأَبواب شدّد للكثرة فتَفَتَّحتْ هي وقوله تعالى : ﴿لا تُفَتَّح لهم أَبوابُ السماء﴾ قرئت بالتخفيف والتشديد وبالياء والتاء أَي لا تَصْعَدُ أَرواحُهم ولا أَعمالهم لأَن أَعمال المؤمنين وأَرواحهم تصعد إِلى السماء قال الله تعالى : ﴿إِن كتاب الأَبرار لفي عِلِّيِّيين﴾ وقال جلَّ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٨٦* ف ت ح * * فَتَح * الباب * فَانْفَتَحَ * وبابه قطع و * فَتَّحَ * الأبواب شُدد للكثرة * فَتَفَتَّحتْ * و * اسْتَفْتَحَ * الشيء و * افْتَتَحَهُ * بمعنى و * الاسْتِفْتَاحُ * الاستنصار و * المِفْتَاحُ * مفتاح الباب وكل مُستغلق والجمع * مَفَاتِيحُ * و * مَفَاتِحُ * أيضا و * فَاتَحَةُ * الشيء أوله و * الفَتَّاحُ * الحاكم تقول * افْتَحْ * بيننا أي احكم و * الفَتْحُ * النصر وبابهما أيضا قطع
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٢٦٢فتح الباب كمنع يفتحه فتحا فانفتح: ضد أغلق، كفتح الأبواب فانفتحت، شدد للكثرة. وافتتح الباب، وفتحه فانفتح وتفتح. و من المجاز: الفتح: الماء المفتح إلى الأرض ليسقى به. وعن أبي حنيفة: هو الماء الجاري على وجه الأرض. وفي التهذيب: الفتح: النهر. وجاء في الحديث: ما سقى فتحا وما سقى بالفتح ففيه العشر المعني ما فتح إليه ماء النهر فتحا من الزروع والنخيل ففيه العشر. والفتح: الماء يجرى من عين أو غيرها. و الفتح:
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ١٨٬٨٧٧فَتَحَ
1 فَتَحَ ذ , (S, A, MA, Msb, K, &c.,) aor. فَتَحَ , (K,) inf. n. فَتْحٌ, (Msb,) He opened, (MA,) i. q. فَرَجَ, (Msb,) and [app. he unlocked,] contr. of أَغْلَقَ, (Msb, K,) a door; (S, A, MA, Msb;) and so ↓ فتّح, and ↓ افتتح; (K;) or you say ↓ فَتَّحْتُ الأَبْوَابَ [I opened the doors], this verb being with teshdeed to denote multiplicity [of the objects]; (S;) and ↓ استفتح signifies the
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٦٩٣فَتَحَ
فَتَحَ A ( n. ac. فَتْح 1 ),
a. Opened, unlocked; began.
b. Explained, expounded; revealed.
c. [ 'Ala ], Taught, instructed.
d. Invaded, conquered; captured ( place ).
e. [ Bain ], Judged between.
f. Marked a letter with the vowel-sound fatha.
g. [ 'Ala ], Bestowed abundance upon.
h. Drew ( an omen ).
i. [ coll .], Fixed, offered ( price ).
فَتَّحَ
فَتَّحَ II ,
a.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣٠٬١٩٣فتح
فَتَحَ - يَفْتَحُ - فَتْح - فَاتِح - فَاتِحِيْن - فَتَّاح - مِفْتَح - مَفاتِح - فَتَّحَ - يُفَتِّحُ - مُفَتَّح - مُفَتَّحَة - اسْتَفْتَحَ - يَسْتَفْتِحُ
فَتَحَ - يَفْتَحُ + كائن + شيئاً: يزيل الحاجز المانع للوصول إلى شيء ورؤيته والتفاعل معه: يأتي إلى شيء مغلق، أي شيء لا يمكن الوصول إلى داخله والتعامل مع موجوداته بسبب عائق أو حاجز، فيزيل
الصيغ(٢٨)
الجذور المجاورةالمجاورة: ٥٨ (الإجمالي: ٢١٨)
- بوب
الآيات المشتركة: ٩ · Bab kapı demektir
- زمر
الآيات المشتركة: ٢ · Zümer toplulukların içindeki gruplaşmalara, kümelere denir
- عند
الآيات المشتركة: ٦ · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
- عرج
الآيات المشتركة: ٢ · Çıkar
- خزن
الآيات المشتركة: ٢ · Hazen : Depo demektir
- بلس
الآيات المشتركة: ٢ · Belas kıl keçesi demektir
- سوق
الآيات المشتركة: ٢ · Sevk bacak demektir
- دخل
الآيات المشتركة: ٤ · Dahl: Kuytu yer demektir
- فرح
الآيات المشتركة: ٢ · Ferh (ha) “Felah” çatlak toprak demektir, sonra toprağı…
- سمو
الآيات المشتركة: ٦ · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
- مرض
الآيات المشتركة: ٢ · “Bürde” gocuk demektir
- صدق
الآيات المشتركة: ٤ · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir
الآيات التي ورد فيها(٣٣)
فَلَمَّا نَسُوا مَا ذُكِّرُوا بِهِ فَتَحْنَا عَلَيْهِمْ أَبْوَابَ كُلِّ شَيْءٍ حَتَّى إِذَا فَرِحُوا بِمَا أُوتُوا أَخَذْنَاهُمْ بَغْتَةً فَإِذَا هُمْ مُبْلِسُونَ
Açtık
وَلَوْ فَتَحْنَا عَلَيْهِمْ بَابًا مِنَ السَّمَاءِ فَظَلُّوا فِيهِ يَعْرُجُونَ
Açtık
حَتَّى إِذَا فَتَحْنَا عَلَيْهِمْ بَابًا ذَا عَذَابٍ شَدِيدٍ إِذَا هُمْ فِيهِ مُبْلِسُونَ
Açtık
إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًا مُبِينًا
Açtık
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فتح |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نصر, حكم, كشف, وسع |
| Zıt Kök | غلق |
| Çekirdek Özet 1 | Kapalı veya kilitli bir engeli kaldırarak geçişe, akışa ve erişime yol açmak |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi rahmet, hüküm, nusret ve rızık kanallarının önündeki tıkanıklığı giderme |
| Çekirdek Özet 3 | Tıkanmış süreçlerin adalet, fetih ve bilgiyle açılarak serbest dolaşıma kavuşması |
| Kritik Hata Riski | Fethi yalnızca askeri işgal ve toprak zaptı sanarak adli, ilmi ve manevi açılış boyutunu yok saymak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فت | Parçalama, yarma, ayrıştırma ve gevşetme (örneğin فتق bitişik olanı yarma, فتل lifleri ayırıp bükme, فتر bağı gevşetip zayıflatma) | ح | Ayrılma ve gevşeme hareketini boğaz harfi olan ha harfinin genişletici ve açığa çıkarıcı nefes etkisiyle birleşip kapalı bir engeli bütünüyle aralamaya ve geçiş yolunu açık kılmaya dönüştürür |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız | Açıklık, dışa vurum, nefesin ve sözün çıkış noktası, kapalı olanın aralanması |
| ت | İşaret, çarpı | İki sınırın veya yüzeyin temas noktası, kenetlenen hat, eşik |
| ح | Çit, duvar | Çevreleyen engel, sınırlandıran bölme, kapalılık oluşturan yapı |
| فتح | Ağız + İşaret + Çit | Çit veya duvarla kapatılmış eşiğin ağız gibi aralanarak kapalılığın giderilmesi ve geçişin sağlanması hareketi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kapalı duran kapının, kilidin, bağın veya yük denklerinin üzerindeki kapağın açılarak içinin dışa açılması, suyun önündeki bendin yarılarak akıtılması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken Arap şiirinde فتح kökü kilitlerin açılması, suyun önünün açılıp akıtılması ve iki hasım arasında nihai hükmün verilmesi bağlamlarında geçer; Asmaî ve Ebû Ubeyde’nin aktardığı erken şahitlerde فتاحة kelimesi kabileler arası ihtilafı çözen yargı anlamında zikredilir |
| Erken Arapça kullanım | İki hasım arasında dava fasledilip hüküm verildiğinde قاض yerine فتاح denilmiş, su bentleri aralandığında ve kuyu suyu yüzeye çıktığında kök fiziksel su kanalı anlamında kullanılmıştır |
المصدر Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn ve Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde فتح kökü, kapalı olanın çözülmesi, genişleme ve özgür bırakma semantik ekseninde güçlü bir süreklilik gösterir. İbranice pātah פָּתַח fiili doğrudan kapı açmak, çözmek, serbest bırakmak ve delip yarmak anlamlarına gelirken, Süryaniceftaḥ ܦܬܚ kökü kapı açma, ifşa etme, aydınlatma ve serbest kılma işlevini üstlenir. Akadca petû fiili de bir kapıyı, kanalı veya gözü açmak, tıkanıklığı gidermek anlamında kökün en eski Afro-Asyatik çekirdeğini temsil eder. Arapçada kök bir yandan somut nesnelerin ve kapıların açılması yönünü korumuş, diğer yandan toplumsal ve hukuki düzlemde iki taraf arasındaki kilitlenmiş davayı sonuca bağlama hüküm ve askeri-siyasi engelleri bertaraf ederek bir beldeye hakikatin ve adaletin girişini sağlama zafer boyutlarına doğru genişlemiştir.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT ve David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | فتح kökünden türeyen مفتاح, فتاح, استفتاح | Kilitli nesnenin açılmasından yargısal hükme, nusret talebine ve yağmurun boşanmasına uzanan düzenli semantik genişleme | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice pātah, Süryanice ptaḥ, Akadca petû | Kapı, kanal, göz ve kilit açma çekirdek anlamında tam fonetik ve anlamsal mutabakat | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Mısırca ptḥ ve Proto-Afroasyatik kökler | Açmak, ortaya çıkarmak veya biçimlendirmek eylemleriyle ilişkili ilksel morfem benzerliği | Muhtemel |
المصدر Payne Smith, Brown-Driver-Briggs ve Gesenius.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فتح | Anlamlı | Açmak | Kapalı engeli ortadan kaldırıp geçişi ve görünürlüğü sağlamak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| فحت | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız kök anlamı tespit edilmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| تفح | Anlamlı | Nefes vermek, buğulanmak | Sıcağın veya kokunun dışarı vurması, kabarma | Kur'an'da geçmez |
| تحف | Anlamlı | İkram etmek, hediye vermek | Birine seçkin ve zarif bir hediye sunmak | Kur'an'da geçmez |
| حفت | Anlamlı | Kuşatmak, çevresini sarmak | Bir şeyin etrafını çevirip koruma veya sınırlama altına almak | Kur'an'da geçmez |
| حتف | Anlamlı | Ecel, ölüm | Doğal ölüm, sınırın ve vadenin tükenmesi | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فتح | Merkez | Engeli kaldırıp geçit verme | Kapalı bir eşiği kaldırarak içeriye giriş, dolaşım ve hüküm yolunu açar | Kapı, hüküm, rahmet ve nusretin önündeki perdenin kalkması |
| نصر | Komşu | Yardım ve destek sağlama | نصر güç katarak mağlup olmayı önler; فتح ise kapalı yolu açarak hedefe giden engeli kaldırır | Zafere ulaştıran kuvvet desteği |
| حكم | Komşu | İhtilafı sonlandırma | حكم adaleti tesis edip düzen koyar; فتح tıkalı ve çözümsüz kalmış davayı fasledip aralar | Yargılama ve bağlayıcı karar |
| كشف | Komşu | Örtüyü kaldırma | كشف örtülü olanın üzerindeki örtüyü alır; فتح kapalı girişin kilidini çözer | Bilinmeyenin ve gizlenenin açığa çıkması |
| وسع | Komşu | Alanı genişletme | وسع mevcut hacmi ve kapasiteyi büyütür; فتح kilitli girişi serbest kılar | Kapasite bolluğu ve darlık zıddı |
| غلق | Zıt | Kilitleme ve kapatma | Kapıyı kapatıp sürgüleyerek geçişi, erişimi ve ilişkiyi bütünüyle keser | Erişimin ve geçişin engellenmesi |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فتح | Açmak, hükmetmek, zafer vermek | Hem somut girişlerin açılması hem manevi ve adli engellerin kaldırılması | Kesin |
| Latince | aperire, inaugurare, iudicare | Açmak, yola koymak, hükme bağlamak | aperire somut açmayı karşılarken, iudicare fethin hüküm boyutunu kısmen verir | Güçlü |
| İngilizce | to open, to conquer, to judge, to disclose | Açmak, fethetmek, yargılamak, ifşa etmek | to open genel açmayı, to disclose kilitli bilginin açılmasını verir; tek kelime tüm boyutları kapsamaz | Güçlü |
| Almanca | öffnen, erschließen, erobern | Açmak, kullanıma açmak/keşfetmek, fethetmek | erschließen fethin imkan ve kaynakları açığa çıkarma boyutunu çok iyi karşılar | Güçlü |
| Fransızca | ouvrir, débloquer, trancher | Açmak, blokajı kaldırmak, kesin karara bağlamak | débloquer engeli giderme yönünü, trancher ihtilafı hükümle çözme yönünü karşılar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary ve Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْفَتْحُ / فَتْحًا | Nihai zafer ve siyasi engelin kalkması | Hakikatin önündeki siyasi/askeri blokajın kalkıp kalplerin ve beldelerin İslam'a açılması; Fetih 48:1, Nasr 110:1 |
| افْتَحْ / الْفَاتِحِينَ | Hukuki hüküm ve adaletin ayrışması | İki karşıt fırka arasında tıkalı kalan meselenin ilahi yargıyla çözülmesi; A'râf 7:89, Sebe' 34:26 |
| فَتَحْنَا / يَفْتَحُ | Rahmet ve nimet kapılarının salınması | Gökten veya yerden rızık, ilim, rahmet ve imkanların sınırsızca indirilmesi; Fâtır 35:2, En'âm 6:44 |
| مَفَاتِحُ | Gayb ve hazine anahtarları | Bilinmeyenin kapalı sırları ve yer altı/yer üstü servet rezervleri; En'âm 59:59, Kasas 28:76 |
| فُتِحَتِ | Kozmik kapıların ve bentlerin yarılması | Kıyamet günü göğün kapılara ayrılması veya Ye'cûc-Me'cûc seddinin açılması; Enbiyâ 21:96, Nebe' 78:19 |
| فَتَحَ اللّٰهُ | İlahi bilgi ve vahyî müjde | Geçmiş kitaplardaki hakikatlerin muhataba bildirilmesi; Bakara 2:76 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | el-Fettâh ismi ve gaybın anahtarları | Allah'ın kulları arasındaki ihtilafları hak ile çözmesi, lütuf kapılarını mutlak iradeyle açıp kapatması | Hüküm verme, adalet tesis etme ve gaybın mutlak tasarrufu |
| Fıkıh | Siyer ve fütûhât hukuku | Fethedilen toprakların statüsü (sulhen veya anveten feth), mülkiyet ve zımmî hukuku | Toprakların işgal edilmesi değil, şer'î adaletin erişimine açılması |
| Tefsir | Mekke'nin fethi ve Hudeybiye anlaşması | Hudeybiye barışının mı yoksa Mekke fethinin mi apaçık fetih (fethan mübînâ) olduğu meselesi | Barış ve tebliğ ortamının oluşturulmasının askeri zaferden üstün tutulması |
| Hadis | İstiğfar, namaza başlama ve dua kapıları | İstiftâh duaları, cennet kapılarının açılması ve ilahi rahmetin kilitlerinin duayla çözülmesi | Manevi erişim kanallarının aralanması ve ibadete giriş eşiği |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kul ile ilahi rahmet arasındaki bağ | Mağfiret ve hidayet kapılarının açılması | Kalbi saran kilitlerin kırılarak vahyin nüfuzuna imkan verilmesi | Tevbe ve dua tıkanmış manevi kanalları açar | Kesin |
| İlmi | Hakikatin keşfi ve zihni körlüklerin giderilmesi | Müşkil meselelerin çözülmesi ve ilmi fütuhat | Zihindeki dogmatik ve önyargılı tıkanıklıkları aşarak delile yol açmak | Bilgi, kilitli sistemleri açan anahtardır | Güçlü |
| Siyasi | Toplumlar arası ilişkiler ve davaların faslı | Adaletin tecellisi ve zorbalık engelinin kaldırılması | Baskıcı rejimlerin kurduğu kalkanları aralayarak tebliğe ve adalete alan açmak | Fetih işgal değil, özgür tercih hakkının önünü açmaktır | Kesin |
| İktisadi | Pazarın, kaynakların ve ticaret yollarının açılması | Tekelleşme ve tıkanıklığın kırılarak refahın dolaşımı | Kaynakların üzerindeki yapay kilitleri kaldırıp rızkı geniş kitlelere ulaştırmak | Servetin birikip kilitlenmesini önleyen serbest akış | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel bariyerin aşılması ve valf mekanizması | Akışkanlar mekaniğinde vana açılarak basıncın serbest kalması veya kuantum tünellemede kilitli enerji eşiğinin aşılarak parçacığın geçiş yapması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal kilitlenmenin çözülmesi ve hukuki tahkim | Kriz teorisinde çözümsüz kalan kutuplaşmanın adil bir üçüncü hakem kararıyla aralanıp sistemin yeniden işler kılınması | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Fetih kavramını yalnızca sınırların askeri orduyla çiğnenmesi, şehirlerin düşürülmesi ve sömürgeci bir hakimiyet kurma eylemine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | فتح kökü kilitlerin, kalplerin, gök kapılarının, ilahi rahmetin, ilmin ve mahkemedeki davaların çözüme kavuşturulmasıdır; Hudeybiye gibi kan dökülmeyen bir barış ahdi dahi feth-i mübîn sayılmıştır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İslam'ın fetih anlayışını emperyalist istila modelleriyle bir tutarak, fethin asıl gayesi olan zulüm bariyerlerini kaldırma ve hakka ulaşma özgürlüğü boyutunu kaybetmek |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem tarih felsefesini (medeniyetlerin kilitlenmesi ve açılması) hem de tevhid anlayışını (kapıları açıp kapatanın yalnızca Allah olduğu) merkezden kuran anahtar bir kavramdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hudeybiye ve Mekke'nin fethiyle ilgili siyasi-tarihsel ayetlerde, peygamberlerin kavimleriyle girdikleri çıkmazda adalet istedikleri dualarda ve ilahi rahmetin dağılımını bildiren ayetlerde. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zaferin yalnızca kaba kuvvetle elde edildiği yanılgısını yıkarak, en büyük fethin kalplerin, zihinlerin ve barış kanallarının hakikate açılması olduğunu ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamKapalı duran bir engeli, kilidi veya kapağı kaldırarak geçişe, akışa ve serbest dolaşıma imkan vermek.
- Soyut anlamİhtilafı adaletle çözmek, tıkalı süreçleri ilahi rahmet ve nusret ile aşılır kılmak, hakikatin önündeki engelleri bertaraf etmek.
- Sistematik karşılıkBir sistemdeki akışı durduran düğüm noktasının aralanarak iç ve dış dinamikler arasındaki dengenin ve iletişimin yeniden kurulması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde mevcut sistemi veya alanı, bu alanın erişimini engelleyen kilit veya engeli (bariyeri), kapalılık ve kilitlenme halini temsil eder. anahtar veya hüküm niteliğindeki ilahi müdahaleyi, engeli kaldırma operasyonunu gösterir. Sürecin sonucunda sistem engelden arınarak () açık ve akışkan duruma () kavuşur.