أله

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: أ-ل-ه45 sîga, 694 mücavir kök, 1.879 ayet, 86 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.سموغفررسلحكمآلِهَةًألهعلمشيأاللَّهِوليدوناللَّهَأرضإِلَهَ

KökSîga 45Ayet 1.879Sure 86Mücavir 694

▶ Ağı aç (3B)

أله

أ - ل - ه

KÖK
  • 2.851 geçiş
  • 1.879 ayet
  • 45 sîga
  • 13 sözlük

Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir. İlah örtülmüş, görünmez anlamında olup tanrı demektir. İlah kelimesi Tanrı anlamındadır. İnsanlar, “var edici”yi her zaman bilmişlerdir. Onu en kıymetli veya güçlü gördükleri bir varlık ile ifade etmeye çalışmışlardır. Bu sebepledir ki, birçok dinlerde Tanrı güneş kelimesi ile ifade edilmiştir. Türkçedeki Tanrı da ışık kelimesinden gelmektedir. Kur’an’da da “Allah göklerin ve yerin nurudur” denmektedir. Bu kelimenin çıkışı “aydınlık” anlamına gelen bir sözden gelmiş olmalıdır. Türkçeye Tanrı diye tercüme edilecektir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءله · اله

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir. İlah örtülmüş, görünmez anlamında olup tanrı demektir. İlah kelimesi Tanrı anlamındadır. İnsanlar, “var edici”yi her zaman bilmişlerdir. Onu en kıymetli veya güçlü gördükleri bir varlık ile ifade etmeye çalışmışlardır. Bu sebepledir ki, birçok dinlerde Tanrı güneş kelimesi ile ifade edilmiştir. Türkçedeki Tanrı da ışık kelimesinden gelmektedir. Kur’an’da da “Allah göklerin ve yerin nurudur” denmektedir. Bu kelimenin çıkışı “aydınlık” anlamına gelen bir sözden gelmiş olmalıdır. Türkçeye Tanrı diye tercüme edilecektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.383 harf
باب الهاء واللام وو ا ي ء معهما ه و ل، ل ه و، و ه ل، و ل ه، ه ي ل، أ ه ل، أ ل ه مستعملات هول: الهَوْلُ: المخافة من أمرٍ لا تدري على ما تَهْجمُ عليه منه، كهَوْل اللّيل، وهَوْل البَحْر. تقول: هالني هذا الأمر يَهُولُني، وأمر هائل، ولا يقال: مهول، إلا أن الشاعر قال: ومَهولٍ من المَناهل وَحْشٍ ذي عَراقيبَ آجنٍ مِدْفانِ يعني بالمَهول: الّذي فيه هَوْلٌ... والعَرَبُ إذا كان الشيء هوله أخرجوه على فاعل،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR444 harf
أَلهَ بالفتح إِلاهَةً، أي عَبَدَ عِبَادَةً. وإلاهَةُ أيضاً: اسمٌ للشمس. والآلِهَةُ: الأصنامُ، سَمَّوها بذلك لاعتقادهم أنَّ العبادة تَحُقُّ لها، وأسماؤهم تَتْبَعُ اعتقاداتِهم لا ما عليه الشيء في نفسه. والتَأْليهُ: التعبيد. والتَأَلُّهُ: التَّنَسُّكُ والتَعَبُّدُ. قال رؤبة: سَبَّحْنَ واسْتَرْجَعْنَ من تأَلُّهي وتقول: أَلِهَ يَأْلَهُ أَلَهاً، أي تَحَيَّرَ؛ وأصله وَلِهَ يَؤْلَهُ وَلَهاً. وقد ألِهْتُ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok16.165 harf
باب الهاء واللام هال ، هلا ، لها ، وله ، وهل ، أله ، أهل ، هيل . هول : قال الليث : الهَوْلُ : المخافة من الأمر لا تدرِي على ما تَهجُم عليه منه ، كَهَوْل الليل ، وهَوْلِ البحر ، تقول : هالَني هذا الأمرُ يَهُولُني ، وأمرٌ هائلٌ ، ولا يقال أَمرٌ مَهُول ، إلا أنّ الشاعر قد قال : ومَهُولٍ من المَناهل وَحْشٍ ذي عَراقِيبَ آجِنٍ مِدْفَانِ وتفسير المَهُول ، أي فيه هَوْل . والعَرَبُ إذا كان الشيءُ هَوَلَهُ
Türkçe çeviri henüz yokMaddenin bağlantısı

باب الهاء واللام هال ، هلا ، لها ، وله ، وهل ، أله ، أهل ، هيل . هول : قال الليث : الهَوْلُ : المخافة من الأمر لا تدرِي على ما تَهجُم عليه منه ، كَهَوْل الليل ، وهَوْلِ البحر ، تقول : هالَني هذا الأمرُ يَهُولُني ، وأمرٌ هائلٌ ، ولا يقال أَمرٌ مَهُول ، إلا أنّ الشاعر قد قال : ومَهُولٍ من المَناهل وَحْشٍ ذي عَراقِيبَ آجِنٍ مِدْفَانِ وتفسير المَهُول ، أي فيه هَوْل . والعَرَبُ إذا كان الشيءُ هَوَلَهُ أخرَجوه على فاعِل ، مثل دارِع لذِي الدِّرْع ، وإذا كان فيه أو عليه أخرَجوه على مَفعول ، كقولك مَجْنون : فيه ذاك ، ومَدْيون : عليه ذاك . قال : والتَّهاويل ؛ جماعةُ التَّهْويل ، وهو ما هالك . والتّهاويل : زِينةُ الوشي ، وكذلك زِينةُ التَّصَاوير والسِّلاح ، وإذا تزيَّنَتْ المرأة بزِينةٍ من لِباس أو حُلِيّ ، يقال : هَوَّلَتْ . وقال رؤْبة : وهَوَّلتْ من رَيْطها تَهاوِلاَ ويقال للرياض إذا تزيّنتْ بنَوْرِها وأَزاهِيرها من بين أحمرَ وأصفرَ وأبيضَ وأخضرَ : قد علاها تَهْويلُها ، ومنه قولُه : وعازِبٍ قد عَلاَ التَّهويلُ جَنْبتَه لا تَنفَع النَّعلُ في رَقْراقه الحافِي حدَّثنا عبد الملك عن إبراهيم عن أبي ربيعة ، عن حمّاد عن عاصم ، عن زِرّ عن ابن مسعود في قوله : ( يَرَى وَلَقَدْ رَءَاهُ نَزْلَةً أُخْرَى ) ( النّجْم : 13 ) قال : قال رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) رأيتُ لجبريلَ ستَّمائة جَناح يَنتثِر من رِيشِه التَّهاويلُ والدُّرُّ واليَاقوت ، أراد بالتّهاويل تَزايين رِيشِه ، وما فيه من صُفْرة وحُمْرة وبياض وخُضْرَة مثل تَهاويل الرّياض . والله أعلم . أبو عبيد عن أبي زيد : تهوَّلْتُ للناقة تهوُّلاً وتذأَبْتُ لها تَذؤُباً : وهو أن تَستخفِيَ لها إذا ظأَرْتَها على ولَدِ غيرها ، فتَشَبَّهْتَ لها بالسَّبُع ليكون أَرأَم لها عليه . وقال أبو عمرو : يقال : ما هو إلا هُولَة من الهُوَل ، إذا كان كريه المنظَر . والهُولة : ما يُفزَّع به الصبيّ ، وكلُّ ما هالَكَ يسمّى هُولة . وقال الكُميت : كَهُولةِ ما أَوقَدَ المُحْلِفونَ لَدَى الحالِفين وما هَوَّلُوا وكانت الهُولة ناراً يوقِدونها عند الْحِلف ، يلقون فيها مِلْحاً فيتفقَّعُ يُهَوِّلون بها . وكذلك إذا استحلَفوا رَجُلاً . وقال أوس ابنُ حَجَر : كما صَدّ عن نارِ المُهَوِّل حالِفُ وقال أبو زيد : الهُؤُول : جمعُ هَوْل ، يهمِزون الواوَ لانضمامها ، وأنشد : رحَلْنا من بلاد بني تميمٍ إليك ولم تَكاءَدْنا الهُؤُولُ وقال الأصمعيّ : هِيلَ السكرانُ يُهالُ إذا رأى تَهاويلَ في سُكْرِه فيَفزع لها . وقال ابن أحمر يصف خَمْراً وشاربها : تَمَشَّى في مَفاصِله وتَغْشَى سَنَاسِنَ صُلْبِه حتى يُهالا وقال أبو الحسن المدائنيّ لمّا قال النابغةُ الجعديُّ لليلى الأَخْيَليَّة : أَلأ حَيِّيَا ليلَى وقولا لها هَلاَ فقد ركبتْ أَمْراً أَغَرَّ محجَّلا أجابتْه فقالت : تُعيِّرني داءً بأمِّك مِثْلُه وأيُّ جواد لا يقال لها : هَلاَ قال : فغلبته ، قال : وهَلاَ زَجْرٌ تُزجَر به الفَرَس الأنثى إذا أُنْزِيَ عليها الفحلُ لتقرّ وتَسكُن . وقال الكسائيّ في قوله : إذا ذُكِر الصَّالحون فحيَّ هَلاَّ بعمرَ ، قال : حيَّ : أَسْرِع ، وقوله : هلاً ، أي اسكنْ عند ذِكره . قلت : وقد مرّ تفسيرُه مُشبَعا في باب هَلْ . هيل : قال الله جلّ وعزّ : ( الْجِبَالُ كَثِيباً ) ( المُزمّل : 14 ) وقال النبي ( صلى الله عليه وسلم ) لقومٍ شَكَوْا إليه سُرعةً فَناء طَعامهم : أَتكيلُون أم تَهيلون ؟ فقالوا : بل نَهيل ، فقال : كِيلُوا ولا تَهيلوا . قال أبو عبيد : يقال لكل شيء أرسلتَه إرسالاً من رمل أو تُراب أو طعام أو نحوه : قد هِلْتُه أَهِيلُه هَيْلاً ، إذا أرسلتَه فَجَرى ، وهو طعام مَهِيل ، وقال الله جلّ وعزّ : ( وَالْجِبَالُ وَكَانَتِ الْجِبَالُ كَثِيباً ) ( المُزمّل : 14 ) . وقال الليث : الهيْل والهائل من الرَّمل : الذي لا يثبُت مكانَه حتى يَنهالَ فيَسقط . قال : وهِلتُه أَهِيله ، وأَنشد : هَيْلٌ مَهِيلٌ من مَهِيل الأَهْيلِ قال : والهَيُول : الهَباء المُنْبَثّ ، بالعِبّراني ، أو بالرّومية ، وهو الذي تراه في ضوء الشمس يدخُل كُوَّة البيت . وقال أبو عبيد : الهالة : دَارَةُ القمر ، وهالة : أمُّ حمزةَ بن عبد المطلب . ويقال : جاء فلانٌ بالهَيْل والهَيْلمَان إذا جاء بالمال الكثير . وقال أبو عبيد : أظُنّ أَهَلْتُه لغة ، في هِلْتُه . أهل : أبو عبيد عن أبي زيد : الإهالة هي الشَّحْم والزَّيت قَطُّ . وفي حديث كعب : يُجاء بجهنّم يوم القيامة كأنها مَتْنُ إهالة . وقال غير أبي زيد : كلُّ ما اؤْتُدِمَ به من زُبْد وَوَدَك شحم ودُهن سِمْسِم وغيره فهو إهالة . وكذلك ماعلا القِدْرَ من وَدَك اللَّحم السَّمين إهالة واسْتَأَهَل الرجُل ، إذا ائتَدَم بالإهالة . وقال الشاعر : لا بل كُلي يامَيّ واستَأهِلِي إن الذي أنفَقْتِ من مالِيَهْ أبو عبيد عن الفراء والكسائي : أَهِلْتُ به ووَدَقْتُ به ، إذا استأنَسْتَ به . وقال الليث : أهْلُ الرجل : امرأتُه . والتأهُّل : التزوُّج ، وأَهْلُ الرجل : أخضُّ الناس به ، وأهلُ البيت : سُكانه ، وأهلُ الإسلام : من يَدين به ، ومن هذا يقال : فلان أَهلُ كَذا أو كذا ، قال الله جلّ وعزّ : ( اللَّهُ هُوَ أَهْلُ التَّقْوَى وَأَهْلُ ) ( المدَّثِّر : 56 ) جاء في التفسير أنه جلّ وعزّ أَهْلٌ لأنْ يُتَّقَى فلا يُعصَى ، وهو أهل المغفِرة من اتّقاه . قوله : ( اللَّهُ هُوَ أَهْلُ ) ( المدَّثِّر : 56 ) ، أي مَوضع أُنسٍ لأنْ يُتَّقَى ، وأهل المغفرة ، أي موضع أنس لذلك والداته . وقال اليزيديّ : آنست به ، واستأنست به ، وأهِلت به أُهُولاً : بمعنى واحد ، وأهَل الرجل يأهَل أُهُولاً : إذا تزوّج ؛ للأنس الذي بين الزوجين . ويُجمَعُ الأهلُ أَهْلِين وأهْلاَت والأهالي جمع الجمع ، وجاءت الياء التي في الأهالي من الياء التي في الأهلِين . ويقال : أَهّلْتُ فلاناً لأمرِ كذا وكذا تَأْهيلاً . قال الليث : ومن قال : وهَّلْتُه ذهب به إلى لغة من يقول : وَامْرتُه وواكلْتُه . الحرّاني عن ابن السكيت : مكانٌ مأْهُولٌ : فيه أهلُه ، ومكان آهلٌ : له أهل . وأنشد : وقدْماً كان مأهولاً فأَمسَى مَرْتَعَ العُفْرِ وقال رؤبة : عَرَفْتُ بالنَّصْرِيّة المنَازِلا قَفْراً وكانت منهمُ مآهلا وَكلُّ شيء من الدواب وغيرها إذا أَلِف مكاناً فهو آهل وأَهلِيٌّ ، ولذلك قيل لمَا ألِفَ الناسَ والقُرَى : أَهلِيّ ، ولمَا استوْحَش : بَرِّيٌّ ووَحْشِيّ ، كالحمار الوحشيّ . والأهليُّ هو الإنسيّ ، ونهَى رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) يومَ خَيبر عن لحوم الحُمُر الأهلية . والعرب تقول : مرحَباً وأَهلاً ، ومعناه نزَلْتَ رُحْبا ، أي سَعَةً ، وأَتيتَ أهلاً لا غَرَباء . وخَطأ بعضُ الناس قول القائل : فلانٌ يستأهل أن يُكرَم ، بمعنى يَستحقّ الكرامة ، وقال : لا يكون الاستئهال إلاّ من الإهالة ، وأجازَ ذلك كثير من أهل الأدب ، وأما أنا فلا أنكره ولا أُخطِّىء من قاله ، لأني سمعتُه . وقد سمعتُ أعرابياً فصيحاً من بني أسَد يقول لرجُل أُولِيَ كَرامَةً : أنت تستأهل ما أُوْلِيتَ ، وذلك بحضرة جماعةٍ من الأعراب ، فما أَنكَروا قوله ، ويحقِّق ذلك قولُ الله جلّ وعزّ : ( اللَّهُ هُوَ أَهْلُ التَّقْوَى وَأَهْلُ ) ( المدثر : 56 ) . قال الأزهريّ : والصواب ما قاله أبو زيد والأصمعيّ وغيره ، لأن الأسديّ أَلِفَ الحاضرةَ فأَخذَ هذا عنهم . قال أبو عبيد عن أصحابه : يقال : أَهَلَ فلانٌ امرأةً يأْهِلُ إذا تزوّجها ، فهي مأْهولة . وقال في باب الدّعاء : آهلك الله في الجنةِ إيهالاً ، أي زوّجك منها وأَدْخَلَكَها . قال : وقال أبو زيد : أهَلَ يَأْهِل أَهْلا ، ويأهُل أهُولاً ، إذا تزوّج . وقال المازنيّ : لا يجوز أن تقول : أنت مستأْهلٌ هذا الأمر ، ولا أنتَ مستأَهلٌ لهذا الأمر ، لأنّكَ إنما تريد أنتَ مستوجِب لهذا الأمر ، ولا يدلّ مستأهل على ما أردتَ ، وإنّما معنى هذا الكلام أنت تطلبُ أن تكون من أَهل هذا المعنى ، ولم تُرِد ذلك ، ولكن تقول : أنت أهلٌ لهذا الأمر . وهل : أبو عبيد عن أبي زيد : وَهِلْتُ في الشيء ، ووَهِلْتُ عنه وَهَلاً ، إذا نَسِيتَه وغَلْطت فيه ، ووَهَلْتُ إلى الشيء أَهِلُ وهَلاَ إذا ذَهَبَ وَهْمُك إليه . وقال الكسائيّ : مثله . ويقال : وَهِلَ الرجلُ ، إذا جَبُنَ . ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ ، وَهَلْتُ ، إذا أَوْهَمْت وسَهَوْت ، ووَهِلْتُ ، إذا فَزِعْت أَوْهَلُ وَهَلاَ ، فأنا وَهِلُ ، ووهِلتُ فأَنا واهِل أي سَهَوْت . وقال أبو زيد : وَهَلَ يَهِل وَهْلاً مثل : وَهِمَ يَهِم . وَهْماً . ومنه قولُ ابن عمر : وَهِلَ أَنَسٌ . قال : وأما الوَهَل فهو الفَزَع ، والمستَوْهِل الفَزِع النّشِيط . قال : ووَهِلْتُ إليه وَهْلاً : فَزِعْت إليه ، ووَهِلْتُ منه : فزِعْتُ منه . كذلك ، فليس بإلاه ، وإن عُبِد ظُلْماً ، بل هو مخلوقٌ ومُتعبَّدٌ . قال : وأصل إلاه وِلاه . فقلِبت الواو همزة كما قالوا : للوِشاح إشاح ، وللوِجاج إجاج ومعنى وِلاَه أَنّ الخلْق إليه يَوْلَهون في حوائجهم ، ويَفزعون إليه فيما يُصيبُهم ويَفزَعون إليه في كل ما يَنوبُهم كما يَوْلَه كلٌّ طِفْل إلى أمه . وقد سَمَّت العربُ الشمسَ لمّا عَبَدُوها : إلاهة . وقال عُتيبة بنُ الحارث اليَربوعيّ : تَرَوَّحْنا من اللَّعْباء عَصْراً فَأَعْجَلْنَا الإلاهة أَن تَؤُوبَا وكانت العَرَب في جاهليتها يَدعُون مَعبُوداتهم من الأصنام والأوْثان آلهة ، وهي جمعُ إلاهة . قال الله جلّ وعزّ : ( وَيَذَرَكَ وَءالِهَتَكَ ) ( الأعراف : 127 ) ، وهي أصنامٌ عَبَدها قومُ فرعون معه . ورُوِي عن ابن عباس أنه قرأ : ( ويذَرَك وإلَاهتَك ) ويُفسِّره وعِبادَتك . واعتلّ بأنّ فرعون كان يُعبَد ولا يَعْبُد والقراءة الأولى أكثر وأشهَر ، وعليها قراءةُ الأمصار . وروى أبو العباس عن عمرو عن أبيه أنه قال : الإلاهَةُ : الحيَّة . قال : وهي الهلال . قلت : فهذا ما سمعناه في تفسير اسم الله واشتقاقه . ونذكُر الآن ما قيل في تفسير اللَّهمَّ ، لاتصاله بتفسير الله . فأما إعرابُ اللَّهمَّ فضمُّ الهاء وفتح الميم ، لا اختلافَ فيه بين النحويين في اللفظ ، فأما العِلة والتفسير ففيهما اختلاف بينهم . فقال الفراء : معنى اللهمّ : يا ألله أُمَّ بخيْر ، رواه سَلَمة وغيرُه عنه . وقال أبو إسحاق الزّجّاج : هذا إقْدام عظيم ، لأن كل ما كان من هذا الهمز الذي طُرِح فأكثرُ الكلام الإتيانُ به . يقال : ويلُ أُمِّه وويل امِّه ، والأكثر إثبات الهمز ، ولو كان كما قال الفراء لجازَ : الله أَوْمُمْ والله أمَّ ، وكان يجب أن يلزمه ( يا ) لأن العرب إنما تقول : يا ألله اغفر لنا ، ولم يقل أحد من العرب إلاّ اللّهمَّ ، ولم يقل أَحدٌ يا اللهم . قال الله جلّ وعزّ : ( يَسْتَبْشِرُونَ قُلِ اللَّهُمَّ فَاطِرَ السَّمَاوَاتِ وَالاَرْضِ عَالِمَ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ أَنتَ تَحْكُمُ بَيْنَ عِبَادِكَ فِى مَا كَانُواْ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ ) ( الزُّمَر : 46 ) فهذا القول يُبْطَل من جهات : إحداها أن ( يا ) ليست في الكلام ، والأخرى أن هذا المحذوف لم يُتكلَّم به على أصله كما تكلم بمثله ، وأنه لا يُقدَّم أمام الدعاء . هذا الذي ذكره . قال الزجاج : وزعَمَ الفراء أن الضمة التي هي في الهاء ضمةُ الهمزة التي كانت في أُمّ ، وهذا محال أن يُترك الضمّ الذي هو دليل على النداء المُفرَد ، وأَن يُجعَل في اسم الله ضمة أُمَّ ، هذا إلحادٌ في اسم الله . قال : وزعم أنّ قولنا هَلمّ : مِثْل ذلك ، وأنّ أصلَها هَلْ أُمَّ ، وإنما هي لُمَّ وها للتنبيه ، قال : وزعم الفرّاء أنّ ( يا ) قد يقال مع اللّهم ، فيقال : يا اللَّهُمَّ ، واستشهَد بشِعر لا يكون مِثلُه حُجّةً : وما عليكِ أن تقولِي كلَّما صلَّيْتِ أو سَبّحْتِ يا للَّهُمَّمَا اردُدْ علينا شَيخَنا مُسلَّما وقال أبو إسحاق : قال الخليل وسيبويه وجميع النحويّين الموثوق بعلمهم : اللهمَّ بمعنى يا ألله ، وأن الميم المشدّدة عِوَض من ( يا ) لأنهم لم يَجِدوا ( يا ) مع هذه الميم في كلمةٍ ووجَدُوا اسمَ الله مستعَملاً ب ( يا ) إذا لم تُذكَر الميم في آخر الكلمة فعَلموا أن الميم في آخر الكلمة بمنزلة ( يا ) في أوّلها والضمة التي في الهاء هي ضمة الاسم المنادى المفرد والميم مفتوحة لسكونها وسكون الميم قبلها . وقال الزّجّاج في قول الله تعالى : ( قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ اللَّهُمَّ رَبَّنَآ ) ( المَائدة : 114 ) ذكر سيبويه أنّ اللهمّ كالصوت وأنه لا يوصَف ، وأن رَبَّنا منصوبٌ على نداء آخر . قلت : وأنشد قُطربٌ : إنِّي إذا ما مَطعَمٌ أَلمَّا أَقُولُ يا اللَّهُمَّ يا اللَّهُما وقال أبو بكر بن الأنباريّ : الدليل على صحة قول الفرّاء وأبي العبّاس في اللّهم أنّه بمعنى يا ألله أُمَّ ، إدخال العَرَب ( يا ) على ( اللَّهم . ورَوَى سلمة عن الفرّاء أنه قال بعد قوله الأوّل : ومن العرب من يقول إذا طَرَح الميمَ : يألله اغفر لي بهمزة ، ومنهم من يقول : يَلّله بغير همزة ، فمن حَذَف الهمزة فهو على السَّبيل ، لأنها ألف ولام ، مِثل الحارث من الأسماء وأشباهِه ، ومن هَمَزَها توهّمَ الهمزة من الحرف إذا كانت لا تَسقط منه ، وأنشد : مُباركٌ هُوَ وَمن سَمَّاهُ على اسمك اللَّهُمَّ يا ألله قال : وقد كَثُرت اللهمّ في الكلام حتْى خُفِّفتْ ميمها في بعض اللّغات . أنشدني بعضهُم : بحَلفةٍ من أبي رباح يسمعها اللَّهُمَ الكُبارُ قال : وإنشاد العامة : ( يسمَعُها لاهُهُ الكُبار ) . قال : وأنشده الكسائيّ : يسمعها الله والله كُبار . وقال الكسائيّ : العرب تقول : يأ الله اغفر لي ويَللَّه اغفر لي . وقال ابن شميل : سمعتُ الخليلَ يقول : يَكرَهون أن يَنقُصوا من هذا الاسم شيئاً يأ الله ، أي لا يقولون : يَلَّه . تفسيرُ : لها لهى : وألهى وتَلهَّى واستَلْهى ولاَهَى . أمَّالَها ، فهو من اللَّهو . وقال الليث : اللَّهْو : ما شَغَلك من هَوًى وطَرَب ، يقال : لهَا يَلْهُو ، والتَهَى بامرأةٍ فهي لَهْوَتُه ، وقال العجّاج : ولَهْوةُ اللاّهي ولو تَنَطَّسا قال : واللَّهْو : الصُّدُوف ، يقال : لهَوْت عن الشيء أَلْهُو لَهاً . قال : وقولُ العامة : تلهّيتُ . وتقول : أَلْهاني فلانٌ عن كذا وكذا أي ، شَغلَني وأنساني . قلتُ : كلامُ العرب جاءَ على خِلاف ما قاله الليث : تقول العَرَب : لهوْتُ بالمرأة وبالشّيء أَلْهُو لَهْواً لا غير ، ولا يقال : لَهىً ، ويقولون : لَهِيتُ عن الشيء أَلْهَى لُهِيّاً . ورَوَينا عن ابن الزُّبير أنّه كان إذا سَمع صوتَ الرّعد لَهِيَ عن حديثه . قال أبو عبيد : قال الكسائيّ والأصمعيّ : قولُه لَهِيَ عن حديثه ، يقول : تَركه وأَعرَضَ عنه . وكلُّ شيء تركتَه فقد لَهِيت عنه . وأَنشد الكسائيّ : إلْهُ منها فقد أَصابَك مِنها قال : وقال الأصمعيّ : لَهِيتُ مِن فلان وعنه فأَنا أَلْهَى . وقال الكسائيّ : لَهِيتُ عنه لا غيْرُ . وقال : إلْهَ منه وعنه . وقال ابن بزرج : لَهِيت منه وعنه . قال : ولَهوْتُ ولَهِيتُ بالشيء ، إذا لَعِبتَ به ، وأنشد : خلعتُ عِذارَها ولهِيتُ عنها كما خُلِعَ العِذارُ عن الجَوادِ ثعلب عن ابن الأعرابيّ : لَهيتُ به وعنه : كرِهْته ، ولهوْتُ به : أحبَبْته ، وأنشد : صَرَمَتْ حِبَالَكَ فالْهَ عنها زَينبُ ولقد أطلتَ عتابَها لو تُعْتِب لو تعتب : لو تُرضيك . وقال إبراهيم بن عرفة النحويّ في قول الله جلّ وعزّ : ( لاَهِيَةً قُلُوبُهُمْ ) ( الأنبيَاء : 3 ) أي مُتشاغلة عمّا يُدْعَوْن إليه . قال : وهذا من لَهِيَ عن الشيء يَلهَى إذا تشاغل بغيره . قال : وهذا من قول الله جلّ وعزّ : ( يَخْشَى فَأَنتَ عَنْهُ ) ( عَبَسَ : 10 ) أي تتشاغل ، والنبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) لا يَلْهو ، لأنّه قال : ( ما أنا مِن دَدٍ ولا الدَّدُ مِنَّي ) . ورُوِي عن عمرَ أنّه أخَذ أربعمَائة دينار فجعَلَها في صُرّة ثم قال للغلام : اذهَبْ بها إلى أبي عبيدة بنِ الجَراح ، ثم تَلَهَّ ساعةً في البيت ، ثم انظر ماذا يَصنَع ، قال ففرَّقَها . قال شمر : قوله : تَلَهَّ ساعةً : التلهِّي بالشيء : التعلُّل به والتمكُّث ، يقال : تلهيْتُ بكذا ، أي تعلّلتُ به وأَقمتُ عليه ولم أفارِقْه . وتَلهت الإبلُ بالمَرعَى ، إذا تعلّلتْ به ، وأَنشد : لنا هَضَباتٌ قد ثَنَيْن أكَارِعاً تَلَهَّى ببَعْض النجم والليل أبْلَقُ يريد ترعَى في القمر ، والنجم : نَبتٌ ، وأراد بهَضَبات هاهنا إِبلاً ، وأنشد شمر لبعض بني كلاب : وساجِيَةٍ حَوْراءَ يَلْهو إزَارُها إلى كَفَلٍ رابٍ وخَصْرٍ مُخصَّرٍ قال : يلهو إزارُها إلى الكَفَل فلا يفارِقُه ، قال : والإنسان اللاّهي إلى الشيء ، إذا لم يفارِقْه ولَهِيَ عن الشيء وتلَهَّى عنه ، إذا غَفَل عنه . قال شمِر : ويقال : قد لاهَى فلان الشيء إذا داناه وقاربه ، ولاهى الغلامُ الفِطامَ ، إذا دَنَا منه . وأنشد قول ابن حِلّزة : أتَلهَّى بها الهواجِرَ إذْ ك لُّ ابنِ هَمَ بَليَّةٌ عَمْياءُ قال : تَلهِّيه بها : ركوبُه إياها ، وتعلُّلُه بسَيْرها . وقال الفَرَزْذَق : ألا إنما أفنى شبابيَ فانقَضَى على مَرِّ ليلٍ دائبٍ ونهَارِ يُعيدانِ لي ما أمْضَيا وهما معاً طَرِيدَانِ لا يَستَلْهِيانِ قَرارِي قال : معناه لا ينتظران قَراري ، ولا يستوقِفاني . وحدّثنا عبد الله بن محمد بن عبد العزيز ، قال : حدّثنا صالح بنُ مالك قال : حدّثنا عبد العزيز بن عبدِ الله ، عن محمد بن المنكدِر ، عن يزيدَ الرَّقاشيّ ، عن أنس بنِ مالك ، عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قال : ( سألتُ ربّي ألاَّ يُعذِّب اللاَّهين من ذرّية البَشَر ، فأعطانيهم ) . قيل في تفسير اللاّهين : إنهم الأطفال الذين لم يَقْتَرفُوا ذنباً . وقيل : اللاّهون الذين لم يتعمّدوا الذَّنْب ، إنما أَتوْه غفلةً ونِسياناً وخَطأً ، وهم الذين يَدْعون الله فيقولون : ( رَبَّنَا لاَ تُؤَاخِذْنَآ إِن نَّسِينَآ أَوْ أَخْطَأْنَا ) ( البَقَرَة : 286 ) كما علمهم الله . وقال الليث في قول الله : ( لَوْ أَرَدْنَآ أَن نَّتَّخِذَ لَهْواً لاَّتَّخَذْنَاهُ مِن لَّدُنَّآ ) ( الأنبيَاء : 17 ) . قال : اللَّهْو : المرأةُ نفسها ههنا . وقال الزّجاج : قال أهل التفسير : اللَّهْو في لغة أهل حَضْرَمَوْتَ : الوَلَدُ قال : وقيل : اللهو : المرأة . قال : وتأويله في اللغة أنَّ الولَد لَهْوُ الدنيا ، أي لو أردْنا أن نتّخذ وَلَداً ذا لَهْوٍ يُلهَى به ، ومعنى ) لاَّتَّخَذْنَاهُ مِن لَّدُنَّآ ( : أي لاصطفيناه ممّا نَخْلق . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : لاهاهُ ، أي دنا منه ، وهَالاَه أي قَارَعه . وقال ابن شميل : يقال : لاهِ أَخَاك يا فلان ، أي افعلْ به نحوَ ما يَفعل بك من المعروف . وأَلْهِه سواء . وقال الليث : اللَّهاةُ : أقصَى الْحَلق ، وهي لَحمة مُشرِفة على الْحَلْق ، وهي من البعير العربيِّ الشِّقْشِقَة ، ولكلِّ ذي حَلْقٍ لَهاة ، والجميع : لهاً ولَهَوات . قال : وبعضهم يجمَع اللُّهاة : لِهاءً ، وأنشد : يَنشَب في المَسْعَل واللِّهاءِ وقال الليث : اللُّهْوة : ما أُلقِي في فَمِ الرَّحا من الحَبّ للطَّحن . وقال ابن كلثوم : ولُهْوَتُها قُضاعة أجمعِينا قال : واللُّهَى : أَفضَل العَطايَا ، واحدتها لُهْوة ، ولُهية ، وأنشد : إذا مَا بالُّلهَى ضَنَّ الكِرامُ وقال النابغةُ يمدَح قوماً : عظامُ اللُّهى أبناء أبناءِ عُذْرَةٍ لَهامِيمُ يَسْتَلْهُونها بالجَراجِرِ يقال : أراد بقوله عِظامَ اللُّهَى ، أي عظامَ العطايا ، واحدتها لُهْوَة ، يقال : أَلهَيْتُ له لُهْوَة من المال كما يُلهَى في حُرِيِّ الطاحونة . ثم قال : يَسْتَلْهُونها ، الهاءُ للمكارِم ، وهي العطايا التي وصفها . والجَراجِر : الحَلاقِيم . ويقال : أراد باللُّهى الأموال ، أراد أنّ أموالهم كثيرة قد استَلْهَوْها ، أي استكثروا منها . أبو الهيثم : قال ابن بزرج : تَلَهْلأتُ ، أي نَكصْتُ .

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.803 harf
(باب الهمزة واللام وما يثلثهما) (ألم) الهمزة واللام والميم أصل واحد، وهو الوجع. قال الخليل: الألم: الوجع، يقال وجَع ألِيمٌ، والفعل من الألم ألِمَ. وهو ألِمٌ، والمجاوز ألِيمٌ، فهو على هذا القياس فَعِيل بمعنى مُفْعِل. وكذلك وجِيعٌ بمعنى مُوجِع. قال([1]): * أمِنْ رَيحانة الدّاعي السميعُ * فوضع السميع موضع مُسْمِع. قال ابن الأعرابي عذاب أليم أي مؤلم ورجل ألِيمٌ ومُؤْلَمٌ أي موجَعٌ. قال أبو عبيد: يقال
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.356 harf
- الله: قيل: أصله إله فحذفت همزته، وأدخل عليها الألف واللام، فخص بالباري تعالىن ولتخصصه به قال تعالى: ﴿هل تعلم له سميا﴾ [مريم/65]. وإله جعلوه اسما لكل معبود لهم، وكذا اللات، وسموا الشمس إلاهة (وقال في ذلك ابن مالك في مثلثه: والشمس سماها صدوق النبأة *** إلاهة واضممه للإضراب) لاتخاذهم إياها معبودا. وأله فلان يأله الآلهة: عبد، وقيل: تأله. فالإله على هذا هو المعبود (وفي ذلك يقول الفقيه محمد سيد بن
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR48 harf
أ ل ه فلان يتأله‏:‏ يتعبد‏.‏ وهو عابد متأله‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR12.114 harf
الإلَهُ: الله عز وجل، وكل ما اتخذ من دونه معبوداً إلَهٌ عند متخذه، والجمع آلِهَةٌ. والآلِهَةُ: الأَصنام، سموا بذلك لاعتقادهم أَن العبادة تَحُقُّ لها، وأَسماؤُهم تَتْبَعُ اعتقاداتهم لا ما عليه الشيء في نفسه، وهو بَيِّنُ الإلَهةِ والأُلْهانيَّةِ: وفي حديث وُهَيْب ابن الوَرْد: إذا وقع العبد في أُلْهانيَّة الرَّبِّ، ومُهَيْمِنِيَّة الصِّدِّيقين، ورَهْبانِيَّةِ الأَبْرار لم يَجِدْ أَحداً يأْخذ بقلبه
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.605 harf
* أ ل ه * * أَلَهَ * يأله بالفتح فيهما * إلاهَةً * أي عبد ومنه قرأ بن عباس رضي الله عنهما ﴿ويذرك و * إلاهَتَكَ *﴾ بكسر الهمزة أي وعبادتك وكان يقول إن فرعون كان يُعبد ومنه قولنا الله وأصله * إلاهٌ * على فعال بمعنى مفعول لأنه مألوه أي معبود كقولنا إمام بمعنى مؤتم به فلما أدخلت عليه الألف واللام حذفت الهمزة تخفيفا لكثرته في الكلام ولو كانتا عوضا منهما لما اجتمعتا مع المعوض في قولهم * الإلَهُ *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR7.886 harf
: ( *!أَلَهَ *!إلاهَةً ) ، بالكسْرِ ، ( *!وأُلُوهَةً *!وأُلُوهِيَّةً ) ، بضمِّهِما : ( عَبَدَ عِبادَةً ) ؛ ) ومنه قَرَأَ ابنُ عبَّاسٍ : ( ويَذَرَكَ *!وإلاهَتَك ) ، بكسْرِ الهَمْزةِ ، قالَ : أَي عِبَادَتَك ؛ وكانَ يقولُ : إنَّ فِرْعَونَ يُعْبَدُ ولا يَعْبُدُ ؛ نَقَلَهُ الجوْهرِيُّ وهو قَوْلُ ثَعْلَب ، فهو على هذا ذُو *!إلاهَةٍ لا ذُو *!آلِهَةٍ ؛ والفرَّاءُ على القِراءَةِ المَشْهورَةِ . قالَ ابنُ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR12.819 harf
Madde başı: الهأَلَهَ 1 أَلَهَ ذ , (S, and so in some copies of the K,) with fet-h, (S,) or أَلِهَ, (Mgh, Msb, and so in some copies of the K,) like تَعِبَ, aor. اَلَهَ , (Msb,) inf. n. اِلَاهَةٌ اِلَاهَةٌ ألاهه اـلاه اـلاهه اـلاهة اـلٰه الاهه الاهة الآهة لاهى آهة (S, Msb, K) and أُلُوهَةٌ and أُلُوهِيَّپٌ, (K,) He served, worshipped, or adored; syn. عَبَدَ. (S, Msb, K.) Hence the reading of I'Ab, [in the Kur
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.185 harf
Madde başı: ءلهأَلَهَ أَلَهَ A ( n. ac. أَلَاْهَة 22t , اِلَاْهَة 23t , أُلُوْهَة 27t , أُلُوْهِيَّة 27yit ), a. Worshipped, adored. أَلِهَ أَلِهَ A ( n. ac. أَلَه 4 ), a. Was bewildered. b. [ 'Ala ], Was enraged against. أَلَّهَ أَلَّهَ II , a. Deified. b. Enslaved. تَأَلَّهَ تَأَلَّهَ V , a. Was pious, devout, religious. b. Was deified; claimed divinity, made himself a god. اِسْتَأْلَهَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok113.777 harf
Madde başı: ءلهءله أَلِهَ - يَأْلَهُ - إله - آلهة - الله أَلِهَ - يَأْلَهُ (أَلَهَ - يَأْلَهُ) - إله ( إلاه) - آلهة - الله (ألاّه) - اللهم (ألا ّهُمَّ) أَلِه َ - يَأْلّه ُ(أَلَهَ - يَأْلَهُ) + كائن + إلى كائن: يلجأ إليه لتلقي التوجيه والدعم والنصرة والعون إِله: تلفظ " إلاه ": على وزن " فـِعال" اسم فعل بمعنى مفعول من " ألِه َ - يَأْلّه":من يُلْجأ إليه لتلقي
Tamamını oku

Sîgalar(45)

Mücavir kökler694 mücavir (1.209 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. علم

    408 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir

  2. شيأ

    282 ortak ayet · Şey

  3. أمن

    372 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

  4. دون

    109 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir

  5. حكم

    127 ortak ayet · Gem demektir

  6. سبل

    112 ortak ayet · Biribirini kesen yoldur

  7. ولي

    124 ortak ayet · Veli arka demektir

  8. غفر

    120 ortak ayet · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır

  9. وقي

    135 ortak ayet · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…

  10. كفر

    225 ortak ayet · Hufre, çukur demektir

  11. رسل

    211 ortak ayet · Saçak demektir

  12. أرض

    215 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

Geçtiği ayetler(1.879)

Bu kök 1.879 ayette geçiyor; sure şeridinden daraltın.

  1. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

    AllahRahman, Rahim olan Allah’ın adıyla

  2. وَإِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِمَّا نَزَّلْنَا عَلَى عَبْدِنَا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَادْعُوا شُهَدَاءَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

    AllahEğer siz, kulumuza indirdiğimizden şüphede iseniz, haydin ona benzer bir sure getirin. Allah’dan başka şahidlerinizi de çapırın; eğer doğru sözlüler iseniz...

  3. الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثَاقِهِ وَيَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَيُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ

    AllahAllah’ın ahdini pekiştirdikten sonra bozanlar, birleştirilmesini emrettiği şeyi koparanlar, yeryüzünde fesad çıkaranlar, işte onlar hüsrana uğrayanların ta kendileridir.

  4. … عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٍ مَشْرَبَهُمْ كُلُوا وَاشْرَبُوا مِنْ رِزْقِ اللَّهِ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ

    AllahHani, bir vakit Musa, kavmi için su arayınca; asanla taşa vur, demiştik de, taştan oniki çeşme fışkırmış, her zümre su alacağı yeri öğrenmişti. Allah’ın rızkında yeyin, için, yalnız yeryüzünde bozgunculuk yaparak, karışıklık çıkarmayın.

  5. … سَأَلْتُمْ وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ وَالْمَسْكَنَةُ وَبَاءُوا بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُوا يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَيَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ …

    AllahHani; siz, Ey Musa, biz bir çeşit yemeğe elbette dayanamayız. Rabbına dua et de bizim için yerde yetişen samısak, sebze, acur, mercimek ve soğan bitirsin, demiştiniz, Musa da; siz bayağı olan şeyle hayırlı olanı değiştirmek mi istiyorsunuz? Öyleyse bir şehre inin, istediğiniz şeyler vardır, demişti. Onların üstüne horluk ve yoksulluk vuruldu. Allah’ın gazabına uğradılar, şüphesiz ki bu; Allah’ın âyetlerini inkâr ettiklerinden, peygamberlerini de haksız yere öldürdüklerindendi. Bu, isyan ettiklerinden, aşırı gider olduklarındandı.

  6. … بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُوا يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَيَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ بِغَيْرِ الْحَقِّ ذَلِكَ بِمَا عَصَوْا وَكَانُوا …

    AllahHani; siz, Ey Musa, biz bir çeşit yemeğe elbette dayanamayız. Rabbına dua et de bizim için yerde yetişen samısak, sebze, acur, mercimek ve soğan bitirsin, demiştiniz, Musa da; siz bayağı olan şeyle hayırlı olanı değiştirmek mi istiyorsunuz? Öyleyse bir şehre inin, istediğiniz şeyler vardır, demişti. Onların üstüne horluk ve yoksulluk vuruldu. Allah’ın gazabına uğradılar, şüphesiz ki bu; Allah’ın âyetlerini inkâr ettiklerinden, peygamberlerini de haksız yere öldürdüklerindendi. Bu, isyan ettiklerinden, aşırı gider olduklarındandı.

  7. ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ فَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لَكُنْتُمْ مِنَ الْخَاسِرِينَ

    AllahSonra o sözü müteakip yine yüz çevirdiniz. Eğer üstünüzde Allah’ın fazlu rahmeti olmasaydı hüsrana uğrayanlardan olurdunuz.

  8. … مِنْهُ الْمَاءُ وَإِنَّ مِنْهَا لَمَا يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

    AllahSonra bunun ardından kalbleriniz yine katılaştı. Şimdi onlar taş gibidir. Yahut daha da katı. Zira öylesi vardır ki; ondan ırmaklar kaynar, öylesi vardır ki; yarılıp ondan su fışkırır, öylesi de vardır ki; Allah korkusundan yuvarlanır. Allah, yaptıklarınızdan asla gafil değildir.

  9. أَفَتَطْمَعُونَ أَنْ يُؤْمِنُوا لَكُمْ وَقَدْ كَانَ فَرِيقٌ مِنْهُمْ يَسْمَعُونَ كَلَامَ اللَّهِ ثُمَّ يُحَرِّفُونَهُ مِنْ بَعْدِ مَا عَقَلُوهُ وَهُمْ يَعْلَمُونَ

    AllahOnların size inanacaklarını mı umuyorsunuz? Onlardan öyle bir zümre vardı ki, Allah’ın kelamını dinlerlerdi de akılları yattıktan sonra, bile bile bunu değiştirirlerdi.

  10. … يَكْتُبُونَ الْكِتَابَ بِأَيْدِيهِمْ ثُمَّ يَقُولُونَ هَذَا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ لِيَشْتَرُوا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا كَتَبَتْ …

    AllahVay, kitabı elleriyle yazıp da sonra az bir paha ile satabilmek için; bu, Allah katındandır, diyenlerin, ellerinin yazdıklarından dolayı vay onlara! Vay onlara. O kazanmış oldukları yüzünden.

Sîga sayfası: وَاللَّهُ
Sîga sayfası: بِاللَّهِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökأله
YapıÜçlü
Özel DurumHemzeli
Bağlamsal Yakın Köklerعبد, ربب, قدس
Zıt Kökشرك
Çekirdek Özet 1Sığınma, hayret ve derin bir yönelişle boyun eğip bağlanılan merkez varlık
Çekirdek Özet 2Yegâne kulluk ve mutlak itaat mercii olarak tek hak mabut
Çekirdek Özet 3Varlık, bilgi ve ahlak hiyerarşisinin en üstündeki mutlak otorite ve nihai dayanak
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca zihinsel kabul veya soyut yaratıcı fikrine indirgeyip pratik kulluk, itaat ve bağlanma boyutunu dışarıda bırakmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ألBağlama, yönelme, iltica etme ve birleştirici güç odağı olma; bu kök ألف kökünde kaynaşma ve ünsiyet, ألو kökünde yeminle bağlanma ve güç yetirme, ألل kökünde ise parıldama ve keskin yöneliş anlamlarıyla ortak bir yönelme ve raptetme tabanı kurar.هHareketi içsel bir yönelişe, sığınmaya, hayrete ve kalıcı bir tazim duygusuyla mutlak boyun eğişe dönüştürerek tapınma ve ilah edinme manasını özelleştirmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
اÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçVarlığın kaynağı olan kurucu güç, öncelik ve mutlak kudret odağını gösterir.
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaBütün varlığı kendine bağlayan sevk edici otoriteyi, yönlendirici iradeyi simgeler.
هKollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefesHayret, sığınma, yakarış ve tazim ile kollarını açıp teslim olmayı ifade eder.
ألهGüce ve üst otoriteye yönelen teslimiyet ve yakarışMutlak güce (ا) sahip ve varlığı yönlendiren (ل) otoriteye karşı insanın hayret ve tazimle kollarını açıp boyun eğmesini (ه) anlatır.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir sığınağa veya koruyucuya dehşet ve sarsıntı anında sığınmak; gökyüzünde parıldayan ve tazimle yönelinen nesneye (güneşe) yönelmek. Erken dilde güneş için kullanılan tabir bu köktendir: الإلاهة
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem Arap şiirinde güneşin batışına yetişme veya güneşe yönelme bağlamında bu kökten türeyen kelime yer alır: فبادَرْنا الإلاهَة أنْ تؤوبا
Erken Arapça kullanımYemin ve tazim sözlerinde bağlaç ve nida ile kaynaşmış formlar yer alır; ayrıca ibadet ve zühd hayatı süren kişiler hakkında türetim kullanılır: التألّه والتعبّد

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha ve Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinin en kurucu ve kadim tabakalarından birini oluşturan bu kök, Proto-Sami ortak mirasındaki *ʾil- ve genişlemiş biçimi olan *ʾilah- çekirdeğine dayanır. Ugarit dilinde panteonun başı ve yüce tanrı için kullanılan ʾil formu, Akadcada genel tanrı anlamına gelen ilu(m) kelimesinde, İbranicede tekil ʾĒl ve genişletilmiş çoğul/tazim formu olan ʾĚlōhīm ile ʾĚlōah yapılarında, Aramice ve Süryanicede ise ʾElāh ve Alāhā biçimlerinde kesintisiz bir süreklilik sergiler. Bu kök Sami havzasında iki ana semantik hat üzerinde gelişmiştir: Birincisi kudret, önderlik ve mutlak güç; ikincisi ise insanın dehşet ve hayret karşısında sığındığı, tapındığı ve tazim gösterdiği yüce merci. Arapça أله kökü, harf-i tarif ile kaynaşarak alemleşen lafza-i celal ile hem mutlak tek ilahı hem de cins isim olarak tapınılan her varlığı ifade eden en yetkin işleniş düzeyine ulaşmıştır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith ve David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönأله kökünden türeyen mastar ve isimler; ibadet etme, hayret içinde kalma ve sığınma hatlarıKökün temel eylemi kulluk etmek ve tazimle yönelmektir; harf-i tarif ile birleşerek özel ada dönüşmesi iç morfolojik bir gelişmedir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiAkadca ilu(m), Ugaritçe ʾil, İbranice ʾĒl / ʾĚlōah, Süryanice AlāhāTüm Sami dillerinde tanrı, uluhiyet ve mutlak kudret kavramlarının ortak ve kadim taşıyıcısıdır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiBazı Afro-Asyatik dillerde güç ve yükseklik bildiren fonetik paralelliklerAile genelinde dağınık izler bulunsa da somut kurumsal uluhiyet yapısı Sami kolunda merkezileşmiştir.Muhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT ve David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ألهAnlamlıİbadet etmek, sığınmak, mabut olmakDehşet ve hayretle üstün bir güce yönelip kulluk etme hali.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
أهلAnlamlıBir yere veya kimseye ait olmak, alışmak, ehil olmakBir mekâna veya topluluğa ünsiyetle bağlanma, yuva kurma.Kur'an'da geçer; ortak bağlılık ve ünsiyet bağı taşır.
لأهAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.
لهأAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.
هألAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.
هلأAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ألهMerkezUluhiyet, ibadet ve mutlak bağlılıkYalnızca kendisine kulluk edilen, sevgi ve tazimle sığınılan nihai varlık.Varlığın yöneldiği nihai tapınma ve itaat merciidir.
عبدKomşuİtaat, boyun eğme ve kulluk fiiliMabuda yönelen fiili itaati ve kölece boyun eğişi ifade eder; أله yönelinen zat, bu ise yönelme fiilidir.Kulun mabud karşısındaki pratik konumunu gösterir.
رببKomşuTerbiye, sahiplik, besleyip büyütmeVarlığı yaratıp adım adım kemale erdiren ve yöneten efendilik vasfıdır; fiili idareye odaklanır.Rab rızık ve terbiye veren, İlah ise ibadet edilendir.
قدسKomşuArılık, yücelik ve aşkınlıkHer türlü noksanlıktan uzak, mutlak temizlik ve yücelik durumudur.İlahın zatındaki aşkın dokunulmazlık boyutunu bildirir.
شركZıtOrtak koşma, yetkiyi paylaştırmaİlahın tekliğini reddederek uluhiyette veya ibadette başkasını paydaş kılma durumu.Uluhiyetin bölünemez merkeziliğini parçalayan zıt tutumdur.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaألهİlah, mabut, AllahYakarışla sığınılan, sevgi ve tazimle ibadet edilen mutlak otorite.Kesin
Latincedeus, divinitas, numenTanrı, tanrısallık, ilahi iradeDeus varlıksal tanrıyı, numen ise boyun eğdiren ilahi irade ve kudreti karşılar; ibadet boyutunu kısmen dışarıda bırakır.Güçlü
İngilizcegod, deity, divinityTanrı, ilah, uluhiyetGenel tanrı tasavvurunu karşılar; kökteki sığınma, hayret ve kulluk bağıntısını tek başına vermez.Güçlü
AlmancaGott, GottheitTanrı, ilahVarlıksal olarak karşılar fakat kul ile kurulan sığınma ve derin yakarış nüansını yansıtmaz.Güçlü
Fransızcadieu, divinitéTanrı, tanrılıkFelsefi ve teolojik tanrı kavramını taşır; doğrudan pratik ibadet bağını tam olarak içermez.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Kluge Etymologisches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Lafza-i Celal (Allah)Yegâne hak mabut, zat-ı zülcelalBütün esma ve sıfatları toplayan zat ismi; tevhîd, yaratılış ve rubûbiyyet bağlamlarında (Fâtiha 1:1, İhlâs 112:1).
İlah (tekil cins isim)İbadet edilen merci (hak veya bâtıl)Tevhid daveti ve bâtıl tanrıların reddi bağlamlarında (Bakara 2:163, Enbiyâ 21:22).
Âlihe (çoğul form)Bâtıl kabul edilen putlar ve sahte tanrılarŞirk koşanların edindikleri düzmece ilahlar bağlamında (A'râf 7:138, Furkân 25:42).
Hevâyı ilah edinmekMutlak itaat edilen tutku ve arzularİnsanın kendi heveslerini nihai yasa ve otorite haline getirmesi bağlamında (Furkân 25:43, Câsiye 45:23).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTevhid-i uluhiyyet, zat-sıfat ilişkisi, ism-i a'zamAllah isminin müştak mı mürtecel mi olduğu; uluhiyet ile rububiyet arasındaki kuramsal ayrım.Mutlak varlığı zorunlu olan (Vâcibü'l-Vücûd) ve ibadete layık tek zat.
FıkıhYemin, adak, ibadetin sahihliği ve niyetYeminin yalnızca Allah adına yapılması; ibadetlerin yalnızca O'nun rızasına hasredilmesi şartı.Hukuki ve ameli bağlılığın, mükellefiyetin nihai adresi.
TefsirKelime-i tevhîd analizi, esmâü'l-hüsnâ başıLâ ilâhe illallâh cümlesindeki nefy ve isbat dengesi; lafzın köken ve delalet tahlili.Sahte otoritelerin reddi ve mutlak itaatin yalnızca O'na tahsisi.
HadisZikir, dua, tevhîdin fazileti ve taelluhKalbin yalnızca Allah ile tatmin olması; kişinin ibadet ve zühd ile Allah'a yönelmesi hali.Kalbi bağ, ihlas, deruni yöneliş ve aşkın sığınak.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve kulluk nizamıMutlak MabutNihai ibadet ve yöneliş mercii olmaKulun varoluşsal sığınağı ve tapınacağı yegâne hakikat olarak konumlanır.Kesin
İlmiHakikat ve aksiyomlar hiyerarşisiİlk İlke ve Nihai HakikatBilginin ve varlığın temel meşruiyet tabanı olmaBütün varlık kategorilerinin ve rasyonel bilginin dayandığı en üst kurucu ilkedir.Güçlü
SiyasiHüküm, teşri ve egemenlikMutlak Hâkimiyet KaynağıYasa koymanın nihai meşruiyetini belirlemeOtoritenin, buyruğun ve meşru itaatin bağlandığı en üst aşkın merciidir.Güçlü
İktisadiMülkiyet ve değer ölçüsüMülkün Asıl SahibiMülkiyetin emanet niteliğini tayin etmeKaynakların gerçek sahibini belirleyerek insanın tüketim ve tasarrufunu sınırlandırır.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerÇekim merkezi ve tekil koordinat başlangıcıBir sistemdeki tüm dinamik kuvvetlerin etrafında döndüğü, bütün vektörlerin yöneldiği merkezi çekim odağı ve mutlak referans noktasıdır.Güçlü
Beşeri bilimlerEn üst değer hiyerarşisi ve meşruiyet normuBir toplumda ya da bireyde bütün eylemlerin, yasaların ve ahlaki yargıların meşruiyetini devşirdiği nihai aşkın referans çerçevesidir.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiİlah kavramını yalnızca zihinsel düzeyde evreni var eden soyut bir ilk nedene (deistik kozmik mimar) indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamSadece yaratan değil; hayatın her anında sevgiyle sığınılan, mutlak itaat edilen, buyruğuna teslim olunan ve hükmüne boyun eğilen canlı merci.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataŞirkin sadece puta tapmaktan ibaret sanılması; modern dönemde heva, ideoloji, sermaye veya siyasi otoritelerin mutlaklaştırılarak ilah edinildiğinin fark edilememesi.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın omurgasını oluşturan tevhid ilkesinin kurucu kavramıdır; varlığın yaratılış gayesini, kulluk ilişkisini ve evrensel nizamı tayin eden merkez eksendir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kelime-i tevhîdi bildiren ayetlerde, peygamberlerin kavimlerine ilk çağrısı olan ibadet davetlerinde ve şirkin tüm tezahürlerini reddeden muhkem beyanlarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yaratıcıyı kabul etmekle birlikte hayat nizamını, itaati ve sevgiyi başka odaklara paylaştıran müşrik zihniyetin aslında tevhid dairesinde olmadığını ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDehşet, hayret ve derin bir sarsıntı anında üstün bir koruyucuya koşup sığınmak; gökteki ışık ve kudret kaynağına tazimle yönelmek.
  • Soyut anlamVarlığın bütün boyutlarıyla kendisine bağlandığı, koşulsuz itaat, derin sevgi ve mutlak tazimle ibadet ettiği yegâne aşkın otorite.
  • Sistematik karşılıkTüm varoluşsal, ahlaki ve hukuki kuralların nihai meşruiyetini kendisinden aldığı, bölünemez ve devredilemez tekillik merkezi.
  • LaTeX modelilim⁡t→∞∑i=1nF⃗i(t)⋅∇Φ(x)=U⃗0
  • LaTeX açıklamasıModelde F⃗i, evrendeki ve insandaki her türlü yöneliş, kulluk ve itaat kuvvetini; ∇Φ(x), varlığın fıtratından kaynaklanan aşkın potansiyel meyli; U⃗0 ise bütün yönelişlerin nihayetinde bağlandığı tek, sabit ve mutlak uluhiyet merkezini temsil eder. Varlık alanındaki tüm dağınık eğilimler ancak bu tekil merkeze bağlandığında dengeli ve nihai bir anlam kazanır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ا