وقف
و - ق - ف
جذر- الورود: ٤
- الآيات: ٤
- الصيغ: ٣
- المعاجم: ١٢
معناه في القرآن: Durduruldular
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٤٬٨٢٨القاف والفاء و"وايء" معهما
ق ف و، و ق ف، ف و ق، و ف ق، ف أ ق، ف ق أ، أ ف ق مستعملات قفو: القَفْوَةُ: رهجة تثور عند أول المطر.
والقَفْوُ: مصدر قولك: قفا يَقْفُو، وهو أن يتبع شيئاً، وقَفَوْتُه أَقْفُوه قَفْواً، وَتَقَفَّيْتُه، أي: اتبعته. قال الله جل وعز: "ولا تَقْفُ ما ليس لك به علم".
وقَفَوْتُه: قَذَفْتُه بالزنية، وفي الحديث: "من قفا مؤمناً بما ليس فيه وَقَفَهُ الله في ردغة الخبال". أي: قَذَفه.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٣٥٠الوَقْفُ: سِوارٌ من عاج. يقال: وَقَّفْتُ المرأة تَوْقيفاً، إذا جعلت في يديها الوَقْفَ. وفرسٌ مُوَقَّفٌ، إذا أصاب الأَوْظِفَةَ منه بياضٌ في موضع الوَقْفِ ولم يَعْدُها إلى أسفل ولا فوق فذلك التَوْقيفُ. ويقال: وَقَفَتِ الدابةُ تَقِفُ وُقوفاً، وَوَقَفْتُها أنا وَقفاً.، يتعدَّى ولا يتعدَّى. ووَقَفْتُهُ على ذنْبه، أي أطلعته عليه. ووَقَفْتُ الدار للمساكين وَقْفاً، وأَوْقَفْتُها بالألف لغةٌ رديئة. وليس
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٢٤٬٨٠٣باب القاف والفاء
قفا ، قوف ، قيف ، فقأ ، وقف ، وفق ، أَفق ، فوق ، فأق .
قفا : قال الليث : القَفْوُ : مصدرُ قولِك : قَفَا يَقْفُو قَفْواً ، وهو أَن يتَّبع شيئاً .
وقال الله جل وعز : ( وَلاَ تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ ) ( الإسراء : 36 ) .
قال الفراء : أكثر القراء يجعلونها مِن
قَفَوْتُ ، كما تقول : لا تَدْعُ مِنْ دعوْتُ . قال : وقرأ بعضهم : ( لا تَقُفْ ) مِثل ولا تَقُل . والعرب تقول : قُفْتُ
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٨٩٥(باب الواو والقاف وما يثلثهما)
(وقل) الواو والقاف واللام: كلمةٌ تدلُّ على علوٍّ في جَبَل. وتوقَّلَ في الجبلِ: عَلاَ. وكلُّ صاعدٍ في شَيءٍ متوقِّل. وفرسٌ وَقَِْلٌ: حسَن السَّير في الجبال. والوَقْل: شجر المُقْل.
(وقم) الواو والقاف والميم. يدلُّ على غَلبَة* وإذلال. ووَقَمَ اللهُ العدوَّ وقْماً: أذَلَّه. وتوقَّمَ فلانٌ العِلم: قَتَله خُبْراً. وتوقَّمْت الصَّيدَ: خَتَلْتُه. وقال الكسائيّ: الموقوم:
(باب الواو والقاف وما يثلثهما) (وقل) الواو والقاف واللام: كلمةٌ تدلُّ على علوٍّ في جَبَل. وتوقَّلَ في الجبلِ: عَلاَ. وكلُّ صاعدٍ في شَيءٍ متوقِّل. وفرسٌ وَقَِْلٌ: حسَن السَّير في الجبال. والوَقْل: شجر المُقْل. (وقم) الواو والقاف والميم. يدلُّ على غَلبَة* وإذلال. ووَقَمَ اللهُ العدوَّ وقْماً: أذَلَّه. وتوقَّمَ فلانٌ العِلم: قَتَله خُبْراً. وتوقَّمْت الصَّيدَ: خَتَلْتُه. وقال الكسائيّ: الموقوم: الشَّديد الحُزْن. وحَرَّةُ واقِمٍ بالمدينة. (وقه) الواو والقاف والهاء: كلمةٌ واحدة. استَيْقه القومُ: أطاعُوا، مِن وَقِهْت. (وقي) الواو والقاف والياء: كلمةٌ واحدة تدلُّ على دَفْعِ شيءٍ عن شيءٍ بغيره. ووقيْتُه أَقِيه وَقْياً. والوِقاية: ما يقي الشَّيء. واتَّقِ اللهَ: تَوَقَّهُ، أي اجعل بينَك وبينه كالوِقاية. قال النَّبي صلى الله عليه وآله وسلم: "اتَّقُوا النّارَ ولو بِشقِّ تَمرة"، وكأنّه أراد: اجعلوها وقايةً بينكم وبينها. ومما شذَّ عن الباب الوَقْيُ، قالوا: هو الظَّلْع اليَسير. (وقب) الواو والقاف والباء: كلمةٌ تدلُّ على غَيبةِ شيءٍ في مَغَاب. يقال وَقب الشَّيءُ: دخَلَ في وَقْبة، وهي كالنُّقْرة في الشَّيء. ووقَبَتْ([1]) عيْناه: غارتا. [و] وقَبَ الشَّيءُ: نَزَلَ ووَقَع. قال الله تعالى: ﴿ومِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إذَا وَقَبَ﴾[الفلق 3]، قالوا: هو اللَّيل إذا نَزَل. وأمَّا قولُهم: إنَّ الوَقْب هو الأحمَقُ فهو من الإبدال، والأصل وَغْب، وقد ذَكَرناه. (وقت) الواو والقاف والتاء: أصلٌ يدلُّ على حَدِّ شيءٍ وكُنْهه في زمان وغيرِه. منه الوقْت: الزَّمان المعلوم. والموقوت: الشَّيء المحدود. [و] المِيقاتُ: المصير للوَقْت. وقَتَ له كذا ووَقَّته، أي حدَّدَه. قال الله عزَّ وجلّ: ﴿إنَّ الصَّلاَةَ كانَتْ عَلَى المُؤْمِنِينَ كِتَاباً مَوْقُوتاً﴾ [النساء 103]. (وقح) الواو والقاف والحاء: كلمةٌ تدلُّ على صَلابةٍ في الشَّيء. والحافر الصُّلْب وَقَاحٌ، شُبِّه به الرَّجُل القليل الحَيَاء فقيل وَقاحٌ. ووَقِحٌ: بيِّنُ القِحَة والوَقَاحة. والتَّوقيح: أن يوقَّح الحافرُ بشَحمةٍ تُذابُ يُكوَى بها الأشْعَر. واستَوْقَحَ الحافرُ: صَلُب. ورجل موَقَّح: مجرَّب. (وقد) الواو والقاف والدال: كلمةٌ تدلُّ على اشتعالِ نارٍ. وَقَدَت النّار تَقِدُ واتَّقَدَتْ وتَوَقَّدَتْ، وأوْقَدْتُها أنا. والوَقُود: الحَطَب. والوُقود: فِعلُ النّارِ إذا وَقَدَتْ. والوَقَد: نَفْس النّار. ووَقْدَة الصَّيفِ: أشدُّه حَرَّاً. (وقذ) الواو والقاف والذال: كلمةٌ تدلُّ على ضَربٍ بخَشَب. منه الوَقْذ: الإيلام بالضَّرب. وشاةٌ موقوذة: ضُرِبت بالخشَب حتَّى ماتت. ومما ليس من هذا القياس وُقِذَت النّاقةُ: دَرَّتْ على كَرْهٍ فقَلّ لبنُها. (وقر) الواو والقاف والراء: أصلٌ يدلُّ على ثِقَل في الشَّيء. منه الوَقْرُ: الثِّقَل في الأُذُن. يقال منه: وَقِرَتْ أذنُه تَوْقَر وَقْراً([2]). قال الكسائيّ: وُقِرَتْ أذنُه فهي موقورة. والوِقْر: الحِمْل. ويقال نخلةٌ مُوقرَةٌ ومُوقِرٌ، أي ذات حَملٍ كثير. ومنه الوَقَار: الحِلْم والرَّزَانة. ورجلٌ ذو قِرَةٍ، أي وَقور. يقال منه وَقَرَ وَقاراً. وإذا أمرت قلت اُوقُر، في لغة من قال اُومُرْ. قال الأحمر في قوله: ﴿وقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ﴾ [الأحزاب 33]: ليس من الوقار، إنَّما هو من الجلوس. يقال منه وَقَرْتُ أقِرُ وَقْراً. قال أبو عبيد: هو عندي من الوَقَار. يقال: قِرْ، كما يقال: عِدْ. ورجلٌ مُوَقَّر: مُجرَّب. ومما شذَّ عن الباب الوَقِيرَة([3]): نُقرةٌ في الصَّخْر. فأمَّا وَقِيرٌ فهو إتباع الفقير. والوَقْرَة في العَظْم([4]). والوَقِير: القطيع من الضَّأْن. (وقص) الواو والقاف والصاد: كلمةٌ تدلُّ على كَسْر شيء. منه الوَقْص: دَقُّ العُنُق، وُقِصَتْ عنقُه فهي موقوصة. أمَّا قولُ الهُذَلِيّ([5]): فبَعثْتُها تَقِصُ المَقَاصِرَ بعد ما *** كَرَبَتْ حَياةُ النّارِ للمُتَنَوِّرِ فمِنْ وَقْصِ الدّابّةِ إذا سار في رؤوس الآكام فيقصُها([6]). ومنه التَّوَقُّص في المشي: شدَّةُ الوطْءِ، كأنّه يَقِصُ ما تحتَه. والوَقَص: دقَاقُ العِيدان. يقال وَقِّصْ لنارك، وهي كِسَرُ العِيدان. ويقال لما بينَ الفريضتين: وَقَصٌ؛ وهو القياس، لأنها ليست بفريضةٍ تامَّة، فكأنها* مكسورة. (وقط) الواو والقاف والطاء: كلمةٌ تدلُّ على وَقْعِ شيءٍ بشيءٍ. ووَقَط الدِّيكُ الدّجاجَةَ: سَفِدَها. ويقال: أصابَتْنا سماءٌ فوَقَطَت الأرضَ، كأنها وقَعَتْ بها، وذلك المكان الذي يَسْتَنْقِع فيه الماءُ وَقْطٌ، ووَقيط. (وقع) الواو والقاف والعين أصلٌ واحد يرجع إليه فروعُه، يدلُّ على سُقوط شيء. يقال: وقَعَ الشيءُ وُقوعاً فهو واقع. والواقِعَة: القِيامة، لأنها تَقَع بالخَلْق فتَغْشاهم. والوقْعة: صَدْمَة الحرب. والوَقائع: مَناقِع الماء المتفرِّقة، كأن الماء وَقَع فيها. ومَواقِعُ الغيثِ: مَسَاقِطَهُ. والنَّسر الواقع، من وقَع الطائر، يراد أنّه قد ضمَّ جناحيه فكأنَّهُ واقعٌ بالأرض. ومَوْقَعَة الطّائِر([7]): موضِعه الذي يقعُ عليه. وكَوَيْتُ البعيرَ وَقَاعِ: دائرةٌ واحدةٌ يُكوَى بها بعضُ جِلْدِه أين كان فكأنَّها قد وَقَعَتْ به. ووقَعَ فلانٌ في فلان وأوْقَع به([8]). وأما وَقَعْت الحديدةَ أقِعُها وَقْعاً، إذا أنتَ حدَّدتَها، فمن القياس، لأنّك توقِّعها على حجرٍ أو غيرِه لتمتدَّ، فكأنه من باب فَعَلَ الشيءُ وفَعَلْتُه. وحديدةٌ وقيعٌ([9]). ووقَع الغَيثُ: سَقَط متفرِّقَاً. ومنه التَّوقِيع، وهو أثَرُ الدَّبَر بظهر البَعِير. ومنه التَّوقيع: ما يُلْحَق بالكتابِ بعد الفَراغ منه. وتوقَّعْتُ الشَّيءَ: انتظرتُه متى يقع. والحافر الوَقِيع: الذي قَطّطَتْه الحجارةُ تقطيطاً؛ وهو مأخوذٌ من الحديد الوقيع. والسَّيف الوقيعُ: ما شُحِذَ بالحجَر؛ وقد مرَّ قياسه. والوَقَع: الحَفَى. والوَقِع: الحَفِي، وهو من ذلك كأنّه حجرٌ قد وقعَ بميقعَةٍ فَحفِيَ. والوَقِع([10]): الطِّخاف([11]) من السّحاب، كأنَّه يَقَعُ بغَيثِه. وأما الذي حكاه أبو عمرو، أنَّ الوَقْع: المكانَ المرتفِع من الجَبَل، فكأنَّه سمِّي به لأنّ الذي يعلُوه يخافُ أن يقع منه. (وقف) الواو والقاف والفاء: أصلٌ واحد يدلُّ على تمكُّثٍ في شيءٍ ثمَّ يقاس عليه. منه وَقَفْتُ أقِفُ وُقوفاً. وَوَقَفْتُ وَقْفِي، ولا يقال في شيءٍ أوقَفْتُ إلاَّ أنهم يقولون للذي يكونُ في شيءٍ ثم يَنْزِع عنه: قد أوْقَفَ. قال الطِّرِمَّاح: جامحاً في غَوَايتي ثمَّ أوقفـ *** ـتُ رضاً بالتُّقَى وذو البِرِّ راضِ([12])وحكى الشَّيباني: "كلمتُهم ثم أوْقَفْتُ عنهم([13])" أي سَكَتُّ. قال: وكلُّ شيءٍ أمسَكْتَ عنه فإنّك تقول: أوقفت. ومَوْقِفُ الإنسانِ وغيرِه: حيثُ يَقِفُ. والوِقَافُ: المواقَفَة. قال ابن دريد: وَقِيفَةُ الوَعِل: أن تُلْجِئَهُ الكلابُ أو الرُّمَاةُ إلى صخرةٍ فلا يمكنُه أن يَنْزِلَ، حتى يُصَاد. قال: فلا تَحْسَبَنِّي شَحْمَةً مِنْ وَقِيفَةٍ *** مطرَّدَةٍ ممَّا تصيدُكَ سلفعُ([14])وسَلْفَعُ: كلْبَةٌ. ومنه الوَقْف: سِوَارٌ من عاج. ويمكن أن يسمَّى وَقْفاً لأنّه قد وَقَفَ بذلك المكان. ويقال على التشبيه: حمارٌ مُوَقَّفٌ، إذا كان بأرساغِهِ بياض، كأنَّه وَقَفَ. ومَوْقِفَا الفرسِ([15]) الهَزْمتان في كَشْحَيْه. والله أعلم بالصواب. ---------------------__ ([1]) في الأصل: "وقب". ([2]) قال الجوهري: قياس مصدره التحريك، إلا أنه جاء بالتسكين. ([3]) وكذلك الوقرة، والوقير. ([4]) هي الهزمة فيه. ([5]) وكذا في المجمل. وقد سبق في مادة (بعث) أن الشاعر هو "ابن أحمر". وأنشده في (قصر) بدون نسبة. أما في اللسان (قصر، وقص) فقد نسب إلى ابن مقبل. ([6]) في المجمل: "فوقصها". والضمير في "سار" للدابة، والدابة يؤنث ويذكر. ([7]) موقعة الطائر بفتح القاف، وتكسر أيضاً. ([8]) في الأصل: "ووقع به"، صوابه في المجمل. ([9]) بغير هاء. وقال عنترة: وآخر منهم أجررت رمحي *** وفي البجلي معبلة وقيع ([10]) بالفتح وككتف، كما في القاموس. وضبط في اللسان ككتف، وضبط في المجمل بالتحريك. ([11]) الطخاف، بكسر الطاء وفتحها: السحاب الرقيق ترى السماء من خلاله. ([12]) وكذا ورد إنشاده في اللسان (وقف). وفي الديوان 80: "فتطربت للهوى ثم أقصرت". ([13]) في الجمهرة (2: 156). ([14]) أنشده في المجمل والجمهرة واللسان، كما أنشده في اللسان (سلفع). ([15]) في الأصل: "وموقف الفرس"، صوابه في المجمل.
ـ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٦٦- يقال: وقفت القوم أقفهم وقفا، وواقفوهم وقوفا. قال تعالى: ﴿وقفوهم إنهم مسئولون﴾ [الصافات/24] ومنه استعير: وقفت الدار: إذا سبلتها، والوقف: سوار من عاج، وحمار موقف بأرساغه مثل الوقف من البياض، كقولهم: فرس محجل: إذا كان به مثل الحجل، وموقف الإنسان حيث يقف، والمواقفة: أن يقف كل واحد أمره على ما يقفه عليه صاحبه، والوقيفة: الوحشية التي يلجئها الصائد إلى أن تقف حتى تصاد.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٩٣٦و ق ف
وقفته وقفاً فوقف وقوفاً وقف وقفة وله وقفات.
وهذا موقف من مواقفك.
وما وقفني الله على خزية قطّ.
وواقفه في حرب أو خصومة.
وتوقّف بمكان كذا.
واستوقف الركب.
ووقّف الناس في الحج: وقفوا بالمواقف.
ووقف القارئ توقيفاً: علّمته مواضع الوقوف.
ولها وقف: مسك من عاج ونحوه.
ووقّفت الجارية وجارية موقفة.
ومن المجاز: وقّفته على ذنبه وعلى سوء صنيعه.
ووقف على المعنى
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٨٬٤٥٥الوُقوف خلاف الجُلوس، وقَف بالمكان وقْفاً ووُقوفاً، فهو واقف، والجمع وُقْف ووُقوف، ويقال: وقَفتِ الدابةُ تَقِفُ وُقوفاً، ووقَفْتها أَنا وَقْفاً. ووقَّفَ الدابةَ: جعلها تَقِف؛ وقوله:
أَحْدَثُ مَوْقِف من أُم سَلْمٍ
تَصَدِّيها، وأَصْحابي وُقوفُ
وُقوفٌ فوقَ عِيسٍ قد أُمِلَّتْ،
بَراهُنَّ الإناخةُ والوَجِيفُ
إنما أَراد وُقوف لإبلهم وهم فوقها؛ وقوله:
أَحدث موقف من أُم سلم
إنما أَراد أَحدث مواقفَ هي لي
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٦٤٥* و ق ف * * الوَقْفُ * سِوار من عاجٍ و * وَقَفَتِ * الدابة تَقِفُ * وُقُوفاً * و * وَقَفَها * غيرها من باب وعد و * وَقَفَهُ * على ذنبه أَطْلَعه عليه و * وَقَفَ * الدار للمساكين وبابهما وعد أيضا و * أَوْقَفَ * الدار بالألف لغة رديئة وليس في الكلام أَوْقف إلا حرف واحد وهو أَوْقَفْتُ عن الأمر الذي كُنت فيه أي أَقلعت وعن أبي عمرو والكسائي أنه يُقال للواقف ما أَوْقفك هنا أي أَيُّ شيء صيَّرك إلى
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٠٬٣٧٣الوقف: سوار من عاج نقله الجوهري، وقال الكميت يصف ثورا: ثم استمر كوقف العاج منكفتا يرمي به الحدب اللماعة الحدب هكذا أنشده ابن بري والصاغاني، وقيل: هو السوار ما كان، والجمع وقوف، وقيل: المسك إذا كان من عاج فهو وقف، وإذا كان من ذبل فهو مسك، وهو كهيئة السوار. والوقف: ة، بالحلة المزيدية أي: من أعمالها بالعراق. وأيضا: قرية أخرى بالخالص شرقي بغداد بينهما دون فرسخ. ووقف: ع، ببلاد بني عامر قال لبيد رضي
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٤٬٤٠٢وَقَفَ
1 وَقَفَ ذ He was, or became, still, or stationary; (Msb;) [he stood still;] he continued standing: (K:) and [simply] he stood; contr. of جَلَسَ. (TA.) ― -b2- وَقَفَ الدَّابَّةَ, inf. n. وَقْفٌ, He made the beast to be, or become, still, or motionless. (Msb.) ― -b3- وَقَفَ عَلَيْهِ He stopped, or paused, upon coming to him, or it; he stopped, or paused, at it; or where he, or it, was. ―
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٧٠٣المدخل: وقف ]يقف[وَقَفَ ]يَقِفُ[
وَقَفَ ]يَقِفُ[ ( n. ac. وَقْف 1 , وُقُوْف 27 ),
a. Stood; was erect.
b. Stopped, stood still; halted, paused.
c. ( n. ac. وَقْف 1 ), Stopped, checked, arrested; delayed.
d. [ acc. & La or 'Ala ], Bequeathed to.
e. [ La ], Stopped, waited for.
f. ( n. ac. وُقُوْف 27 ) [ 'Ala ], Engaged in, busied himself with.
g. [ 'Ala ], Inquired about.
h. ( n. ac. وَقْف 1 ) [
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٣١٬٧٧٧وقف
وَقَفَ - يَقِفُ، وُقِفَ - يُوْقَفُ - مَوْقُوْف - مَوْقُوْفُوْن - قِفْ - قِفْهُ - قِفْوه
وَقَفَ - يَقِفُ + كائن + كائناً: يجعله يتوقف عن الحركة فلا يتقدم ولا يتأخر: يجعله ينهي تقدم سيره فيثبت في مكان فلا يتقدم ولا يتأخر
وَقَفَ - يَقِفُ + كائن + كائناً + على شيء: يجعله يتوقف عن الحركة فلا يتقدم ولا يتأخر على شيء: يجعاه ينهي تقدم سيره عند
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٥ (الإجمالي: ٣٨)
- رأي
الآيات المشتركة: ٣ · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
- ربب
الآيات المشتركة: ٣ · Ribve, tümsek demektir
- كون
الآيات المشتركة: ٣ · Kevn, tepe demektir
- ضعف
الآيات المشتركة: ١ · Katlanmış deri demektir
- كفر
الآيات المشتركة: ٢ · Hufre, çukur demektir
- قول
الآيات المشتركة: ٣ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- بلو
الآيات المشتركة: ١ · Biley taşı
- ردد
الآيات المشتركة: ١ · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür
- ذوق
الآيات المشتركة: ١ · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır
- قرأ
الآيات المشتركة: ١ · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…
- ليس
الآيات المشتركة: ١ · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
- بعض
الآيات المشتركة: ١ · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
الآيات التي ورد فيها(٤)
وَلَوْ تَرَى إِذْ وُقِفُوا عَلَى النَّارِ فَقَالُوا يَالَيْتَنَا نُرَدُّ وَلَا نُكَذِّبَ بِآيَاتِ رَبِّنَا وَنَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ
Durduruldular
وَلَوْ تَرَى إِذْ وُقِفُوا عَلَى رَبِّهِمْ قَالَ أَلَيْسَ هَذَا بِالْحَقِّ قَالُوا بَلَى وَرَبِّنَا قَالَ فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ
Durduruldular
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وقف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Misâl vāvî |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حبس, لبث, كفف, قوم |
| Zıt Kök | سير |
| Çekirdek Özet 1 | Bir hareketin, akışın veya eylemin kesilip belirli bir noktada tutulması, dikelip sabit kalması |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi irade ve hesap nizamı önünde insanın eylemsel seyrinin kesilerek sorgu ve yüzleşme amacıyla alıkonulması |
| Çekirdek Özet 3 | Bir varlığın veya sürecin keyfi akıştan çıkarılıp ilahi/hukuki bir sınıra tabi tutulması ve denetim altına alınması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel olarak ayakta dikilmek veya dinlenmek şeklinde daraltıp, Kur'an'daki sorgu, yüzleşme ve zorunlu alıkonulma (tevkîf) boyutunu gözden kaçırma riski |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وق | Çevreleme, tutma, bir etkiyi sınırlandırma ve bir şeye karşı set çekme; nitekim وقي kökünde korunma ve siper alma, وقر kökünde ağırlığın sabitlenip tutulması, وقب kökünde çukurun içine girip kapanma, وقت kökünde sınırın belirli bir vade ile sınırlandırılması görülür | ف | Dudak üflemesi ve ağız açıklığı imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle sınırlandırma ve tutma eylemi, devam eden bir hareketin birdenbire önünün kesilmesi, eşikte durdurulması ve sürecin askıya alınması biçiminde özelleşmiştir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Hareketi veya nesneyi mevcut zeminine bağlama, sabitleme ve konumunu sabitleştirme kuvveti |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Odaklanma, sınır çizgisine ulaşma ve enerjinin belirli bir noktada yoğunlaşıp toplanması |
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | Çıkış hattı, sınır eşiği, ifadenin veya seyrin dış sınırında belirme |
| وقف | Çengel ile sınıra bağlayıp eşikte tutma hareketi | İlerleyen bir varlığın tam sınır eşiğinde kazığa bağlanır gibi hareketsiz kılınması, akışın kesilip odak noktasına raptedilmesi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir binek hayvanının veya insanın yürüyüşünü kesip olduğu yerde hareketsiz kalması (وَقَفَتِ الدَّابَّةُ); av köpeklerinin dağ keçisini kaçamayacağı dik bir kayalıkta kıstırıp durdurması (وَقِيفَةُ الوَعِل); bileğe takılan kemik veya fildişi bilezik (وَقْف) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İbn Düreyd'in naklettiği eski bir şiirde avın kıstırılıp kımıldayamaz hale getirilmesi anlamında geçer: فَلَا تَحْسَبَنِّي شَحْمَةً مِنْ وَقِيفَةٍ / مُطَرَّدَةٍ مِمَّا تَصِيدُكَ سَلْفَعُ |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi et-Tirimmāḥ divanında heva peşinde koşmayı bırakıp takvada sebat etme anlamında bu kökü kullanır: فَتَأَيَّيْتُ لِلْهَوَى ثُمَّ أَوْقَفْـ / ـتُ رِضاً بِالتُّقَى وَذُو البِرِّ رَاضِي |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn ve Jamharat al-Lugha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça وقف kökü, merkezi ve güney Sami dillerinde bir eylemin kesilmesi, durağan hale gelmesi ve bir sınırda bekletilmesi matrisiyle karakterizedir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Ârâmîce) fiziksel ayakta durma eylemi için daha ziyade *ʿ-m-d (עמד) veya *q-w-m (קום) kökleri yaygınken, Güney Arapça epigrafik metinlerde ve klasik Arapçada وقف fiili, salt dikilmekten ziyade seyir halindeki bir şeyin durdurulması, denetim veya mülkiyetin tahsisi bağlamında özelleşmiştir. Ge'ez (Klasik Habeşçe) dilinde *waqafa kökü vurma, kertik açma ve sınır belirleme gibi somut nüanslar barındırırken, Arapçada hareketin sınır çizgisine çarpıp kesilmesi anlamı kurucu hale gelmiştir. Klasik Arapça sözlüklerde bu kökün geçişli kullanımı (وَقَفْتُهُ) asıl, geçişsiz kullanımı (وَقَفَ) ise ikincil türev kabul edilmiş; yani durmanın özünde bir irade veya dış güç tarafından durdurulma olgusu yatmaktadır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), HALOT, Brown-Driver-Briggs ve Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir şeyin akışını kesip sabitleme ve alıkoyma | Düşey duruştan ziyade yatay hareketin sona erdirilip kişinin/nesnenin tevkif edilmesi asıl çekirdektir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Arap Yarımadası epigrafik kökleri | Kuzeybatı Sami sahasındaki genel durma fiillerinden ayrılarak Arapça ve Güney Sami havzasında hukuki ve mekânsal sınırlandırma anlamında gelişmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik sınırlandırma ve tutma izleri | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
المصدر Dictionnaire des racines sémitiques, Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وقف | Anlamlı | Durdurmak, ayakta tutmak, alıkoymak | Hareketin sınırda kesilip sorgu veya sabitleme amacıyla tutulması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| وفق | Anlamlı | Uyuşmak, denk gelmek, uygun düşmek | İki parçanın birbirine tam oturması ve aralarındaki engelin kalkması | Kur'an'da geçer; zıt yönde akışkan bir uyumu ifade eder |
| قوف | Anlamlı | İz sürmek, peşinden gitmek | Bir varlığın ayak izlerini takip ederek arkasından yürüme | Kur'an'da geçmez; hareketin durdurulmasının aksine takibini anlatır |
| قفو | Anlamlı | Ardına düşmek, tabi olmak | Bilgisizce bir şeyin peşine takılma veya peş peşe elçi gönderme | Kur'an'da geçer; durmanın tersine peşisıra gitme eksenidir |
| فوق | Anlamlı | Üstte olmak, aşmak, galip gelmek | Mekânsal veya hiyerarşik bakımdan yukarıda bulunma, baskın olma | Kur'an'da geçer; dikey eksende üstünlüğü belirtir |
| فقو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وقف | Merkez | Durdurulmak, alıkonulmak | Bir irade tarafından seyrin kesilip hesap veya teftiş için eşikte tutulması | Zorunlu bir sınırlandırma ve hesap anını içerir |
| حبس | Komşu | Hapsedilmek, engellenmek | Mekânsal bir sınır içine kapatılarak serbestliğin tamamen yok edilmesi | حبس kökünde tecrit ve kapatma esasken, وقف kökünde açıkta da olsa ilerleyişin kesilmesi esastır |
| لبث | Komşu | Kalmak, beklemek, oyalanmak | Bir mekânda veya durumda belirli bir süre boyunca kendi akışıyla durmak | لبث sürenin uzamasına ve beklemeye odaklanır; وقف ise eylemin kesilip teftiş edilmesine odaklanır |
| كفف | Komşu | Geri çekilmek, menedilmek | Bir eyleme girişmekten el çekmek veya birinin saldırısını savuşturmak | كفف eylemi yapmaktan çekilme iken, وقف yürüyen durumun durdurulmasıdır |
| قوم | Komşu | Ayakta durmak, kıyam etmek | İradeli bir doğrulma, vazife bilinciyle harekete geçmeye hazır duruş | قوم failin kendi kudretiyle dikilmesiyken, وقف mef'ul olarak durdurulmayı da derinden taşır |
| سير | Zıt | Yürümek, akıp gitmek | Bir noktadan diğerine sürekli ve kesintisiz hareket halinde olmak | وقف hareketin kesilip sabitlenmesi, سير ise hareketin kesintisiz devamıdır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وقف | Durdurmak, alıkoymak | Hareketin harici veya dahili iradeyle kesilip teftiş veya koruma amacıyla sabitlenmesi | Kesin |
| Latince | sistere, consistere, retinere | Durdurmak, ayakta tutmak, alıkoymak | sistere kökü durdurma eylemini tam karşılarken, retinere alıkoyma boyutunu vurgular | Güçlü |
| İngilizce | to halt, to detain, to pause | Durdurmak, alıkoymak, duraksatmak | to halt eylemsel durmayı, to detain ise Kur'an'daki hesap için alıkonulma nüansını verir | Güçlü |
| Almanca | anhalten, festnehmen, stillstehen | Durdurmak, tevkif etmek, hareketsiz durmak | anhalten hareketin kesilmesini, festnehmen sorgu için tutulmayı karşılar | Güçlü |
| Fransızca | arrêter, immobiliser, consigner | Durdurmak, hareketsiz kılmak, alıkoymak | arrêter fiili seyrin aniden kesilmesini ve hukuki tevkifi doğrudan içerir | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وُقِفُوا عَلَى النَّارِ | Ateşin eşiğinde yüzleştirilmek ve hapsedilmek | İnkârcıların kıyamet günü kaçış imkânı kalmaksızın cehennemin karşısında durdurulup hakikatle yüzleştirilmesi (En'âm 6:27) |
| وُقِفُوا عَلَىٰ رَبِّهِمْ | Rabbin huzurunda hesaba çekilmek üzere divana durdurulmak | Öldükten sonra dirilişi inkâr edenlerin ilahi adalet terazisi önünde hesap için alıkonulması (En'âm 6:30) |
| مَوْقُوفُونَ عِندَ رَبِّهِمْ | İlahi huzurda tutulup karşılıklı suçlamaya mahkûm edilmek | Dünyada birbirini saptıran güç sahipleri ile zayıf bırakılanların hesap divanında çaresizce tutulmaları (Sebe' 34:31) |
| وَقِفُوهُمْ إِنَّهُم مَّسْئُولُونَ | Yargılanma ve sorgu için sevkten alıkonulmak | Cehenneme doğru sürüklenen suçluların nihai infazdan önce durdurulup teker teker sorgulanması (Sâffât 37:24) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tevakkuf ilkesi ve mevkıf nazariyesi | Delilin kesinleşmediği meselelerde hüküm vermeyip durma (tevakkuf); ahiretteki hesap durakları (mevâkıf) | Zihni ve itikadi kesinlik oluşana dek yargıyı askıya alma; ahiretteki kaçınılmaz muhasebe istasyonu |
| Fıkıh | Vakıf müessesesi ve Arafat vakfesi | Menfaati kamuya tahsis edilip mülkiyeti satılmaktan ebediyen alıkonulan mal (vakf); hacda Arafat sınırında belirli süre durma zorunluluğu | Malın mülkiyet akışından çekilip hapsedilmesi; hac ibadetinde zaman ve mekân sınırında durup bekleme |
| Tefsir | Vakıf ve ibtidâ kuralları ile tevkîfîlik | Tilavet esnasında anlamın bozulmaması için durulacak yerler; Kur'an'ın tertibinin vahye dayalı oluşu (tevkîfî) | Anlam bütünlüğünü korumak için nefesi ve sesi sınırlandırma; beşeri müdahaleye kapatılmış vahiy nizamı |
| Hadis | Mevkûf hadis ve sünnette vakf hali | Senedi sahabe düzeyinde durup Hz. Peygamber'e ulaşmayan rivayet; müminin şüpheli şeylerdeki temkini | Metnin aidiyet zincirinin bir kişide durması; "Mümin şüphe karşısında durur/duraksar" prensibindeki ihtiyat |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi muhasebe ve hesap divanı | Ahiretteki tevkif ve sorgu eşiği | Başıboş gidişatı sonlandırıp adaleti tesis etme | İnsan dünyadaki eylemlerinin nihai sonucunda ilahi huzurda durdurulur ve mutlak teftişe tabi tutulur | Kesin |
| İlmi | Metodolojik epistemoloji | Tevakkuf (yargıyı askıya alma) | Yetersiz veri durumunda peşin hükümden kaçınma | Bilgi kaynağı sübut ve delalet bakımından kesinleşmedikçe zihnin durup beklemesi ilmidir | Güçlü |
| Siyasi | Yargı erki ve kamu denetimi | Tevkif ve adli alıkoyma mekanizması | Keyfi kaçışı önleyip hesaba çekilebilirliği sağlama | Suç isnadı altındaki failin kamusal adalet adına geçici olarak durdurulması ve hareket serbestisinin kısıtlanması | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet hukuku ve sosyal adalet | Vakıf sistemi (malın hapsedilmesi) | Kapitalin tekelleşmesini ve piyasada tüketilmesini önleme | Mülkün alınıp satılmasını durdurarak (habsü'l-asl) gelirini sürekli biçimde kamu yararına akıtma | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Hareketsizlik noktası ve sınır şartı (momentumun sıfırlanması / statik denge) | Dinamik bir sistemin hareket denklemlerinde hız vektörünün sıfır olduğu duraklama anı (); sürecin bir sınır değerine çarparak durum değiştirmeden önce sabitlenmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Yargısal tevkif ve prosedürel duraklama (adli denetim) | Hukukta bir eylemin veya şahsın yargılama netleşene kadar statüsünün askıya alınması; sosyolojide toplumsal kriz anlarında rutin pratiklerin kesintiye uğraması | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bir yerde dikilip beklemek veya salt bir taşınmazı hayır kurumuna bağışlamak biçiminde dar bir pratikle sınırlandırmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök bütünüyle ahiret sahnesinde, kaçışı imkânsız kılınan bir kuşatılmışlık içinde, ilahi adalet adına yapılan mutlak "tevkif ve hesap yüzleşmesi" bağlamında kullanılır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kök pasif bir dinlenme gibi algılandığında, ayetlerdeki dehşetli yargılama mekanizması, insanın seyrinin zorla kesilerek hesaba çekileceği gerçeği ve sorumluluk bilinci zayıflar |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an ontolojisinde insanın yeryüzündeki eylemleri başıboş ve kesintisiz değildir; her gidişatın zorunlu olarak durdurulacağı bir ilahi sınır ve hesap eşiği (mevkıf) bulunmaktadır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kıyamet sahnelerini, cehennem ehlinin sevkini, inkârcıların diriliş sonrası yüzleşmelerini ve liderler ile tebaa arasındaki hesaplaşmaları anlatan eskatolojik ayetlerde (En'âm 6:27, 6:30; Sebe' 34:31; Sâffât 37:24) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın yaptıklarının yanına kâr kalacağı veya dünyadaki akışın sonsuza dek denetimsiz süreceği zannını yıkar; hiçbir varlığın ilahi yargı mekanizmasından kaçamayacağını, mutlaka durdurulup teker teker sorgulanacağını gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamİlerleyen veya akan bir şeyin sınır eşiğinde durdurulması, hareketinin kesilerek belirli bir noktada alıkonulması ve sabitlenmesi.
- Soyut anlamAmel ve süreçlerin ilahi yasa ve adalet terazisi önünde durdurulup teftiş edilmesi; bilginin veya mülkiyetin keyfi kullanımdan çekilerek hakikate bağlanması.
- Sistematik karşılıkVaroluşsal hareketin mutlak hesap eşiğinde tevkif edilerek sorguya, yüzleşmeye ve sorumluluk tahkikine tabi tutulduğu denetim istasyonu.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde konumu ve eylemsel gidişatı, zamanı, ise hareket hızını temsil eder. anında hızın sıfıra inmesi hareketin tamamen durdurulmasını (vakf halini) gösterir. Hızın sıfırlandığı bu eşikte ortaya çıkan kümesi ise boş olmayan sorgulama, hesap ve yargılama fonksiyonunu ifade eder; yani durdurulmanın bizatihi bir hesap ve teftiş neticesi doğurduğunu modeller.