بقر
ب - ق - ر
KÖK- 9 geçiş
- 9 ayet
- 5 sîga
- 13 sözlük
Sığırdevamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Sığır
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.065 harfالقاف والراء والباء معهما
ق ر ب، ر ق ب، ب ر ق، ر ب ق، ق ب ر، ب ق ر كلهن مستعملات قرب: القَرَبُ أن يرعى القوم بينهم وبين المورد وهم يسيرون بعض السير حتى إذا كان بينهم وبين الماء عشية أو ليلة عدلوا فقربوا، وهم يقربون قرباً، واقربوا إبلهم، وقربت الإبل.
وحمار قارب يطلب الماء، قال:
قد قدموني لإقرابٍ وإصدار
وقال:
هاج الصوادي والحزان فاندلقـت وانقض سابقها الحادي لها القَرِبُ
والعانة القَواربُ: هي
القاف والراء والباء معهما ق ر ب، ر ق ب، ب ر ق، ر ب ق، ق ب ر، ب ق ر كلهن مستعملات قرب: القَرَبُ أن يرعى القوم بينهم وبين المورد وهم يسيرون بعض السير حتى إذا كان بينهم وبين الماء عشية أو ليلة عدلوا فقربوا، وهم يقربون قرباً، واقربوا إبلهم، وقربت الإبل. وحمار قارب يطلب الماء، قال: قد قدموني لإقرابٍ وإصدار وقال: هاج الصوادي والحزان فاندلقـت وانقض سابقها الحادي لها القَرِبُ والعانة القَواربُ: هي التي تَقْرَبُ القَرَبَ أي تعجل الورود، ويقال لطالب الماء ليلاً: قارِبٌ. والقَرَبُ: طلب الماء ليلاً. والقارِبُ: سفينة صغيرة تكون مع أصحاب السفن البحرية تستخف لحوائجهم، والجميع قوارِبُ. والقِرابُ للسيف والسكين: غمدهما، والفعل قَرَّبْتُ قِراباً وأقْرَبْتُ أيضاً قِراباً. والقُرابُ: مُقاربةُ الشيء، تقول: معه ألف درهم أو قُرابُ ذلك، ومعه ملء قدح ماء أو قُرابُه. وأتيته قُرابَ العشي، وقُرابَ الليل. وهذا قدح قربان ماء ونصفان ماء وملآن ماء، فأما نصفان فمن النصف، وقَرْبانُ أي قارب الامتلاء. وهذا قُرْبانٌ من قَرابينِ الملك أي وزير، هكذا يجمعون بالنون، وهو في القياس خلف، وهم الذين يستنفع بهم إلى الملوك. والقُرْبُ ضد البعد، والاقتِرابُ الدنو، والتَقَرُّبُ: التدني والتواصل بحق أو قَرابةٍ. والقُرْبانُ: ما تَقَرَّبْتَ به إلى الله تبتغي به قُرْباً ووسيلة. وما قَرَبْتُ هذا الأمر قُرْباناً ولا قُرْباً. وقَرَبَ فلان أهله أي غشيها قرباناً. والقُرْبَى: حق ذوي القرابة. وفلان يقرب أمراً أي يعزوه بقول أو فعل، وقربت أمراً: ما أدري ما هو. والقُربُ: من لدن الشاكلة إلى مراق البطن، ومن الرفع إلى الإبط من كل جانب. وفرس لاحق الأقراب، يجمعون القرب، وإنما للفرس قربان، ولكن لسعته، كما يقولون: شاة عظيمة الخواصر، ولها خاصرتان كما قال: لأبيض عجلي عظيم المفارق جمعه لسعته. والقريبُ ذو القرابة، ويجمع أقارب، وقريبة جمعها قرائب، للنساء. والقريبُ نقيض البعيد يكون تحويلاً يستوي فيه الذكر والأنثى، والفرد والجميع، هو قريب، وهي قريب، وهم قريب، وهن قريب. وفرس مُقَرب: قَرُبَ مربطه ومعلفه لكرامته، ويجمع مقربات ومقاريب. وأقْرَبَت الشاة والأتان فهي مُقربٌ، وأدنت الناقة فهي مدن لا غير. والقَريبُ: السمك المملح ما دام في طراءته. وقد حيى فلان وقَرَّبَ أي قال: حياك الله وقَرَّبَ دارك. رقب: رَقَبْتُ الشيء أَرْقُبُهُ ورِقباناً أي انتظرت. وقوله تعالى: "ولم تَرقُبْ قولي" أي لم تنظر. والتَرَقُّبُ: تنظر الشيء وتوقعه. والرًّقيبُ: الحارس يشرف على رِقْبةٍ، يحرس القوم. ورقيبُ الميسر: الأمين الموكل بالضريب، ويقال: الرقيب السهم الثالث. والرَقيبُ: الحافظ. والرَّقُوبُ من الأرامل والشيوخ: الذي لا ولد له، ولا يستطيع الكسب، ويقال: هو الذي لم يقدم من ولده شيئاً، وسميت الأرملة رَقُوباً لأنه لا كاسب لها ولا ولد فهي تَتَرَقَّبُ معروفاً. والرَّقَبَةُ أصل مؤخر العنق، والأَرْقَبُ والرَّقبانيُّ الغليظ الرَّقَبةِ. وأمة رَقَبانيِّةٌ رَقْباءُ ولا تنعت به الحرة. والرَّقَبُ جمع كالرِّقاب، والإعطاء في الرِّقاب أي في المكاتبين. وأعتق الله رقَبَتَه، ولا يقال: عُنُقَه. والرَّقيبُ: ضربٌ من الحيات، وجمعه رُقُب ورقيبات. برق: البَرْقُ دخيل في العربية، ويجمع على بِرقان. والبَرَقُ مصدر الأَبْرَقِ من الحبال، وهو الحبل الذي أبرم بقوة سوداء وقوة بيضاء. ومن الجبال: ما فيه جدد بيض وجد سود. والبَرْقاء من الأرض: طرائق بقعة فيها حجارة سود يخالطها رملة بيضاء، وكل قطعة على حبالها برقة، فإذا اتسع فهو الأبرق، والأبارق جمعه، ويجمع على البراق. والأبارِقُ: الأكام يخالطها الحصى والرمال، قال: لنا المصانع من بصرى إلى هجر إلى اليمامة فالأجزاع فالـبُـرقِ وهضب الأبارِقِ: موضع بعينه. والبُروقُ: بيض السحاب، وبَرَقَ يبرُقُ بُروقاً وبَريقاً، وأبْرَقَ لغة. والبارقةُ: سحاب يَبْرُقُ، وكل شيء يتلألأ فهو بارقٌ، ويبرُق بريقأً. ويقال للسيوف بوارِقُ. وإذا اشتد موعد بالوعيد يقال: أبْرَقَ وأرْعَدَ، قال: أَبْرِقْ وأرْعِـدْ يا يزي? د فما وعيدك لي بضائر وبَرَقَ ورَعَدَ لغة، قال: فارْعِدْ هنالك ما بدا لك وابْرَقِ وأبْرَقَتِ الناقة: ضربت بذنبها مرة على فرجها، ومرة على عجزها. والإنسان البَروقُ هو الفرق لا يزال، قال: يروغ لكل خوار بَروقِ كأنه من قولك: بَرِقَ بصره فهو بَرِقٌ أي بهت، فهو فزع مبهوت. وكذلك يفسر من قرأ: "فإذا بَرِقَ البصر". ومن قَرَأ: "بَرَقَ" يقول: تراه يلمع من شدة شخوصه ولا يطرف، قال: لما أتانا ابن عميرٍ راغـياً أعطيته عيساء منها فَبَرقْ أي رد لها على الإبل. وبَرَّقَ بعينه تبريقاً إذا لألأها من شدة النظر. والبُراقُ: دابة يركبها الأنبياء. والأباريقُ: جمع إبريق. والبُرْقانُ: جمع بُرْقانةٍ، وهي جرادة تلونت بخطوط صفر وسود. ربق: رَبَقتُ الشاة رَبْقاً بالرِّبْقِ وهو الخيط، الواحدة رِبْقةٌ، وشاة مُرَبَّقَةٌ أعم، ومَربوقةٌ. وأم الربيق اسم للحرب، واسم للداهية الشديدة، قال العجاج: أم الرُّبَيقِ والوُرَيْقِ الأزنم ويروى: الأزلم قبر: المَقْبَرةُ والمَقْبُرَةُ: موضع القبور: والقبر واحد. والقَبرُ: مصدر، والقَبرُ موضع القَبرِ، وقَبرتهُ أقبرهُ قبراً ومقبراً. والاِقبارُ: أن تهيء له قبراً وتنزله منزلة ذاك، قال الله تعالى: "ثم أماته فأقبره" أي جعله بحال يقبر. والمُقابِرُ: الذي يحفر معك القبر. والقبر: موضع متأكل مسترخى في العود الذي يتطيب به، وهو جوفه. بقر: البَقَرُ: جماعة البَقَرةِ، والبَقيرُ والباقِرُ كقولك: الحمير والضئين والجامل، قال: يكسعن أذناب البقيرِ الدُّلسِ والباقِرُ جمع البقر مع راعيها، وكذلك الجامل، جمع الجمل مع راعيها. والبَقرُ: شق البطن، قال الراج: ضرباً وطعناً باقِراً عشنزرا والبَقيرةُ شبه قميص تبلسه نساء الهند، ضيق إلى السرة. والتَّبَقُّر: التفتح والتوسع من بقر البطن، ونهي عن التَّبَقُّر في المال. والمُتَبَقِّر: اللاعب بالبُقَّيْرَى، وهي لعبة يلعب بها. وَبَقَروا حولهم أي حفروا، ويقال: كم بَقَرتُم لغسيلكم أي كم حفرتم، وقال طفيل الغنوي: وملن فما ينفك حول متالع بها مثل آثار المُبَقِّرِ ملعب
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR913 harfالبَقَرُ: اسم جنسٍ. والبَقَرَةُ تقع على الذكَر والأنثى، وإنما دخَلته الهاء على أنَّه واحدٌ من جنس. والجمع البَقَراتُ. والباقِرُ: جماعة البَقَرِ مع رعاتِها. والبَيْقورُ: البَقَرُ. وأهل اليَمَن يسمُّون البقرة باقورةً. وَبَقَرْتُ الشيءَ بَقْراً: فَتَحْتَهُ ووسّعْتَه. ومنه قولهم: ابْقُرْها عن جَنِينِها، أي شُقَّ بطنها عن ولدها. والتَبَقُّرُ: التَوَسُّعُ في العِلم والمال. ويقال: فتنةٌ باقِرَةٌ كداء
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR21.612 harfق ر ب
قرب ، قبر ، رقب ، ربق ، برق ، بقر : مستعملات .
قرب : قال الليث : القَربُ : أن يَرعَى القومُ بينهم وبين المَورِد ، وفي ذلك يسيرون بعضَ السير ، حتى إذا كان بينهم وبين الماء ليلةٌ أو عشيةٌ عجَّلوا فقَربوا يَقربُون قُرْباً ، وقد أقرَبوا إبلَهم ، وقَرَبَت الإبل .
قال : والحِمارُ القارب والناقة القوارب ، وهي التي تَقرُب ، أي : تعجّل ليلةَ الوُرود . قال : والقارب الذي يَطلب الماء .
وقال أبو سعيد :
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR12.348 harf(باب الباء والقاف وما يثلثهما في الثلاثي)
(بقل) الباء والقاف واللام أصلٌ واحد، وهو مِن النّباتِ، وإليه ترجعُ فُروعُ الباب كلِّه.
قال الخليل: البَقْل من النّبات ما ليس بشَجرٍ دِقٍّ ولا جِلٍّ. وفَرَقَ ما بين البَقْلِ ودِقِّ الشَّجر بغِلَظ العُود وجِلَّتِه، فإنَّ الأمطارَ والرِّياحَ لا تكسِرُ عِيدانَها، تراها قائمةً أُكلَ ما أُكِلَ وبَقِيَ ما بَقِيَ. قال الخليل: ابتَقَل القَومُ إذا رَعَوا البقْلَ،
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.007 harf- البقر واحدته بقرة. قال الله تعالى: ﴿إن البقر تشابه علينا﴾ [البقرة/70]، وقال: ﴿بقرة لا فارض ولا بكر﴾ [البقرة/68]، ﴿بقرة صفراء فاقع لونها﴾ [البقرة/69]، ويقال في جمعه: باقر (قال ابن سيده: والجمع بقر، وجمع البقر: أبقر، كزمن وأزمن. فأما باقر وبقير وبيقور وباقور فأسماء للجمع.
راجع: اللسان (بقر) ) كحامل، وبقير كحكيم وقيل: بيقور، وقيل للذكر: ثور، وذلك نحو: جمل وناقة، ورجل وامرأة.
واشتق من لفظه لفظ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR378 harfب ق ر
بقر بطنه وتبقر في العلم والمال: توسع.
وهو باقر وباقرة: بقر عن العلوم وفتش عنها.
وتبقر بالكلام: تفتق به.
وفتنة باقرة.
ومـن المجـاز: جاء فلان يجر بقرة.
وعلى فلان بقرة من عيال وكرش من عيال وفلان في بقرة من الناس والمراد الكثرة والاجتماع.
كما يقال: لفلان قنطار من ذهب وهو ملء مسك البقرة.
لما استكثروا ما يسع جلد البقرة ضربوها مثلاً في الكثرة.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR7.305 harfالبَقَرُ: اسم جنس. ابن سيده: البَقَرَةُ من الأَهلي والوحشي يكون للمذكر والمؤنث، ويقع على الذكر والأُنثى؛ قال غيره: وإِنما دخلته الهاء على أَنه واحد من جنس، والجمع البَقَراتُ. قال ابن سيده: والجمع بَقَرٌ وجمع البَقَرِ أَبْقَرُ كزَمَنٍ وأَزْمُنٍ؛ عن الهجري، وأَنشد لمقبل بن خويلد الهذلي:
كأَنَّ عَرُوضَيْهِ مَحَجَّةُ أَبْقُرٍ
لَهُنَّ، إِذا ما رُحْنَ فيها، مَذاعِقُ
فأَما بَقَرٌ وباقِرٌ وبَقِيرٌ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR329 harf* ب ق ر * * البَقَرُ * اسم جنس و * البقرةُ * تقع على الذكر والأنثى والهاء للأفراد والجمع البقرات و * البَاقِرُ * جماعة البقر مع رعاتها وأهل اليمن يسمون البقرة * بَاقُورةً * وكتب النبي عليه الصلاة والسلام في كتاب الصدقة لأهل اليمن ﴿في ثلاثين باقورة بقرة﴾ و * التَّبَقُّرُ * التوسع في العلم ومنه محمد * الباقِرُ * لتبقره في العلم
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR9.903 harfالبقرة: من الأهلي والوحشي يكون للمذكر والمؤنث ويقع على الذكر والأنثى، كذا في المحكم، وإنما دخلته الهاء على أنه واحد من جنس، م أي معروف. ج بقر بحذف الهاء وبقرات، وبقر، بضمتين، وبقار، كرمان وأبقور وزان أفعول، وبواقر، وهذا الأخير نقله الأزهري عن الأصمعي، قال: وأنشدني ابن أبي طرفة:
وسكتهم بالقول حتى كأنهـم بواقر جلح أسكنتها المراتع. وأما باقر وبقير وبيقور وباقور
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR9.992 harfبَقَرَ
1 بَقَرَ بقر قر , (S, K, &c.,) aor. بَقُرَ , (JK, S, A, Mgh, Msb,) or بَقَرَ , (K,) [but this seems to be a mistake,] inf. n. بَقْرٌ, (S, Msb,) He slit; ripped; split; cut, or divided, lengthwise. (S, Msb, K, &c.) He slit, or ripped open, an animal's belly. (A, Mgh.) One says, اُبْقُرْهَا عَنْ جَنِينِهَا Rip thou open her [a camel's] belly so as to disclose her fœtus. (S.) [See بَقِيرٌ.] ―
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR493 harfبَقَرَ
بَقَرَ A , U ( n. ac. بَقْر 1 ),
a. Split, ripped open.
تَبَقَّرَ
تَبَقَّرَ V ,
a. Was rich ( in wealth or knowledge ).
بَقَر
بَقَر 4 , ( pl. أَبْقَاْر 38 ),
a. Head of cattle, cattle; bull, ox.
b. [ art. prec. by جُوْع hunger ], Bulimy.
بَقَرَة
بَقَرَة 4t ,
a. Cow.
بَاْقِر
بَاْقِر 21
a. [ art. ], The Lion.
بَقَّاْر
بَقَّاْر 28 ,
a. Herdsman; drover.
بَاْقُوْر
بَاْقُوْر 40 ,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR30.040 harfبقر
بَقَرَ - يَبْقُرُ - بَقَرَة - بَقَرات - بَقَر
بَقَرَ - يَبْقُرُ + كائن + شيئاً: يشق جوفه بشكل واسع عريض ليخرج ما فيه
بَقَرَة: على وزن " فـَعـَلة": اسم فعل بمعنى فاعل من " بَقَرَ - يَبْقُرُ": الذي يبقر على وجه التكرار والقوة: وهي اصطلاحاً اسم الدابة المعروفة، ويبدو أن ذلك لأن جنسها يستعمل لحرث الأرض وشقها وقلبها
بَقَرات: جمع " بَقَرَة "
Mücavir kökler81 mücavir (100 toplam)
- عجف
2 ortak ayet · Cılızlar
- سمن
2 ortak ayet · Yağ
- سنبل
2 ortak ayet · Başaklar
- يبس
2 ortak ayet · Kurular
- خضر
2 ortak ayet · Hudr : Sebzedir
- ذبح
2 ortak ayet · Zebih kesilmiş hayvan demektir
- فتي
2 ortak ayet · Kepçe, kefe demektir
- شحم
1 ortak ayet · İkisinin iç yağı
- فقع
1 ortak ayet · Koyu
- وشي
1 ortak ayet · Alaca
- سبع
2 ortak ayet · Yırtıcı hayvan demektir
- قول
7 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
Geçtiği ayetler(9)
قَالُوا ادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّنْ لَنَا مَا هِيَ قَالَ إِنَّهُ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٌ لَا فَارِضٌ وَلَا بِكْرٌ عَوَانٌ بَيْنَ ذَلِكَ فَافْعَلُوا مَا تُؤْمَرُونَ
İnekOnlar, Bizim için Rabbına dua et de onu bize iyice bildirsin, demişlerdi. Musa da: Allah, o, ne çok kart, ne de çok körpedir. İkisi ortası dinç bir sığırdır, buyuruyor. Artık emrolunduğunuz şeyi yapın, demişti.
قَالُوا ادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّنْ لَنَا مَا لَوْنُهَا قَالَ إِنَّهُ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٌ صَفْرَاءُ فَاقِعٌ لَوْنُهَا تَسُرُّ النَّاظِرِينَ
İnekDediler ki: Bizim için Rabbına dua et de onun ne renk olduğunu bize iyice açıklasın. O da: Rabbım diyor ki: O bakanları rahatlatacak sapsarı renkli bir inektir, demişti.
قَالَ إِنَّهُ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٌ لَا ذَلُولٌ تُثِيرُ الْأَرْضَ وَلَا تَسْقِي الْحَرْثَ مُسَلَّمَةٌ لَا شِيَةَ فِيهَا قَالُوا الْآنَ جِئْتَ بِالْحَقِّ فَذَبَحُوهَا وَمَا كَادُوا يَفْعَلُونَ
İnekDedik ki: Rabbım, o, ne boyunduruğa koşulup arazi sürecek, ne de ekin sulayacak bir inektir, zillete uğramamıştır. Bütün kusurlardan uzaktır. Onun alacası da yoktur, buyuruyor. Onlar: İşte şimdi gerçeği ortaya koydun, dediler. Hemen onu boğazladılar ki az kalsın bunu yapmayacaklardı.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بقر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نعم, حرث, فلح, شقق |
| Zıt Kök | رتق |
| Çekirdek Özet 1 | Genişçe yarmak, açmak, toprağı sürerek yarmak ve bu eylemle özdeşleşen sığır cinsi |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi emre teslimiyette bahane üretmeksizin boyun eğme ve rızık üretiminde tasarruf aracı |
| Çekirdek Özet 3 | Hakikatin örtüsünü yarma, kapalılığı açığa çıkarma ve üretim döngüsünü işletme ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir hayvan türü ismi sayıp yarma, açığa çıkarma ve tarımsal üretim bağlamındaki kurucu semantik çekirdeğini göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بق | Dışarı fırlama, yayılma, yarılarak ortaya çıkma veya ardında kalıntı bırakma hareketidir; nitekim بقل toprağı yarıp çıkan yeşillik ve filizi, بقع zeminde ayrılarak belirginleşen renk ve lekeyi, بقي ise yok oluş sürecinden yarılarak geriye kalmayı ifade eder | ر | Çekirdekteki yayılma ve patlak verme hareketine süreklilik, fiziksel derinlik ve mekanik yarılma boyutu katarak toprağı veya bir dokuyu genişçe ve boylu boyunca yarma anlamına dönüştürmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır | Kapalı bir hacim, iç alan, sınırlandırılmış bünye veya barınak |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği | Sıkışma, toplanma, dar bir kanaldan geçiş veya odaklanma |
| ر | İnsan başı | Öncülük, hareketin yöneldiği tepe nokta, akışın başı |
| بقر | Kapalı bir bünyenin dar bir hat boyunca başlanarak yarılması | Kapalı bir yapının (ب), odaklanmış ve keskin bir hat üzerinden (ق), yönlü ve sürekli bir eylemle baştan sona boylu boyunca yarılıp açılması (ر) |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir bedeni, karnı veya toprağı boydan boya, genişçe ve derinlemesine yarmak; toprağı çift sürerek yarması sebebiyle sığır cinsine verilen ad |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmrüülkays’a nispet edilen beyitte kök, yeryüzünü yararak genişçe yol almak ve uzaklaşmak anlamında kullanılmıştır: ألا هل أتاها والحوادث جمة / بأن امرئ القيس بن تملك بيقرا |
| Erken Arapça kullanım | Su içmekten kaçınan sığır sürüsünü ve bu sürünün başında duran sığırtmacı anlatmak için erken dönem darbımesellerinde باقر ve باقورة biçiminde kullanılmıştır; nitekim sözlüklerde yer alan şu beyit erken kullanım şahididir: وما ذنبه أن عافت الماء باقر / وما إن تعاف الماء إلا ليضربا |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, el-Mufradāt, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça بقر kökü, Kuzeybatı ve Güney Sami dillerinde hem eylemsel olarak yarma, açma, inceleme hem de doğrudan sığır (büyükbaş hayvan) cinsi için kullanılan kadim bir Afro-Asyatik miras taşır. İbranicede baqar (בָּקָר) kelimesi sığır sürüsünü, bāqar (בָּקַר) fiili ise yarıp araştırmak, dikkatle denetlemek, teftiş etmek anlamını ifade eder; ayrıca boqer (בֹּקֶר) kelimesi gecenin karanlığını yarıp açan sabah vaktidir. Süryanicede bqārā (ܒܩܪܐ) sığır sürüsü, bqār (ܒܩܪ) fiili ise sorgulamak, araştırmak ve teftiş etmek demektir. Akadcada bāqiru / baqāru biçiminde görülen hukuki hak iddiası veya talep eylemi de bir meseleyi açığa çıkarma ve deşme hareketinden türer. Bu dilsel katman, sözcüğün hayvana ad oluşunun tesadüfi olmadığını; hayvanın toprağı yarma (çift sürme) işlevinden ve eylemin zihinsel düzlemde gizli olanı açığa çıkarma (teftiş, tahkik) hareketinden kaynaklandığını kesin olarak gösterir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Toprağı, karnı veya bir nesneyi genişçe yarmak ve bu yarılmadan ilim veya rızık çıkarmak | Fiil olarak yarma eylemi; toprağı süren hayvana (بَقَرَة) ve ilmin inceliklerini yarıp açığa çıkaran kişiye (بَاقِر) isim türetmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice baqar (sığır/araştırmak), Süryanice bqārā (sığır/sorgulamak) | Toprağı yarma ile nesneyi yarıp teftiş etme arasındaki semantik paralellik tüm Sami kolunda ortaktır | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik kök tabakası | Çiftçilik ve evcilleştirme süreçleriyle eşzamanlı olarak yarma, sürme ve büyükbaş sürüsü kavramı bölgesel dil havzasında sabitleşmiştir | Güçlü |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Koehler-Baumgartner HALOT, Jeffery Foreign Vocabulary.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بقر | Anlamlı | Genişçe yarmak, açmak, sığır cinsi | Kapalı bir yapıyı deşip açmak; toprağı yarıp süren büyükbaş hayvan | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| برق | Anlamlı | Parıldamak, şimşek çakmak, göz kamaşmak | Işığın aniden karanlığı yarıp parlaması ve gözün hayretten açılması | Kur'an'da geçer; ani yarılma ve parıltı ortaklığı |
| قبر | Anlamlı | Gmmek, kabir yapmak, örtmek | Toprağı yarıp içine yerleştirdikten sonra üzerini kapatmak | Kur'an'da geçer; yarma eyleminin zıt yönde örtmeyle tamamlanması |
| قرب | Anlamlı | Yaklaşmak, yakın olmak, suya yönelmek | Mesafe aralığını yararak iki noktanın birbirine yanaşması | Kur'an'da geçer; aradaki boşluğu kapatma yönelimi |
| ربق | Anlamlı | İple bağlamak, halkaya geçirmek | Hayvanların boynuna halkalı ip geçirmek, bağlamak | Kur'an'da geçmez; sığır ve davarı zapt etme bağıyla ilişkilidir |
| رقب | Anlamlı | Gözetlemek, beklemek, boyun | Boynunu uzatarak dikkatle bakmak, muhafaza etmek | Kur'an'da geçer; baqara ile boyun ve gözetleme ekseninde birleşir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بقر | Merkez | Yarma, çift sürme, sığır | Hem fiziksel yarma eylemini hem de bu eylemin aracı olan büyükbaş hayvan cinsini ifade eder | Toprağı yararak üretimi başlatma ve kapalı olanı açığa çıkarma nüansı taşır |
| نعم | Komşu | Evcil hayvan sürüsü | Sığır, koyun, keçi ve deveyi içine alan genel refah ve nimet nitelikli sürü kavramıdır | بقر gibi doğrudan yarma ve tarımsal işlevden değil, fayda ve lütuftan türemiştir |
| حرث | Komşu | Toprak sürme, ekim | Toprağı tohum ekmek üzere işleme, kazma ve ekine hazırlama eylemidir | بقر bu eylemi gerçekleştiren fiziki güç ve faili karşılarken, حرث sürecin tamamıdır |
| فلح | Komşu | Yarma, kurtuluş, tarım | Toprağı yarıp tohumu yetiştirme ve bu yolla nihai başarıya/kurtuluşa ulaşmadır | بقر mekanik yarılmaya odaklanırken, فلح yarılma sonucu elde edilen verim ve necatı vurgular |
| شقق | Komşu | Parçalara ayırma, yarma | Bir bütünün ikiye ayrılması veya çatlamasıdır | شقق çatlama ve zorlanma nüansına sahiptir; بقر ise geniş ve derinlemesine deşerek açmadır |
| رتق | Zıt | Bitişiklik, kapalılık | İki parçanın birbirine yapışık, kapalı ve deliksiz olması durumudur | بقر eyleminin tamamen tersi olarak hiçbir yarık ve açılmanın bulunmaması halidir |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بقر | Sığır; yarmak, genişçe açmak | Hem hayvan cinsini hem de toprağı veya bir nesneyi deşerek açma eylemini kapsar | Kesin |
| Latince | Bos, arator | Sığır, öküz; çift süren | Sığır cinsini ve çift sürme işlevini karşılar; iç organı veya ilmi yarma soyutlamasını dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Bovine, cattle; furrow, delve | Sığır cinsi; yarmak, derinlemesine araştırmak | Hayvan anlamını cattle/bovine tam verir; fiil anlamındaki derin yarıp deşmeyi delve ve furrow kısmen karşılar | Güçlü |
| Almanca | Rind, Rindvieh; aufschlitzen, ergründen | Sığır cinsi; yarıp açmak, derinlemesine araştırmak | Rind biyolojik cinsi karşılar; aufschlitzen fiziksel yarmayı, ergründen ilmi derinleşmeyi ayrı ayrı verir | Güçlü |
| Fransızca | Bovin, bétail; fendre, éventrer | Büyükbaş hayvan; yarmak, karnını deşmek | Bétail ve bovin hayvanı adlandırır; fendre ve éventrer kökün cerrahi ve fiziksel yarma yönünü aktarır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Collins Robert French Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بَقَرَةٌ | İsrailoğullarının kurban etmekle emrolunduğu somut sığır | Emre teslimiyet imtihanı, şekilcilik ve gereksiz ayrıntı sorgulamasının kınandığı kıssa bağlamı (Bakara 2:67, 2:68, 2:69, 2:71) |
| الْبَقَرِ | Genel cins ismi; helal kılınan veya haramlığı tartışılan büyükbaş hayvanlar | Rızık taksimi, putperest tabuların reddi ve Yahudilere ceza olarak konan yağ yasakları bağlamı (En'âm 6:144, 6:146) |
| الْبَقَرِ | Teşhis edilemeyen, birbirine benzeyen sığır cinsi | Ayırt etme zorluğu ve hakikatin kapalılığı bağlamı (Bakara 2:70) |
| بَقَرَاتٍ | Rüyada sembolik olarak bolluk ve kıtlık yıllarını temsil eden inekler | Geleceğe dair iktisadi ve tarımsal döngülerin rüya yoluyla tevili bağlamı (Yûsuf 12:43, 12:46) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Emre muhatap olma ve mükellefiyet | Bakara kıssasında emre itaat yerine sürekli soru sormanın teklifi ağırlaştırması ve ilahi iradeye teslimiyet | Şüphecilik, nifak ve gereksiz tafsilat talebinin mükellefiyeti zorlaştırması |
| Fıkıh | Kurban, zekat ve helal/haram gıdalar | Sığırın kurban nisabı (yedi kişi adına kesilebilmesi), zekat oranları ve En'âm suresinde geçen iç yağlarının tahlili | Şer'i bir mal, üretim aracı ve ibadet nesnesi olarak hukuki statüsü |
| Tefsir | Bakara kıssası ve Yûsuf rüyasının tevili | İneğin etinden bir parça ile ölünün diriltilmesi mucizesi ve yedi ineğin yedi yıllık tarımsal verimliliği simgelemesi | Ölüm ile hayat arasındaki perdenin yarılıp açılması ve iktisadi döngülerin tevili |
| Hadis | Ahkam, fitneler ve kurban uygulamaları | Fitnetün bâkıratün (her şeyi yarıp dağıtan fitne) rivayetleri ve kurbanlık büyükbaşın vasıfları | Yarıp parçalayan toplumsal yarılmalar veya bereket vesilesi olan ziraat hayvanı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadet ve teslimiyet | Kurban ve ilahi emrin pazarlıksız icrası | Şüpheyi ve pagan tabuları parçalama | Kutsanan veya bahane konusu yapılan hayvanın kesilmesiyle şirk tortuları yarılıp atılır | Kesin |
| İlmi | Araştırma ve idrak | Meselelerin iç yüzünü yarıp açığa çıkarma (tebakku') | Hakikati keşfetme | İlimde derinleşmek, kapalı nas ve olayların zahirini yarıp bâtınındaki hikmeti bulmaktır | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve itaat | Bahane üretmeksizin emir komuta zincirine uyma | Fitneyi ve bölünmeyi engelleme | Aşırı teferruat sorgulamasının siyasi birliği bozucu ve emri zaafa uğratıcı etkisini tasfiye eder | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve rezerv | Tarımsal güç, ziraat ve gıda rezervi döngüsü | Üretimi sürdürme ve kriz yönetimi | Toprağın sürülmesiyle refahın üretilmesi ve yedi yıllık kıtlık krizine karşı stok yönetimi | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Bir manifoldun veya yüzeyin yarılması, faz geçişi ve çatallanma (bifurcation) | Kapalı bir denge durumunun dış bir kuvvetle kırılarak içeriğindeki gizli enerjinin ve yeni durumların açığa çıkması modeli | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal kapalılığın sorgulanarak deşifre edilmesi, tarımsal emek teorisi | Toplumda tabularla korunan bâtıl yapıların rasyonel ve ilahi buyrukla deşilip çözülmesi, toprağın işlenmesiyle artı-ürün üretimi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | بقر kökünü sadece zoolojik bir sınıflandırma olan inek veya öküz kelimesine indirgeyerek, kelimenin yarma, deşme ve açığa çıkarma anlamını tamamen unutmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün Kur'an'da maktulün katilini bulmak için bir ölünün diriltilmesi (perdenin yarılması), kıtlık ve bolluk dengelerinin önceden yarılıp deşifre edilmesi gibi kurucu bir idrak aracına dönüşmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Bakara kıssasının sadece bir hayvan kurban etme ritüeline indirgenmesi, kıssadaki emir-sorgulama psikolojisinin ve hakikati perdeleyen örtülerin parçalanması hedefinin ıskalanması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın en uzun suresine adını veren bu kök; şüphe, bahane ve teferruat hastalığına karşı ameli teslimiyeti temsil ederken, ontolojik düzeyde ölüm-hayat perdesinin yarılıp hakikatin ortaya çıkmasını simgeler. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Bakara suresindeki faili meçhul cinayet ve ineğin kurban edilmesi kıssasında (Bakara 2:67-73), En'âm suresindeki helal-haram hayvan tasniflerinde (En'âm 6:144-146) ve Yûsuf suresindeki iktisadi rüya tabirinde (Yûsuf 12:43-49). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dini yükümlülüklerde teslimiyet yerine mantık kılıflı bahaneler üretmenin insanı felakete sürükleyeceğini; tabulaştırılan nesnelerin bizzat kurban edilerek zihinsel özgürlüğün kazanılacağını gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamToprağı, bedeni veya bir nesneyi derinlemesine ve genişçe yarmak; bu işlevle toprağı süren sığır cinsi.
- Soyut anlamGizli kalmış, kapalılık arz eden veya üstü örtülmüş bir hakikatin deşilerek açığa çıkarılması; şüphe ve cehalet karanlığının delinmesi.
- Sistematik karşılıkÜretim aracı olarak toprağı yarma gücü ile bilinç düzeyinde perdeleri yarma iradesinin birleşimi; kriz ve kıtlık karşısında rezerv yönetimi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , anındaki kapalı ve bölünmemiş sistemi (toprak, kapalı hakikat, meçhul cinayet veya rüya); simgesi, kökün temsil ettiği boylu boyunca yarma, açma ve deşme operatörünü; tarımsal üretim ve emek çıktısını; açığa çıkarılan yeni fiziki veya tevili veriyi; ise gizli durumdaki belirsizlik entropisinin parçalanarak hakikatin berraklaşması arasındaki farkı temsil eder.