أثر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: أ-ث-ر15 sîga, 37 mücavir kök, 22 ayet, 17 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.شددأَثَرِيتورآثَرَكَقويأثرنجلمريمأَثَارَةٍقفوبغيوَآثَارًارضيوجد

KökSîga 15Ayet 22Sure 17Mücavir 37

▶ Ağı aç (3B)

أثر

أ - ث - ر

KÖK
  • 22 geçiş
  • 22 ayet
  • 15 sîga
  • 13 sözlük

İnsan veya hayvan yürürken ayaklarının bıraktığı kalıntıya eser, iz denir. (EaÇaR) İz demektir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءثر · اثر

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

İnsan veya hayvan yürürken ayaklarının bıraktığı kalıntıya eser, iz denir. (EaÇaR) İz demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.221 harf
باب الثاء والراء و و ا ي ء معهما ث ر و، ث أ ر، و ث ر، ر و ث، و ر ث، ر ث ي، ر ي ث، ث أ ر، ر ث أ، أ ث ر مستعملات ثرو: تقول: إنّه لذُو ثَرْوةٍ من المال وعَدَد من الرِّجال.. والثَّرْوَةُ: كَثْرةُ العَدَد.. وثَراهُمُ الله: كَثَّرهم. والثّراءُ، ممدودٌ: عددُ المالِ نَفْسه.. والمُثري: الكَثِيرُ الثَّراء. والثَّرى، مقصور: التُّرابُ، وكُلُّ طِينٍ لا يكونُ لازباً إذا بُلَّ، قال العجّاجُ: كالدِّعصِ أعلى
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.568 harf
الأَثْرُ: فِرِنْدُ السيفِ. قال يعقوب: لا يعرفه الأصمعيُّ إلاّ بالفتح. قال وأنشدني عيسى ابن عمر الثَقفيّ: جَلاها الصَيْقَلونَ فأَخْلَصوهاخِفافاً كُلَّهَا يَتَقـي بـأَثْـرِ أي كلُّها يستقبلك بفِرِنْده. والمأثورُ: السَيفُ الذي يقال إنَّه من عمل الجنِّ. قال الأصمعي: وليس من الأثْرِ الذي هو الفرِنْد. والأَثْرُ أيضاً: مصدر قولك أَثَرْتُ الحديثَ، إذا ذكرْتَه عن غيرك. ومنه قيل: حديثٌ مأثورٌ، أي ينقلُه
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR20.909 harf
ث ر ( وايء ) ثرى ، وثر ، ورث ، أرث ، رثأ ، راث ، رثى ، أثر ، ثأر ، ثار . ثور ثير : أبو العبّاس ، عن ابن الأعْرابيّ : الثائِر : الغَضْبان . يقال : ثَار ثائرُه ، وفار فائرُه ، إذا غَضِبَ . الأصْمعيّ : رأيتُ فلاناً ثائرَ الرَأْس ، إذا رأيتَه قد اشْعَانّ شَعَرُه ، أي انْتَشر وتَفَرَّق . ويُقال : ثارت نَفْسُه ، إذا جَشَأت ، أي ارْتَفَعت وجاشَت ، أي فارَتْ . ويقال : مَرَرْتُ بأَرَانِب فأَثَرْتُها .
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.601 harf
(باب الهمزة والثاء وما يثلثهما) (أثر) الهمزة والثاء والراء، لـه ثلاثة أصول: تقديم الشيء، وذكر الشيء، ورسم الشيء الباقي. قال الخليل: لقد أثِرْتُ بأن أفعل كذا، وهو همٌّ في عَزْم. وتقولُ افعل يا فلان هذا آثِراً ما، وآثِرَ [ذي] أثير، أي إنْ اخترتَ([1]) ذلك الفعل فافعلْ هذا إمّا لا. قال ابنُ الأعرابيّ: معناه افعلْه أوّلَ كلِّ شيء. قال عُروة بن الورد: وقالوا ما تَشاءُ فقلتُ ألهُو *** إلى الإصباح آثِرَ
Maddenin bağlantısı

(باب الهمزة والثاء وما يثلثهما) (أثر) الهمزة والثاء والراء، لـه ثلاثة أصول: تقديم الشيء، وذكر الشيء، ورسم الشيء الباقي. قال الخليل: لقد أثِرْتُ بأن أفعل كذا، وهو همٌّ في عَزْم. وتقولُ افعل يا فلان هذا آثِراً ما، وآثِرَ [ذي] أثير، أي إنْ اخترتَ([1]) ذلك الفعل فافعلْ هذا إمّا لا. قال ابنُ الأعرابيّ: معناه افعلْه أوّلَ كلِّ شيء. قال عُروة بن الورد: وقالوا ما تَشاءُ فقلتُ ألهُو *** إلى الإصباح آثِرَ ذي أثيرِ والآثِر بوزن فاعل. وأمّا حديث عمر: "ما حَلَفتُ بعدها آثِراً ولا ذاكراً" فإنه يعني بقوله آثِراً مُخْبِراً عن غيري أنه حَلَف به. يقول لم أقل إنّ فلاناً قال وأبي لأفعلنّ. من قولك أثَرْتُ الحديثَ، وحديثٌ مأثور. وقوله: "ولا ذاكرا" أي لم أذكُرْ ذلك عن نفسي. قال الخليل: والآثِر الذي يؤثِّرُ خُفّ البعير([2]). والأثير من الدوابّ: العظيم الأثر في الأرض بخُفّهِ أو حافِرِه. قال الخليل: والأثَر بقيّة ما يُرَى من كلّ شيء وما لا يرى بعد أن تبقى فيه علقة . والأَثَار الأثَر، كالفلاح والفَلَح، والسَّداد والسَّدَد. قال الخليل: أثَر السَّيف ضَرْبته. وتقول: "من يشتري سَيْفي وهذا أَثَرُه" يضرب للمُجرَّب المخْتَبَر. قال الخليل: المئثرة مهموز: سكين يؤثَّر بها في باطن فِرْسِنِ البَعير([3])، فحيثما ذهَب عُرِف بها* أثَرُه، والجمع المآثر. قال الخليل: والأثَر الاستقفاء والاتّباع، وفيه لغتان أثَر وإثْر. ولا يشتقّ من حروفه فعلٌ في هذا المعنى، ولكن يقال ذهبت في إثرِه. ويقولون: "تَدَعُ العَيْنَ وتَطْلُبُ الأثَر" يضرب لمن يترك السُّهولة إلى الصُّعوبة. والأثير: الكريم عليك الذي تُؤْثِره بفَضْلك وصِلَتك. والمرأة الأثيرة، والمصدر الأثَرَة، تقول عندنا أَثَرَةٌ. قال أبو زَيد: رجل أثيرٌ على فَعيل، وجماعة أَثِيرُونَ، وهو بيّن الأثَرة، وجمع الأثير أُثَراءُ([4]). قال الخليل: استأثر الله بفلانٍ، إذا مات وهو يُرجى لـه الجنّة([5]) وفي الحديث : "إذا استأثر اللهُ بشيءٍ فَالْهَ عنه" أي إذا نهى عن شيءٍ فاتركْه. أبو عمرو بن العلاء: أخذت ذلك بلا أثَرَهٍ عليك، أي لم أستأثِر عليك. ورجلٌ أثُرٌ على فَعُلٍ([6])، يستأثر على أصحابه. قال اللِّحيانيّ: أخذتُه بِلاَ أُثْرَى عليك. وأنشد: فقلت له يا ذئبُ هل لَكَ في أخٍ *** يُواسي بلا أُثْرَى عَليك ولا بُخْلِ([7])وفي الحديث: "سترون بعدي أَثَرَةً" أي [مَنْ] يستأثرون بالفَيء. قال ابنُ الأعرابيّ: آثرتُه بالشيء إيثاراً، وهي الأَثَرَة والإثْرَة، والجمع الإثَر. قال: لم يُؤْثروكَ بها إذ قدَّمُوكَ لها *** لا بَلْ لأنفُسهم كانت بك الإثَرُ([8])والأَثَارة: البقية من الشيء، والجمع أثارات، ومنه قوله تعالى: ﴿أَوْ أَثَارَةٍ مِنْ عِلْمٍ﴾ [الأحقاف 4]. قال الأصمعيّ: الإِبلُ على أَثارةٍ، أي على شحمٍ قديم. قال: وذاتِ أَثَارةٍ أكلَتْ عليها *** نَباتاً في أَكِمَّتِهِ تُؤَامَا([9]) قال الخليل: الأَثْرُ في السيف شبه الذي يقال لـه الفِرنْد، ويسمّى السيفُ مأثوراً لذلك. يقال منه أَثَرْتُ السيف آثُرُهُ أَثْراً إذا جلَوْتَه حتى يبدُوَ فِرِنْدُه. الفرّاء: الأثر مقصور([10]) بالفتح أيضاً. وأنشد: جلاها الصّيْقلونَ فأبْرَزُوها *** فجاءت كلُّها يَتَقِي بأَثْرِ([11])قال: وكان الفرّاء يقول: أَثَرُ السيف محرّكة، وينشد: كأنّهُمْ أسْيُفٌ بِيضٌ يمانِيَةٌ *** صَافٍ مضاربُها باقٍ بها الأَثَرُ([12])قال النَّضر: المأثورة من الآبار التي اخْتُفِيت قَبلَك([13]) ثم اندفَنتْ ثم سَقَطْتَ أنت عليها، فرأيْتَ آثار الأرْشيةِ والحِبال، فتلك المأثورةُ. حكى الكلبيّ أثِرْت بهذا المكان أي ثبتُّ فيه. وأنشد: فإنْ شئتَ كانَتْ ذِمَّةُ الله بيننا *** وأعْظَمُ مِيثاقٍ وعَهْدُ جِوارِ مُوادعةً ثم انصرفْتُ ولم أدَعْ *** قَلُوصِي ولم تَأْثَرْ بسُوءِ قَرَارِ قال أبو عمرو: طريق مأثورٌ، أي حديث الأثَر. قال أبو عُبيد: إذا تخلَّص اللبَن من الزُّبد([14]) وخَلَص فهو الأُثْر. قال الأصمعيّ: هو الأُثْر بالضم. وكسَرَها يعقوبُ. والجمع الأُثُور. قال: وتصدُرُ وهي راضيةٌ جميعاً *** عَنَ امري حين آمُرُ أو أُشِيرُ وأنت مؤخَّرٌ في كلِّ أمرٍ *** تُوَارِبُكَ الجَوازِمُ والأُثُورُ تواربك أي تَهُمُّك، من الأَرَب وهي الحاجة. والجوازم: وِطابُ اللبن المملوّة. (أثف) الهمزة والثاء والفاء يدلّ على التجمُّع والثَّبات. قال الخليل: تقول تأَثَّفت بالمكان تأثُّفاً، أي أقمتُ به، وأَثَفَ القومُ يَأْثِفون أَثْفاً، إذا استأخروا وتخلَّفوا. وتأثَّف القوم اجتمعوا. قال النابغة: * ولو تأثَّفَكَ الأعداءُ بالرِّفَدِ([15]) * أي تكنَّفُوك فصاروا كالأثافيّ. والأثفيّة هي الحجارة تُنصَب عليها القِدْر، وهي أفْعُولة من ثَفّيت، يقال قِدْرٌ مُثَفّاة. ويقولون مؤثَّفة، والمُثَفّاة أعرف وَأعمّ. ومَن العرب من يقول مُؤَثْفَاةٌ بوزن مُفَعْلاة في اللفظ، وَإنما هي مُؤَفْعَلة، لأنّ أَثْفَى يُثْفَى على تقدير أفعل يُفعَل، ولكنّهم ربما تركوا ألف أفعل يُؤَفْعَل، لأنّ أفعل أخرِجت من حدّ الثلاثي بوزن الرباعي. وقد جاء: كِساءٌ مُؤَرْنَبٌ، أثبتوا الألفَ التي كانت في أرنب، وهي أفعل، فتركوا في مُؤفعل همزة. ورجل مُؤَنْمَل للغليظ الأنامل. قال: * وصالياتٍ كَكَما يُؤَثْفيْن([16]) * قال أبو عبيد: يقال الإثفيّة أيضاً بالكسرة. قال أبو حاتم: الأثافيّ كواكبُ بحيال رأس القِدْر([17])، كأثافي القِدْر. والقِدْر أيضاً كواكبُ مستديرة. قال الفرّاء: المثفّاة سِمَةٌ على هيئة الأثافيّ*. ويقال الأثافيّ أيضاً. قال: ويقال امرأةٌ مُثَفّاة أي مات عنها ثلاثة أزواج، ورجل مثَفّىً تزوج ثلاثَ نسوة. أبو عمرو: أثَفَه يأثِفُه طلَبَه. قال:والأثِف الذي يتبع القوم، يقال مرّ يَأثِفُهم ويُثَفِّيهم، أي يتبعهم. قال أبو زيد: أثَفَه يأثِفُهُ طردَه. قال ابنُ الأعرابي: بَقِيَتْ من بني فُلانٍ أُثْفِيّةٌ خَشْناء، إذا بقي منهم عددٌ كثير وجماعة عزيزة. قال أبو عمرو: المؤثَّفُ من الرِّجال القصير العريض الكثير اللحم. وأنشد: ليس من القُرّ بمُسْتَكِينِ *** مؤَثَّفٍ بلَحْمه سَمِينِ (أثل) الهمزة والثاء واللام يدلُّ على أصْلِ الشيءِ وتجَمُّعِه.قال الخليل: الأَثْل شجرٌ يُشبه الطَّرْفاء إلا أنه أعظمُ منه وأجود عُوداً منه، تُصنَع منه الأقداحُ الجِياد. قال أبو زياد: الأثْل من العِضاهِ طُوَالٌ في السماء، لـه هدَب طُوالٌ دُقَاقٌ لا شوكَ له. والعرب تقول: "هو مُولَعٌ بنحْتِ أَثْلَتِه" أي مُولَعٌ بثَلْبِهِ وشَتْمه. قال الأعشى: ألَسْتَ مَنْتَهِياً عن نحتِ أثلتِنا *** وَلَسْتَ ضائِرَها ما أطَّتِ الإبلُ([18]) قال الخليل: تقول أَثَّلَ فلانٌ تأثيلاً، إذا كثر مالُه وحسُنَتْ حالُه. والمتأثِّل: الذي يجمع مالاً إلى مال. وتقول أثَّل الله مُلْكَك أي عظَّمه وكثّره. قال: * أثَّلَ مُلْكاً خِنْدِفيّاً فَدْغَما([19]) * قال أبو عمرو: الأثال المَجْد أو المال. وحكاها الأصمعيّ بكسر الهمزة وضمّها وأثَلَة كلِّ شيءٍ أصلُه. وتأثّلَ فلانٌ اتخّذ أصلَ مالٍ. والمتأثِّل من فروع الشجر الأثيث. وأنشد: والأصلُ ينبُتُ فَرْعُهُ متأثِّلاً *** والكفُّ ليسَ بَنَانُها بسَواءِ قال الأصمعيّ: أثّلْتُ عليه الدُّيونَ تأثيلاً أي جمعتها عليه، وأثّلتْهُ برجال أي كثَّرْتُه بهم. قال الأخطل: أَتَشْتُمُ قوماً أثّلوكَ بنَهْشَلٍ *** ولولا همُ كنتمْ كعُكْلٍ مَوالِيَا([20])ويقال تأثَّلْتُ للشّتاء أي تأهَّبت له. قال أبو عبيدة: أُثال اسم جبل. قال ابنُ الأعرابيّ في قوله: تُؤَثِّلُ كَعبٌ عليّ القضاءَ *** فرَبّي يُغَيِّرُ أعمالَها([21])قال: تؤثِّلُ، أي تلزمنيه. قال ابنُ الأعرابيّ والأصمعيّ: تأثلت البئر حفرتها. قال أبو ذؤيب: وقد أرْسَلُوا فُرَّاطَهُمْ فتأثَّلُوا *** قَلِيباً سَفَاهَا كالإماءِ القَواعِدِ([22])وهذا قياسُ الباب، لأنّ ذلك إخراج ما قد كان فيها مؤثَّلا. (أثم) الهمزة والثاء والميم تدلُّ على أصلٍ واحد، وهو البطء والتأخُّر. يقال ناقة آثِمةٌ أي متأخِّرة. قال الأعشى: * إذا كَذَبَ الآثِماتُ الهَجِيرا([23]) * والإثم مشتقٌّ من ذلك، لأنَّ ذا الإثمِ بطيءٌ عن الخير متأخّر عنه. قال الخليل: أثِمَ فلانٌ وقع في الإثم، فإذا تَحَرَّج وكَفّ قيل تأثّم كما يقال، حَرِجَ([24]) وقع في الحَرج، وتحرّج تباعد عن الحَرَج. وقال أبو زيد: رجل أثيمٌ أثُومٌ. وذكر ناسٌ عن الأخفش- ولا أعلم كيف صحّتُه- أنّ الإثم الخمر، وعلى ذلك فسّر قولـه تعالى: ﴿قُلْ إنّما حَرَّمَ رَبِّيَ الفَوَاحِشَ ما ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ والإثْمَ﴾ [الأعراف 33]. وأنشد: شَرِبْتُ الإثْمَ حتّى ضَلَّ عَقْلِي *** كذاك الإثْمُ تفْعَلُ بالعُقولِ([25]) فإنْ كان هذا صحيحاً فهو القياس لأنّها تُوقِع صاحبها في الإثم. (أثن) الهمزة والثاء والنون ليس بأصلٍ، وإنما جاءت فيه كلمةٌ من الإبدال، يقولون الأُثُن لغة في الوُثُن([26]). ويقولون الأُثْنَة حَرَجة الطَّلْح. وقد شَرَطْنا في أوّلِ كتابنا هذا ألاّ نقيس إلاّ الكلامَ الصحيح. (أثو/ي) الهمزة والثاء والواو والياء أصلٌ واحدٌ، تختلط الواو فيه بالياء، ويقولون أثَى عليه يَأثي إثَاوَةً وإثَايَةً وأثْوًا وأثْياً، إذا نَمَّ عليه. وينشدون: * ولا أكون لكم ذا نَيْرَبٍ آثِ * والنيرب: النميمة. وقال: وإنّ امرأً يأثُو بسادةِ قَومِهِ *** حَرِيٌّ لَعَمرِي أن يُذَمَّ ويُشتَما --------------ـــ ([1]) في الأصل: "أخرت" صوابه من اللسان. ([2]) في اللسان: "وأثر خف البعير يأثر أثراً وأثره: حزه" يجعلون له في باطن خفه سمة ليعرف أثره في الأرض إذا مشى. ([3]) فرسن البعير: خفه. وفي الأصل: "فرس"، تحريف. ([4]) في الأصل: "رجل أثر على فعل وجماعة أثرون… وجمع الأثر أثراء"، والوجه ما أثبت. انظر اللسان (5: 62 س14-15). ([5]) في الحيوان (1: 335): "وجاء عن عمر ومجاهد وغيرهما النهي عن قول القائل: استأثر الله بفلان". ([6]) كذا ضبط بالأصل. ويقال أيضاً "أثر" بكسر الثاء وإسكانها، كما في اللسان. ([7]) البيت في اللسان (5: 63). ([8]) البيت للحطيئة من شعر يمدح به عمر، انظر ديوانه 81 واللسان (5: 62) ونوادر أبي زيد 87. ([9]) روي البيت في اللسان (أثر 62) للشماخ وقافيته فيه "ففارا" والبيت بروايته ليس في ديوان الشماخ. ([10]) أي مقصور الهمزة لا ممدودها. ([11]) البيت لخفاف بن ندبة كما في اللسان. يتقي، مخفف يتّقي. ([12]) ويروى : "غضب مضاربها" و"بيض مضاربها" كما في اللسان. ([13]) اختفيت بالبناء للمفعول: استخرجت وأظهرت. ([14]) في الغريب المصنف 87: "من الثفل". وفي اللسان (5: 64): "وقيل هو اللبن إذا فارقه السمن". ([15]) الرفد: جمع رفدة. وصدر البيت: * لا تقذفني بركن لا كفاء له * ([16]) من رجز للخطام المجاشعي. انظر الخزانة (1: 367/ 2: 353/ 4: 173) واللسان (ثفى). ([17]) انظر الأزمنة والأمكنة (1: 189س 1-2 و 316) وهي التي تسمى الهقعة. ([18]) في الأصل: "أثلته" صوابه في اللسان. وانظر ديوانه 46 والمعلقات 248. ([19]) خندفي: منسوب إلى خندف. والفدغم: الضخم. ([20]) ديوان الأخطل 66 يخاطب بالشعر جريراً. ([21]) اللسان (13: 9). ([22]) عني بالقليب ها هنا القبر. سقاها: ترابها. وفي الأصل: "أسقاها" صوابه في الديوان 122 واللسان (13: 9). ([23]) أنشده في اللسان (أثم) وكذا في (كذب) وقال: "وكذب البعير في سيره، إذا ساء سيره". وصدره كما في اللسان والديوان ص70: * جمالية تغتلي بالرداف * ([24]) في الأصل: "تحرج"، صوابه من المجمل لابن فارس. ([25]) رواية اللسان (أثل): "تذهب بالعقول" ([26]) في اللسان (وثن): "وقد قرئ: إن يدعون من دونه إلا أثنا، حكاه سيبويه" قلت: هي قراءة ابن المسيب، ومسلم بن جندب، ورويت عن ابن عباس، وابن عمر، وعطاء. انظر تفسير أبي حيان (3: 352) وفيه باقي القراءات الثماني في الآية.

-

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.961 harf
- أثر الشيء:حصول ما يدل على وجوده، يقال: أثر وأثر، والجمع: الآثار. قال الله تعالى: ﴿ثم قفينا على آثارهم برسلنا﴾ (وفي أ (وقفينا) وهو خطأ) [الحديد/27]، ﴿وآثارا في الأرض﴾ [غافر/21]، وقوله: ﴿فانظر إلى آثار رحمة الله﴾ [الروم/50]. ومن هذا يقال للطريق المستذل به على من تقدم: آثار، نحو قوله تعالى: ﴿فهم على آثارهم يهرعون﴾ [الصافات/70] وقوله ﴿هم أولاء على أثري﴾ [طه/84]. ومنه: سمنت الإبل على أثارة (انظر:
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.174 harf
أ ث ر فيه أثر السيف وآثاره‏.‏ قال‏:‏ أداعيك ما مستصحبات على السري حسان وما آثارها بحسان وجاء على أثره وإثره وكان هذا إثر ذاك أي بعده‏.‏ وما تأثر إلي أثراً إذا لم يصطنعك بشيء‏.‏ ووجـدت ذلـك فـي الأثـر أي السنـة وفلـان مـن حملـة الآثـار‏.‏ وفـرس أثيـر‏:‏ عظيـم أثـر الحافر‏.‏ وحديث مأثور يأثره أي يرويه قرن عن قرن‏.‏ ومنه السيف المأثور‏:‏ للقديم المتوارث كابراً عن كابر وقيل الـذي لـه أثـر أي
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR11.787 harf
الأَثر: بقية الشيء، والجمع آثار وأُثور. وخرجت في إِثْره وفي أَثَره أَي بعده. وأْتَثَرْتُه وتَأَثَّرْته: تتبعت أَثره؛ عن الفارسي. ويقال: آثَرَ كذا وكذا بكذا وكذا أَي أَتْبَعه إِياه؛ ومنه قول متمم بن نويرة يصف الغيث: فَآثَرَ سَيْلَ الوادِيَّيْنِ بِدِيمَةٍ، تُرَشِّحُ وَسْمِيّاً، من النَّبْتِ، خِرْوعا أَي أَتبع مطراً تقدم بديمة بعده. والأَثر، بالتحريك: ما بقي من رسم الشيء. والتأْثير: إِبْقاءُ الأَثر
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR958 harf
* أ ث ر * * الأثْرُ * بوزن الأمر فرند السيف و * المَأثُور * السيف الذي يقال إنه من عمل الجن قال الأصمعي وليس من * الأثْرِ * الذي هو الفرند و * أَثَرَ * الحديث ذكره عن غيره فهو * آثِرٌ * بالمد وبابه نصر ومنه حديث * مأثورٌ * أي ينقله خلف عن سلف وفي الحديث ﴿أن النبي عليه الصلاة والسلام سمع عمر رضي الله عنه يحلف بأبيه فنهاه عن ذلك﴾ قال عمر رضي الله عنه فما حلفت به ذاكرا ولا آثِرا أي مخبرا عن غيري
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR12.886 harf
الأثر، محركة: بقية الشيء. ج آثار وأثور، الأخير بالضم. وقال بعضهم: الأثر ما بقي من رسم الشيء. الأتر: الخبر، وجمعه الآثار. وفلان من حملة الآثار. وقد فرق بينهما أئمة الحديث، فقالوا: الخبر: ما كان عن النبي صلى الله عليه وسلم، والأثر: ما يروى عن الصحابة. وهو الذي نقله ابن الصلاح وغيره عن فقهاء خراسان، كما قاله شيخنا. الحسين بن عبد الملك الخلال ثقة مشهور توفي سنة 532، وعبد الكريم بن منصور العمري
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok20.253 harf
Madde başı: اثرأَثَرَ خُفَّ البَعِيرِ 1 أَثَرَ خُفَّ البَعِيرِ ذ , aor. اَثُرَ , inf. n. أَثْرٌ, He made an incision in the foot of the camel [in order to know and trace the footprints]; as also ↓ أثّرهُ. (M.) And أَثَرَ البَعِيرِ He made a mark upon the bottom of the camel's foot with the iron instrument called مِئْثَرَة in order that the footprints upon the ground might be known: (T, TT:) or he scraped the
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.174 harf
Madde başı: ءثرأَثَرَ أَثَرَ I , U ( n. ac. أَثْر 1 , أُثْرَة 3t , اِثَاْرَة 23t ), a. Made an incision in, marked. - ( b, ), Removed. - ( c, ), Honoured. أَثِرَ أَثِرَ A ( n. ac. أَثَر 4 ) a. [ La ], Gave his whole attention to. b. [ 'Ala ], Determined, resolved upon. c. Chose. d. Began. أَثَّرَ أَثَّرَ II a. [ Fī ], Left an impression, mark, trace on, in; impressed, affected. آثَرَ آثَرَ IV
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR87.161 harf
Madde başı: ءثرءثر 2.BAB أَثَرَ - يَأْثُرُ (أَثَرَ - يَأْثِرُ) - أثَر - آثار - أثارة - آثر - يؤثِرُ (أأثَرَ - يُؤثِرُ) - أُثِرَ - يُؤْثَرُ أثَرَ - يَأْثُرُ (أَثَرَ - يَأْثِرُ) + كائن + كائناً أو شيئاً أو في كائن أو شيء: يُحْدِث ويترك فيه أثراً: يغير في بنائه وتركيبه وفعله ويترك فيه ما يدل على حصول هذا التغير في البناء والتركيب والفعل أثَر: على وزن
Tamamını oku

Sîgalar(15)

Mücavir kökler37 mücavir (150 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نجل

    3 ortak ayet · نجل أنجيل “Necar” ağacı veya bir şeyi parlatan alet demektir

  2. قفو

    2 ortak ayet · Kafa tası demektir

  3. حيي

    5 ortak ayet · Uyanık yılan demektir

  4. رضي

    3 ortak ayet · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt

  5. تور

    2 ortak ayet · Tevr suyu dökmek için kullanılan kapdır

  6. قبل

    5 ortak ayet · Önce

  7. سير

    2 ortak ayet · Gezerler

  8. عيسى

    2 ortak ayet · İsa

  9. بغي

    3 ortak ayet · Buğa boğa demektir

  10. مريم

    2 ortak ayet · Meryem

  11. شدد

    3 ortak ayet · Sicim bağıdır

  12. وجد

    3 ortak ayet · Su birikintisidir

Geçtiği ayetler(22)

  1. وَقَفَّيْنَا عَلَى آثَارِهِمْ بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ …

    Onların izleriVe onların izinden Meryem oğlu İsa’yı, önündeki Tevrat’ı doğrulayıcı olarak gönderdik. Ve ona İncil’i verdik. Onda hidayet ve nur vardır. Kendinden önceki Tevrat’ı doğrulayıcı, hidayet ve müttakiler için bir öğüt olarak.

  2. فَلَعَلَّكَ بَاخِعٌ نَفْسَكَ عَلَى آثَارِهِمْ إِنْ لَمْ يُؤْمِنُوا بِهَذَا الْحَدِيثِ أَسَفًا

    Onların izleriDemek ki bu söze inanmayanların ardından üzülerek neredeyse kendini mahvedeceksin.

  3. فَهُمْ عَلَى آثَارِهِمْ يُهْرَعُونَ

    Onların izleriYine de onların izlerinde koşturuluyorlardı.

  4. بَلْ قَالُوا إِنَّا وَجَدْنَا آبَاءَنَا عَلَى أُمَّةٍ وَإِنَّا عَلَى آثَارِهِمْ مُهْتَدُونَ

    Onların izleriHayır, dediler ki: Doğrusu biz, atalarımızı bir ümmet üzerinde bulduk ve biz de onların izlerinden gitmekteyiz.

  5. وَكَذَلِكَ مَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَذِيرٍ إِلَّا قَالَ مُتْرَفُوهَا إِنَّا وَجَدْنَا آبَاءَنَا عَلَى أُمَّةٍ وَإِنَّا عَلَى آثَارِهِمْ مُقْتَدُونَ

    Onların izleriSenden önce de hangi kasabaya bir uyarıcı gönderdiysek; o kasabanın varlıklıları sadece dediler ki: Doğrusu biz, babalarımızı bir ümmet üzerinde bulduk ve biz de onların izlerine uymaktayız.

  6. ثُمَّ قَفَّيْنَا عَلَى آثَارِهِمْ بِرُسُلِنَا وَقَفَّيْنَا بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ وَآتَيْنَاهُ الْإِنْجِيلَ وَجَعَلْنَا …

    Onların izleriSonra onların izleri üzerinde, peygamberlerimizi ard arda gönderdik. Meryem oğlu İsa’yı da arkalarından gönderdik. Ona İncil’i verdik ve ona uyanların kalblerine bir şefkat ve merhamet koyduk. Onların uydurdukları rehbaniyyete gelince; onu kendilerine Biz, yazmadık. Fakat kendileri Allah’ın rızasını kazanmak için yaptılar. Ama buna da hakkıyla riayet etmediler. Biz de onlardan iman etmiş olanlara ecirlerini verdik. İçlerinden çoğu ise fasıklardır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökأثر
YapıÜçlü
Özel DurumHemzeli
Bağlamsal Yakın Köklerعقب, قدم, خلف, تبع, رسم
Zıt Kökمحو
Çekirdek Özet 1Bir varlığın geçişi veya eylemi sonrasında zeminde ya da nesnede bıraktığı somut iz, kalıntı ve alamet
Çekirdek Özet 2Öncekinin izini takip etme, geçmişten aktarılan bilgi veya kalıntıya dayanma ve bir tercihi diğerine öne alma
Çekirdek Özet 3Eylemin nedensellik zincirinde kaybolmayıp varlıkta kalıcı işaretler bırakması ve bilginin bu izler üzerinden süreklilik kazanması
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca zihinsel veya ahlaki bir tercih (îsâr) sanılarak arkasındaki nesnel iz, takip ve maddi kalıntı bağının göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
أثBir zeminde yoğunlaşma, kök salma, toplanıp belirgin bir varlık veya ağırlık oluşturma; أثث kökünde eşyanın ve malın yığılıp yoğunlaşması, أثل kökünde kökleşme ve kalıcı asıl oluşturma, أثم kökünde ise kişinin üzerine yapışıp kalan ağırlık ve vebal anlamı mevcuttur.رÇekirdeğe eklenen ر harfi akış, tekrar ve süreklilik katarak; biriken ve yoğunlaşan varlığın hareket sonrasında ardında bıraktığı uzamsal veya zamansal çizgiyi, yani takip edilebilir sürekli izi ve kalıntıyı ifade eder.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
أÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçEylemi başlatan ilk itici gücü, zemine ilk teması yapan asıl faili temsil eder.
ثİşaret, sınır (ت harfinden türetme yoğunlaşma)Zemine vurulan darbenin, temasın oluşturduğu somut çentiği, belirginleşen sınır işaretini gösterir.
رİnsan başı; baş, ilk, üstİşaretin süreklilik kazanarak bir hat boyunca ilerlemesini, geriye dönüp bakıldığında başı ve yönü gösteren bir kılavuz olmasını anlatır.
أثرGücün zeminde bıraktığı belirgin işaretin bir hat halinde sürekliliğiGüçlü bir hareketin temas ettiği nesnede veya zeminde kalıcı bir çentik ve işaret bırakması, bu işaretlerin art arda gelerek takip edilebilir bir hat oluşturmasıdır.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir insanın yahut hayvanın (özellikle devenin veya atın) yürürken ayağının toprakta bıraktığı çukur ve iz; devenin tabanına izi ayırt edilsin diye demirle vurulan çentik; kılıcın namlusundaki su dalgaları, parlaklık veya vuruş izi.
Cahiliye şiiri kullanımıUrve b. el-Verd bir beytinde kökü her şeyden önce yapılan tercih anlamında şöyle kullanır: وقالوا ما تَشاءُ فقلتُ ألهُو / إلى الإصباح آثِرَ ذي أثيرِ
Erken Arapça kullanımKâ‘b b. Züheyr Bânet Su‘âd kasidesinde birinin peşinden gitmeyi, izini takip etmeyi ifade etmek üzere şu mısrayı zikreder: بانَتْ سُعادُ فقَلْبي اليَوْمَ مَتبُولُ / مُتَيَّمُ إثْرَ مَنْ لم يَجْزِ، مَكْبُولُ

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde أثر kökü doğrudan mekan, iz, kalıntı ve peşinden gitme ekseninde ortak bir semantik tabana sahiptir. İbranicede yer, mahal ve sonrasında takip etme anlamına gelen ʾatar (אֲתַר) biçimiyle, Aramice ve Süryanicede mekan, iz ve kalıntı bildiren ʾatar / ʾatrā (ܐܬܪܐ) kelimeleriyle tam bir fonetik ve anlamsal örtüşme sergiler. Akadca metinlerde de ašru kelimesi mekan, iz ve kutsal mahal anlamlarında aynı ortak çekirdeğin karşılığıdır. Arapçada bu kök bir yandan fiziksel mekan ve basılan yer (ayak izi) anlamını korurken, diğer yandan kılıçtaki süsleme/darbe izine, geçmişten aktarılan rivayet ve ilim kırıntısına (me’sûr, esâretü’n min ilm), nihayetinde bir şeyi diğerinin önüne alıp izini sürmek veya öncelemek anlamına (îsâr) doğru semantik bir genişleme yaşamıştır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönأثرAyak izinden hareketle; kılıcın üzerindeki ferend/hare, dilden dile aktarılan rivayet (hadîsün me’sûr), geride kalan medeniyet kalıntıları ve bir şeyi diğerine üstün tutma (îsâr).Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ʾatar, Süryanice ʾatrā, Akadca ašruKuzeybatı ve Doğu Sami kollarında iz, basılan mahal, kutsal yer veya konum anlamında ortak miras.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami dairesi dışında fonetik ve anlamsal olarak kesinleşmiş güvenilir bir Afro-Asyatik kökdeş tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Lane’s Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
أثرAnlamlıİz, kalıntı, aktarılan bilgi, tercihHedef kök; zeminde kalan ayak izi, rivayet ve öncelik verme.Kur'an'da geçer
أرثAnlamlıAteşi tutuşturma, közün kalıntısıOcağın dibinde kalan kül ve köz kalıntısı; hedef kökteki bakiye anlamıyla birleşir.Kur'an'da geçmez
ثأرAnlamlıÖç, kan davasıÖldürülenin kanının peşine düşme, izini sürerek hakkını alma; iz sürme kavramıyla ilişkilidir.Kur'an'da geçmez
ثرأKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.
رأثKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.
رثأAnlamlıSütü mayalama, yoğurt yapmaSütün içine maya çalınarak kıvamının ve yapısının değiştirilmesi; yoğunlaşma anlamı taşır.Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
أثرMerkezİz, kalıntı ve ardıllıkBir eylem veya varlığın geride bıraktığı belirgin somut ya da soyut gösterge.Hem fiziksel kalıntıyı hem haber aktarımını hem de tercihi içerir.
عقبKomşuArdından gelme, topukDoğrudan bir şeyin bitiminde onun yerini alma, hemen peşinden gelme vurgusu taşır; أثر ise geride kalan işaretin bizzat kendisidir.Ayak izinden ziyade bizzat ayağın arkasını ve nöbet değişimini anlatır.
قدمKomşuÖne geçme, öncelikأثر kökünün îsâr anlamındaki öncelik boyutuyla örtüşür ancak zamansal veya mekansal öndeliği bildirir.Bir şeyi izinden ötürü seçmekten ziyade mutlak önceliğe odaklanır.
خلفKomşuArkada kalma, halef olmaBir kimsenin ardından gelip onun yerine geçmeyi bildirir; izden ziyade yerini doldurma eksenlidir.Şahsın veya nesnenin yokluğunda yerine ikame olmayı ifade eder.
تبعKomşuTabi olma, peşinden gitmeBir rehberi veya yolu sürekli izleme eylemidir; أثر bu takibin dayandığı maddi izdir.Eylemin kendisine odaklanır, gerideki kalıntıya değil.
رسمKomşuÇizgi, belirsizleşmiş kalıntıToprakta yavaş yavaş silinmeye yüz tutmuş çadır veya konak yeri izidir; أثر daha belirgin ve fonksiyoneldir.Genellikle silikleşen yurt kalıntıları için kullanılır.
محوZıtSilme, yok etme, iz bırakmamaBir şeyin üzerindeki izi, yazıyı veya eseri tamamen kazıyıp ortadan kaldırma eylemidir.أثر kökünün var ettiği kalıcılığın tam zıddı olarak izi yok etmektir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaأثرİz, kalıntı, rivayet, tercihHem fiziksel ayak izini hem tarihsel mirası hem de değer tercihini kapsar.Kesin
Latincevestigium, monumentum, praeferreAyak izi, kalıntı, öne almaVestigium fiziksel ayak izini, monumentum geriye kalan eseri, praeferre ise îsâr anlamını karşılar; tek bir Latince kelime tüm kökü kapsamaz.Güçlü
İngilizcetrace, footprint, vestige, legacy, preferİz, kalıntı, miras, yeğlemekTrace ve vestige fiziksel ve soyut izleri, prefer ise tercihi (îsâr) karşılar; anlam alanı farklı kelimelere bölünür.Kesin
AlmancaSpur, Überrest, bevorzugenİz, kalıntı, üstün tutmakSpur basılan izi, Überrest geçmişten kalan eseri, bevorzugen ise bir şeyi öncelemeyi ifade eder.Güçlü
Fransızcatrace, empreinte, vestige, préférerİz, damga, kalıntı, tercih etmekEmpreinte zemindeki baskı izini, préférer ise bir şeye öncelik verme iradesini karşılar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Âsâr (آثار)Tarihsel kalıntılar, medeniyet harabeleriGeçmiş kavimlerin yeryüzünde bıraktıkları askeri, mimari ve maddi güç eserleri bağlamında; Mü'min 40:21, Mü'min 40:82, Rûm 30:9.
Âsâr (آثار)Tabiatta tecelli eden rahmet işaretleriYağmur sonrasında toprağın dirilişinde Allah'ın kudret ve rahmetinin somut göstergeleri bağlamında; Rûm 30:50.
Eser / Âsâr (أثر / آثار)Fiziksel ayak izi ve adımların takibiYürüyen kimsenin bastığı yerleri adım adım izleme yahut geride bıraktığı adımların yönü bağlamında; Kehf 18:64, Tâhâ 20:84, Sâffât 37:70.
Esâret (أثارة)Geçmişten intikal eden ilim kırıntısı, rivayet kalıntısıİddiaların temellendirilmesinde geçmiş vahiy veya güvenilir bilgi kalıntısına dayanma bağlamında; Ahkāf 46:4.
Âsere / Yü’sirûne (آثر / يؤثرون)Tercih etmek, öncelemek, üstün tutmakDünyayı ahirete tercih etme kınaması veya kardeşini nefsine tercih etme övgüsü bağlamında; A'lâ 87:16, Haşr 59:9, Nâziât 79:38.
Âsâr (آثار)İnsanın yaşarken geride bıraktığı amellerİnsanın vefatından sonra arkasında bıraktığı eylem, sünnet ve sonuçlar bağlamında; Yâsîn 36:12.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamEser-müessir ilişkisi, hudûs deliliÂlemin bir eser (mef'ûl) olması hasebiyle zorunlu olarak bir müessire (yaratıcıya) delalet etmesi; kesb ve tesir tartışmaları.Anlam, nedensellik ve yaratılış göstergesine yoğunlaşır.
FıkıhAmelin hukuki sonucu, îsâr ahlakıBir akdin veya fiilin hükmünün (eserü'l-akd) ortaya çıkması; zekat ve infakta nefsi başkasına tercih etmenin (îsâr) sınırları.Hukuki netice ve fedakarlık sınırına daralır.
TefsirRivayet tefsiri (et-tefsîr bi'l-me'sûr)Kur'an'ın yine Kur'an, sünnet ve sahabe sözü gibi geçmişten nakledilen izlerle (rivayetle) açıklanması yöntemi.Nakledilen tarihsel ve metinsel iz anlamı kazanır.
HadisEser (الأثر) terimiMerfû hadislerin yanı sıra özellikle sahabe ve tâbiîn sözleri ile uygulamalarına verilen teknik ad; hadis nakli.Sahabe tatbikatı ve rivayet edilmiş metinle özdeşleşir.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniSünnet ve hidayet yoluİz takip etmeAmellerin vahyin açtığı doğrultuda yürütülmesini sağlamaDindarlık, heva ve hevese göre yeni yol icat etmek değil, peygamberlerin bıraktığı sahih izin ardınca gitmektir.Kesin
İlmiEpistemoloji ve metodolojiBelge, kanıt ve rivayetBilginin spekülasyondan korunup nesnel kalıntılara bağlanmasıBilimsel veya dini bir iddia, geçmişten kalan sağlam bir iz veya bilgi kırıntısına (esâretün min ilm) dayanmak zorundadır.Kesin
SiyasiTarih bilinci ve iktidarMedeniyet kalıntılarıGücün geçiciliğini ve hesaba çekilebilirliği hatırlatmaYeryüzünde devasa anıtlar ve kalıntılar bırakan güç odaklarının akıbeti, siyasi meşruiyetin güçte değil adalette olduğunu gösterir.Güçlü
İktisadiKaynak dağılımı ve infakÎsâr (tercih)Bencil birikimi kırarak toplumsal dayanışmayı öncelemeKaynakların paylaşımında bireyin kendi ihtiyacı varken dahi muhtacı nefsine tercih etmesiyle servetin tabana yayılması.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerHisterezis (fizik) ve kalıcı deformasyonBir sisteme uygulanan dış kuvvet veya manyetik alan kaldırıldıktan sonra dahi sistemin ilk haline dönmeyip kuvvetin etkisini bir iz olarak bünyesinde saklaması durumu.Güçlü
Beşeri bilimlerTarihsel kurumsallaşma ve patika bağımlılığı (path dependence)Geçmişte alınan kararların, atılan adımların ve inşa edilen yapıların toplumsal hafızada silinmez bir iz bırakarak gelecekteki tercihleri belirlemesi veya sınırlandırması.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün Türkçedeki «eser» (kitap, sanat yapıtı) veya ahlaktaki «îsâr» (özgecilik) kelimelerine indirgenerek; basılan zemin, atılan adım, takip edilen hat ve geçmiş medeniyetlerin maddi harabeleri boyutlarının unutulması.
Kur'an içi daha geniş anlamأثر Kur'an'da fiziksel ayak izinden yeryüzündeki devasa medeniyet yıkıntılarına, ilahi rahmetin tabiatta canlanışından amellerin ölümden sonra devam eden etkilerine ve bilginin belgesel dayanağına kadar uzanan bütüncül bir nedensellik ve süreklilik ağıdır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerde geçen «âsâr» ifadelerinin yalnızca soyut hatıralar sanılması durumunda; tarihin maddi bir laboratuvar olduğu, amellerin silinmez somut izler bıraktığı ve taklidin bilinçsizce geçmişin ayak izine basmak olduğu gerçeği gözden kaçar.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın tarih, bilgi, sorumluluk ve tercih anlayışının merkezinde yer alır. Vahiy, insanın tesadüfi bir boşlukta yaşamadığını; bastığı her zeminde iz bıraktığını, geçmişin bıraktığı izleri doğru okuması gerektiğini ve bilginin mutlaka bir kanıta (esere) dayanmasını ihtar eder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Geçmiş kavimlerin helakini ve yeryüzündeki harabelerini anlatan tarih ayetlerinde; tabiatın canlanışını belgeleyen tevhid ayetlerinde; taklitçi atalar dinini yeren inanç ayetlerinde ve dünya-ahiret tercihini konu edinen ahlak ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Amellerin ölümle son bulduğu zannını düzeltir (Yâsîn 36:12); bilginin temelsiz zanlarla üretilebileceği yanılgısını çürütür (Ahkāf 46:4); tarihin ibret alınmaz bir masal olduğu vehmini geçmiş kavimlerin yeryüzündeki somut izlerini göstererek yıkar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir cismin veya canlının sert ya da yumuşak bir zemine teması neticesinde geride bıraktığı belirgin çentik, oyuk, ayak izi ve kılıç namlusundaki haredir.
  • Soyut anlamGeçmişte gerçekleşmiş bir eylemin, bilginin veya iradi tercihin zaman ve mekan içinde kaybolmayarak varlık üzerinde devam eden yönlendirici işareti ve etkisidir.
  • Sistematik karşılıkNedensellik zincirinde failin eyleminin nesnel bir kanıta dönüşmesi, bilginin rivayet ve belge ile aktarılması, iradenin ise iki seçenekten birini öne alarak o izin peşinden gitmesidir.
  • LaTeX modeliA(t)=∫−∞tf(τ) dτ  ⟹  Φ(t)=δ(A(t))
  • LaTeX açıklamasıModelde f(τ) geçmişten itibaren icra edilen kuvveti, ameli ve tercihi; integral işlemi bu amellerin zamansal birikimini ve zemine intikalini; A(t) ortaya çıkan kümülatif izi ve kalıntıyı; Φ(t) ise bu izin şimdiki zamanda bir gösterge, yönlendirici kılavuz veya bilgi eseri haline dönüşmesini ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ا