أله
أ - ل - ه
KÖK- 2.851 geçiş
- 1.879 ayet
- 45 sîga
- 13 sözlük
Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir. İlah örtülmüş, görünmez anlamında olup tanrı demektir. İlah kelimesi Tanrı anlamındadır. İnsanlar, “var edici”yi her zaman bilmişlerdir. Onu en kıymetli veya güçlü gördükleri bir varlık ile ifade etmeye çalışmışlardır. Bu sebepledir ki, birçok dinlerde Tanrı güneş kelimesi ile ifade edilmiştir. Türkçedeki Tanrı da ışık kelimesinden gelmektedir. Kur’an’da da “Allah göklerin ve yerin nurudur” denmektedir. Bu kelimenin çıkışı “aydınlık” anlamına gelen bir sözden gelmiş olmalıdır. Türkçeye Tanrı diye tercüme edilecektir.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءله · اله
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir. İlah örtülmüş, görünmez anlamında olup tanrı demektir. İlah kelimesi Tanrı anlamındadır. İnsanlar, “var edici”yi her zaman bilmişlerdir. Onu en kıymetli veya güçlü gördükleri bir varlık ile ifade etmeye çalışmışlardır. Bu sebepledir ki, birçok dinlerde Tanrı güneş kelimesi ile ifade edilmiştir. Türkçedeki Tanrı da ışık kelimesinden gelmektedir. Kur’an’da da “Allah göklerin ve yerin nurudur” denmektedir. Bu kelimenin çıkışı “aydınlık” anlamına gelen bir sözden gelmiş olmalıdır. Türkçeye Tanrı diye tercüme edilecektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.383 harfباب الهاء واللام وو ا ي ء معهما
ه و ل، ل ه و، و ه ل، و ل ه، ه ي ل، أ ه ل، أ ل ه مستعملات هول: الهَوْلُ: المخافة من أمرٍ لا تدري على ما تَهْجمُ عليه منه، كهَوْل اللّيل، وهَوْل البَحْر. تقول: هالني هذا الأمر يَهُولُني، وأمر هائل، ولا يقال: مهول، إلا أن الشاعر قال:
ومَهولٍ من المَناهل وَحْشٍ ذي عَراقيبَ آجنٍ مِدْفانِ
يعني بالمَهول: الّذي فيه هَوْلٌ... والعَرَبُ إذا كان الشيء هوله أخرجوه على فاعل،
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR444 harfأَلهَ بالفتح إِلاهَةً، أي عَبَدَ عِبَادَةً. وإلاهَةُ أيضاً: اسمٌ للشمس. والآلِهَةُ: الأصنامُ، سَمَّوها بذلك لاعتقادهم أنَّ العبادة تَحُقُّ لها، وأسماؤهم تَتْبَعُ اعتقاداتِهم لا ما عليه الشيء في نفسه. والتَأْليهُ: التعبيد. والتَأَلُّهُ: التَّنَسُّكُ والتَعَبُّدُ. قال رؤبة:
سَبَّحْنَ واسْتَرْجَعْنَ من تأَلُّهي
وتقول: أَلِهَ يَأْلَهُ أَلَهاً، أي تَحَيَّرَ؛ وأصله وَلِهَ يَؤْلَهُ وَلَهاً. وقد ألِهْتُ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok16.165 harfباب الهاء واللام
هال ، هلا ، لها ، وله ، وهل ، أله ، أهل ، هيل .
هول : قال الليث : الهَوْلُ : المخافة من الأمر لا تدرِي على ما تَهجُم عليه منه ، كَهَوْل الليل ، وهَوْلِ البحر ، تقول : هالَني هذا الأمرُ يَهُولُني ، وأمرٌ هائلٌ ، ولا يقال أَمرٌ مَهُول ، إلا أنّ الشاعر قد قال :
ومَهُولٍ من المَناهل وَحْشٍ
ذي عَراقِيبَ آجِنٍ مِدْفَانِ
وتفسير المَهُول ، أي فيه هَوْل . والعَرَبُ إذا كان الشيءُ هَوَلَهُ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.803 harf(باب الهمزة واللام وما يثلثهما)
(ألم) الهمزة واللام والميم أصل واحد، وهو الوجع. قال الخليل: الألم: الوجع، يقال وجَع ألِيمٌ، والفعل من الألم ألِمَ. وهو ألِمٌ، والمجاوز ألِيمٌ، فهو على هذا القياس فَعِيل بمعنى مُفْعِل. وكذلك وجِيعٌ بمعنى مُوجِع. قال([1]):
* أمِنْ رَيحانة الدّاعي السميعُ *
فوضع السميع موضع مُسْمِع. قال ابن الأعرابي عذاب أليم أي مؤلم ورجل ألِيمٌ ومُؤْلَمٌ أي موجَعٌ. قال أبو عبيد: يقال
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.356 harf- الله: قيل: أصله إله فحذفت همزته، وأدخل عليها الألف واللام، فخص بالباري تعالىن ولتخصصه به قال تعالى: ﴿هل تعلم له سميا﴾ [مريم/65]. وإله جعلوه اسما لكل معبود لهم، وكذا اللات، وسموا الشمس إلاهة (وقال في ذلك ابن مالك في مثلثه:
والشمس سماها صدوق النبأة *** إلاهة واضممه للإضراب) لاتخاذهم إياها معبودا.
وأله فلان يأله الآلهة: عبد، وقيل: تأله. فالإله على هذا هو المعبود (وفي ذلك يقول الفقيه محمد سيد بن
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR48 harfأ ل ه
فلان يتأله: يتعبد.
وهو عابد متأله.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR12.114 harfالإلَهُ: الله عز وجل، وكل ما اتخذ من دونه معبوداً إلَهٌ عند متخذه، والجمع آلِهَةٌ. والآلِهَةُ: الأَصنام، سموا بذلك لاعتقادهم أَن العبادة تَحُقُّ لها، وأَسماؤُهم تَتْبَعُ اعتقاداتهم لا ما عليه الشيء في نفسه، وهو بَيِّنُ الإلَهةِ والأُلْهانيَّةِ: وفي حديث وُهَيْب ابن الوَرْد: إذا وقع العبد في أُلْهانيَّة الرَّبِّ، ومُهَيْمِنِيَّة الصِّدِّيقين، ورَهْبانِيَّةِ الأَبْرار لم يَجِدْ أَحداً يأْخذ بقلبه
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.605 harf* أ ل ه * * أَلَهَ * يأله بالفتح فيهما * إلاهَةً * أي عبد ومنه قرأ بن عباس رضي الله عنهما ﴿ويذرك و * إلاهَتَكَ *﴾ بكسر الهمزة أي وعبادتك وكان يقول إن فرعون كان يُعبد ومنه قولنا الله وأصله * إلاهٌ * على فعال بمعنى مفعول لأنه مألوه أي معبود كقولنا إمام بمعنى مؤتم به فلما أدخلت عليه الألف واللام حذفت الهمزة تخفيفا لكثرته في الكلام ولو كانتا عوضا منهما لما اجتمعتا مع المعوض في قولهم * الإلَهُ *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.886 harf: ( *!أَلَهَ *!إلاهَةً ) ، بالكسْرِ ، ( *!وأُلُوهَةً *!وأُلُوهِيَّةً ) ، بضمِّهِما : ( عَبَدَ عِبادَةً ) ؛ ) ومنه قَرَأَ ابنُ عبَّاسٍ : ( ويَذَرَكَ *!وإلاهَتَك ) ، بكسْرِ الهَمْزةِ ، قالَ : أَي عِبَادَتَك ؛ وكانَ يقولُ : إنَّ فِرْعَونَ يُعْبَدُ ولا يَعْبُدُ ؛ نَقَلَهُ الجوْهرِيُّ وهو قَوْلُ ثَعْلَب ، فهو على هذا ذُو *!إلاهَةٍ لا ذُو *!آلِهَةٍ ؛ والفرَّاءُ على القِراءَةِ المَشْهورَةِ .
قالَ ابنُ
: ( *!أَلَهَ *!إلاهَةً ) ، بالكسْرِ ، ( *!وأُلُوهَةً *!وأُلُوهِيَّةً ) ، بضمِّهِما : ( عَبَدَ عِبادَةً ) ؛ ) ومنه قَرَأَ ابنُ عبَّاسٍ : ( ويَذَرَكَ *!وإلاهَتَك ) ، بكسْرِ الهَمْزةِ ، قالَ : أَي عِبَادَتَك ؛ وكانَ يقولُ : إنَّ فِرْعَونَ يُعْبَدُ ولا يَعْبُدُ ؛ نَقَلَهُ الجوْهرِيُّ وهو قَوْلُ ثَعْلَب ، فهو على هذا ذُو *!إلاهَةٍ لا ذُو *!آلِهَةٍ ؛ والفرَّاءُ على القِراءَةِ المَشْهورَةِ . قالَ ابنُ بَرِّي : ويُقَوِّي ما ذَهَبَ إليه ابنُ عبَّاسٍ قَوْل فِرْعَوْن : ﴿أَنا رَبّكُم الأَعْلَى﴾ ، وقَوْلُه : ﴿ما عَلِمْتُ لكُم مِن إلهٍ غَيْرِي﴾ . ( ومنه لَفْظُ الجلالةِ ) . ( وقالَ اللّيْثُ : بَلَغَنَا أنَّ اسمَ اللَّهِ الأَكْبَر هو *!اللَّهُ لا *!إله إلاَّ هو وَحْده . قُلْتُ : وهو قَوْلُ كَثِيرٍ مِن العارِفِيْن . ( واخْتُلِفَ فيه على عِشْرِينَ قَوْلاً ذَكَرْتُها في المَباسِيطِ ) . ( قالَ شيْخُنا : بل على أَكْثَر مِن ثلاثِينَ قَوْلاً ، ذَكَرَها المُتَكلِّمونَ على البَسْملةِ . ( وأَصَحُّها أَنَّه عَلَمٌ ) للذَّاتِ الوَاجِبِ الوُجُودِ المُسْتَجْمِع لجميعِ صِفَاتِ الكَمالِ ( غَيْرُ مُشْتَقَ ) . ( وقالَ ابنُ العَرَبي : عَلَمٌ دالٌّ على الإلَهِ الحقِّ دَلالَة جامِعَةً لجمِيعِ الأسْماءِ
الحُسْنَى الإلَهيَّة الأَحَدِيَّة جمعَ جَمِيعِ الحَقائِقِ الوُجُودِيَّة . ( وأَصْلُه إلاهٌ كفِعالٍ بمعْنَى مَأْلُوهٍ ) ، لأنَّه مَأْلُوهٌ أَي مَعْبودٌ ، كقَوْلِنا : إمامٌ فِعَالٌ بمعْنَى مَفْعولٍ لأنَّه مُؤْتَمٌّ به ، فلمَّا أُدْخِلَت عليه الألِفُ واللامُ حُذِفَتِ الهَمْزَةُ تَخْفِيفاً لكَثْرتِه في الكَلامِ ، ولو كانَتَا عِوَضاً منها لمَا اجْتَمَعَتا مع المعوَّضِ منه في قَوْلِهم الإِلاهُ ، وقُطِعَتِ الهَمْزَةُ في النِّداءِ للزُومِها تَفْخِيماً لهذا الاسمِ ؛ هذا نَصُّ الجوْهرِيِّ . قالَ ابنُ بَرِّي : قَوْلُ الجوْهرِيّ : ولو كانَتا عوضاً الخ ، هذا رَدٌّ على أَبي عليِّ الفارِسِيّ لأنَّه كانَ يَجْعَل الألِفَ واللامَ في اسمِ البَارِي سبحانه عِوَضاً مِنَ الهَمْزَةِ ، ولا يلزمُه ما ذَكَرَه الجوْهرِيُّ مِن قَوْلِهم *!الإلاهُ ، لأنَّ اسمَ اللَّهِ لا يَجوزُ فيه الإلاهُ ، ولا يكونُ إلاَّ مَحْذوفَ الهَمْزةِ ، تَفَرَّدَ سبحانه بهذا الاسمِ لا يشرِكُه فيه غَيْرُه ، فإذا قيلَ الإلاهُ انْطَلَقَ على اللَّهِ سبحانه وعلى ما يُعْبَدُ مِن الأصْنامِ ، وإذا قُلْتَ اللَّه لم يَنْطَلِق إلاَّ عليه سبحانه وتعالى ، ولهذا جازَ أَن يُنادَى اسم اللَّه ، وفيه لامُ التَّعْريفِ وتُقْطَعُ هَمْزَتُه ، فيُقالُ يا أللَّهُ ، ولا يَجوزُ يا الإلاهُ على وَجْهٍ مِنَ الوُجُوهِ مَقْطوعَة هَمْزَتُه ولا مَوْصُولَةٍ ، انتَهَى . وقالَ الليْثُ : اللَّهُ ليسَ مِنَ الأَسْماءِ التي يَجوزُ فيها اشْتِقاقٌ كما يَجوزُ في الرحمنِ والرحيمِ . ورَوَى المُنْذرِي عن أَبي الهَيْثَمِ أنَّه سأَلَه عن اشْتِقاقِ اسمِ اللَّهِ في اللّغَةِ فقالَ : كان حَقّه إلَهٌ ، أُدْخِلَتِ الألِفُ واللامُ تَعْريفاً ، فقيلَ ألإلاهُ ، ثم حَذَفَتِ العَرَبُ الهَمْزَةَ اسْتِثْقالاً لها ، فلمَّا تَركُوا الهَمْزَةَ حَوَّلُوا
كَسْرتَها في اللامِ التي هي لامُ التّعْريفِ ، وذَهَبَتِ الهَمْزةُ أَصْلاً فقالوا أَلِلاهُ ، فحرَّكُوا لامَ التَّعْريفِ التي لا تكونُ إلاَّ ساكِنَةً ، ثم الْتَقَى لامانِ مُتحرِّكتانِ ، وأَدْغَمُوا الأُولى في الثانِيَةِ ، فقالوا اللَّه ، كما قالَ اللَّهُ ، عزَّ وجلَّ : ﴿لكنا هو اللَّهُ ربّي﴾ ، معْناهُ لكنْ أَنا . ( وكُلُّ ما اتُّخِذَ ) مِن دُونه ( مَعْبُوداً إلهٌ عند مُتَّخِذِه بَيِّنُ *!الإِلاَهَةِ ) ، بالكسْرِ ، ( *!والأُلْهانِيَّةِ ، بالضَّمِّ ) . ) وفي حدِيثِ وهب بنِ الوَرْدِ : ( إذا وَقَعَ العَبْدُ في *!أُلْهانِيَّةِ الرَّبِّ ، ومُهَيْمِنِيَّة الصِّدِّيقِيْن ورَهْبَانِيَّةِ الأبْرارِ لم يَجِدْ أَحَداً يَأْخُذ بقَلْبِه ) ، أَي لم يَجِدْ أَحَداً يَعجبُه ولم يُحِبَّ إلاَّ اللَّهَ سبحانه . قالَ ابنُ الأثيرِ : هو فُعْلانِيَّة مِن *!ألِهَ *!يَأْلَهُ إذا تَحَيَّرَ ، يُريدُ إذا وَقَعَ العَبْدُ في عَظَمَةِ اللَّهِ وجَلالِهِ وغيرِ ذلِكَ مِن صفَاتِ الرُّبُوبيَّةِ وصَرَفَ توهّمُه إليها ، أَبْغَضَ الناسَ حتى ما يميلَ قلْبُه إلى أَحَدٍ . ( *!والإِلاَهَةُ : ع بالجَزِيرَةِ ) ؛ ) كما في الصِّحاحِ . وقالَ ياقوتُ : وهي قارة بالسَّماوَةِ ؛ وأَنْشَدَ لأُفْنُون التّغْلَبيّ ، واسْمُه صُرَيْمُ بنُ مَعْشَرٍ : كفى حَزَناً أَن يَرْحَلَ الركبُ غُدْوَةًوأُصْبِحَ في عُلْيا *!أِلاهَةَ ثاوِياقالَ ابنُ بَرِّي : ويُرْوى : وأُتْرَكَ في عُلْيَا *!أُلاهَةَ ، بضمِّ الهَمْزَةِ ، قالَ : وهو الصَّحِيحُ لأنَّه بها دُفِنَ قائِلُ هذا البَيْت . قُلْتُ : وله قصَّة وأَبْيَاتٌ ذَكَرَها ياقوتُ في مُعْجمه . ( و ) *!الإلاهَةُ : ( الحَيَّةُ ) العَظِيمَةُ ؛ عن ثَعْلَب . ( و ) الإلاهَةُ : ( الأَصْنامُ ) ، هكذا هو في سائِرِ النُّسخِ ، والصَّحيحُ
بهذا المعْنَى الآلِهَةُ بصيغَةِ الجَمْعِ ، وبه قُرِىءَ قَوْلُه تعالَى : ﴿ويَذَرَكَ *!وآلِهَتَكَ﴾ ، وهي القِراءَةُ المَشْهورَةُ . قالَ الجوْهرِيُّ : وإنَّما سُمِّيَت *!الآلِهَةُ الأَصْنَام لأنَّهم اعْتَقَدُوا أَنَّ العِبادَةَ تحقُّ لها ، وأسْماؤُهم تَتْبَعُ اعْتِقادَاتِهم لا ما عليه الشَّيء في نَفْسِه ؛ فتأَمَّلْ ذلِكَ . ( و ) الإلاهَةُ : ( الهِلالُ ) ؛ ) عن ثَعْلَب . ( و ) الإلاهَةُ : ( الشَّمْسُ ) ، غَيْر مَصْرُوف بِلا أَلِفٍ ولامٍ ، ورُبَّما صَرَفُوا وأَدْخَلوا فيه الألِفَ واللامَ وقالوا الإلاهَةُ . قالَ الجوْهرِيُّ : وأَنْشَدَ أَبو عليَ : فأَعْجَلْنا الإلاهَةَ أَن تَؤُوبا قُلْتُ : وحُكِي عن ثَعْلَب أَنَّها الشَّمْسُ الحارَّةُ . قالَ الجَوْهرِيُّ : وقد جاءَ على هذا غَيْرُ شيءٍ من دُخولِ لامِ المَعْرفةِ الاسمَ مَرَّة وسُقُوطِها أُخْرى ، قالوا : لَقِيته النَّدَرَى وفي نَدَرَى ، وفَيْنَةً والفَيْنَةَ بعْدَ الفَيْنَة ، فكأَنَّهم سَمَّوْها إلاَهة لتَعْظِيمِم لها وعِبادَتِهم إيَّاها . والمِصْراعُ المَذْكُور مِن أَبْياتٍ لمَيَّة بِنْت أُمِّ عُتْبَة بنِ الحارِثِ ، وقيلَ : لبنْتِ عبْدِ الحارِثِ اليَرْبُوعيِّ ، ويقالُ لنائِحَة عُتَيْبة بنِ الحارِثِ . وقالَ أَبو عُبيدَةَ : لأمِّ البَنِين بنْت عُتَيْبة تَرْثِيه وأَوّلها : تروَّحْنا من اللّعْباءِ قَسْراً فأَعْجَلْنا الإلاهَةَ أَن تَؤُوباعلى مثْل ابنِ مَيَّة فانْعِياهتَشُقُّ نَواعِمُ البَشَرِ الجُيُوبا
ويُرْوَى : فأَعْجَلْنا *!إلاهَةَ . ووَقَعَ في نسخِ الحَماسَةِ هذا البَيْت لميَّة بنْت عُتَيْبة تَرْثي أَخَاها . ( ويُثَلَّثُ ) ، الضَّمُّ عن ابنِ الأعْرابيِّ رَوَاها : *!أُلاهَةَ ، قالَ : ويُرْوى : *!الأَلاهَةَ يُصْرَفُ ولا يُصْرَفُ ؛ ( *!كالأَلِيهةِ ) ، كسَفِينَةِ . ( *!والتَّأَلُّه : التَّنَسُّكُ والتَّعَبُّدُ ) ؛ ) قالَ رُؤْبَة : للَّهِ دَرُّ الغَانِياتِ المُدَّهِ سَبَّحْنَ واسْتَرْجَعْنَ من *!تأَلُّهِي ( *!والتَّأْلِيه : التَّعْبِيدُ ) ؛ ) نَقَلَهُ الجوْهرِيُّ . ( و ) تقولُ : ( *!أَلِهَ ، كفَرِحَ ) ، يَأْلَهُ *!أَلْهاً : ( تَحَيَّرَ ) ، وأَصْلُه وَلِهَ يَوْلَهُ وَلْهاً ، ومنه اشْتُقَّ اسمُ الجَلالَةِ لأنَّ العُقُولَ تَأَلَهُ في عَظَمَتِه ، أَي تَتَحَيَّرُ ، وهو أَحَدُ الوُجُوه التي أَشارَ لها المصنِّفُ أَوَّلاً . ( و ) *!أَلِهَ ( على فلانٍ : اشْتَدَّ جَزَعَه عليه ) ، مِثْلُ وَلِهَ ؛ نَقَلَهُ الجوْهرِيُّ . ( و ) قِيلَ : هو مأْخُوذٌ مِن *!أَلِهَ ( إليه ) إذا ( فَزِعَ ولاذَ ) ، لأنَّه سبحانه المَفْزَعُ الذي يُلْجأُ إليه في كلِّ أَمْرٍ ؛ قالَ الشاعِرُ : *!أَلِهْتَ إلينَا والحَوادِثُ جَمَّةٌ وقالَ آخَرُ : *!أَلِهْتُ إليها والرَّكائِبُ وُقَّف ( و ) قيلَ : هو مِن ( *!أَلَهَهُ ) ، كمَنَعَهُ ، إذا ( أَجارَه وآمَنَه ) . ( وممَّا يُسْتدركُ عليه : أَصْلُ *!إِلَهٍ وِلاهٌ ، كإشاحٍ وِشاحٍ ، ومعْنَى وِلاهٍ أَنَّ الخَلْقَ يَوْلَهُون إليه في حَوائِجِهم ، ويَضْرَعُون إليه فيمَا يَنُوبُهم ، كما يَوْلَهُ كلُّ طِفْلٍ إلى أُمِّه . وحَكَى أَبو زيْدٍ : الحمدُ لاهِ رَبِّ العَالَمِيْن . قالَ الأَزْهرِيُّ : وهذا لا يَجوزُ في القُرْآن إنَّما هو حِكايَةٌ عن الأعْرابِ ، ومَنْ لا يَعْرفُ سُنَّةَ القُرْآن . وقالَ ابنُ سِيدَه : وقالوا يا *!أَللَّه فقَطَعُوا ، حَكَاهُ
سِيْبَوَيْه ، وهو نادِرٌ . وحَكَى ثَعْلَب أَنَّهم يَقولُونَ : يا اللَّه ، فيَصِلُون وهُما لُغَتانِ يعْنِي القَطْع والوَصْل . وحَكَى الكِسائي عن العَرَبِ : يله اغْفِرْ لي بمعْنَى يا أللَّه ، وهو مُسْتَكْره ، وقد يُقْصَر ضَرُورَة كقَوْلِ الشاعِرِ : أَلا لا بارَكَ اللَّهُ في سُهَيْلٍ إذا ما اللَّهُ بارَكَ في الرِّجالِونَقَلَ شيْخُنا : أَلِهَ بالمَكانِ ، كفَرِحَ ، إذا أَقامَ ؛ وأَنْشَدَ : *!أَلِهْنا بدارٍ ما تَبِينُ رُسومُهاكأَنَّ بَقايَاها وشومٌ على اليَدِوقالَ ابنُ حبيبٍ في الأزْد : الاهُ بنُ عَمْرو بنِ كَعْبِ بنِ الغطْرِيفِ ؛ وفي عكَ : الاهُ بنُ ساعِدَةَ ؛ وفي تمِيمٍ : أليهة وهو القليبُ بنُ عَمْرِو بنِ تَمِيمٍ ؛ وفي طيِّىءٍ : بنُو إلَهٍ مثْلُ عِلَهٍ ، ابن عَمْرِو بنِ ثمامَةَ ؛ وفيها أَيْضاً عبْدُ الإلَهِ مثْلُ عُلَةٍ ، ابنُ حارِثَةَ بنِ عيرنَةَ بنِ صهْبانَ بنِ عميمى بنِ عَمْرِو بنِ سنبسٍ ؛ وفي النَّخْعِ : بنُو أليهة بن عَوْفٍ .
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR12.819 harfMadde başı: الهأَلَهَ
1 أَلَهَ ذ , (S, and so in some copies of the K,) with fet-h, (S,) or أَلِهَ, (Mgh, Msb, and so in some copies of the K,) like تَعِبَ, aor. اَلَهَ , (Msb,) inf. n.
اِلَاهَةٌ
اِلَاهَةٌ ألاهه اـلاه اـلاهه اـلاهة اـلٰه الاهه الاهة الآهة لاهى آهة (S, Msb, K) and أُلُوهَةٌ and أُلُوهِيَّپٌ, (K,) He served, worshipped, or adored; syn. عَبَدَ. (S, Msb, K.) Hence the reading of I'Ab, [in the Kur
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.185 harfMadde başı: ءلهأَلَهَ
أَلَهَ A ( n. ac. أَلَاْهَة 22t , اِلَاْهَة 23t , أُلُوْهَة 27t , أُلُوْهِيَّة 27yit ),
a. Worshipped, adored.
أَلِهَ
أَلِهَ A ( n. ac. أَلَه 4 ),
a. Was bewildered.
b. [ 'Ala ], Was enraged against.
أَلَّهَ
أَلَّهَ II ,
a. Deified.
b. Enslaved.
تَأَلَّهَ
تَأَلَّهَ V ,
a. Was pious, devout, religious.
b. Was deified; claimed divinity, made himself a god.
اِسْتَأْلَهَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok113.777 harfMadde başı: ءلهءله
أَلِهَ - يَأْلَهُ - إله - آلهة - الله
أَلِهَ - يَأْلَهُ (أَلَهَ - يَأْلَهُ) - إله ( إلاه) - آلهة - الله (ألاّه) - اللهم (ألا ّهُمَّ)
أَلِه َ - يَأْلّه ُ(أَلَهَ - يَأْلَهُ) + كائن + إلى كائن: يلجأ إليه لتلقي التوجيه والدعم والنصرة والعون
إِله: تلفظ " إلاه ": على وزن " فـِعال" اسم فعل بمعنى مفعول من " ألِه َ - يَأْلّه":من يُلْجأ إليه لتلقي
Sîgalar(45)
Mücavir kökler694 mücavir (1.209 toplam)
- علم
408 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir
- شيأ
282 ortak ayet · Şey
- أمن
372 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- دون
109 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir
- حكم
127 ortak ayet · Gem demektir
- سبل
112 ortak ayet · Biribirini kesen yoldur
- ولي
124 ortak ayet · Veli arka demektir
- غفر
120 ortak ayet · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
- وقي
135 ortak ayet · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
- كفر
225 ortak ayet · Hufre, çukur demektir
- رسل
211 ortak ayet · Saçak demektir
- أرض
215 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
Geçtiği ayetler(1.879)
Bu kök 1.879 ayette geçiyor; sure şeridinden daraltın.
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
AllahRahman, Rahim olan Allah’ın adıyla
وَإِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِمَّا نَزَّلْنَا عَلَى عَبْدِنَا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَادْعُوا شُهَدَاءَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ
AllahEğer siz, kulumuza indirdiğimizden şüphede iseniz, haydin ona benzer bir sure getirin. Allah’dan başka şahidlerinizi de çapırın; eğer doğru sözlüler iseniz...
الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثَاقِهِ وَيَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَيُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ
AllahAllah’ın ahdini pekiştirdikten sonra bozanlar, birleştirilmesini emrettiği şeyi koparanlar, yeryüzünde fesad çıkaranlar, işte onlar hüsrana uğrayanların ta kendileridir.
… عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٍ مَشْرَبَهُمْ كُلُوا وَاشْرَبُوا مِنْ رِزْقِ اللَّهِ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ
AllahHani, bir vakit Musa, kavmi için su arayınca; asanla taşa vur, demiştik de, taştan oniki çeşme fışkırmış, her zümre su alacağı yeri öğrenmişti. Allah’ın rızkında yeyin, için, yalnız yeryüzünde bozgunculuk yaparak, karışıklık çıkarmayın.
… سَأَلْتُمْ وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ وَالْمَسْكَنَةُ وَبَاءُوا بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُوا يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَيَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ …
AllahHani; siz, Ey Musa, biz bir çeşit yemeğe elbette dayanamayız. Rabbına dua et de bizim için yerde yetişen samısak, sebze, acur, mercimek ve soğan bitirsin, demiştiniz, Musa da; siz bayağı olan şeyle hayırlı olanı değiştirmek mi istiyorsunuz? Öyleyse bir şehre inin, istediğiniz şeyler vardır, demişti. Onların üstüne horluk ve yoksulluk vuruldu. Allah’ın gazabına uğradılar, şüphesiz ki bu; Allah’ın âyetlerini inkâr ettiklerinden, peygamberlerini de haksız yere öldürdüklerindendi. Bu, isyan ettiklerinden, aşırı gider olduklarındandı.
… بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُوا يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَيَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ بِغَيْرِ الْحَقِّ ذَلِكَ بِمَا عَصَوْا وَكَانُوا …
AllahHani; siz, Ey Musa, biz bir çeşit yemeğe elbette dayanamayız. Rabbına dua et de bizim için yerde yetişen samısak, sebze, acur, mercimek ve soğan bitirsin, demiştiniz, Musa da; siz bayağı olan şeyle hayırlı olanı değiştirmek mi istiyorsunuz? Öyleyse bir şehre inin, istediğiniz şeyler vardır, demişti. Onların üstüne horluk ve yoksulluk vuruldu. Allah’ın gazabına uğradılar, şüphesiz ki bu; Allah’ın âyetlerini inkâr ettiklerinden, peygamberlerini de haksız yere öldürdüklerindendi. Bu, isyan ettiklerinden, aşırı gider olduklarındandı.
ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ فَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لَكُنْتُمْ مِنَ الْخَاسِرِينَ
AllahSonra o sözü müteakip yine yüz çevirdiniz. Eğer üstünüzde Allah’ın fazlu rahmeti olmasaydı hüsrana uğrayanlardan olurdunuz.
… مِنْهُ الْمَاءُ وَإِنَّ مِنْهَا لَمَا يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ
AllahSonra bunun ardından kalbleriniz yine katılaştı. Şimdi onlar taş gibidir. Yahut daha da katı. Zira öylesi vardır ki; ondan ırmaklar kaynar, öylesi vardır ki; yarılıp ondan su fışkırır, öylesi de vardır ki; Allah korkusundan yuvarlanır. Allah, yaptıklarınızdan asla gafil değildir.
أَفَتَطْمَعُونَ أَنْ يُؤْمِنُوا لَكُمْ وَقَدْ كَانَ فَرِيقٌ مِنْهُمْ يَسْمَعُونَ كَلَامَ اللَّهِ ثُمَّ يُحَرِّفُونَهُ مِنْ بَعْدِ مَا عَقَلُوهُ وَهُمْ يَعْلَمُونَ
AllahOnların size inanacaklarını mı umuyorsunuz? Onlardan öyle bir zümre vardı ki, Allah’ın kelamını dinlerlerdi de akılları yattıktan sonra, bile bile bunu değiştirirlerdi.
… يَكْتُبُونَ الْكِتَابَ بِأَيْدِيهِمْ ثُمَّ يَقُولُونَ هَذَا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ لِيَشْتَرُوا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا كَتَبَتْ …
AllahVay, kitabı elleriyle yazıp da sonra az bir paha ile satabilmek için; bu, Allah katındandır, diyenlerin, ellerinin yazdıklarından dolayı vay onlara! Vay onlara. O kazanmış oldukları yüzünden.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أله |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عبد, ربب, قدس |
| Zıt Kök | شرك |
| Çekirdek Özet 1 | Sığınma, hayret ve derin bir yönelişle boyun eğip bağlanılan merkez varlık |
| Çekirdek Özet 2 | Yegâne kulluk ve mutlak itaat mercii olarak tek hak mabut |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık, bilgi ve ahlak hiyerarşisinin en üstündeki mutlak otorite ve nihai dayanak |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca zihinsel kabul veya soyut yaratıcı fikrine indirgeyip pratik kulluk, itaat ve bağlanma boyutunu dışarıda bırakmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أل | Bağlama, yönelme, iltica etme ve birleştirici güç odağı olma; bu kök ألف kökünde kaynaşma ve ünsiyet, ألو kökünde yeminle bağlanma ve güç yetirme, ألل kökünde ise parıldama ve keskin yöneliş anlamlarıyla ortak bir yönelme ve raptetme tabanı kurar. | ه | Hareketi içsel bir yönelişe, sığınmaya, hayrete ve kalıcı bir tazim duygusuyla mutlak boyun eğişe dönüştürerek tapınma ve ilah edinme manasını özelleştirmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ا | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Varlığın kaynağı olan kurucu güç, öncelik ve mutlak kudret odağını gösterir. |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Bütün varlığı kendine bağlayan sevk edici otoriteyi, yönlendirici iradeyi simgeler. |
| ه | Kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | Hayret, sığınma, yakarış ve tazim ile kollarını açıp teslim olmayı ifade eder. |
| أله | Güce ve üst otoriteye yönelen teslimiyet ve yakarış | Mutlak güce (ا) sahip ve varlığı yönlendiren (ل) otoriteye karşı insanın hayret ve tazimle kollarını açıp boyun eğmesini (ه) anlatır. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir sığınağa veya koruyucuya dehşet ve sarsıntı anında sığınmak; gökyüzünde parıldayan ve tazimle yönelinen nesneye (güneşe) yönelmek. Erken dilde güneş için kullanılan tabir bu köktendir: الإلاهة |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem Arap şiirinde güneşin batışına yetişme veya güneşe yönelme bağlamında bu kökten türeyen kelime yer alır: فبادَرْنا الإلاهَة أنْ تؤوبا |
| Erken Arapça kullanım | Yemin ve tazim sözlerinde bağlaç ve nida ile kaynaşmış formlar yer alır; ayrıca ibadet ve zühd hayatı süren kişiler hakkında türetim kullanılır: التألّه والتعبّد |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha ve Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinin en kurucu ve kadim tabakalarından birini oluşturan bu kök, Proto-Sami ortak mirasındaki *ʾil- ve genişlemiş biçimi olan *ʾilah- çekirdeğine dayanır. Ugarit dilinde panteonun başı ve yüce tanrı için kullanılan ʾil formu, Akadcada genel tanrı anlamına gelen ilu(m) kelimesinde, İbranicede tekil ʾĒl ve genişletilmiş çoğul/tazim formu olan ʾĚlōhīm ile ʾĚlōah yapılarında, Aramice ve Süryanicede ise ʾElāh ve Alāhā biçimlerinde kesintisiz bir süreklilik sergiler. Bu kök Sami havzasında iki ana semantik hat üzerinde gelişmiştir: Birincisi kudret, önderlik ve mutlak güç; ikincisi ise insanın dehşet ve hayret karşısında sığındığı, tapındığı ve tazim gösterdiği yüce merci. Arapça أله kökü, harf-i tarif ile kaynaşarak alemleşen lafza-i celal ile hem mutlak tek ilahı hem de cins isim olarak tapınılan her varlığı ifade eden en yetkin işleniş düzeyine ulaşmıştır.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith ve David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | أله kökünden türeyen mastar ve isimler; ibadet etme, hayret içinde kalma ve sığınma hatları | Kökün temel eylemi kulluk etmek ve tazimle yönelmektir; harf-i tarif ile birleşerek özel ada dönüşmesi iç morfolojik bir gelişmedir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akadca ilu(m), Ugaritçe ʾil, İbranice ʾĒl / ʾĚlōah, Süryanice Alāhā | Tüm Sami dillerinde tanrı, uluhiyet ve mutlak kudret kavramlarının ortak ve kadim taşıyıcısıdır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Bazı Afro-Asyatik dillerde güç ve yükseklik bildiren fonetik paralellikler | Aile genelinde dağınık izler bulunsa da somut kurumsal uluhiyet yapısı Sami kolunda merkezileşmiştir. | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT ve David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أله | Anlamlı | İbadet etmek, sığınmak, mabut olmak | Dehşet ve hayretle üstün bir güce yönelip kulluk etme hali. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| أهل | Anlamlı | Bir yere veya kimseye ait olmak, alışmak, ehil olmak | Bir mekâna veya topluluğa ünsiyetle bağlanma, yuva kurma. | Kur'an'da geçer; ortak bağlılık ve ünsiyet bağı taşır. |
| لأه | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| لهأ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| هأل | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| هلأ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أله | Merkez | Uluhiyet, ibadet ve mutlak bağlılık | Yalnızca kendisine kulluk edilen, sevgi ve tazimle sığınılan nihai varlık. | Varlığın yöneldiği nihai tapınma ve itaat merciidir. |
| عبد | Komşu | İtaat, boyun eğme ve kulluk fiili | Mabuda yönelen fiili itaati ve kölece boyun eğişi ifade eder; أله yönelinen zat, bu ise yönelme fiilidir. | Kulun mabud karşısındaki pratik konumunu gösterir. |
| ربب | Komşu | Terbiye, sahiplik, besleyip büyütme | Varlığı yaratıp adım adım kemale erdiren ve yöneten efendilik vasfıdır; fiili idareye odaklanır. | Rab rızık ve terbiye veren, İlah ise ibadet edilendir. |
| قدس | Komşu | Arılık, yücelik ve aşkınlık | Her türlü noksanlıktan uzak, mutlak temizlik ve yücelik durumudur. | İlahın zatındaki aşkın dokunulmazlık boyutunu bildirir. |
| شرك | Zıt | Ortak koşma, yetkiyi paylaştırma | İlahın tekliğini reddederek uluhiyette veya ibadette başkasını paydaş kılma durumu. | Uluhiyetin bölünemez merkeziliğini parçalayan zıt tutumdur. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أله | İlah, mabut, Allah | Yakarışla sığınılan, sevgi ve tazimle ibadet edilen mutlak otorite. | Kesin |
| Latince | deus, divinitas, numen | Tanrı, tanrısallık, ilahi irade | Deus varlıksal tanrıyı, numen ise boyun eğdiren ilahi irade ve kudreti karşılar; ibadet boyutunu kısmen dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | god, deity, divinity | Tanrı, ilah, uluhiyet | Genel tanrı tasavvurunu karşılar; kökteki sığınma, hayret ve kulluk bağıntısını tek başına vermez. | Güçlü |
| Almanca | Gott, Gottheit | Tanrı, ilah | Varlıksal olarak karşılar fakat kul ile kurulan sığınma ve derin yakarış nüansını yansıtmaz. | Güçlü |
| Fransızca | dieu, divinité | Tanrı, tanrılık | Felsefi ve teolojik tanrı kavramını taşır; doğrudan pratik ibadet bağını tam olarak içermez. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Kluge Etymologisches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Lafza-i Celal (Allah) | Yegâne hak mabut, zat-ı zülcelal | Bütün esma ve sıfatları toplayan zat ismi; tevhîd, yaratılış ve rubûbiyyet bağlamlarında (Fâtiha 1:1, İhlâs 112:1). |
| İlah (tekil cins isim) | İbadet edilen merci (hak veya bâtıl) | Tevhid daveti ve bâtıl tanrıların reddi bağlamlarında (Bakara 2:163, Enbiyâ 21:22). |
| Âlihe (çoğul form) | Bâtıl kabul edilen putlar ve sahte tanrılar | Şirk koşanların edindikleri düzmece ilahlar bağlamında (A'râf 7:138, Furkân 25:42). |
| Hevâyı ilah edinmek | Mutlak itaat edilen tutku ve arzular | İnsanın kendi heveslerini nihai yasa ve otorite haline getirmesi bağlamında (Furkân 25:43, Câsiye 45:23). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tevhid-i uluhiyyet, zat-sıfat ilişkisi, ism-i a'zam | Allah isminin müştak mı mürtecel mi olduğu; uluhiyet ile rububiyet arasındaki kuramsal ayrım. | Mutlak varlığı zorunlu olan (Vâcibü'l-Vücûd) ve ibadete layık tek zat. |
| Fıkıh | Yemin, adak, ibadetin sahihliği ve niyet | Yeminin yalnızca Allah adına yapılması; ibadetlerin yalnızca O'nun rızasına hasredilmesi şartı. | Hukuki ve ameli bağlılığın, mükellefiyetin nihai adresi. |
| Tefsir | Kelime-i tevhîd analizi, esmâü'l-hüsnâ başı | Lâ ilâhe illallâh cümlesindeki nefy ve isbat dengesi; lafzın köken ve delalet tahlili. | Sahte otoritelerin reddi ve mutlak itaatin yalnızca O'na tahsisi. |
| Hadis | Zikir, dua, tevhîdin fazileti ve taelluh | Kalbin yalnızca Allah ile tatmin olması; kişinin ibadet ve zühd ile Allah'a yönelmesi hali. | Kalbi bağ, ihlas, deruni yöneliş ve aşkın sığınak. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk nizamı | Mutlak Mabut | Nihai ibadet ve yöneliş mercii olma | Kulun varoluşsal sığınağı ve tapınacağı yegâne hakikat olarak konumlanır. | Kesin |
| İlmi | Hakikat ve aksiyomlar hiyerarşisi | İlk İlke ve Nihai Hakikat | Bilginin ve varlığın temel meşruiyet tabanı olma | Bütün varlık kategorilerinin ve rasyonel bilginin dayandığı en üst kurucu ilkedir. | Güçlü |
| Siyasi | Hüküm, teşri ve egemenlik | Mutlak Hâkimiyet Kaynağı | Yasa koymanın nihai meşruiyetini belirleme | Otoritenin, buyruğun ve meşru itaatin bağlandığı en üst aşkın merciidir. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve değer ölçüsü | Mülkün Asıl Sahibi | Mülkiyetin emanet niteliğini tayin etme | Kaynakların gerçek sahibini belirleyerek insanın tüketim ve tasarrufunu sınırlandırır. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Çekim merkezi ve tekil koordinat başlangıcı | Bir sistemdeki tüm dinamik kuvvetlerin etrafında döndüğü, bütün vektörlerin yöneldiği merkezi çekim odağı ve mutlak referans noktasıdır. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | En üst değer hiyerarşisi ve meşruiyet normu | Bir toplumda ya da bireyde bütün eylemlerin, yasaların ve ahlaki yargıların meşruiyetini devşirdiği nihai aşkın referans çerçevesidir. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İlah kavramını yalnızca zihinsel düzeyde evreni var eden soyut bir ilk nedene (deistik kozmik mimar) indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Sadece yaratan değil; hayatın her anında sevgiyle sığınılan, mutlak itaat edilen, buyruğuna teslim olunan ve hükmüne boyun eğilen canlı merci. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Şirkin sadece puta tapmaktan ibaret sanılması; modern dönemde heva, ideoloji, sermaye veya siyasi otoritelerin mutlaklaştırılarak ilah edinildiğinin fark edilememesi. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın omurgasını oluşturan tevhid ilkesinin kurucu kavramıdır; varlığın yaratılış gayesini, kulluk ilişkisini ve evrensel nizamı tayin eden merkez eksendir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kelime-i tevhîdi bildiren ayetlerde, peygamberlerin kavimlerine ilk çağrısı olan ibadet davetlerinde ve şirkin tüm tezahürlerini reddeden muhkem beyanlarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yaratıcıyı kabul etmekle birlikte hayat nizamını, itaati ve sevgiyi başka odaklara paylaştıran müşrik zihniyetin aslında tevhid dairesinde olmadığını ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDehşet, hayret ve derin bir sarsıntı anında üstün bir koruyucuya koşup sığınmak; gökteki ışık ve kudret kaynağına tazimle yönelmek.
- Soyut anlamVarlığın bütün boyutlarıyla kendisine bağlandığı, koşulsuz itaat, derin sevgi ve mutlak tazimle ibadet ettiği yegâne aşkın otorite.
- Sistematik karşılıkTüm varoluşsal, ahlaki ve hukuki kuralların nihai meşruiyetini kendisinden aldığı, bölünemez ve devredilemez tekillik merkezi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde , evrendeki ve insandaki her türlü yöneliş, kulluk ve itaat kuvvetini; , varlığın fıtratından kaynaklanan aşkın potansiyel meyli; ise bütün yönelişlerin nihayetinde bağlandığı tek, sabit ve mutlak uluhiyet merkezini temsil eder. Varlık alanındaki tüm dağınık eğilimler ancak bu tekil merkeze bağlandığında dengeli ve nihai bir anlam kazanır.