كرب
ك - ر - ب
جذر- الورود: ٤
- الآيات: ٤
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ١٣
Kuyudan su çekiminde kullanılan ve suyun kovaya dolmasını kolaylaştıran kovaya bağlı ikinci iptir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Kuyudan su çekiminde kullanılan ve suyun kovaya dolmasını kolaylaştıran kovaya bağlı ikinci iptir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٦٬٩٨٢الكاف والراء والباء معهما
ك ر ب، ك ب ر، ر ك ب، ب ك ر، ر ب ك، ب ر ك كلهن مستعملات كرب: الكَرْبُ، مجزوم، هو الغم الذي يأخذ بالنفس. يقال: كَرَبه أمر، وإنه لمكروب ُالنفس. والكُربة: الاسم، والكَريبُ: المكروبُ. وأمر كاربٌ. والكُرُوبُ: مصدر كَرَبَ يكْرُبُ.
وكل شيء داني أمراً فقد كَرَب، يقال: كَرَبَتِ الشمس أن تغيب، وكربت الجارية أن تدرك، وكَرَبَ الأمر أن يقطع.
والكَرَبُ: الكِرْناف، وهو أصل السعفة، قال
الكاف والراء والباء معهما ك ر ب، ك ب ر، ر ك ب، ب ك ر، ر ب ك، ب ر ك كلهن مستعملات كرب: الكَرْبُ، مجزوم، هو الغم الذي يأخذ بالنفس. يقال: كَرَبه أمر، وإنه لمكروب ُالنفس. والكُربة: الاسم، والكَريبُ: المكروبُ. وأمر كاربٌ. والكُرُوبُ: مصدر كَرَبَ يكْرُبُ. وكل شيء داني أمراً فقد كَرَب، يقال: كَرَبَتِ الشمس أن تغيب، وكربت الجارية أن تدرك، وكَرَبَ الأمر أن يقطع. والكَرَبُ: الكِرْناف، وهو أصل السعفة، قال جرير: أقول ولم أملك سوابـق عـبـرة متى كان حكم الله في كَرَب النخل
والكَرَبُ: عقد غليظ في رشاء الدَّلْو إذا جعل طرفه في عروة العرقرة، ثني ثم لف على ثنائه رباط وثيق، فاسم ذلك الموضع: الكرب. والإكراب: الفعل من ذلك، قال: يملأ الدلو إلى عقد الكَرَبْ ويقال ذلك في كل عقد. ويقال: خذ رجلك بإكراب، أي: اعجل بالذهاب، وأسرع. وقد يقال: أَكْرَبَ الرجل فهو مُكْرِبٌ، أي: أخذ رجليه بإِكْراب، وقلما يقال. والكِراب: كَرْبُك الأرض حتى تقلبها فهي مكروبةٌ مثارة. ومثل: "الكراب على البقر"، لأنها تكرُبُ الأرض، ويقال: الكِلاب على البقر، نصب، مأخوذ من صيدهم البقر الوحشية بالكلاب، معناه: ينبغي لصاحب الأمر أن يقوم به. كبر: الكَبَرُ: طبل له وجه بلغة أهل الكوفة. والكِبرُ: الإثم الكبير من الكبيرة، كالخِطء من الخطيئة. والكُبْرُ: أكبرُ ولد الرجل، ويجمع: أكابر. وكُبْرُ كل شيء: عظمه. وقوله عز وجل: "والذي تولى كُبرَه". يعني عظم هذا القذف. ومن قرأ: "كِبْرَه" يعني: إثمه وخطأه. قال علقمة: بدت سوابق من أولاه نعرفها وكُبْرُهُ في سواد الليل مستور والكُبّار: الكَبير، قال الله تعالى: "ومكَرُوا مكراً كُبَاراً". والكَبرَةُ: السن، يقال: علته كَبرَةٌ. والكُبْرُ: رفعه في الشرف، قال المدار بن منقذ: ولي الأعظم من سلافها ولي الهامة فيها والكُبُرْ يعني سلاف عشيرته. والكِبْرِياءُ: اسم للتكَبُّر والعظمة. والكِبْرُ: مصدر الكبير في السن من الناس والدواب. فإذا أردت الأمر العظيم قلت: كَبُرَ علينا كَبارةً. والكبار في معنى الكبير، قال: إذا رَكِبَ الناس أمراً كُبارا وتقول: ورثوا المجد كابراً عن كابرٍ، أي: كَبيراً عن كَبيرٍ في الشرف والعز. وكابَرَني فكَبَرْتُه، أي: غلبته. والملوك الأكابرُ جمع الأكبرِ. لا يجوز النِكّرة، لأنه ليس بنعت إنما هو تعجب، ولأنك لا تقول: رجل أكبرُ حتى تقول: من فلان. وكبيرة من الكبائر، يعني الذنوب التي توجب لأهلها النار. ويقال للسهم والنصل العتيق الذي أفسده الوسخ: قد علته كَبْرَة، قال الطرماح: سلاجم يثرب اللاتي علتها بيثرب كَبْرَةٌ بعد الجرون أي: بعد اللين. يصف السهام. ركب: رَكِبَ فلان فلاناً يَرْكَبُهُ رَكْباً، إذا قبض عليه على فودي شعره، ثم ضربه على جبهته برُكْبَتَيْهِ. ورُكبةُ البعير في يده، وقد يقال لذوات الأربع كلها من الدواب: رُكَبٌ. ورُكْبتا يدي البعير: المفصلان اللذان يليان البطن إذا برك. وأما المفصلان الناتئان من خلف فهما العرقوبان. والرِّكْبَةُ: ضرب من الركوب، وإنه لحسن الرِّكبة، ورَكِبَ فلان فلاناً بأمر، وارتكبه، وكل شيء علا شيئاً فقد رَكِبَهُ، ورَكِبَهُ الدين ونحوه. ورواكِبُ الشحم: طرائق بعضها فوق بعض في مقدم السنام، فأما الذي في المؤخر فهو الروادف، الواحدة: راكبة ورادفة. والرّكابة: شبه فسيلة يخرج في أعلى النخلة عند قمتها ربما حملت مع أمها، وإذا قلعت كان أفضل للأم، ويقال: إنما هو راكُوبة. والرّاكوبُ: ما ينبت في جذوع النخل، ليس له في الأرض عروق، والجميع: الرَّواكيب. وركّابُ السفينة: الذين يركبونها. وأما الرُّكبان والأُرْكُوبُ، والرَّكْبُ فراكبو الدابة. وارْتكَبَت الناقة البو، أي: رثمته، ونوق مُرْتكبات. والرّكوبُ: الذلول من المراكب. والرَّكيب: ما بين نهري الكرم، وهو الظهر الذي بين النهرين. والرَّكيبُ: اسم للمركب في الشيء، مثل: الفص ونحوه، لأن المُفَعَّل والمُفْعَلُ، والمفعول كله يرد إلى فَعِيل، يقال: ثوب مُجدد جديد، ورجل مطلق طليق، ومقتول قتيل. والمَرْكَبُ: الدابة، وهو المصدر وموضع الركوب أيضاً. والمُرَكَّبُ: الذي يغزو على فرس غيره. والمُرَكَّبُ: المثبت في الشيء، كتركيب الفصوص. رجل كريم المُرَكَّب، أي: كريم أصل منصبه في قومه. والرَّكُوبُ والرَّكوبةُ: اسم ما يركب، كالحمول والحمولة، ويكون كالحلوبة اسماً للواحد والجميع، وقول رؤبة في مطالع النجوم: وراكبُ المقدار والرديف يعني بالرّاكب: الطالع، وبالرديف: الناظر من النجوم. يريد: راكبٌ لما أمامه من النجوم. والدبران ورِكاب للثريا، لأنه رديفها. ورِكابُ السرج، والجميع: الرُّكُبُ. والرِّكابُ: الإبل التي تحمل القوم، أو أريد الحمل عليها... جماعة، لا يفرد. والرياح رِكابُ السحاب في قول أمية: تردد والرياح لها رِكابُ والأَرْكابُ للنساء خاصة. بكر: البَكْرُ من الإبل: ما لم يبزل بعد، والأنثى بَكْرة، فإذا بزلا جميعاً فجمل وناقة. والبِكْرَة والبِكَرة، لغتان: التي يسقى عليها، وهي خشبة مستديرة في وسطها محز للحبل، وفي جوفها محور تدور عليه. والقعو: الخشبة التي تعلق عليها البكْرة. والبكَراتُ: الحلق التي في حلية السيف كأنها فتوخ النساء. والبِكْرُ: التي لم تمس من النساء بعد. والبكرُ: أول ولد الرجل غلاماً كان أو جارية. ويقال: أشد الناس بِكرٌ ابن بكرين، والثنيُ: ما يكون بعد البِكر، يقال: ما هذا الأمر منك بكراً ولا ثِنياً، أي: ما هو بأول ولا ثانٍ. والبكرُ من كل شيء: أوله. وبقرةٌ بكرٌ، أي: فتية لم تحمل. وابتكَرَ الرجل المرأة، أي: أخذ قضتها. وبكَّر في حاجته: وبكَر وأَبْكَرَ: واحد. وبنو بَكْر: إخوة بني ثعلب بن وائل. وبنو بكر بن عبد مناة بن كنانة، "وإذا نسب إليهما قالوا: بَكْرِيٌّ". والبُكَرُ: جمع البُكْرَة وهي الغداة. والتّبكيرُ والبُكور والابتكار: المضي في ذلك الوقت. والإبكارُ: السيرورة فيه. والإبكارُ: مصدر للبكرة، كالإصباح للصبح. وباكرت الشيء، أي: بكَرت له. والباكورُ: المبكر في الإدراك من كل شيء، والأنثى: باكورة. وغيث باكور وهو المبكر في أول الوسمي. وهو الساري في آخر الليل وأول النهار، وجمعه: بكر، قال: جرر السيل بها عثنونه وتهادتها مداليج بُكُـرْ وسحابة مدلاج، أي: بَكُور. وأتيته باكراً، فمن جعل الباكر نعتاً قال للأنثى: باكِرة، جاءته باكِرةً. وقول الفرزدق: إذا هن ساقطن الحـديث كـأنـه جنى النحل، أو أَبْكارُ كرم تقطف واحدها: بِكْر، وهو الكرم الذي حمل أول حمله. وأَبكارُ كرم يعني: العنب. وعسل أبكار يعسله أبكار النحل، أي: أفتاؤها، ويقال: بل الأبكار من الجواري تلينه. ربك: الرَّبكُ: إصلاح الثريد. والرَّبكُ: إلقاؤك إنساناً في الوحل، فيرتبك فيه، ولا يستطيع الخروج منه. والصيد يرتَبِكُ في الحبالة، إذا نشب فيها وارتبك الرجل في كلامه: تتعتع فيه، وصلى أعرابي خلف ابن مسعود فتتعتع في قراءته، فقال: ارتبك الشيخ، فقال حين فرغ: يا أعرابي! إنه والله ما من نسجك، ولا من نسج أبيك ولكنه عزيز من عند عزيز نزل. والرَّبكُ: أن تربك السويق، أو الدقيق بالسمن، أو بالزيت، أي: تخوضه به، واسم الذي رُبِكَ: الرَّبيكة. ومن أمثالهم: "قد جاء غرثان فاربكوا له". برك: البَرْك: الإبل البوارك، اسم لجماعتها. قال طرفة: وبَرْكٍ هجودٍ قد أثارت مخافتي نواديها أمشي بعضب مجـرد وأَبْرَكْتُ الناقة فَبَرَكَتْ. والبَرْكُ: كلكلُ البعير وصدره الذي يدوك به الشيء تحته، يقال: حكه ودكه ببركه. قال: فأقعصتهم وحكت بَرْكَها بهم وأعطت النهب هيان بن بيان والبِرْكَةُ: ما ولي الأرض من جلد البطن وما يليه من الصدر من كل دابة. اشتق من مبرك البعير، لأنه يبرك عليه. والبِرْكةُ والبِرْكُ: شبه حوض يحفر في الأرض ولا يجعل له أعضاد فوق صعيد الأرض، قال: وأنت التي كلفتني البِركَ شاتياً وأوردتنيه فانظري أي مورد والبِرْكة: حلبة الغداة، ويقال بفتح الراء، قال الكميت. ذو بِركةٍ لم تغض قيداً تشيع به من الأفاويق في أحيانها الوظب والبُرْكةُ، والبُرَكُ جمعه: من طير الماء، أبيض. وابترك الرجل في الآخر يقصبه، إذا اجتهد في ذمه. وابتركوا في الحرب: جثوا على الركب ثم اقتتلوا ابتراكاً، والبراكاء: الاسم منه. قال: ولا ينجي من الغمرات إلا بُراكاءُ القتال أو الفـرار وابترك السحاب: ألح بالمطر على موضع. والبَرَكةُ: الزيادة والنماء. والتَّبْريك: الدعاء بالبَرَكة. والمباركة: مصدر بورك فيه، وتبارك الله: تمجيد وتجليل. والبِرْكانُ، والواحدة بِركانة: من دق الشجر. وسميت الشاة الحلوب بَرَكَة. وفي الحديث: "من كان عنده شاة كانت بَرَكة، والشاتان بَرَكَتان".
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٠١٧الكُرْبَةُ بالضم: الغمّ الذي يأخذ بالنفس، وكذلك الكَرْبُ. تقول منه: كَرَبَهُ الغمُّ، إذا اشتدَّ عليه. والكرائب: الشدائد، الواحدة كَريبَة. وكَرَبْتُ القيدَ، إذا ضيَّقته على المُقَيَّد. وكَرَبَ أن يفعل كذا، أي كاد يفعل. وكَرَبْتُ الأرضَ، إذا قلَّبتها للحرث. وكَرَبَ الشيءُ، أي دنا. وإناءٌ كَرْبانُ، إذا كَرَبَ أن يمتلئ. وكَرَبَت الشمسُ، أي دَنت للغروب. يقال: كَرَبَت حياةُ النارِ، أي قرُب انطفاؤها.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٧٬٩٣٥ك ر ب
كرب ، كبر ، ركب ، ربك ، برك ، بكر : مستعملات .
كرب : قال الليث : الكربُ مجزومٌ هو الغم الذي يأخذ بالنفس ، يقال : كربه الغم ، وإنه لمكروب النفس ، والكربة : الاسم ، والكريب : المكروب ، وأمرٌ كارب ، والكُرُوبُ : مصدر كَرَب يكرُب ، وكل شيء دنا فقد كرَب .
يقال : كرَبت الشمس أن تغيبَ وكرَبت الجاريةُ أن تُدرِك .
وفي الحديث : ( إذا اسْتَغْنى أو كرَبَ اسْتَعَفَّ ) . قال أبو عبيد : كرب أي دنا من ذلك
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٬٣٥٣(باب الكاف والراء وما يثلثهما)
(كرز) الكاف والراء والزاء أصل صحيحٌ يدل على اختباءٍ وتستُّر ولِوَاذ، يقال: كارَزَ إلى المكان، إذا مال إليه واختبأ فيه. وأنشد:
* إلى جَنْب الشَّريعة كارزُ([1]) *
وكارَزَ [عن([2])] فلانٍ، إذا فرّ عنه واختبأ منه. وأمَّا الكُرْز فهو الجُوالِق؛ وسمِّي بذلك لأنَّه يُخْبأ فيه الشيء. وقول رؤبة:
* كَالكُرَّزِ المربوطِ بينَ الأوتادْ([3]) *
فهذا فارسيٌّ معرب. يقولون:
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٦١- الكرب: الغم الشديد. قال تعالى: ﴿فنجيناه وأهله من الكرب العظيم﴾ [الأنبياء /76]. والكربة كالغمة، وأصل ذلك من: كرب الأرض، وهو قلبها بالحفر، فالغم يثير النفس إثارة ذلك، وقيل في مثل: الكراب على البقر (قال ابن فارس: ويقولون: الكراب على البقر، كأنهم أرادوا كرب الأرض للحرث. ويقال: الكلاب على البقر، يراد: صدنا بالبقر الكلاب، ويقال: تأويله: خل أمرا وصناعته.
انظر: المجل 3/783؛ وجمهرة الأمثال 2/169؛
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٦٤ك ر ب
قَيْدٌ وعَقْدٌ مُكْرَبٌ ومكروب وكَريبٌ: موثّق.
وكربه الأمر.
غمّه وأخذ بنفسه.
ورجل مكروب وكريب.
وغمٌّ كاربٌ واعتراه كرب وكربةٌ وكروب وكربٌ.
وشدّ عقد الكرب وهو الحبيل الموصول بالرّشاء الملويّ على العراقي.
وأكرب الأمر: اشتدّ قربه وكاد يقع.
وكربت الشمس أن تغرب.
وكاربه: قاربه وتكرّب حتى لا متكرّبٌ أي تقرّب ومنه: الكروبيّون والكروبية من الملائكة.
قال أمية:
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٠٬٨١٣الكَرْبُ، على وَزْن الضَّرْبِ مَجْزُومٌ: الـحُزْنُ والغَمُّ الذي يأْخذُ بالنَّفْس، وجمعه كُرُوبٌ. وكَرَبه الأَمْرُ والغَمُّ يَكْرُبهُ كَرْباً: اشْتَدَّ عليه، فهو مَكْرُوبٌ وكَرِيبٌ، والاسم الكُرْبة؛ وإِنه لـمَكْرُوبُ النفس. والكَرِيبُ: الـمَكْروبُ. وأَمْرٌ كارِبٌ. واكْترَبَ لذلك: اغْتَمَّ. والكَرائِبُ: الشدائدُ، الواحدةُ كَرِيبةٌ؛ قال سَعْدُ بن ناشِبٍ المازِنيُّ:
فيالَ رِزامٍ رَشِّحُوا بي
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٩٢* ك ر ب * * الكُرْبةُ * بالضم الغم الذي يأخذ بالنفس وكذا * الكَرْبُ * تقول * كَرَبَهُ * الغم أي اشتد عليه من باب نصر و * كَرَبَ * أني فعل كذا بفتح الراء أيضا أي كاد أن يفعل كرب الأرض أيضا قلبها للحرث و * مَعْدِيكَرِبَ * فيه ثلاث لغات معد يكرب برفع الباء غير مصروف ومعد يكرب بفتح الباء مضاف إليه غير مصروف لأن كرب عند صاحب هذه اللغة مؤنث معرفة ومعد يكرب مضاف إليه مصروف وياء معدي ساكنة بكل حال
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٢٬١٣٠الكرب على وزن الضرب مجزوم: الحزن، والغم الذي يأخذ بالنفس، بفتح فسكون، وضبط في بعض النسخ محركة، ومثله في الصحاح كالكربة بالضم. ج أي: جمع الكرب كروب، كفلس وفلوس. وأما الكربة، فجمعه كرب، كصرد، ففي عبارة المؤلف إيهام وكربه الأمر والغم يكربه كربا: اشتد عليه، فاكترب لذلك: اغتم، فهو مكروب وكريب، وإنه لمكروب النفس. والكريب: المكروب، وأمر كارب. الكرب: الفتل، يقال: كربته كربا، أي: فتلته، وقال الكميت:
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٢٬٨٩٣كَرَبَ
1 كَرَبَ ذ , aor. كَرُبَ , inf. n. كُرُوبٌ, It was, or became, near; drew near; approached. (S, K.) [Compare قَرُبَ.] ― -b2- [You say] كَرَبَ أَنْ يَكُونَ, and كَرَبَ يَكُونُ, He, or it, was near, or nigh, to being ― -b3- . (TA.) This is one of the verbs to which one does not give as its enunciative the act. part. n. of the verb which is its proper enunciative: [so that] you do not say,
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٥٨٥كَرَبَ
كَرَبَ U ( n. ac. كَرْب 1 ),
a. Troubled, distressed, grieved; overloaded, overburdened; overworked, overtasked.
b. U ( n. ac. كُرُوْب 27 ), Approached, drew near; was near, nigh to; was on the point of.
c. ( n. ac. كَرْب 1 , كِرَاْب 23 ), Was low ( sun, fire ).
d. Ploughed, turned over ( ground ).
e. Rolled out ( dough ).
f. ( n. ac. كَرْب 1 ), Twisted ( rope ).
g. Tied a
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٩٬٤٢٦كرب
كَرَبَ - يَكْرُبُ - كَرْب
كَرَبَ - يَكْرُبُ + الشيءُ أو الأمر + الكائنَ أو الشيءَ: يُثيره ويهيجه ويقلب ما فيه ويعكره، ويذهب بسكونه وصفائه وسواء سطحه
كَرَبَ - يَكْرُبُ + كائن + الأرضَ: يقلبها ويحرثها (ينكتها نكتاً)
كَرَبَ - يَكْرُبُ + أمرٌ + النفسَ: يثيرها ويعكرها ويذهب بسكونها وخشوعها وصفائها
كَرْب - الكَرْب: اسم فعل " كَرَبَ - يَكْرُبُ ":
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٠ (الإجمالي: ١٧)
- نجو
الآيات المشتركة: ٤ · Özel konuşmak
- عظم
الآيات المشتركة: ٣ · Büyük
- أهل
الآيات المشتركة: ٢ · Hilal yeni ay demektir
- جوب
الآيات المشتركة: ١ · Cevbe içi su dolu çukur, kova demektir
- نوح
الآيات المشتركة: ١ · “Nevh” rüzgar estiğinde uğultu çıkaran dağdır
- ندو
الآيات المشتركة: ١ · Nedve halkın toplandığı yerdir
- شرك
الآيات المشتركة: ١ · Tasma kayış demektir
- قبل
الآيات المشتركة: ١ · Önce
- قوم
الآيات المشتركة: ١ · Hayvanların ön ayaklarına denir
- قول
الآيات المشتركة: ١ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
الآيات التي ورد فيها(٤)
وَنُوحًا إِذْ نَادَى مِنْ قَبْلُ فَاسْتَجَبْنَا لَهُ فَنَجَّيْنَاهُ وَأَهْلَهُ مِنَ الْكَرْبِ الْعَظِيمِ
Felaket
وَنَجَّيْنَاهُ وَأَهْلَهُ مِنَ الْكَرْبِ الْعَظِيمِ
Felaket
وَنَجَّيْنَاهُمَا وَقَوْمَهُمَا مِنَ الْكَرْبِ الْعَظِيمِ
Felaket
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كرب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | غمم, حزن, همم |
| Zıt Kök | فرج |
| Çekirdek Özet 1 | Kuyudan su çekerken kovayı ana ipe bağlayan, aşırı gerilim ve yük taşıyan sıkı ve boğucu düğüm |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın göğsünü daraltan, nefesini kesen ve kendi gücüyle içinden çıkamayacağı kuşatıcı, boğucu büyük felaket |
| Çekirdek Özet 3 | Bireysel ve toplumsal ölçekte dış müdahale veya ilahi kurtarma olmaksızın çözülemeyen varoluşsal tıkanma ve kriz durumu |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca sıradan bir üzüntü veya moral bozukluğu sanılması ve boğucu, nefes kesici varoluşsal felaket boyutunun gözden kaçırılması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كر | Dönme, tekrarlama, zorlayıcı şekilde geri sarma, sıkıştırma ve baskı kurma; كرر, كرس, كره köklerinde olduğu gibi bir yükün veya hareketin art arda binmesi | ب | İçeride tutma ve kapatma imgesi eklenerek baskının ve gerilimin dışa kaçış yolu bırakmayacak şekilde bir noktaya kilitlenmesi, bağın sımsıkı düğümlenmesi |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Bir nesneyi veya varlığı bütünüyle avucunun içine alıp kıstırma ve dış etkilerden soyutlayarak baskılama |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Yükün ve baskının doğrudan can merkezine, zihne, nefes borusuna ve tepeden gelen ağırlığa yönelmesi |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Kapanma, sınırların daralması, hareket alanının tamamen hapsolması ve dışarıya çıkışın engellenmesi |
| كرب | Bir varlığın bütünüyle kavranıp (ك) can merkezinden ve tepeden (ر) kapalı bir hacme sıkıştırılarak (ب) boğulması | Canı ve nefesi boğazda düğümleyen, her yönden kuşatıcı ve kaçışı imkânsız kılan nihai gerilim ve düğümlenme hali |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kuyu kovasının sapındaki kulba ana ip bağlandıktan sonra çözülmemesi ve ağır yükü taşıması için üzerine vurulan son derece sıkı ve sert düğüm; ayrıca toprağı derinden altüst ederek sürme ve hurma dalının gövdeye yapışan sert dip kısmı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Hutey’e ahde vefa ve sağlam bağ kurmayı bu somut nesne üzerinden tasvir eder: قوم إذا عقدوا عقدا لجارهم / شدوا العناج وشدوا فوقه الكربا |
| Erken Arapça kullanım | Sa‘d b. Nâşib el-Mâzinî ölüme ve büyük badirelere atılmayı keder ve felaket anlamındaki çoğul formla anar: فيال رزام رشحوا بي مقدما / إلى الموت خواضا إليه الكرائبا |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça كرب kökü, Sami dillerinde iki ana anlamsal damar üzerinden takip edilir. Birinci damar, Batı Sami grubunda ve özellikle Arapçada kökleşen sıkma, düğümleme, daraltma ve boğucu keder verme anlamıdır. İbranice ve Aramicede bu kök doğrudan psikolojik keder yerine daha çok yaklaşma, daralma veya bağlamına göre bükülme izleri taşırken, Doğu Sami dil ailesinde yer alan Akadcada karābu kökü tapınma, dua etme, bereket dileme ve kutsama anlamlarına evrilmiştir; nitekim yüksek dereceli mukarreb melekleri ifade eden kerûbîler lafzı da bu semantik kökene bağlanır. Arapçada ise kök, somut bedevi yaşamındaki kuyu teçhizatının en kritik ve en gergin noktası olan bağlama düğümüyle fiziksel temelini bulmuş, oradan canı boğaza getiren nefes kesici kedere aktarılmıştır. Fonetik ve semantik geçişlerde sertlik, gerginlik ve aşırı yakınlaşma manası korunmuştur.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Kuyunun ipindeki gergin bağ ve yaklaşma fiili | Fiziksel düğümleme ve gerilme eylemi, nefesi tıkayan keder ve bir şeyin vaktinin yaklaşması anlamlarına genişlemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akadca karābu ve İbranice k-r-b bağlamı | Akadcada dua etme ve kutsama, Batı Sami dillerinde ise sıkışma ve yaklaşma semantiği mevcuttur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik bükme, bağlama ve sıkma tabakası | Veri bulunamadı | Muhtemel |
المصدر David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كرب | Anlamlı | Sıkıştırmak, düğümlemek, daraltmak | Ağır yük altında nefesin tıkanması ve felaketin kuşatması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| كبر | Anlamlı | Büyümek, yaşlanmak, hacimce artmak | Bir nesnenin veya durumun boyut ve ağırlık bakımından genişlemesi | Kur'an'da geçer; ortak ağırlık ve baskı hissi |
| ركب | Anlamlı | Üstüne binmek, üst üste gelmek | Bir şeyin başka bir tabaka üzerine yerleşip baskı yapması | Kur'an'da geçer; üst üste binme ilişkisi |
| ربك | Anlamlı | Karıştırmak, birbirine katmak | İşlerin veya nesnelerin çözülemez şekilde kördüğüm olması | Kur'an'da geçmez; düğümlenme ve karışma bağı |
| بكر | Anlamlı | Sabah erken davranmak, ilk olmak | Zamanın ilk diliminde harekete geçmek, tazelik | Kur'an'da geçer; zıt yönde başlangıç açılımı |
| برك | Anlamlı | Çökmek, sabit kalmak, bereketlenmek | Devenin göğsü üstüne çöküp yere sabitlenmesi ve ağırlık koyması | Kur'an'da geçer; çökme ve ağırlık bağı |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كرب | Merkez | Kuşatıcı ve nefes kesici büyük keder | Kişinin nefesini kesen ve içinden kendi çabasıyla çıkamayacağı boğucu felaket | Düğümün sıkışması gibi canı boğazda kilitleyen hal |
| غمم | Komşu | Üstü örtücü ve karartıcı hüzün | İnsanın iç dünyasını bir bulut gibi bütünüyle örten ve karartan gam | كرب düğümleyici iken غمم örtücü ve kapatıcıdır |
| حزن | Komşu | Kayıptan doğan içsel acı ve keder | Yitirilen bir nimet veya değer ardından kalpte hissedilen sert keder | حزن geçmişe dönük elem iken كرب fiili boğulmadır |
| همم | Komşu | Zihni meşgul eden gelecek kaygısı | Henüz gerçekleşmemiş bir işin getirdiği zihinsel erime ve telaş | همم içsel tasadır, كرب ise gerçekleşmiş yıkımdır |
| فرج | Zıt | Düğümlerin çözülmesi ve açılma | Kapalı ve sıkışık durumun yarılarak ferahlığa ve genişliğe kavuşması | كرب kökünün sıktığı bağı tamamen çözen zıt kutup |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كرب | Boğucu keder ve felaket | Nefesi tıkayan, kurtuluşu güç kılan varoluşsal darlık | Kesin |
| Latince | Angustia, Calamitas | Daralma, sıkışma, yıkıcı afet | Ruhsal boğulmayı ve dışsal felaketi karşılar; düğüm metaforunu kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Anguish, Dire distress, Affliction | Boğucu acı, ağır felaket, daralma | Nefes aldırmayan ızdırabı çok iyi verir ancak kuyu ipindeki fiziksel düğüm bağı yoktur | Güçlü |
| Almanca | Beklemmung, Drangsal, schwere Not | Göğüs sıkışması, ağır darlık | Göğsü daraltan boğulma hissini (Beklemmung) tam karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Angoisse, Détresse extrême | Daralma, aşırı çaresizlik | Klostrofobik sıkışmayı ve çaresizliği ifade eder | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Arabic-English Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْكَرْبِ الْعَظِيمِ | Tarihsel ve küresel çaptaki kitlesel yok oluş ve boğulma tehlikesi | Nûh kavminin tufanla helakinden ve boğulmasından müminlerin kurtarılması bağlamında Enbiyâ 21:76 ve Sâffât 37:76 |
| الْكَرْبِ الْعَظِيمِ | Firavun ve ordusunun tahakkümü altındaki soykırım ve köleleştirilme zilleti | Mûsâ ve Hârûn’un kavimleriyle birlikte maruz kaldıkları ezici zulümden kurtarılışı bağlamında Sâffât 37:115 |
| كَرْبٍ | Karada ve denizde insanın başına gelen, kendi imkânlarıyla aşamadığı her türlü bireysel ve toplumsal ölümcül sıkıntı | İnsanın karanlıklarda yakalandığı çaresizlikten yalnızca Allah'ın kurtardığını bildiren tevhid bağlamında En‘âm 6:64 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kurtuluş ve ilahi inayet (necât) doktrini | Kulun hiçbir sebebi tüketemediği nihai kriz anında tevhidi yöneliş ve yalnızca Allah'ın fail oluşu | İnsani kudretin sıfırlandığı noktadaki mutlak acziyet hali |
| Fıkıh | İztırar ve ölümcül tehlike hali | Can güvenliğinin kalmadığı kriz ortamında haramların mubah hale gelmesi ve darlık hükümleri | Hayati tehdit içeren ve telafisi olmayan darlık durumu |
| Tefsir | Peygamberlerin mucizevi kurtuluşları | Nûh'un tufandan, Mûsâ'nın Firavun'dan kurtarılışındaki azametli ilahi müdahale | Bireysel kederden ziyade toplumsal ve ontolojik helak tehdidi |
| Hadis | Sıkıntı ve hüzün duaları (duâu'l-kerb) | Büyük bir daralma ve nefes darlığı anında sığınılacak esmâ ve kelimeler | Canı daraltan ızdırabın ilahi zikir ile çözülmesi |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve dua psikolojisi | Mutlak acziyet eşiği | Sahte ilahların devreden çıkması ve ihlasın doğması | İnsan ancak nefesi kesilip kuşatıldığında şirk kalıntılarından arınarak mutlak teslime ulaşır | Kesin |
| İlmi | Kriz yönetimi ve epistemoloji | Sistemik kilitlenme | Mevcut yöntemlerin iflası ve yeni paradigmaya zorlama | Bilgi ve uygulama ağının tıkandığı, dışsal bir ilke olmadan çözülemeyen kriz hali | Güçlü |
| Siyasi | İstibdat ve kitlesel imha tehdidi | Tiranlık ve soykırım darlığı | Toplumun varoluşsal direncini kırma | İktidarın baskıyı en uç raddeye taşıyarak tebaanın nefesini kesmesi ve yok oluşa sürüklemesi | Güçlü |
| İktisadi | İflas ve borç sarmalı | Çözümsüz borç düğümü | Piyasada likiditenin ve dolaşımın sıfırlanması | Üretim ve mübadele bağlarının aşırı gerilimle kilitlenip iktisadi nefes borularının tıkanması | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Akışkanlar mekaniğinde kritik tıkanma (choking) ve tekillik | Bir boruda veya kanalda akışın aşırı basınç ve daralma sebebiyle kilitlenmesi, hacmin sıfıra yaklaşması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyolojide anomi ve psikolojide panik temelli varoluşsal daralma | Bireyin veya toplumun başa çıkma mekanizmalarının çökmesi, nefes alamama ve felç olma hissi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün günümüz dillerine çevrilirken sıradan bir üzüntü, efkâr, tasa veya geçici can sıkıntısı olarak tercüme edilmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, tufan gibi topyekûn boğulmaları veya firavunî soykırımlar gibi nefes kesen, kurtuluşu insan gücünü aşan büyük felaketleri ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki mucizevi necatın ve kurtuluşun boyutu kavranamaz; peygamberlerin ve toplumların yaşadığı varoluşsal kriz hafifletilmiş olur |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın felaket ve kurtuluş anlatılarındaki en uç psikolojik ve fiziksel sıkışma halini gösterdiği için önemlidir; sıradan bir hüznü değil, nefesi kesen girdabı anlatır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Nûh kıssasındaki tufan sahnelerinde, Mûsâ kıssasındaki kölelik ve denizle kuşatılma anlarında ve insanın ölümle burun buruna geldiği deniz karanlıkları tasvirlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Allah'a yönelişin yalnızca entelektüel bir kabul değil, insanın tüm sebeplerden ümidini kestiği mutlak darlık anında fıtraten açığa çıkan bir hakikat olduğunu hatırlatır. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamKuyu kovasının sapına atılan, ağır su yükünü kaldırmak için sımsıkı boğulan gergin bağ düğümü ve toprağın derinden sürülmesi.
- Soyut anlamİnsanın göğsünü sıkan, nefes yollarını tıkayan, dış bir inayet ve müdahale olmaksızın kendi imkânlarıyla çözülemeyen dehşet verici darlık ve kriz hali.
- Sistematik karşılıkBir sistemin iç dengelerinin tamamen çöküp aşırı gerilim altında kilitlenmesi; kurtuluşun yalnızca sistemi aşan harici bir faille mümkün olması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde boğucu darlık ve felaket durumunu (كرب), dışsal baskı ve yükün şiddetini, düğümdeki gerilimi, sistemin iç kaçış ve direnç imkânlarını, ise bireyin veya toplumun hareket ve nefes alma alanını temsil eder; hareket ve nefes alanı sıfıra yaklaşırken darlık ve kriz sonsuza ıraksar.