ثبت

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ث-ب-ت17 sîga, 109 mücavir kök, 17 ayet, 11 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ضربرتلمحولِيُثَبِّتَالثَّابِتِفَثَبِّتُواثبتقدموَثَبِّتْفأدفَاثْبُتُوافرعبنننصر

KökSîga 17Ayet 17Sure 11Mücavir 109

▶ Ağı aç (3B)

ثبت

ث - ب - ت

KÖK
  • 18 geçiş
  • 17 ayet
  • 17 sîga
  • 12 sözlük

Sibat(Te) kayış demektir. Bir şeyi başka bir şeye bağlamış olmak anlamında sabit oldu anlamındadır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Sibat(Te) kayış demektir. Bir şeyi başka bir şeye bağlamış olmak anlamında sabit oldu anlamındadır.

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR602 harf
ثَبَتَ الشيءُ ثَباتاً وثبوتاً؛ وأَثْبَتَهُ غيره وثَبَّتَهُ، بمعنىً. ويقال: أَثْبَتَهُ السُقْمُ، إذا لم يفارقه. وقوله تعالى: "لِيُثْبِتوكَ" أي يَجْرَحوكَ جِراحةً لا تقوم معها. وتثَبَّتَ الرجلُ في الأمر، واسْتَثْبَتَ بمعنىً. ورجل ثَبْتٌ، أي ثابتُ القلب. قال الشاعر: ثَبْتٌ إذا ما صيحَ بالقوم وَقَرْ ويقال أيضاً: فلانٌ ثَبْتُ الغَدَر، إذا كان لا يزلُّ لسانه عند الخصومات. ورجل له ثَبَتٌ عند
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR1.437 harf
ت ث ب ثبت استعمل من وجوهه : ( ثبت ) . ثبت : ثعلب عن ابن الأعرابي يقال للجراد إذا رَزّ أَذْنَابَه لِيبيضَ : ثَبَتَ وأَثْبَتَ وتَثَبَّتَ . وقال الليث : يقال : ثَبَتَ فلانٌ بالمكان يَثْبُتُ ثُبُوتاً فهو ثَابِتٌ إذا أقام به ، وتَثَبَّت في رأيه وأَمْرِه إذا لم يَعْجَل وتَأَنَّى فيه ، واسْتَثبَتَ في أمره إذا شاوَرَ وفحص عنه ، وأُثْبِتَ فلانٌ فهو مُثْبَتٌ إذا اشتَدَّتْ به عِلَّتُهُ وأَثْبَتَتْهُ جِراحهُ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.192 harf
(باب الثاء والباء وما يثلثهما) (ثبت) الثاء والباء والتاء كلمةٌ واحدة، وهي دَوامُ الشيء. يقال: ثَبَتَ ثباتاً وثُبُوتاً. ورجل ثَبْتٌ وثبيت. قال طَرَفَةُ في الثَّبيت: فالهَبيت لا فؤادَ لـه *** والثّبيت ثبته فَهَمُه([1])(ثبج) الثاء والباء والجيم كلمةٌ واحدةٌ تتفرّع منها كَلِمٌ، وهي مُعْظَمُ الشيءِ ووَسَطُهُ. قال ابنُ دريد: ثَبَج كلِّ شيءٍ وسطُه. ورجل أثْبَجُ وامرأةٌ ثَبْجاء، إذا كان عظيمَ الجوفِ.
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.202 harf
- الثبات ضد الزوال، يقال: ثبت يثبت ثباتا، قال الله تعالى: ﴿يا أيها الذين آمنوا إذا لقيتم فئة فاثبتوا﴾ [الأنفال/45]، ورجل ثبت وثبيت في الحرب، وأثبته السقم (قال ابن فارس: وأثبته السقم:إذا لم يكد يفارقه)، ويقال ذلك للموجود بالبصر أو البصيرة، فيقال: فلان ثابت عندي، ونبوة النبي صلى الله عليه وسلم ثابتة، والإثبات والتثبيت تارة يقال بالفعل، فيقال لما يخرج من العدم إلى الوجود، نحو: أثبت الله كذا، وتارة
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR890 harf
ث ب ت فلان ثابت القدم من رجال ثبت‏.‏ ورجل ثبت الجنان وثبت الغدر إذا لم يزل في خصام أو قتال‏.‏ وفارس ثبت وثبيت‏.‏ قال العجاج‏:‏ ثبت إذا مـا صيـح بالقـوم وقـر ورجل ثبت وثبيت‏:‏ عاقل متماسك وقيل‏:‏ هو القليل السقط في جميع خصاله وقد ثبت ثباتة‏.‏ وفلان له ثبت عند الحملة أي ثبات‏.‏ قال‏:‏ وعندهم مصادق مـن وقائعنـا فمـا لهـم لدي حملاتنا ثبت وهو ثبت من الأثبات إذا كان حجة لثقته في روايته‏.‏ ووجـدت
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.342 harf
ثَبَتَ الشيءُ يَثْبُتُ ثَباتاً وثُبوتاً فهو ثابتٌ وثَبِيتٌ وثَبْتٌ، وأَثْبَتَه هو، وثَبَّتَه بمعنىً. وشيء ثَبْتٌ: ثابتٌ. ويقال للجَرَاد إِذا رزَّ أَذْنابَه ليَبِيضَ: ثَبَتَ وأَثْبَتَ وثَبَّتَ. ويقال: ثَبَتَ فلانٌ في المَكان يَثْبُتُ ثبُوتاً، فهو ثابتٌ إِذا أَقام به. وأَثْبَتَه السُّقْم إِذا لم يُفارِقْهُ. وثَبَّتَه عن الأَمْر كَثَبَّطه. وفرس ثَبْتٌ: ثَقِفٌ في عَدْوِه. ورجل ثَبْتُ الغَدْرِ إِذا
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR407 harf
* ث ب ت * * ثبتَ * الشيء من باب دخل و * ثَبَاتاً * أيضا و * أثْبَتَهُ * غيره و * ثَبّتَهُ * أيضا و * أَثْبَتَهُ * السقم إذا لم يفارقه وقوله تعالى ﴿ليثبتوك﴾ أي يجرحوك جراحة لا تقوم معها و * تَثَبّتَ * في الأمر و * اسْتَثْبَتَ * بمعنى ورجل * ثَبْتٌ * بسكون الباء أي * ثابتُ * القلب ورجل له * ثَبَتٌ * عند الحملة بفتح الباء أي ثبات وتقول لا أحكم بكذا إلا بثبت بفتح الباء أي بحجة و * الثَّبيِتُ *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.715 harf
ثبت الشيء، يثبت، ثباتا بالفتح، وثبوتا بالضم، فهو ثابت، وثبيت، وثبت بفتح فسكون. شيء ثبت: أي ثابت. وأثبته هو، وثبته، بمعنى. ويقال: ثبت فلان في المكان، يثبت، ثبوتا: إذا أقام به، فهو ثابت. والثبيت، كأمير: الفارس الشجاع الصادق الحملة، كالثبت بفتح فسكون. وقد ثبت الرجل ككرم، ثباتة ككرامة، وثبتة بالضم: أي صار ثبيتا. الثبيت، أيضا: الثابت العقل. قال العجاج ثبت إذا ما صيح بالقوم وقر والثبيت:
Maddenin bağlantısı

ثبت الشيء، يثبت، ثباتا بالفتح، وثبوتا بالضم، فهو ثابت، وثبيت، وثبت بفتح فسكون. شيء ثبت: أي ثابت. وأثبته هو، وثبته، بمعنى. ويقال: ثبت فلان في المكان، يثبت، ثبوتا: إذا أقام به، فهو ثابت. والثبيت، كأمير: الفارس الشجاع الصادق الحملة، كالثبت بفتح فسكون. وقد ثبت الرجل ككرم، ثباتة ككرامة، وثبتة بالضم: أي صار ثبيتا. الثبيت، أيضا: الثابت العقل. قال العجاج ثبت إذا ما صيح بالقوم وقر والثبيت: الثابت القوة والعقل، قال طرفة: الهبيت لا فؤاد له والثبيت قلبه قيمه هكذا أنشده في الصحاح، والذي بخط الأزهري هكذا: فالهبيت لا فؤاد له والثبيت قلبه فهمه ورجل ثبت الجنان من رجال ثبت، وثبت القدم: لم يزل في خصام أو قتال. وفارس ثبت، ورجل ثبت وثبيت: عاقل متماسك، أو قليل السقط، كذا في الأساس. وفي اللسان: رجل ثبت الغدر إذا كان ثابتا في قتال أو كلام؛ وفي الصحاح: إذا كان لسانه لا يزل عند الخصومات. الثبت من الخيل: الثقف في عدوه، أي: جريه، كالثبيت أيضا. والثبات، بالكسر: شبام البرقع، وهو خيوطه. الثبات: سير يشد به الرحل، وجمعه: أثبتة. المثبت، كمكرم: الرحل المشدود به، أي: بالسير؛ قال الأعشى: زيافة بالرحل خـطـارة تلوي بشرخي مثبت قاتر وفي حديث مشورة قريش في أمر النبي صلى الله عليه وسلم، قال بعضهم: إذا أصبح فأثبتوه بالوثاق. المثبت: من لا حراك به من المرض، يقال: أثبت فلان، فهو مثبت: إذا اشتدت به علته، وهو مجاز كذا المثبت، بكسر الباء وهو الذي ثقل من الكبر وغيره، فلم يبرح الفراش، ومنه قولهم: به داء ثبات، بالضم، أي: معجز عن الحركة، أي: يثبت الإنسان حتى لا يتحرك. من المجاز أيضا: ثابته مثابتة، وأثبته إثباتا: إذا عرفه حق المعرفة. وأثبت الشيء معرفة: قتله علما. ونظرت إليه، فما أثبته ببصري. وإثبيت. بالكسر كإزميل: اسم أرض، أو ماء لبني يربوع بن حنظلة، ثم لبني المحل منهم، قاله نصر، وأنشد للراعي: نثرنا عليهم يوم إثبيت بعدماشفينا الغليل بالرماح البواتر أو هو ماء لبني المحل بن جعفر بأود، كذا روي عن السكري في شرح قول جرير:

أتعرف أم أنكرت أطلال دمنة بإثبيت فالجونين بال جديدها وفي اللسان: أرض، أو موضع، أو جبل وقال الراعي: تلاعب أولاد المها بكراتهـا بإثبيت فالجرعاء ذات الأباتر

وثابت، وثبيت: اسمان، ويصغر ثابت من الأسماء ثبيتا. فأما ثابت، إذا أردت به نعت شيء، فتصغيره ثويبت. أبو نصر أحمد بن عبد الله بن أحمد بن ثابت البخاري الثابتي، نسبة إلى جد والده ثابت المذكور فقيه شافعي من أهل بخارى سكن بغداد، وحدث بها عن أبي القاسم بن حبابة، وتفقه على أبي حامد الأسفراييني، وأفتى، وكان له حلقة بجامع المنصور، وتوفي في رجب سنة 449. ومما بقي عليه ذكره: الإمام أبو بكر أحمد بن علي بن ثابت بن أحمد بن مهدي بن ثابت الحافظ، صاحب التصانيف المشهورة، توفي ببغداد في شوال سنة 463. وأبو سعد أسعد بن محمد بن أحمد بن أبي سعد بن علي الثابتي؛ قيل إنه من أولاد زيد بن ثابت الأنصاري من أهل بنجديه، تفقه على مذهب الشافعي، وروي عن أبي سعيد البغوي، وتوفي سنة 545 بها. وقريبه أبو الفتح محمد بن عبد الرحمن بن أحمد الثابتي، صوفي سمع الكثيرن قتل سنة 548 بدولاب الخازن بمرو. وأبو طاهر محمد بن علي بن أحمد بن الحسين، الثابتي من ولد ثابت بن قيس بن شماس الأنصاري، بغدادي صالح، عن عبد الكريم بن الحسين بن رزبة وتوفي سنة 536. وعبد الرحمن بن محمد بن ثابت بن أحمد الثابتي الخرقي أبو القاسم، المعروف بمفتي الحرمين، روى عن أبي محمد عبد الله بن أحمد وغيره، وعنه أبو بكر البشاري، ومات سنة 495. وأبو ثبيت، كزبير: يزيد بن مسهر، من بني همام بن مرة، ذكره الأعشى في شعره. وأبو ثبيت الجمازي شيخ لعبد الحميد بن جعفر. وثبيت بن كثير، عن يحيى بن سعيد الأنصاري، وعنه يحيى بن حمزة. وهانئ بن ثبيت الحضرمي، عن ابن عباس. وعقبة بن أبي ثبيت البصري شيخ لشعبة. محدثون. من المجاز أثبت فلان، فهو مثبت، إذا اشتدت به علته، أو أثبتته جراحه فلم يتحرك. وقوله تعالى وعز ليثبتوك أي: ليجرحوك جراحة لا تقوم معها ليحبسوك، وهو أيضا مجاز. وفي حديث أبي قتادة فطعنته، فأثبته ، أي: حبسته وجعلته ثابتا في مكانه لا يفارقه، ومنه أيضا: ضربوه حتى أثبتوه، أي: أثخنوه. وجدته من الأثبات والأعلام الثقات، وهو ثبت من الأثبات: إذا كان حجة، لثقته في روايته، وهو جمع ثبت، محركة، وهو الأقيس. وقد يسكن وسطه. وفي المصباح: رجل ثبت: متثبت في أموره. وثبت الجنان: ثابت القلب، والاسم ثبت بفتحتين. وقيل للحجة: ثبت، بفتحتين، إذا كان عدلا ضابطا، والجمع الأثبات، كسبب وأسباب. وفي اللسان: ورجل له ثبت عند الحملة، بالتحريك، أي: ثبات. وتقول أيضا: لا أحكم بكذا إلا بثبت، أي: بحجة. وفي حديث قتادة بن النعمان: بغير بينة، ولا ثبت . وفي حديث صوم يوم الشك: ثم جاء الثبت أنه من رمضان الثبت، بالتحريك: الحجة والبينة. تثبت في الأمر والرأي، واستثبت: إذا تأنى فيه، ولم يعجل. واستثبت في أمره: إذا شاور، وفحص عنه. وثبيته، كجهينة: بنت الضحاك، أو هي نبيتة بالنون، لها إدراك. ثبيتة بنت يعار الأنصارية، وبنت النعمان، بايعت، قاله ابن سعد؛ صحابيتان. وثبيتة بنت الربيع بن عمرو الأنصارية؛ وثبيتة بنت سليط، ذكرهما ابن حبيب. ثبيتة بنت حنظلة الأسلمية، تابعية روت عن أمها، قاله الحافظ. ومما يستدرك عليه: يقال للجراد، إذا رز أذنابه ليبيض: ثبت، وأثبت. وأثبته السقم: إذا لم يفارقه. وثبته عن الأمر: كثبطه. وطعنه فأثبت فيه

الرمح: أي أنفذه. وأثبت حجته: أقامها وأوضحها. وقول ثابت: صحيح. وفي التنزيل العزيز يثبت الله الذين آمنوا بالقول الثابت ، وكله من الثبات. والثبت، محركة: الفهرس الذي يجمع فيه المحدث مروياته وأشياخه، كأنه أخذ من الحجة؛ لأن أسانيده وشيوخه حجة له، وقد ذكره كثير من المحدثين. وقيل: إنه من اصطلاحات المحدثين، ويمكن تخريجه على المجاز. وأبو إسحاق إبراهيم بن محمد بن ثبات، كسحاب، الأندلسي الفقيه، سمع أبا علي الغساني، وعنه أبو عبد الله بن أبي الخصال. ومن المجاز: أثبت اسمه في الديوان: كتبه. وثبت لبدك: دعاء بدوام الأمر. وهذان من الأساس.ح: أي أنفذه. وأثبت حجته: أقامها وأوضحها. وقول ثابت: صحيح. وفي التنزيل العزيز يثبت الله الذين آمنوا بالقول الثابت ، وكله من الثبات. والثبت، محركة: الفهرس الذي يجمع فيه المحدث مروياته وأشياخه، كأنه أخذ من الحجة؛ لأن أسانيده وشيوخه حجة له، وقد ذكره كثير من المحدثين. وقيل: إنه من اصطلاحات المحدثين، ويمكن تخريجه على المجاز. وأبو إسحاق إبراهيم بن محمد بن ثبات، كسحاب، الأندلسي الفقيه، سمع أبا علي الغساني، وعنه أبو عبد الله بن أبي الخصال. ومن المجاز: أثبت اسمه في الديوان: كتبه. وثبت لبدك: دعاء بدوام الأمر. وهذان من الأساس.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR14.042 harf
ثَبَتَ 1 ثَبَتَ ثاب ثبت ثبتت , (S, M, A, &c.,) aor. ثَبُتَ , (M, Msb,) inf. n. ثُبُوتٌ (S, M, A, Mgh, Msb, K) and ثَبَاتٌ, (S, M, Mgh, K,) or this latter is a simple subst., (Msb,) [unexplained in the S and M and A and K, as being well known,] It (a thing, S, M, Msb) continued, subsisted, lasted, endured, remained, remained fixed or stationary, stood, or rested; it was, or became, permanent,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.608 harf
ثَبَتَ ثَبَتَ U ( n. ac. ثَبَاْت 22 , ثُبُوْت 27 ), a. Continued, lasted, endured; was or became fixed, stationary, immovable, permanent. b. Was established, proved, authenticated, confirmed. c. [ 'Ala ], Became binding on; was proved against. d. [ 'Ala ], Persevered, persisted in. ثَبُتَ ثَبُتَ U ( n. ac. ثَبَاْتَة 22t , ثُبُوْتَة 27t ), a. Was firm in intellect or judgment; was
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR21.412 harf
ثبت ثَبَتَ - يَثْبُتُ - ثُبُوْت - ثابِت - أَثْبَتَ - يُثْبِتُ - ثَبَّتَ - يُثَبِّتُ - تََثْبيْت ثَبَتَ - يَثْبُتُ + كائن أو شيء + في مكان: بقي وظل وأقام في مكانه لا يفارقه رغم ظروف حركية خاصة محيطة به تدفعه للتحرك منه ثَبَتَ - يَثْبُتُ + أمر+ في خصام أو محاججة: بقي وظل وأقام في مكانه لا يدحض رغم سعي الخصم لزعزعته ودفعه وإزالته ثُبُوْت: على
Tamamını oku

Sîgalar(17)

Mücavir kökler109 mücavir (136 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قدم

    5 ortak ayet · “Kudüm” ön demektir

  2. فأد

    2 ortak ayet · Fuad, Fevd somun ekmek demektir

  3. طلل

    1 ortak ayet · Öyleyse çisenti

  4. فرع

    1 ortak ayet · Firavn, “Ferea”, ağaç dalıdır

  5. وعظ

    2 ortak ayet · “Vea’de” (dal) yağmur yüklü bulut anlamına gelir

  6. أمن

    7 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

  7. بنن

    1 ortak ayet · Parmak ucu demektir

  8. رتل

    1 ortak ayet · Tırtıl demektir

  9. نعس

    1 ortak ayet · Uyuklamak

  10. جالوت

    1 ortak ayet · Câlut

  11. محو

    1 ortak ayet · Hemen sildik

  12. نصر

    3 ortak ayet · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir

Geçtiği ayetler(17)

  1. وَلَمَّا بَرَزُوا لِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ قَالُوا رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ

    Ve sabitleCalut ve askerlerine karşı çıktıkları zaman, dediler ki: Ey Rabbımız, üzerimize sabır yağdır, ayaklarımıza sebat ver ve bizi kafirler güruhuna karşı muzaffer kıl.

  2. وَمَا كَانَ قَوْلَهُمْ إِلَّا أَنْ قَالُوا رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَإِسْرَافَنَا فِي أَمْرِنَا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ

    Ve sabitleSadece: Ey Rabbımız, günahlarımızı ve işimizdeki israfımızı bize bağışla, sebatımızı artır; kafirler güruhuna karşı bize yardım et, diyorlardı.

Sîga sayfası: ثَبَّتْنَاكَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökثبت
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerرسخ, قرر, مكث
Zıt Kökزول
Çekirdek Özet 1Bir şeyin yerinde kalarak sarsılmaması, süreklilik kazanması ve zeval bulmaması
Çekirdek Özet 2İmanın, kalbin, adımların ve ilahi kelamın şüphe, baskı ve sarsıntı anlarında yerinde tahkim edilmesi
Çekirdek Özet 3Varlık, bilgi ve ahlakın kaygan zeminlerden arındırılarak kalıcı hakikate bağlanması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca fiziksel hareketsizlik veya donukluk olarak anlayıp bilişsel, ahlaki ve ontolojik tahkik boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ثبBir noktaya yerleşme, ağırlık koyma, tutunma ve geri adım atmama; nitekim ثبر bir şeyin engellenip hapsedilmesi ve ثبط ise hareketin kırılarak yerinde durdurulması anlamını taşırتÇekirdeğin içerdiği tutunma ve durdurma eylemine kesinlik, süreklilik, sınırlanmış kalıcılık ve zevale karşı direnç boyutu katarak kökü sarsılmaz bir kararlılık haline dönüştürür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
ثİşaret, sınır imi ve antlaşma (türetme imge)ت imgesinin ses yoğunlaşmasıyla türetilmiş olup belirlenen sınıra veya çizgiye kararlılıkla basmayı, hedefe yönelişi temsil eder
بEv, çadırMekân tutma, bir kabın veya sınırın içine girme, barınma ve yerleşiklik kazanma hareketini ifade eder
تİşaret, çarpı, son sınırVarılan nihai noktayı mühürleme, süreci bağlama ve kesinleşmiş sınırın dışına taşmama durumunu anlatır
ثبتBir çadırın veya yapının sınırlarını kazıklarla mühürleyip fırtınaya karşı sarsılmaz kılınmasıSınırları belirlenmiş bir alana yerleşerek orayı sabitleyen ve ayrılmayı imkânsız kılan nihai tahkimat hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesnenin zemine çakılması, çekirgenin yumurtlamak için kuyruğunu toprağa saplayıp kıpırdamadan durması (ثبت الجراد إذا رز أذنابه ليبيض) ve hastalıktan yatağa düşen kimsenin yerinden kalkamaması (أثبته السقم)
Cahiliye şiiri kullanımıTarafe b. el-Abd muallakasında akıllı ve soğukkanlı insanı tanımlarken kökü kullanır: فالهبيت لا فؤاد له / والثبيت ثبته فهمه
Erken Arapça kullanımRecez şairi el-Accâc kavmin paniğe kapıldığı anda dirayet gösteren kimseyi överken şöyle der: ثبت إذا ما صيح بالقوم وقر

Kaynak Lisânü’l-ʿArab, Mekâyîsü’l-Luğa, Esâsü’l-Belâga.

Sami etimolojik katman

Arapça ثبت kökü, Batı ve Güney Sami dillerinde bir durumun kesinleşmesi, yerine oturması ve sarsılmaz kılınması yönündeki semantik tabana dayanır. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan bu fonetik dizilimin yerine benzer semantik alanı karşılayan kökler öne çıksa da, kökün taşıdığı temel nükve olan nesnenin zevalden korunarak yerinde berkimesi Güney Arapçası ve erken Arap lehçelerinde açık biçimde izlenir. Kökün içerdiği fonetik yapı, dişsil-sızıcı ث ile dudaksıl ب harfinin birleşmesiyle ağırlığın bir noktaya bırakılmasını, ardından gelen patlamalı ت sesiyle bu durumun mühürlenip tescillenmesini simgeler. Dolayısıyla kök, tasavvur düzeyindeki bir şeyin maddi veya hukuki zeminde gerçeklik kazanması ve kalıcılaşması sürecini ifade eder.

Güven Güçlü

Kaynak Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönYerinde kalma, zeval bulmama ve dayanmaÇekirgenin kuyruğunu toprağa saplamasından savaş meydanında ayağın kaymamasına ve oradan kalbin tahkikine uzanan fiziksel-zihinsel genişlemeKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami ve Arapça ortak leksikal tabakaVarlığın yerinde durması, kaybolmaması ve delille ispatlanması doğrultusunda semantik paralellikGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışında doğrudan genetik denkliğe dair spekülasyondan uzak güvenilir veri tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Mekâyîsü’l-Luğa, Lisânü’l-Arab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ثبتAnlamlıSabit olmak, yerinde kalmakSarsılmadan durmak, zevale uğramamak, ispat etmekHedef kök; Kur'an'da geçer
ثتبAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
بثتAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
بتثAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
تثبAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
تبثAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ثبتMerkezKararlılık ve zeval bulmamaBir şeyin sarsıntı ve dış etkilere rağmen yerinde durması, kesinleşmesiHem fiziksel duruşu hem de akli ve ahlaki sarsılmazlığı içerir
رسخKomşuDerinleşerek yerleşmeKöklerin veya bilginin zemine derinlemesine nüfuz etmesiثبت kökünden farkı, derinlemesine nüfuz etme ve kök salma boyutunun baskın olmasıdır
قررKomşuSükûnet bulma ve durulmaHareketin durup yatışması, bir yerde huzurla kalmasıثبت direniş ve tahkime odaklanırken, bu kök hareket sonrası sükûna odaklanır
مكثKomşuSüre bakımından beklemeBir yerde zaman geçirerek kalma ve oyalanmaثبت sarsıntıya direnci gösterirken, bu kök zaman içi kalış süresini anlatır
زولZıtYerinden kayma ve yok olmaBir şeyin bulunduğu konumdan ayrılarak ortadan kalkmasıBir şeyin yerinden oynaması, bozulması ve devamlılığını yitirmesidir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaثبتSabit ve kalıcı olmakBir durumun değişmeden sürmesi ve tahkim edilmesiKesin
LatinceStare, stabilire, firmareAyakta durmak, sağlamlaştırmakFiziksel dik duruşu ve pekiştirmeyi karşılar; felsefi tahkik nüansını eksik bırakırGüçlü
İngilizceEstablish, stabilize, persevereSağlamlaştırmak, yerinde durmakSüreklilik ve sarsılmazlığı verir; ahlaki kökleşme bağlamını kısmen dışarıda bırakırGüçlü
AlmancaBefestigen, feststehen, beharrenPekiştirmek, sabit durmakMaddi sağlamlık ve kararlılığı iyi karşılar; kalbi tahkimat boyutunu tam kapsamazGüçlü
FransızcaAffermir, stabiliser, consoliderGüçlendirmek, istikrara kavuşturmakYapısal pekişmeyi içerir; varoluşsal sebat yönünü tali kılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
فَاثْبُتُوا / وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَاSavaşta ve fiziki tehdit anında sebat göstermekDüşmanla karşılaşıldığında kaçmama ve yılgınlığa düşmeme bağlamı; Bakara 2:250, Enfâl 8:45
القَوْلِ الثَّابِتِTevhid inancı ve değişmez hakikat sözüDünya ve ahirette müminin şüpheye düşmeden tutunduğu sarsılmaz kelime; İbrâhîm 14:27
لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤَادَكَKalbin vahiy ile takviye edilip mutmain kılınmasıPeygamberin iç dünyasının sarsıntılardan korunması bağlamı; İsrâ 17:74, Furkân 25:32
لِيُثْبِتُوكَKişiyi hareket edemez hale getirmek, hapsetmek veya bağlamakMüşriklerin Peygamber'i hapsetme veya etkisiz kılma planı; Enfâl 8:30
وَيُثَبِّتُİlahi yardım ile ayakların ve kalplerin kaymasının engellenmesiAllah'ın dinine yardım edenlere verilen güç ve sarsılmazlık vaadi; Muhammed 47:7

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİsbat ve sübût kavramlarıAllah'ın sıfatlarının varlığının tespiti ve hakikatin şüpheye yer bırakmayacak biçimde kesinleşmesiVarlık ve sıfatların hakiki mevcudiyeti yönünde anlam daralması
FıkıhHükümlerin ve hakların sübûtuBir hakkın veya suçun delillerle (beyyine) mahkemede sabit olması ve kesinleşmesiHukuki geçerlilik, tescil ve kesin delille sabit olma boyutu
Tefsirالقول الثابت ve kalbin tesbitiVahyin parça parça inmesinin ve kelime-i tevhidin mümin psikolojisindeki kalıcı etkisiİman ilkelerinin içselleştirilip sarsıntıya dirençli kılınması
HadisRivayet ricalinin niteliği (sebt / esbât)Hadis nakleden ravilerin hafıza, dikkat ve güvenilirlik bakımından en üst düzeyde olmasıGüvenilirlik, rivayette hatasızlık ve yanılmazlık vasfı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİnanç ve teslimiyetAkidenin sarsılmazlığıŞüphe ve imtihan karşısında sapmayı engellemeDinin temeli olan imanın vesvese veya baskıyla yok olmasını önleyen içsel omurgaKesin
İlmiMetodoloji ve epistemolojiKanıta dayalı bilgi (ispat)Varsayımı kesin bilgiye dönüştürmeŞüphe içeren önermelerin sağlam delillerle tahkik edilip doğrulanmasıKesin
SiyasiToplumsal kriz ve mücadeleDireniş ve sebatÇözülme ve dağılmayı durdurmaBaskı, tehdit veya savaş anında yöneticilerin ve toplumun konumunu korumasıGüçlü
İktisadiPiyasa ve akit düzeniFiyat ve sözleşme istikrarıBelirsizlik ve dalgalanmayı engellemeAkitlerin bağlayıcılık kazanması ve kurumsal güven ortamının oluşturulmasıGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDenge noktası ve kararlılık (stabilite)Fizikte veya dinamik sistemlerde bir yapının dış pertürbasyonlara maruz kaldığında orijinal durumuna geri dönmesi veya konumunu korumasıKesin
Beşeri bilimlerPsikolojik ve kurumsal dayanıklılık (resilience)Sosyolojide kurumların, psikolojide bireyin travma ve baskı karşısında dağılmayıp temel işlevlerini sürdürmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca fiziksel duruş, askeri cesaret veya donuk bir gelenekçilik olarak anlamak
Kur'an içi daha geniş anlamKök; bilginin delille temellenmesi, kalbin vahiy ile mutmain olması, ahlaki ilkelerin sarsılmaması ve dilin hakikati mühürlemesini kapsayan bütüncül bir tahkikat halidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataDinamik bir şuur ve bilinçli bir direnç olan istikamet halini, düşünsel körlük ve değişime kapalı bir durağanlık (statizm) zannetmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin muhatapta inşa etmek istediği kişiliğin temel vasfı olan zihinsel ve ahlaki kararlılığı tanımlar; imanın kuru bir iddia değil, sarsıntılara karşı dirençli bir hakikat olduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Mücadele ve cihat anında sebatı emreden ayetlerde, vahyin peยeyderpey indiriliş hikmetini açıklayan nüzul ayetlerinde ve kelime-i tevhidin etkisini anlatan mesellerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İmanın salt duygusal veya geçici bir coşku olduğu yanılgısını düzeltir; hakiki imanın zorluk ve fitne anlarında ayakların kaymamasıyla (sebat) ölçüleceğini ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir kazığın veya nesnenin toprağa çakılarak sarsılmaz hale getirilmesi, yerinden oynamaması.
  • Soyut anlamDüşünce, inanç ve eylemin dış tesirlere, şüphelere ve tehditlere karşı konumunu muhafaza etmesi, tahkik edilmesi.
  • Sistematik karşılıkSistemin iç tutarlılığını ve dengesini dış bozucular karşısında koruyan kurumsal ve ontolojik istikrar ilkesi.
  • LaTeX modeliS(t)=lim⁡ΔF→∞(ΔxΔF)−1  ⟹  dxdt=0
  • LaTeX açıklamasıModelde S, sistemin sebat ve sabitleşme derecesini; ΔF, sisteme dışarıdan uygulanan bozucu kuvvet ve baskıları; Δx, bu baskı karşısında sistemin konumundaki sapmayı temsil eder. Dış kuvvet sonsuza yaklaşırken sapma oranının tersinin sıfırdan büyük kalması, konumun zamana göre değişimini (dxdt) sıfırda tutarak sarsılmazlığı ve zevale karşı direnci matematiksel olarak ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ث