أثر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: أ-ث-ر15 sîga, 37 mücavir kök, 22 ayet, 17 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.شددأَثَرِيتورآثَرَكَقويأثرنجلمريمأَثَارَةٍقفوبغيوَآثَارًارضيوجد

KökSîga 15Ayet 22Sure 17Mücavir 37

▶ Ağı aç (3B)

أثر

أ - ث - ر

KÖK
  • 22 geçiş
  • 22 ayet
  • 15 sîga
  • 13 sözlük

İnsan veya hayvan yürürken ayaklarının bıraktığı kalıntıya eser, iz denir. (EaÇaR) İz demektir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءثر · اثر

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

İnsan veya hayvan yürürken ayaklarının bıraktığı kalıntıya eser, iz denir. (EaÇaR) İz demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.221 harf
باب الثاء والراء و و ا ي ء معهما ث ر و، ث أ ر، و ث ر، ر و ث، و ر ث، ر ث ي، ر ي ث، ث أ ر، ر ث أ، أ ث ر مستعملات ثرو: تقول: إنّه لذُو ثَرْوةٍ من المال وعَدَد من الرِّجال.. والثَّرْوَةُ: كَثْرةُ العَدَد.. وثَراهُمُ الله: كَثَّرهم. والثّراءُ، ممدودٌ: عددُ المالِ نَفْسه.. والمُثري: الكَثِيرُ الثَّراء. والثَّرى، مقصور: التُّرابُ، وكُلُّ طِينٍ لا يكونُ لازباً إذا بُلَّ، قال العجّاجُ: كالدِّعصِ أعلى
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.568 harf
الأَثْرُ: فِرِنْدُ السيفِ. قال يعقوب: لا يعرفه الأصمعيُّ إلاّ بالفتح. قال وأنشدني عيسى ابن عمر الثَقفيّ: جَلاها الصَيْقَلونَ فأَخْلَصوهاخِفافاً كُلَّهَا يَتَقـي بـأَثْـرِ أي كلُّها يستقبلك بفِرِنْده. والمأثورُ: السَيفُ الذي يقال إنَّه من عمل الجنِّ. قال الأصمعي: وليس من الأثْرِ الذي هو الفرِنْد. والأَثْرُ أيضاً: مصدر قولك أَثَرْتُ الحديثَ، إذا ذكرْتَه عن غيرك. ومنه قيل: حديثٌ مأثورٌ، أي ينقلُه
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR20.909 harf
ث ر ( وايء ) ثرى ، وثر ، ورث ، أرث ، رثأ ، راث ، رثى ، أثر ، ثأر ، ثار . ثور ثير : أبو العبّاس ، عن ابن الأعْرابيّ : الثائِر : الغَضْبان . يقال : ثَار ثائرُه ، وفار فائرُه ، إذا غَضِبَ . الأصْمعيّ : رأيتُ فلاناً ثائرَ الرَأْس ، إذا رأيتَه قد اشْعَانّ شَعَرُه ، أي انْتَشر وتَفَرَّق . ويُقال : ثارت نَفْسُه ، إذا جَشَأت ، أي ارْتَفَعت وجاشَت ، أي فارَتْ . ويقال : مَرَرْتُ بأَرَانِب فأَثَرْتُها .
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.601 harf
(باب الهمزة والثاء وما يثلثهما) (أثر) الهمزة والثاء والراء، لـه ثلاثة أصول: تقديم الشيء، وذكر الشيء، ورسم الشيء الباقي. قال الخليل: لقد أثِرْتُ بأن أفعل كذا، وهو همٌّ في عَزْم. وتقولُ افعل يا فلان هذا آثِراً ما، وآثِرَ [ذي] أثير، أي إنْ اخترتَ([1]) ذلك الفعل فافعلْ هذا إمّا لا. قال ابنُ الأعرابيّ: معناه افعلْه أوّلَ كلِّ شيء. قال عُروة بن الورد: وقالوا ما تَشاءُ فقلتُ ألهُو *** إلى الإصباح آثِرَ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.961 harf
- أثر الشيء:حصول ما يدل على وجوده، يقال: أثر وأثر، والجمع: الآثار. قال الله تعالى: ﴿ثم قفينا على آثارهم برسلنا﴾ (وفي أ (وقفينا) وهو خطأ) [الحديد/27]، ﴿وآثارا في الأرض﴾ [غافر/21]، وقوله: ﴿فانظر إلى آثار رحمة الله﴾ [الروم/50]. ومن هذا يقال للطريق المستذل به على من تقدم: آثار، نحو قوله تعالى: ﴿فهم على آثارهم يهرعون﴾ [الصافات/70] وقوله ﴿هم أولاء على أثري﴾ [طه/84]. ومنه: سمنت الإبل على أثارة (انظر:
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.174 harf
أ ث ر فيه أثر السيف وآثاره‏.‏ قال‏:‏ أداعيك ما مستصحبات على السري حسان وما آثارها بحسان وجاء على أثره وإثره وكان هذا إثر ذاك أي بعده‏.‏ وما تأثر إلي أثراً إذا لم يصطنعك بشيء‏.‏ ووجـدت ذلـك فـي الأثـر أي السنـة وفلـان مـن حملـة الآثـار‏.‏ وفـرس أثيـر‏:‏ عظيـم أثـر الحافر‏.‏ وحديث مأثور يأثره أي يرويه قرن عن قرن‏.‏ ومنه السيف المأثور‏:‏ للقديم المتوارث كابراً عن كابر وقيل الـذي لـه أثـر أي
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR11.787 harf
الأَثر: بقية الشيء، والجمع آثار وأُثور. وخرجت في إِثْره وفي أَثَره أَي بعده. وأْتَثَرْتُه وتَأَثَّرْته: تتبعت أَثره؛ عن الفارسي. ويقال: آثَرَ كذا وكذا بكذا وكذا أَي أَتْبَعه إِياه؛ ومنه قول متمم بن نويرة يصف الغيث: فَآثَرَ سَيْلَ الوادِيَّيْنِ بِدِيمَةٍ، تُرَشِّحُ وَسْمِيّاً، من النَّبْتِ، خِرْوعا أَي أَتبع مطراً تقدم بديمة بعده. والأَثر، بالتحريك: ما بقي من رسم الشيء. والتأْثير: إِبْقاءُ الأَثر
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR958 harf
* أ ث ر * * الأثْرُ * بوزن الأمر فرند السيف و * المَأثُور * السيف الذي يقال إنه من عمل الجن قال الأصمعي وليس من * الأثْرِ * الذي هو الفرند و * أَثَرَ * الحديث ذكره عن غيره فهو * آثِرٌ * بالمد وبابه نصر ومنه حديث * مأثورٌ * أي ينقله خلف عن سلف وفي الحديث ﴿أن النبي عليه الصلاة والسلام سمع عمر رضي الله عنه يحلف بأبيه فنهاه عن ذلك﴾ قال عمر رضي الله عنه فما حلفت به ذاكرا ولا آثِرا أي مخبرا عن غيري
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR12.886 harf
الأثر، محركة: بقية الشيء. ج آثار وأثور، الأخير بالضم. وقال بعضهم: الأثر ما بقي من رسم الشيء. الأتر: الخبر، وجمعه الآثار. وفلان من حملة الآثار. وقد فرق بينهما أئمة الحديث، فقالوا: الخبر: ما كان عن النبي صلى الله عليه وسلم، والأثر: ما يروى عن الصحابة. وهو الذي نقله ابن الصلاح وغيره عن فقهاء خراسان، كما قاله شيخنا. الحسين بن عبد الملك الخلال ثقة مشهور توفي سنة 532، وعبد الكريم بن منصور العمري
Maddenin bağlantısı

الأثر، محركة: بقية الشيء. ج آثار وأثور، الأخير بالضم. وقال بعضهم: الأثر ما بقي من رسم الشيء. الأتر: الخبر، وجمعه الآثار. وفلان من حملة الآثار. وقد فرق بينهما أئمة الحديث، فقالوا: الخبر: ما كان عن النبي صلى الله عليه وسلم، والأثر: ما يروى عن الصحابة. وهو الذي نقله ابن الصلاح وغيره عن فقهاء خراسان، كما قاله شيخنا. الحسين بن عبد الملك الخلال ثقة مشهور توفي سنة 532، وعبد الكريم بن منصور العمري الموصلي، عن أصحاب الأرموي، نقله السمعاني، مات سنة 490، الأثريان: محدثان. ممن اشتهر به ايضا: أبو بكر سعيد بن عبد الله بن علي الطوسي، ولد سنة 413، بنيسابور، ومحمد بن هياج بن مبادر الآثاري الأنصاري التاجر، من أهل دمشق، ورد بغداد، وبابا جعفر ابن محمد بن حسين الأثري، روى عن أبي بكر الخزري. يقال: خرج فلان في إثره، بكسر فسكون، أثره، محركة والثاني أفصح، كما صرح به غير واحد، مع تأمل فيه، وأوردهما ثعلب فيما يقال بلغتين من فصيحه، وصوب شيخنا تقديم الثاني على الأول. وليس في كلام المصنف ما يدل على ضبطه، قال: فإن جرينا على اصطلاحه في الإطلاق كان الأول مفتوحا، والثاني محتملا لوجوه، أظهرها الكسر والفتح، ولا قائل به، إنما يعرف فيه التحريك، وهو أفصح اللغتين وبه ورد القرآن: بعده. هكذا فسره ابن سيده والزمخشري. ووقع في شروح الفصيح بدله: عقبه. قال صاحب الواعي: الأثر محرك هو ما يؤثره الرجل بقدمه في الأرض، وكذا كل شيء مؤثر أثر، يقال: جئتك على أثر فلان، كأنك جئته تطأ أثرضه. قال: وكذلك الإثر، ساكن الثاني مكسور الهمزة، فإن فتحت الهمزة فتحت الثاء، تقول: جئتك على أثره وإثره، والجمع آثار. ائتثره: تبع أثره، وفي بعض الأصول: تتبع أثره، وهو عن الفارسي. أثر فيه تأثيرا: ترك فيه أثرا. التأثير: إبقاء الأثر في الشيء. الآثار: الأعلام، واحده الأثر. الأثر، بفتح فسكون: فرند السيف ورونقه، ويكسر، وبضمتين على فعل، وهو واحد ليس بجمع، كالأثير. ج أثور، بالضم. قال عبيد بن الأبرص: ونحن صبحنا عامرا يوم أقبلوا سيوفا عليهن الأثور بواتكـا. وأنشد الأزهري: كأنهم أسـيف بـيض يمـانـية عضب مضاربها باق بها الأثر. أثر السيف: تسلسله وديباجته، فأما ما أنشده ابن الأعرابي من قوله: فإني إن أقع بـك لا أهـلـك كوقع السيف ذي الأثر الفرند. قال ثعلب: إنما أراد ذي الأثر، فحركه للضرورة. قال ابن سيده: ولا ضرورة هنا عندي، لأنه لو قال: ذي الأثر فسكنه على أصله لصار مفاعلتن إلى مفاعيلن: وهذا لا يكسر البيت لكن الشاعر إنما أراد توفية الجزء، فحرك لذك، ومثله كثير، وأبدل الفرند من الأثر. في الصحاح: قال يعقوب: لا يعرف الأصمعي الأثر إلا بالفتح، قال: وأنشدني عيسى بن عمر لخفاف بن ندبة: جلاها الصيقلون فأخلصوها خفافا كلها يتقي بـأثـر.

أي كلها يستقبلك بفرنده. ويتقي، مخفف من يتقي أي إذا نظر الناظر إليها اتصل شعاعها بعينه فلم يتمكن من النظر إليها. وروى الإيادي عن أبي الهيثم أنه كان يقول: الإثر بكسر الهمزة لخلاصة السمن، وأما فرند السيف فكلهم يقول: أثر. عن ابن بزرج: وقالوا: أثر السيف، مضموم: جرحه، وأثره، مفتوح: رونقه الذي فيه. قلت: وزعم بعض أن الضم أفصح فيه وأعرف. في شرح الفصيح لابن التياني: أثر السيف مثال صقر، وأثره، مثال طنب: فرنده. وقد ظهر بما أوردنا من النصوص أن الكسر مسموع فيه، وأورده ابن سيده وغيره، فلا يعرج على قول شيخنا: إنه لا قائل به من أئمة اللغة وأهل العربية. فهو سهو ظاهر، نعم، الأثر بضم، على ما أورده الجوهري وغيره، وكذا الأثر، بضمتين على ما أسلفنا، مستدرك عليه، وقد أغفل شيخنا عن الثانية. الأثير، كأمير الذي ذكره المصنف أغفله أئمة الغريب. وحكى اللبلي في شرح الفصيح: الأثرة للسيف بمعنى الأثر، جمعه أثر كغرف، وهو مستدرك على المصنف. الأثر: نقل الحديث عن القوم وروايته، كالأثارة بالفتح، والأثرة، بالضم، وهذه عن اللحياني. في المحكم: أثر الحديث عن القوم يأثره، أي من حد ضرب، ويأثره: أي من حد نصر: أنبأهم بما سبقوا فيه من الأثر، وقيل: حدث به عنهم في آثارهم. قال: والصحيح عندي أن الأثرة الاسم، وهي المأثرة والمأثرة. في حديث علي في دعائه على الخوارج: ولا بقي منكم آثر، أي مخبر يروي الحديث. في قول أبي سفيان في حديث قيصر: لولا أن تأثروا عني الكذب، أي تروون وتحكون. في حديث عمر رضي الله عنه: فما حلفت به ذاكرا ولا آثرا ، يريد مخبرا عن غيره أنه حلف به، أي ما حلفت به مبتدئا من نفسي، ولا رويت عن أحد أنه حلف بها. ومن هذا قيل: حديث مأثور، أي يخبر الناس به بعضهم بعضا، أي ينقله خلف عن سلف، يقال منه: أثرت الحديث فهو مأثور، وأنا آثر، وقال الأعشى: إن الذي فيه تماريتما بين للسامع والآثر. الأثر: إكثار الفحل من ضراب الناقة وقد أثر يأثر، من حد نصر. الأثر، بالضم: أثر الجراح يبقى بعد البرء. ومثله في الصحاح. في التهذيب: أثر الجرح: أثره يبقى بعد ما يبرأ. وقال الأصمعي: الأثر بالضم من الجرح وغيره في الجسد يبرأ ويبقى أثره. وقال شمر: يقال في هذا: أثر وأثر. والجمع آثار، ووجهه إثار، بكسر الألف، قال: ولو قلت أثور، كنت مصيبا. في المحكم: الأثر: ماء الوجه ورونقه، وقد تضم ثاؤهما، مثل عسر وعسر، وروى الوجهين شمر، والجمع آثار. وأنشد ابن سيده: عضب مضاربها باق بها الأثر. وأورده الجوهري هكذا: بيض مضاربها قال: وفي الناس من يحمل هذا على الفرند. الأثر: سمة في باطن خف البعير يقتفى بها أثره، والجمع أثور. وقد أثره يأثره أثرا، أثره: حزه.

روى الإيادي عن أبي الهيثم أنه كان يقول: الإثر بالكسر: خلاصة السمن إذا سلئ، وهو الخلاص، وقيل: هو اللبن إذا فارقه السمن. وقد يضم، وهذا قد أنكره غير واحد من الأئمة، وقالوا: إن المضموم فرند السيف. الأثر، بضم الثاء كعجز، والأثر ككتف: رجل يستأثر على أصحابه في القسم، أي يختار لنفسه أشياء حسنة، وفي الصحاح: أي يحتاج لنفسه أفعالا وأخلاقا حسنة. الاسم الأثرة، محركة، الأثرة، بالضم، الإثرة، بالكسر، والأثرى، كالحسنى، كلاهما الصغاني. قد أثر على أصحابه، كفرح، إذا فعل ذلك. يقال: فلان ذو أثرة، بالضم، إذا كان خاصا. ويقال: قد أخذه بلا أثرة، وبلا إثرة وبلا استئثار، أي لم يستأثر على غيره ولم يأخذ الأجود. وجمع الإثرة، بالكسر، إثر. قال الحطيئة يمدح عمر رضي الله عنه: ما آثروك بها إذ قدموك لهـا لكن لأنفسهم كانت بك الإثر. أي الخيرة والإيثار. في الحديث: لما ذكر له عثمان بالخلافة فقال: أخشى حفده وأثرته، أي إيثاره، وهي الإثرة، وكذلك الأثرة والأثرة والأثرى قال: فقلت له يا ذئب هل لك فـي أخ يواسي بلا أثرى عليك ولا بخل. الأثرة، بالضم: المكرمة، لأنها تؤثر، أي تذكر، ويأثرها قرن عن قرن يتحدثون بها. وفي المحكم: المكرمة المتوارثة، كالمأثرة، بفتح الثاء والمأثرة بضمها، ومثله من الكلام الميسرة والميسرة، مما فيه الوجهان، وهي نحو ثلاثين كلمة جمعها الصغاني في ح ب ر. قال أبو زيد: مأثرة ومآثر، وهي القدم في الحسب. ومآثر العرب: مكارمها ومفاخرها التي تؤثر عنها، أي تذكر وتروى. ومثله في الأساس. الأثرة: البقية من العلم تؤثر، أي تروى وتذكر، كالأثرة محركة، والأثارة، كسحابة. وقد قرئ بها، والأخيرة أعلى. قال الزجاج: أثارة في معنى علامة، ويجوز أن يكون على معنى بقية من علم، ويجوز أن يكون على ما يؤثر من العلم. ويقال: أو شيء مأثور من كتب الأولين، فمن قرأ: أثارة فهو المصدر، مثل السماحة، ومن قرأ: أثرة فإنه بناه على الأثر مثل قترة، ومن قرأ: أثرة فكأنه أراد مثل الخطفة والرجفة. الأثرة، بالضم: الجدب، والحال غير المرضية، قال الشاعر: إذا خاف من أيدي الحوادث أثرة كفاه حمار من غنى مـقـيد. ومنه قول النبي صلى الله عليه وسلم: إنكم ستلقون بعدي أثرة فاصبروا حتى تلقوني على الحوض . آثره: أكرمه، ومنه: رجل أثير، أي مكين مكرم. والجمع أثراء والأنثى أثيرة. الأثيرة: الدابة العظيمة الأثر الأرض بحاقرها وخفيها، بينة الإثارة. عن ابن الأعرابي: فعل هذا آثرا ما، وآثر ذي أثير، كلاهما على صيغة اسم الفاعل، وكذلك آثرا، بلا ما. وقال عروة بن الورد: فقالوا ما تريد فقلت ألهـو إلى الإصباح آثر ذي أثير. هكذا أنشده الجوهري. قال الصغاني: والرواية: وقالت، يعني امرأته أم وهب واسمها سلمى. يقال: لقيته أول ذي أثير، وأثيرة ذي أثير، نقله الصغاني. أثرة ذي أثير، بالضم وضبطه الصاغاني بالكسر. وقيل: الأثير: الصبح، وذو أثير: وقته. حكى اللحياني: إثر ذي أثيرين، بالكسر ويحرك، وإثرة ما. عن ابن الأعرابي: ولقيته آثر ذات يدين، وذي يدين، أي أول كل شيء. قال الفراء: ابدأ بهذا آثرا ما، وآثر ذي أثير، وأثير ذي أثير، أي ابدأ به أول كل شيء.

يقال: افعله آثرا ما، وأثرا ما، أي إن كنت لا تفعل غيره فافعله. قيل: افعله مؤثرا له على غيره، وما زائدة، وهي لازمة لا يجوز حذفها، لأن معناه افعله آثرا مختارا له معنيا به، من قولك: آثرت أن أفعل كذا وكذا، وقال المبرد: في قولهم: خذ هذا آثرا ما، قال: كأنه يريد أن يأخذ منه واحدا وهو يسام على آخر، فيقول: خذ هذا الواحد آثرا، أي قد آثرتك به، وما فيه حشو. يقال: سيف مأثور: في متنه أثر، وقال صاحب الواعي: سيف مأثور، أخذ من الأثر، كأن وشيه أثر فيه، أو متنه حديد أنيث، وشفرته حديد ذكر، نقل القولين الصغاني. أو هو الذي يقال إنه يعمله الجن، وليس من الأثر الذي هو الفرند. قال ابن مقبل: إني أقيد بالمأثور راحلـتـي ولا أبالي ولو كنا على سفر. قال ابن سيده: وعندي أن المأثور مفعول لا فعل له، كما ذهب إليه أبو علي في المفؤود الذي هو الجبان. وأثر يفعل كذا، كفرح: طفق، وذلك إذا أبصر الشيء وضرى بمعرفته وحذقه، وكذلك طبن وطبق ودبق ولفق وفطن، كذا في نوادر الأعراب. قال ابن شميل: إن أثرت أن تأتينا فأتنا يوم كذا وكذا، أي إن كان لا بد أن تأتينا فأتنا يوم كذا وكذا. يقال: قد أثر أن يفعل ذلك الأمر، أي فرغ له. أثر على الأمر: عزم، قال أبو زيد: قد أثرت أن أقول ذلك: أي عزمت. أثر له: تفرغ، وقال الليث: يقال: لقد أثرت أن أفعل كذا وكذا، وهو هم في عزم. وآثر: اختار وفضل، وقدم، وفي التنزيل: تالله لقد آثرك الله علينا قال الأصمعي: آثرتك إيثارا، أي فضلتك. آثر كذا بكذا: أتبعه إياه، ومنه قول متمم بن نويرة يصف الغيث: فآثـر سـيل الـواديين بـديمة ترشح وسميا من النبت خروعا. أي أتبع مطرا تقدم بديمة بعده. التؤثور وفي بعض الأصول التؤرور، أي على تفعول بالضم: حديدة يسحى بها باطن خف البعير، ليقتص أثره في الأرض ويعرف، كالمئثرة. ورأيت أثرته، أي موضع أثره من الأرض. وقيل: الأثرة والتؤثور والتأثور، كلها علامات تجعلها الأعراب في باطن خف البعير، وقد تقدم في كلام المصنف. التؤثور: الجلواز، كالتؤرور واليؤرور، بالياء التحتية، كما سيأتي في أر، عن أبي علي. استأثر بالشيء: استبد به وانفرد. واستأثر بالشيء على غيره: خص به نفسه، قال الأعشى: استأثر الله بالـوفـاء وبـال عدل وولى الملامة الرجلا. في حديث عمر: فو لله ما أستأثر بها عليكم، ولا آخذها دونكم . استأثر الله تعالى فلانا، وبفلان، إذا مات وهو ممن يرجى له الجنة ورجى له الغفران. وذو الآثار: لقب الأسود بن يعفر النهشلي، وإنما لقب به لأنه كان إذا هجا قوما ترك فيهم آثارا يعرفون بها، أو لأن شعره في الأشعار كآثار الأسد في آثار السباع لا يخفى. يقال: فلان أثيري، أي من خلصائي. وفي بعض الأصول: أي خلصاني. وفلان أثير عند فلان وذو أثرة، إذا كان خاصا. رجل أثير: مكين مكرم. وفي الأساس: وهو أثيري، أي الذي أوثره وأقدمه. شيء كثير أثير، إتباع له، مثل بثير. أثير كزبير بن عمرو السكوني الطبيب الكوفي، وإليه نسبت صحراء أثير بالكوفة. ومغيرة بن جميل بن أثير، شيخ لأبي سعيد عبد الله بن سعيد الأشج الكوفي أحد الأئمة. قال ابن القراب مات سنة 357. وجواد بن أثير بن جواد الحضرمي، وغيرهم.

وقول علي رضي الله عنه: ولست بمأثور في ديني ، أي لست ممن يؤثر عني شر وتهمة في ديني. فيكون قد وضع المأثور موضع المأثور عنه. وقد تقدم في أ ب ر، ومر الكلام هناك. ومما يستدرك عليه: الأثر، بالتحريك: ما بقي من رسم الشيء، والجمع الآثار. الأثر، أيضا: مقابل العين، ومعناه العلامة. ومن أمثالهم: لا أثر بعد العين . وسمي شيخنا كتابه: إقرار العين ببقاء الأثر بعد ذهاب العين. والمأثور: أحد سيوف النبي صلى الله عليه وسلم. كما ذكره أهل السير. وحكى اللحياني عن الكسائي: ما يدرى له أين أثر، ولا يدرى له ما أثر، أي ما يدرى أين أصله وما أصله. والإثار، ككتاب: شبه الشمال يشد على ضرع العنز شبه كيس لئلا تعان. وفي الحديث: من سره أن يبسط الله له في رزقه وينسأ في أثره فليصل رحمه . الأثر الأجل، سمي به لأنه يتبع العمر، قال زهير: والمرء ما عاش ممدود له أمـل لا ينتهي العمر حتى ينتهي الأثر. وأصله من أثر مشيه في الأرض فإن من مات لا يبقى له أثر، ولا يرى لأقدامه في الأرض أثر. ومنه قوله للذي مر بين يديه وهو يصلي: قطع صلاتنا قطع الله أثره، دعاء عليه بالزمانة، لأنه إذا زمن انقطع مشيه فانقطع أثره. وأما ميثرة السرج فغير مهموزة.وقوله عز وجل: ونكتب ما قدموا وآثارهم ، أي نكتب ما أسلفوا من أعمالهم. في اللسان: وسمنت الإبل والناقة على أثارة. أي على عتيق شحم كان قبل ذلك، قال الشماخ: وذات أثارة أكلت عليه نباتا في أكمته قفارا. قال أبو منصور: ويحتمل أن يكون قوله تعالى: أو أثارة من علم من هذا، لأنها سمنت على بقية شحم كانت عليها، فكأنها حملت شحما على بقية شحمها. وفي الأساس: ومنه: أغضبني فلان عن أثارة غضب، أي كان قبل ذلك. وفي المحكم والتهذيب: وغضب على أثارة قبل ذلك، أي قد كان قبل ذلك منه غضب، ثم ازداد بعد ذلك غضبا. هذه عن اللحياني. وقال ابن عباس: أو أثارة من علم، إنه علم الخط الذي كان أوتي بعض الأنبياء. وأثر السيف: ديباجته وتسلسله. ويقال: أثر بوجهه وبجبينه السجود. وأثر فيه السيف والضربة. وفي الأمثال: يقال للكاذب: لا يصدق أثره ، أي أثر رجله. ويقال: افعله إثرة ذي أثير بالكسر وأثر ذي أثير، بالفتح. لغتان في: آثر ذي أثير، بالمد، نقله الصاغاني. قال الفراء: افعل هذه أثرا ما محركة مثل قولك: آثرا ما. واستدرك شيخنا: الأثير: كأمير وهو الفلك التاسع الأعظم الحاكم على كل الأفلاك، لأنه يؤثر في غيره. وأبناء الأثير: الأئمة المشاهير، الأخوة الثلاثة: عز الدين علي بن محمد بن عبد الكريم بن عبد الواحد الشيباني الجزري، اللغوي، المحدث، له التاريخ والأنساب، ومعرفة الصحابة، وغيرها، وأخوه مجد الدين أبو السعادات، له جامع الأصول، والنهاية، وغيرهما، ذكرهما الذهبي في التذكرة، وأخوهما الثالث ضياء الدين أبو الفتح نصر الله، له المثل السائر، وغيره، ذكره مع أخويه ابن خلكان في الوفيات. قال شيخنا: ومن لطائف ما قيل فيهم: وبـنـو الأثـير ثـلاثة قد حاز كل مفتخـر. فمؤرخ جمع العـلـو م وآخر ولي الـوزر. ومحدث كتب الـحـدي ث له النهاية في الأثر.

قال: والوزير هو صاحب المثل السائر. وما ألطف التورية في النهاية. وصحراء أثير، كزبير: بالكوفة حيث حرق أمير المؤمنين علي رضي الله عنه النفر الغالين فيه.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok20.253 harf
Madde başı: اثرأَثَرَ خُفَّ البَعِيرِ 1 أَثَرَ خُفَّ البَعِيرِ ذ , aor. اَثُرَ , inf. n. أَثْرٌ, He made an incision in the foot of the camel [in order to know and trace the footprints]; as also ↓ أثّرهُ. (M.) And أَثَرَ البَعِيرِ He made a mark upon the bottom of the camel's foot with the iron instrument called مِئْثَرَة in order that the footprints upon the ground might be known: (T, TT:) or he scraped the
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.174 harf
Madde başı: ءثرأَثَرَ أَثَرَ I , U ( n. ac. أَثْر 1 , أُثْرَة 3t , اِثَاْرَة 23t ), a. Made an incision in, marked. - ( b, ), Removed. - ( c, ), Honoured. أَثِرَ أَثِرَ A ( n. ac. أَثَر 4 ) a. [ La ], Gave his whole attention to. b. [ 'Ala ], Determined, resolved upon. c. Chose. d. Began. أَثَّرَ أَثَّرَ II a. [ Fī ], Left an impression, mark, trace on, in; impressed, affected. آثَرَ آثَرَ IV
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR87.161 harf
Madde başı: ءثرءثر 2.BAB أَثَرَ - يَأْثُرُ (أَثَرَ - يَأْثِرُ) - أثَر - آثار - أثارة - آثر - يؤثِرُ (أأثَرَ - يُؤثِرُ) - أُثِرَ - يُؤْثَرُ أثَرَ - يَأْثُرُ (أَثَرَ - يَأْثِرُ) + كائن + كائناً أو شيئاً أو في كائن أو شيء: يُحْدِث ويترك فيه أثراً: يغير في بنائه وتركيبه وفعله ويترك فيه ما يدل على حصول هذا التغير في البناء والتركيب والفعل أثَر: على وزن
Tamamını oku

Sîgalar(15)

Mücavir kökler37 mücavir (150 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نجل

    3 ortak ayet · نجل أنجيل “Necar” ağacı veya bir şeyi parlatan alet demektir

  2. قفو

    2 ortak ayet · Kafa tası demektir

  3. حيي

    5 ortak ayet · Uyanık yılan demektir

  4. رضي

    3 ortak ayet · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt

  5. تور

    2 ortak ayet · Tevr suyu dökmek için kullanılan kapdır

  6. قبل

    5 ortak ayet · Önce

  7. سير

    2 ortak ayet · Gezerler

  8. عيسى

    2 ortak ayet · İsa

  9. بغي

    3 ortak ayet · Buğa boğa demektir

  10. مريم

    2 ortak ayet · Meryem

  11. شدد

    3 ortak ayet · Sicim bağıdır

  12. وجد

    3 ortak ayet · Su birikintisidir

Geçtiği ayetler(22)

  1. وَقَفَّيْنَا عَلَى آثَارِهِمْ بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ …

    Onların izleriVe onların izinden Meryem oğlu İsa’yı, önündeki Tevrat’ı doğrulayıcı olarak gönderdik. Ve ona İncil’i verdik. Onda hidayet ve nur vardır. Kendinden önceki Tevrat’ı doğrulayıcı, hidayet ve müttakiler için bir öğüt olarak.

  2. فَلَعَلَّكَ بَاخِعٌ نَفْسَكَ عَلَى آثَارِهِمْ إِنْ لَمْ يُؤْمِنُوا بِهَذَا الْحَدِيثِ أَسَفًا

    Onların izleriDemek ki bu söze inanmayanların ardından üzülerek neredeyse kendini mahvedeceksin.

  3. فَهُمْ عَلَى آثَارِهِمْ يُهْرَعُونَ

    Onların izleriYine de onların izlerinde koşturuluyorlardı.

  4. بَلْ قَالُوا إِنَّا وَجَدْنَا آبَاءَنَا عَلَى أُمَّةٍ وَإِنَّا عَلَى آثَارِهِمْ مُهْتَدُونَ

    Onların izleriHayır, dediler ki: Doğrusu biz, atalarımızı bir ümmet üzerinde bulduk ve biz de onların izlerinden gitmekteyiz.

  5. وَكَذَلِكَ مَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَذِيرٍ إِلَّا قَالَ مُتْرَفُوهَا إِنَّا وَجَدْنَا آبَاءَنَا عَلَى أُمَّةٍ وَإِنَّا عَلَى آثَارِهِمْ مُقْتَدُونَ

    Onların izleriSenden önce de hangi kasabaya bir uyarıcı gönderdiysek; o kasabanın varlıklıları sadece dediler ki: Doğrusu biz, babalarımızı bir ümmet üzerinde bulduk ve biz de onların izlerine uymaktayız.

  6. ثُمَّ قَفَّيْنَا عَلَى آثَارِهِمْ بِرُسُلِنَا وَقَفَّيْنَا بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ وَآتَيْنَاهُ الْإِنْجِيلَ وَجَعَلْنَا …

    Onların izleriSonra onların izleri üzerinde, peygamberlerimizi ard arda gönderdik. Meryem oğlu İsa’yı da arkalarından gönderdik. Ona İncil’i verdik ve ona uyanların kalblerine bir şefkat ve merhamet koyduk. Onların uydurdukları rehbaniyyete gelince; onu kendilerine Biz, yazmadık. Fakat kendileri Allah’ın rızasını kazanmak için yaptılar. Ama buna da hakkıyla riayet etmediler. Biz de onlardan iman etmiş olanlara ecirlerini verdik. İçlerinden çoğu ise fasıklardır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökأثر
YapıÜçlü
Özel DurumHemzeli
Bağlamsal Yakın Köklerعقب, قدم, خلف, تبع, رسم
Zıt Kökمحو
Çekirdek Özet 1Bir varlığın geçişi veya eylemi sonrasında zeminde ya da nesnede bıraktığı somut iz, kalıntı ve alamet
Çekirdek Özet 2Öncekinin izini takip etme, geçmişten aktarılan bilgi veya kalıntıya dayanma ve bir tercihi diğerine öne alma
Çekirdek Özet 3Eylemin nedensellik zincirinde kaybolmayıp varlıkta kalıcı işaretler bırakması ve bilginin bu izler üzerinden süreklilik kazanması
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca zihinsel veya ahlaki bir tercih (îsâr) sanılarak arkasındaki nesnel iz, takip ve maddi kalıntı bağının göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
أثBir zeminde yoğunlaşma, kök salma, toplanıp belirgin bir varlık veya ağırlık oluşturma; أثث kökünde eşyanın ve malın yığılıp yoğunlaşması, أثل kökünde kökleşme ve kalıcı asıl oluşturma, أثم kökünde ise kişinin üzerine yapışıp kalan ağırlık ve vebal anlamı mevcuttur.رÇekirdeğe eklenen ر harfi akış, tekrar ve süreklilik katarak; biriken ve yoğunlaşan varlığın hareket sonrasında ardında bıraktığı uzamsal veya zamansal çizgiyi, yani takip edilebilir sürekli izi ve kalıntıyı ifade eder.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
أÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçEylemi başlatan ilk itici gücü, zemine ilk teması yapan asıl faili temsil eder.
ثİşaret, sınır (ت harfinden türetme yoğunlaşma)Zemine vurulan darbenin, temasın oluşturduğu somut çentiği, belirginleşen sınır işaretini gösterir.
رİnsan başı; baş, ilk, üstİşaretin süreklilik kazanarak bir hat boyunca ilerlemesini, geriye dönüp bakıldığında başı ve yönü gösteren bir kılavuz olmasını anlatır.
أثرGücün zeminde bıraktığı belirgin işaretin bir hat halinde sürekliliğiGüçlü bir hareketin temas ettiği nesnede veya zeminde kalıcı bir çentik ve işaret bırakması, bu işaretlerin art arda gelerek takip edilebilir bir hat oluşturmasıdır.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir insanın yahut hayvanın (özellikle devenin veya atın) yürürken ayağının toprakta bıraktığı çukur ve iz; devenin tabanına izi ayırt edilsin diye demirle vurulan çentik; kılıcın namlusundaki su dalgaları, parlaklık veya vuruş izi.
Cahiliye şiiri kullanımıUrve b. el-Verd bir beytinde kökü her şeyden önce yapılan tercih anlamında şöyle kullanır: وقالوا ما تَشاءُ فقلتُ ألهُو / إلى الإصباح آثِرَ ذي أثيرِ
Erken Arapça kullanımKâ‘b b. Züheyr Bânet Su‘âd kasidesinde birinin peşinden gitmeyi, izini takip etmeyi ifade etmek üzere şu mısrayı zikreder: بانَتْ سُعادُ فقَلْبي اليَوْمَ مَتبُولُ / مُتَيَّمُ إثْرَ مَنْ لم يَجْزِ، مَكْبُولُ

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde أثر kökü doğrudan mekan, iz, kalıntı ve peşinden gitme ekseninde ortak bir semantik tabana sahiptir. İbranicede yer, mahal ve sonrasında takip etme anlamına gelen ʾatar (אֲתַר) biçimiyle, Aramice ve Süryanicede mekan, iz ve kalıntı bildiren ʾatar / ʾatrā (ܐܬܪܐ) kelimeleriyle tam bir fonetik ve anlamsal örtüşme sergiler. Akadca metinlerde de ašru kelimesi mekan, iz ve kutsal mahal anlamlarında aynı ortak çekirdeğin karşılığıdır. Arapçada bu kök bir yandan fiziksel mekan ve basılan yer (ayak izi) anlamını korurken, diğer yandan kılıçtaki süsleme/darbe izine, geçmişten aktarılan rivayet ve ilim kırıntısına (me’sûr, esâretü’n min ilm), nihayetinde bir şeyi diğerinin önüne alıp izini sürmek veya öncelemek anlamına (îsâr) doğru semantik bir genişleme yaşamıştır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönأثرAyak izinden hareketle; kılıcın üzerindeki ferend/hare, dilden dile aktarılan rivayet (hadîsün me’sûr), geride kalan medeniyet kalıntıları ve bir şeyi diğerine üstün tutma (îsâr).Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ʾatar, Süryanice ʾatrā, Akadca ašruKuzeybatı ve Doğu Sami kollarında iz, basılan mahal, kutsal yer veya konum anlamında ortak miras.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami dairesi dışında fonetik ve anlamsal olarak kesinleşmiş güvenilir bir Afro-Asyatik kökdeş tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Lane’s Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
أثرAnlamlıİz, kalıntı, aktarılan bilgi, tercihHedef kök; zeminde kalan ayak izi, rivayet ve öncelik verme.Kur'an'da geçer
أرثAnlamlıAteşi tutuşturma, közün kalıntısıOcağın dibinde kalan kül ve köz kalıntısı; hedef kökteki bakiye anlamıyla birleşir.Kur'an'da geçmez
ثأرAnlamlıÖç, kan davasıÖldürülenin kanının peşine düşme, izini sürerek hakkını alma; iz sürme kavramıyla ilişkilidir.Kur'an'da geçmez
ثرأKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.
رأثKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.
رثأAnlamlıSütü mayalama, yoğurt yapmaSütün içine maya çalınarak kıvamının ve yapısının değiştirilmesi; yoğunlaşma anlamı taşır.Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
أثرMerkezİz, kalıntı ve ardıllıkBir eylem veya varlığın geride bıraktığı belirgin somut ya da soyut gösterge.Hem fiziksel kalıntıyı hem haber aktarımını hem de tercihi içerir.
عقبKomşuArdından gelme, topukDoğrudan bir şeyin bitiminde onun yerini alma, hemen peşinden gelme vurgusu taşır; أثر ise geride kalan işaretin bizzat kendisidir.Ayak izinden ziyade bizzat ayağın arkasını ve nöbet değişimini anlatır.
قدمKomşuÖne geçme, öncelikأثر kökünün îsâr anlamındaki öncelik boyutuyla örtüşür ancak zamansal veya mekansal öndeliği bildirir.Bir şeyi izinden ötürü seçmekten ziyade mutlak önceliğe odaklanır.
خلفKomşuArkada kalma, halef olmaBir kimsenin ardından gelip onun yerine geçmeyi bildirir; izden ziyade yerini doldurma eksenlidir.Şahsın veya nesnenin yokluğunda yerine ikame olmayı ifade eder.
تبعKomşuTabi olma, peşinden gitmeBir rehberi veya yolu sürekli izleme eylemidir; أثر bu takibin dayandığı maddi izdir.Eylemin kendisine odaklanır, gerideki kalıntıya değil.
رسمKomşuÇizgi, belirsizleşmiş kalıntıToprakta yavaş yavaş silinmeye yüz tutmuş çadır veya konak yeri izidir; أثر daha belirgin ve fonksiyoneldir.Genellikle silikleşen yurt kalıntıları için kullanılır.
محوZıtSilme, yok etme, iz bırakmamaBir şeyin üzerindeki izi, yazıyı veya eseri tamamen kazıyıp ortadan kaldırma eylemidir.أثر kökünün var ettiği kalıcılığın tam zıddı olarak izi yok etmektir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaأثرİz, kalıntı, rivayet, tercihHem fiziksel ayak izini hem tarihsel mirası hem de değer tercihini kapsar.Kesin
Latincevestigium, monumentum, praeferreAyak izi, kalıntı, öne almaVestigium fiziksel ayak izini, monumentum geriye kalan eseri, praeferre ise îsâr anlamını karşılar; tek bir Latince kelime tüm kökü kapsamaz.Güçlü
İngilizcetrace, footprint, vestige, legacy, preferİz, kalıntı, miras, yeğlemekTrace ve vestige fiziksel ve soyut izleri, prefer ise tercihi (îsâr) karşılar; anlam alanı farklı kelimelere bölünür.Kesin
AlmancaSpur, Überrest, bevorzugenİz, kalıntı, üstün tutmakSpur basılan izi, Überrest geçmişten kalan eseri, bevorzugen ise bir şeyi öncelemeyi ifade eder.Güçlü
Fransızcatrace, empreinte, vestige, préférerİz, damga, kalıntı, tercih etmekEmpreinte zemindeki baskı izini, préférer ise bir şeye öncelik verme iradesini karşılar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Âsâr (آثار)Tarihsel kalıntılar, medeniyet harabeleriGeçmiş kavimlerin yeryüzünde bıraktıkları askeri, mimari ve maddi güç eserleri bağlamında; Mü'min 40:21, Mü'min 40:82, Rûm 30:9.
Âsâr (آثار)Tabiatta tecelli eden rahmet işaretleriYağmur sonrasında toprağın dirilişinde Allah'ın kudret ve rahmetinin somut göstergeleri bağlamında; Rûm 30:50.
Eser / Âsâr (أثر / آثار)Fiziksel ayak izi ve adımların takibiYürüyen kimsenin bastığı yerleri adım adım izleme yahut geride bıraktığı adımların yönü bağlamında; Kehf 18:64, Tâhâ 20:84, Sâffât 37:70.
Esâret (أثارة)Geçmişten intikal eden ilim kırıntısı, rivayet kalıntısıİddiaların temellendirilmesinde geçmiş vahiy veya güvenilir bilgi kalıntısına dayanma bağlamında; Ahkāf 46:4.
Âsere / Yü’sirûne (آثر / يؤثرون)Tercih etmek, öncelemek, üstün tutmakDünyayı ahirete tercih etme kınaması veya kardeşini nefsine tercih etme övgüsü bağlamında; A'lâ 87:16, Haşr 59:9, Nâziât 79:38.
Âsâr (آثار)İnsanın yaşarken geride bıraktığı amellerİnsanın vefatından sonra arkasında bıraktığı eylem, sünnet ve sonuçlar bağlamında; Yâsîn 36:12.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamEser-müessir ilişkisi, hudûs deliliÂlemin bir eser (mef'ûl) olması hasebiyle zorunlu olarak bir müessire (yaratıcıya) delalet etmesi; kesb ve tesir tartışmaları.Anlam, nedensellik ve yaratılış göstergesine yoğunlaşır.
FıkıhAmelin hukuki sonucu, îsâr ahlakıBir akdin veya fiilin hükmünün (eserü'l-akd) ortaya çıkması; zekat ve infakta nefsi başkasına tercih etmenin (îsâr) sınırları.Hukuki netice ve fedakarlık sınırına daralır.
TefsirRivayet tefsiri (et-tefsîr bi'l-me'sûr)Kur'an'ın yine Kur'an, sünnet ve sahabe sözü gibi geçmişten nakledilen izlerle (rivayetle) açıklanması yöntemi.Nakledilen tarihsel ve metinsel iz anlamı kazanır.
HadisEser (الأثر) terimiMerfû hadislerin yanı sıra özellikle sahabe ve tâbiîn sözleri ile uygulamalarına verilen teknik ad; hadis nakli.Sahabe tatbikatı ve rivayet edilmiş metinle özdeşleşir.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniSünnet ve hidayet yoluİz takip etmeAmellerin vahyin açtığı doğrultuda yürütülmesini sağlamaDindarlık, heva ve hevese göre yeni yol icat etmek değil, peygamberlerin bıraktığı sahih izin ardınca gitmektir.Kesin
İlmiEpistemoloji ve metodolojiBelge, kanıt ve rivayetBilginin spekülasyondan korunup nesnel kalıntılara bağlanmasıBilimsel veya dini bir iddia, geçmişten kalan sağlam bir iz veya bilgi kırıntısına (esâretün min ilm) dayanmak zorundadır.Kesin
SiyasiTarih bilinci ve iktidarMedeniyet kalıntılarıGücün geçiciliğini ve hesaba çekilebilirliği hatırlatmaYeryüzünde devasa anıtlar ve kalıntılar bırakan güç odaklarının akıbeti, siyasi meşruiyetin güçte değil adalette olduğunu gösterir.Güçlü
İktisadiKaynak dağılımı ve infakÎsâr (tercih)Bencil birikimi kırarak toplumsal dayanışmayı öncelemeKaynakların paylaşımında bireyin kendi ihtiyacı varken dahi muhtacı nefsine tercih etmesiyle servetin tabana yayılması.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerHisterezis (fizik) ve kalıcı deformasyonBir sisteme uygulanan dış kuvvet veya manyetik alan kaldırıldıktan sonra dahi sistemin ilk haline dönmeyip kuvvetin etkisini bir iz olarak bünyesinde saklaması durumu.Güçlü
Beşeri bilimlerTarihsel kurumsallaşma ve patika bağımlılığı (path dependence)Geçmişte alınan kararların, atılan adımların ve inşa edilen yapıların toplumsal hafızada silinmez bir iz bırakarak gelecekteki tercihleri belirlemesi veya sınırlandırması.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün Türkçedeki «eser» (kitap, sanat yapıtı) veya ahlaktaki «îsâr» (özgecilik) kelimelerine indirgenerek; basılan zemin, atılan adım, takip edilen hat ve geçmiş medeniyetlerin maddi harabeleri boyutlarının unutulması.
Kur'an içi daha geniş anlamأثر Kur'an'da fiziksel ayak izinden yeryüzündeki devasa medeniyet yıkıntılarına, ilahi rahmetin tabiatta canlanışından amellerin ölümden sonra devam eden etkilerine ve bilginin belgesel dayanağına kadar uzanan bütüncül bir nedensellik ve süreklilik ağıdır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerde geçen «âsâr» ifadelerinin yalnızca soyut hatıralar sanılması durumunda; tarihin maddi bir laboratuvar olduğu, amellerin silinmez somut izler bıraktığı ve taklidin bilinçsizce geçmişin ayak izine basmak olduğu gerçeği gözden kaçar.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın tarih, bilgi, sorumluluk ve tercih anlayışının merkezinde yer alır. Vahiy, insanın tesadüfi bir boşlukta yaşamadığını; bastığı her zeminde iz bıraktığını, geçmişin bıraktığı izleri doğru okuması gerektiğini ve bilginin mutlaka bir kanıta (esere) dayanmasını ihtar eder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Geçmiş kavimlerin helakini ve yeryüzündeki harabelerini anlatan tarih ayetlerinde; tabiatın canlanışını belgeleyen tevhid ayetlerinde; taklitçi atalar dinini yeren inanç ayetlerinde ve dünya-ahiret tercihini konu edinen ahlak ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Amellerin ölümle son bulduğu zannını düzeltir (Yâsîn 36:12); bilginin temelsiz zanlarla üretilebileceği yanılgısını çürütür (Ahkāf 46:4); tarihin ibret alınmaz bir masal olduğu vehmini geçmiş kavimlerin yeryüzündeki somut izlerini göstererek yıkar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir cismin veya canlının sert ya da yumuşak bir zemine teması neticesinde geride bıraktığı belirgin çentik, oyuk, ayak izi ve kılıç namlusundaki haredir.
  • Soyut anlamGeçmişte gerçekleşmiş bir eylemin, bilginin veya iradi tercihin zaman ve mekan içinde kaybolmayarak varlık üzerinde devam eden yönlendirici işareti ve etkisidir.
  • Sistematik karşılıkNedensellik zincirinde failin eyleminin nesnel bir kanıta dönüşmesi, bilginin rivayet ve belge ile aktarılması, iradenin ise iki seçenekten birini öne alarak o izin peşinden gitmesidir.
  • LaTeX modeliA(t)=∫−∞tf(τ) dτ  ⟹  Φ(t)=δ(A(t))
  • LaTeX açıklamasıModelde f(τ) geçmişten itibaren icra edilen kuvveti, ameli ve tercihi; integral işlemi bu amellerin zamansal birikimini ve zemine intikalini; A(t) ortaya çıkan kümülatif izi ve kalıntıyı; Φ(t) ise bu izin şimdiki zamanda bir gösterge, yönlendirici kılavuz veya bilgi eseri haline dönüşmesini ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ا