ثوب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ث-و-ب20 sîga, 40 mücavir kök, 23 ayet, 15 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.جريطهرالثَّوَابُثَوَابَثوبثَوَابِسورسندسثُوِّبَثِيَابَكُمْتحتعندثَوَابُبقي

KökSîga 20Ayet 23Sure 15Mücavir 40

▶ Ağı aç (3B)

ثوب

ث - و - ب

KÖK
  • 28 geçiş
  • 23 ayet
  • 20 sîga
  • 12 sözlük

Sevb dış elbise demektir. Libas vücudun içini dışarıya karşı kapatmak için kullanılan elbise, sevb dışardan gelen etkilerden vücudu korumak için kullanılan elbise demektir. Özel anlam taşıyan elbise demektir. Toplulukta rütbe verilen kimselerin giydiği özel elbisedir. Sevap, ödüllendirmek demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Sevb dış elbise demektir. Libas vücudun içini dışarıya karşı kapatmak için kullanılan elbise, sevb dışardan gelen etkilerden vücudu korumak için kullanılan elbise demektir. Özel anlam taşıyan elbise demektir. Toplulukta rütbe verilen kimselerin giydiği özel elbisedir. Sevap, ödüllendirmek demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.210 harf
باب الثاء والباء و و أ ي ء معها ث و ب، و ث ب، ث ب ي، ث ي ب، ث أ ب مستعملات ثوب: ثاب يَثُوبُ ثُؤُوباً، أي: رَجَعَ بَعدَ ذَهابه.. وثاب البئرُ إلى مثابه، أي: استفرغ النّاس ماءه إلى مَوْضِعِ وَسَطِهِ. والمَثابةُ: الذي يَثُوبُ إليه النّاس، كالبيت جَعَله اللهُ للنّاس مَثابةً، أي: مُجْتَمْعاً بَعْدَ التَّفريق، وإن لم يكونوا تفرّقوا مِنْ هنالك، فقد كانوا مُتَفَرِّقينَ... والمَثُوبةُ: الثّواب. وثَوَّبَ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.215 harf
الثوب: واحدُ الأثوابِ والثيابِ، ويجمع في القِلَّةِ على أَثْوُبٍ، وبعض العرب يقول: أَثْؤُبٌ فيهمز. قال سيبويه: يقال لصاحب الثياب ثَوَّابٌ. وثاب الرجل يثوب ثَوْباً وثَوَباناً: رجع بعد ذَهابه. وثاب الناس: اجتمعوا وجاءوا. وكذلك الماء إذا اجتمع في الحوض. ومَثاب الحوض: وسطه الذي يثوب إليه الماء إذا استُفرِغَ. والمثابة: الموضع الذي يُثابُ إليه، أي يُرْجَعُ إليه مرةً بعد أخرى. ومنه قوله تعالى: "وإذْ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.727 harf
(باب الثاء والواو وما يثلثهما) (ثوي) الثاء والواو والياء كلمةٌ واحدة صحيحة تدلُّ على الإقامة. يقال ثَوَى يثْوِي فهو ثاوٍ. وقال: آذَنَتْنَا بِبَيْنها أسماءُ *** ربَّ ثاوٍ يُمَلّ منه الثَّواءُ([1])ويقال أثْوَى أيضاً. قال: أَثْوَى وَقَصَّرَ لَيْلُه ليُزَوَّدا *** فَمضَى وأخلف من قُتَيْلَة مَوْعِدا([2]) والثَّوِيَّة والثَّايَة: مأوى الغَنَم. والثَّويَّة: مكان([3]). وأمُّ مَثْوَى الرّجلِ: صاحبةُ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.414 harf
- أصل الثوب: رجوع الشيء إلى حالته الأولى التي كان عليها، أو إلى الحالة المقدرة المقصودة بالفكرة، وهي الحالة المشار إليها بقولهم: أول الفكرة آخر العمل (انظر: بصائر ذوي التمييز 1/337، وتفصيل هذا في شرح أدب الكاتب للجواليقي ص 37). فمن الرجوع إلى الحالة الأولى قولهم: ثاب فلان إلى داره، وثابت إلي نفسي، وسمي مكان المستسقي على فم البئر مثابة، ومن الرجوع إلى الحالة على فم البئر مثابة، ومن الرجوع إلى
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.459 harf
ث و ب تفـرّق عنـه اصحابـه ثـم ثابـوا إليـه والبيـت مثابـة للناس‏.‏ والخطّاب يراسلونها ويثاوبونها أي يعاودونهـا‏.‏ وثـوب فـي الدعـاء وثـوب بركعتين‏:‏ تطوع بهما بعد كل صلاة‏.‏ وأثابه الله وثوبه ‏"‏ هل ثوب الكفار ‏"‏ وجزاك الله المثوبة الحسنى‏.‏ ومـن المجـاز‏:‏ ثـاب إليـه عقله وحلمه‏.‏ وجمت مثابة البئر وهي مجتمع مائها وهذه بئر لها ثائب أي ماء يعود بعد الترح‏.‏ وقو لهم ثائب إذا وفدوا جماعة إثر
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR12.963 harf
ثابَ الرَّجُلُ يَثُوبُ ثَوْباً وثَوَباناً: رجَع بعد ذَهابه. ويقال: ثابَ فلان إِلى اللّه، وتابَ، بالثاء والتاء، أَي عادَ ورجعَ إِلى طاعته، وكذلك: أَثابَ بمعناه. ورجلٌ تَوّابٌ أَوّابٌ ثَوّابٌ مُنيبٌ، بمعنى واحد. ورجل ثَوّابٌ: للذي يَبِيعُ الثِّيابَ. وثابَ الناسُ: اجْتَمَعُوا وجاؤُوا. وكذلك الماءُ إِذا اجْتَمَعَ في الحَوْضِ. وثابَ الشيءُ ثَوْباً وثُؤُوباً أَي رَجَعَ.قال: وزَعْتُ بِكالهِراوةِ
Maddenin bağlantısı

ثابَ الرَّجُلُ يَثُوبُ ثَوْباً وثَوَباناً: رجَع بعد ذَهابه. ويقال: ثابَ فلان إِلى اللّه، وتابَ، بالثاء والتاء، أَي عادَ ورجعَ إِلى طاعته، وكذلك: أَثابَ بمعناه. ورجلٌ تَوّابٌ أَوّابٌ ثَوّابٌ مُنيبٌ، بمعنى واحد. ورجل ثَوّابٌ: للذي يَبِيعُ الثِّيابَ. وثابَ الناسُ: اجْتَمَعُوا وجاؤُوا. وكذلك الماءُ إِذا اجْتَمَعَ في الحَوْضِ. وثابَ الشيءُ ثَوْباً وثُؤُوباً أَي رَجَعَ.قال: وزَعْتُ بِكالهِراوةِ أعْوَجِيٍّ، * إِذا وَنَتِ الرِّكابُ جَرَى وَثابا ويروى وِثابا، وهو مذكور في موضعه. وثَوَّبَ كثابَ. أَنشد ثعلب لرجل يصف ساقِيَيْنِ: إِذا اسْتَراحا بَعْدَ جَهْدٍ ثَوَّبا والثَّوابُ: النَّحْلُ لأَنها تَثُوبُ. قالَ ساعِدةُ بن جُؤَيَّةَ: من كل مُعْنِقَةٍ وكُلِّ عِطافةٍ * منها، يُصَدِّقُها ثَوابٌ يَرْعَبُ وثابَ جِسْمُه ثَوَباناً، وأَثابَ: أَقْبَلَ، الأَخيرة عن ابن قتيبة. وأَثابَ الرَّجلُ : ثابَ إِليه جِسْمُه وصَلَح بَدَنُهُ .التهذيب :ثابَ إِلى العَلِيلِ جِسْمُه إِذا حسُنَتْ حالُه بعْدَ تَحوُّلِه ورجَعَتْ إِليه صِحَّتُه. وثابَ الحَوْضُ يَثُوبُ ثَوْباً وثُؤُوباً: امْتَلأَ أَو قارَبَ، وثُبةُ الحَوْض ومَثابُه: وَسَطُه الذي يَثُوبُ إِليه الماءُ إِذا اسْتُفرِغَ حُذِفَتْ عَينُه. والثُّبةُ: ما اجْتَمع إِليه الماءُ في الوادي أَو في الغائِط. قال: وإِنما سميت ثُبةً لأَن الماءَ يَثُوبُ إِليها، والهاء عوض من الواو الذاهبة من عين الفعل كما عوّضوا من قولهم أَقام إِقامةً، وأَصله إِقْواماً. ومَثابُ البئر: وَسَطها. ومَثابُها: مقامُ السَّاقي من عُرُوشها على فَم البئر. قال القطامي يصف البِئر وتَهَوُّرَها: وما لِمَثاباتِ العُرُوشِ بَقِيَّةٌ، * إِذا اسْتُلَّ، مِنْ تَحْتِ العُرُوشِ، الدَّعائُم ومَثابَتُها: مَبْلَغُ جُمُومِ مائِها. ومَثابَتُها: ما أَشْرَفَ من الحجارة حَوْلَها يَقُوم عليها الرَّجل أَحياناً كي لا تُجاحِفَ الدَّلْوَ الغَرْبَ، ومَثابةُ البِئْرِ أَيضاً: طَيُّها، عن ابن الأَعرابي. قال ابن سيده: لا أَدري أَعَنَى بطَيّها موضِعَ طَيِّها أَم عَنى الطَّيَّ الذي هو بِناؤُها بالحجارة. قال: وقَلَّما تكون الـمَفْعَلةُ مصدراً. وثابَ الماءُ: بَلَغ إِلى حاله الأَوّل بعدما يُسْتَقَى. التهذيب: وبِئْرٌ ذاتُ ثَيِّبٍ وغَيِّثٍ إِذا اسْتُقِيَ منها عادَ مكانَه ماءٌ آخَر. وثَيّبٌ كان في الأَصل ثَيْوِبٌ. قال: ولا يكون الثُّؤُوبُ أَوَّلَ الشيءِ حتى يَعُودَ مَرَّةً بعد أُخرى. ويقال: بِئْر لها ثَيْبٌ أَي يَثُوبُ الماءُ فيها. والـمَثابُ: صَخْرة يَقُوم السَّاقي عليها يثوب إِليها الماء، قال الراعي: مُشْرفة الـمَثاب دَحُولا. قال الأَزهري: وسمعت العرب تقول: الكَلأُ بمَواضِعِ كذا وكذا مثل ثائِبِ البحر: يَعْنُون أَنه غَضٌّ رَطْبٌ كأَنه ماءُ البحر إِذا فاضَ بعد جزْرٍ.وثابَ أَي عادَ ورَجَع إِلى مَوْضِعِه الذي كان أَفْضَى إِليه. ويقال: ثابَ ماءُ البِئر إِذا عادَتْ جُمَّتُها. وما أَسْرَعَ ثابَتَها. والمَثابةُ: الموضع الذي يُثابُ إِليه أَي يُرْجَعُ إِليه مرَّة بعد أُخرى. ومنه قوله تعالى: وإِذ جَعَلْنا البيتَ مَثابةً للناسِ وأَمْناً. وإِنما قيل للمنزل مَثابةٌ لأَنَّ أَهلَه يَتَصَرَّفُون في أُمُورهم ثم يَثُوبون إِليه، والجمع الـمَثابُ. قال أَبو إِسحق: الأَصل في مَثابةٍ مَثْوَبةٌ ولكن حركةَ الواو نُقِلَت إِلى الثاء وتَبِعَت الواوُ الحركةَ، فانقَلَبَتْ أَلفاً. قال: وهذا إِعلال باتباع باب ثابَ، وأَصل ثابَ ثَوَبَ، ولكن الواو قُلبت أَلفاً لتحركها وانفتاح ما قبلها. قال: لا اختلاف بين النحويين في ذلك. والـمَثابةُ والـمَثابُ: واحد، وكذلك قال الفرَّاءُ. وأَنشد الشافعي بيت أَبي طالب: مَثاباً لأَفْناءِ القَبائِلِ كلِّها، * تَخُبُّ إِليه اليَعْمَلاَتُ الذَّوامِلُ وقال ثعلب: البيتُ مَثابةٌ. وقال بعضهم: مَثُوبةٌ ولم يُقرأْ بها. ومَثابةُ الناسِ ومثابُهم: مُجتَمَعُهم بعد التَّفَرُّق. وربما قالوا لموضع حِبالة الصائد مَثابة. قال الراجز: مَتَى مَتَى تُطَّلَعُ الـمَثابا، لَعَلَّ شَيْخاً مُهْتَراً مُصابَا يعني بالشَّيْخِ الوَعِلَ. والثُّبةُ: الجماعةُ من الناس، من هذا. وتُجْمَعُ ثُبَةٌ ثُبًى، وقد اختلف أَهل اللغة في أَصلها، فقال بعضهم: هي من ثابَ أَي عادَ ورَجَعَ، وكان أَصلها ثَوُبةً، فلما ضُمت الثاءُ حُذفت الواو، وتصغيرها ثُوَيْبةٌ. ومن هذا أُخذ ثُبةُ الحَوْض. وهو وسَطُه الذي يَثُوب إِليه بَقِيَّةُ الماءِ. وقوله عز وجل: فانْفِرُوا ثُباتٍ أَو انْفروا جميعاً. قال الفرّاءُ: معناه فانْفِرُوا عُصَباً، إِذا دُعِيتم إِلى السَّرايا، أَو دُعِيتم لتَنْفِروا جميعاً. وروي أَنَّ محمد بن سلام سأَل يونس عن قوله عز وجل: فانْفِروا ثُباتٍ أَو انْفِرُوا جميعاً. قال: ثُبَةٌ وثُباتٌ أَي فِرْقةٌ وفِرَقٌ. وقال زهير: وقد أَغْدُو على ثُبَةٍ كِرامٍ، * نَشاوَى، واجِدِينَ لِما نَشاءُ قال أَبو منصور: الثُّباتُ جَماعاتٌ في تَفْرِقةٍ، وكلُّ فِرْقةٍ ثُبةٌ، وهذا من ثابَ. وقال آخرون: الثُّبةُ من الأَسْماءِ الناقصة، وهو في الأَصل ثُبَيةٌ، فالساقط لام الفعل في هذا القول، وأَما في القول الأَوّل، فالساقِطُ عين الفعل. ومَن جعل الأَصل ثُبَيةً، فهو من ثَبَّيْتُ على الرجل إِذا أَثْنَيْتَ عليه في حياتِه، وتأْوِيلُه جَمْعُ مَحاسِنِهِ، وإِنما الثُّبةُ الجماعةُ. وثاب القومُ: أَتَوْا مُتواتِرِين، ولا يقالُ للواحد. والثَّوابُ: جَزاءُ الطاعةِ، وكذلك الـمَثُوبةُ. قال اللّه تعالى: لَمَثُوبةٌ مِن عندِ اللّهِ خَيْرٌ. وأَعْطاه ثَوابَه ومَثُوبَتَهُ ومَثْوَبَتَه أَي جَزاءَ ما عَمِلَه. وأَثابَه اللّهُ ثَوابَه وأَثْوَبَه وثوَّبَه مَثُوبَتَه: أَعْطاه إِيّاها. وفي التنزيل العزيز: هل ثُوِّبَ الكُفَّارُ ما كانوا يَفْعلون. أَي جُوزُوا. وقال اللحياني: أَثابَهُ اللّهُ مَثُوبةً حَسَنَةً. ومَثْوَبةٌ، بفتح الواو، شاذ، منه. ومنه قراءة مَن قرأَ: لـمَثْوَبةٌ من عند اللّه خَيْرٌ. وقد أَثْوَبه اللّهُ مَثْوَبةً حسَنةً، فأَظْهر الواو على الأَصل. وقال الكلابيون: لا نَعرِف الـمَثْوبةَ، ولكن الـمَثابة. وثَوَّبه اللّهُ مِن كذا: عَوَّضه، وهو من ذلك. واسْتَثابَه: سأَله أَن يُثِيبَه. وفي حديث ابن التَّيِّهانِ، رضي اللّه عنه: أَثِيبُوا أَخاكم أَي جازُوه على صَنِيعِهِ. يقال: أَثابَه يُثِيبه إِثابةً، والاسم الثَّوابُ، ويكون في الخير والشرِّ، إِلا أَنه بالخير أَخَصُّ وأَكثر استِعمالاً. وأَما قوله في حديث عمر، رضي اللّه عنه: لا أَعرِفَنَّ أَحداً انْتَقَص مِن سُبُلِ الناسِ إِلى مَثاباتِهم شيئاً. قال ابن شميل: إِلى مَثاباتِهم أَي إِلىمَنازِلهم، الواحد مَثابةٌ، قال: والـمَثابةُ الـمَرْجِعُ. والـمَثابةُ: الـمُجْتمَعُ والـمَنْزِلُ، لأَنَّ أَهلَه يَثُوبُون إِليه أَي يرجِعُون. وأَراد عُمر، رضي اللّه عنه، لا أَعْرِفَنَّ أَحداً اقْتَطع شيئاً من طُرُق المسلمين وأَدخله دارَه. ومنه حديث عائشة، رضي اللّه عنها، وقولُها في الأَحْنَف: أَبي كانَ يَسْتَجِمُّ مَثابةَ سَفَهِه. وفي حديث عَمْرو ابن العاص، رضي اللّه عنه، قِيلَ له في مَرَضِه الذي مات فيه: كَيْفَ تَجِدُكَ؟ قال: أَجِدُني أَذُوبُ ولا أَثُوبُ أَي أَضْعُفُ ولا أَرجِعُ إِلى الصِّحة. ابن الأَعرابي: يقال لأَساس البَيْتِ مَثاباتٌ. قال: ويقال لتُراب الأَساس النَّثِيل. قال: وثابَ إِذا انْتَبَه، وآبَ إِذا رَجَعَ، وتابَ إِذا أَقْلَعَ. والـمَثابُ: طَيُّ الحجارة يَثُوبُ بَعْضُها على بعض من أَعْلاه إِلى أَسْفَلِه. والـمَثابُ: الموضع الذي يَثُوبُ منه الماءُ، ومنه بِئْر ما لها ثائِبٌ. والثَّوْبُ: اللِّباسُ، واحد الأَثْوابِ، والثِّيابِ، والجمع أَثْوُبٌ، وبعض العرب يهمزه فيقول أَثْؤُبٌ، لاستثقال الضمة على الواو، والهمزةُ أَقوى على احتمالها منها، وكذلك دارٌ وأَدْؤُرٌ وساقٌ وأَسْؤُقٌ، وجميع ما جاءَ على هذا المثال. قال معروف بن عبدالرحمن: لكُلِّ دَهْرٍ قد لَبِسْتُ أَثْؤُبـــــــــا، حتى اكْتَسَى الرأْسُ قِناعاً أَشْيَبا، أَمْلَـــــحَ لا لَـــذًّا، ولا مُحَبَّبـــــــا وأَثْوابٌ وثِيابٌ. التهذيب: وثلاثةُ أَثْوُبٍ، بغير همز، وأَما الأَسْؤُقُ والأَدْؤُرُ فمهموزان، لأَنَّ صرف أَدْؤُرٍ على دار، وكذلك أَسْؤُق على ساقٍ، والأَثْوبُ حُمِل الصَّرْفُ فيها على الواو التي في الثَوْب نَفْسِها، والواو تحتمل الصرف من غير انهماز. قال: ولو طرح الهمز من أَدْؤُر وأَسْؤُق لجاز على أَن تردّ تلك الأَلف إِلى أَصلها، وكان أَصلها الواو، كما قالوا في جماعة النابِ من الإِنسان أَنْيُبٌ، همزوا لأَنَّ أَصل الأَلف في الناب ياء(1) (1 قوله «همزوا لأَن أصل الألف إلخ» كذا في النسخ ولعله لم يهمزوا كما يفيده التعليل بعده.) ، وتصغير نابٍ نُيَيْبٌ، ويجمع أَنْياباً. ويقال لصاحب الثِّياب: ثَوَّابٌ. وقوله عز وجل: وثيابَكَ فَطَهِّرْ. قال ابن عباس، رضي اللّه عنهما، يقول: لا تَلْبَسْ ثِيابَك على مَعْصِيةٍ، ولا على فُجُورِ كُفْرٍ، واحتجَّ بقول الشاعر: إِني بِحَمْدِ اللّهِ، لا ثَوْبَ غادِرٍ * لَبِسْتُ، وَلا مِنْ خَزْيةٍ أَتَقَنَّعُ وقال أَبو العباس: الثِّيابُ اللِّباسُ، ويقال للقَلْبِ. وقال الفرَّاءُ: وثِيابَك فَطَهِّرْ: أَي لا تكن غادِراً فَتُدَنِّسَ ثِيابَك، فإِنَّ الغادِرَ دَنِسُ الثِّيابِ، ويقال: وثِيابَك فطَهِّرْ. يقول: عَمَلَكَ فأَصْلِحْ. ويقال: وثِيابَكَ فطهر أَي قَصِّرْ، فإِن تَقْصِيرها طُهْرٌ. وقيل: نَفْسَكَ فطَهِّر، والعرب تَكْني بالثِّيابِ عن النَفْسِ، وقال: فَسُلِّي ثيابي عن ثِيابِكِ تَنْسَلِي وفلان دَنِسُ الثِّيابِ إِذا كان خَبيثَ الفِعْل والـمَذْهَبِ خَبِيثَ العِرْض. قال امْرُؤُ القَيْس: ثِيابُ بَني عَوْفٍ طَهارَى، نَقِيّةٌ، * وأَوْجُهُهُمْ بِيضُ الـمَسافِرِ، غُرّانُ وقال: رَمَوْها بأَثْوابٍ خِفافٍ، ولا تَرَى * لها شَبَهاً، الا النَّعامَ الـمُنَفَّرا. رَمَوْها يعني الرّكابَ بِأَبْدانِهِم. ومثله قول الراعي: فقامَ إِليها حَبْتَرٌ بِسلاحِه، * وللّه ثَوْبا حَبْتَرٍ أَيّما فَتَى يريد ما اشْتَمَل عليه ثَوْبا حَبْتَرٍ من بَدَنِه. وفي حديث الخُدْرِيِّ لَـمَّا حَضَره الـمَوتُ دَعا بِثيابٍ جُدُدٍ، فَلَبِسَها ثم ذكر عن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، أَنه قال: إِن المَيّتَ يُبْعَثُ في ثِيابِه التي يَموتُ فيها. قال الخطابي: أَما أَبو سعيد فقد استعمل الحديث على ظاهرهِ، وقد رُوي في تحسين الكَفَنِ أَحاديثُ. قال: وقد تأَوّله بعضُ العلماء على المعنى وأَراد به الحالةَ التي يَمُوت عليها من الخَير والشرّ وعَمَلَه الذي يُخْتَم له به. يقال فلان طاهِرُ الثيابِ إِذا وَصَفُوه بِطَهارةِ النَّفْسِ والبَراءةِ من العَيْبِ. ومنه قوله تعالى: وثِيابَكَ فَطَهِّرْ. وفلان دَنِسُ الثّياب إِذا كان خَبِيثَ الفعل والـمَذْهبِ. قال: وهذا كالحديث الآَخَر: يُبْعَثُ العَبْدُ على ما مات عليه. قال الهَروِيُّ: وليس قَولُ من ذَهَبَ به إِلى الأَكْفانِ بشيءٍ لأَنَّ الإِنسان إِنما يُكَفَّنُ بعد الموت. وفي الحديث: مَن لَبِسَ ثَوْبَ شُهْرةٍ أَلْبَسَه اللّهُ تعالى ثَوْبَ مَذَلَّةٍ؛ أَي يَشْمَلُه بالذلِّ كما يشملُ الثوبُ البَدَنَ بأَنْ يُصَغِّرَه في العُيون ويُحَقِّرَه في القُلوب. والشهرة: ظُهور الشيء في شُنْعة حتى يُشْهِره الناسُ. وفي الحديث: المُتَشَبِّعُ بما لم يُعْطَ كلابِسِ ثَوْبَيْ زُورٍ. قال ابن الأَثير: الـمُشْكِلُ من هذا الحديث تثنية الثوب. قال الأَزهريّ: معناه أَن الرجل يَجعَلُ لقَميصِه كُمَّيْنِ أَحدُهما فوق الآخر لِيُرَى أَن عليه قَميصَين وهما واحد، وهذا إِنما يكونُ فيه أَحدُ الثَّوْبَيْن زُوراً لا الثَّوْبانِ. وقيل معناه أَن العرب أَكثر ما كانت تَلْبَسُ عند الجِدَّةِ والـمَقْدُرةِ إِزاراً ورداءً، ولهذا حين سُئل النبي، صلى اللّه عليه وسلم، عن الصلاة في الثوب الواحد قال: أَوكُلُّكُم يَجِدُ ثَوْبَيْنِ؟ وفسره عمر، رضي اللّه عنه، بإِزارٍ ورِداء، وإِزار وقميص، وغير ذلك. وروي عن إِسحق بن راهُويه قال: سأَلتُ أَبا الغَمْرِ الأَعرابيَّ، وهو ابنُ ابنةِ ذي الرُّمة، عن تفسير ذلك، فقال: كانت العربُ إِذا اجتَمَعوا في المحافِلِ كانت لهم جماعةٌ يَلْبَسُ أَحدُهم ثوبين حَسَنَيْن. فإِن احتاجوا إِلى شَهادةٍ شَهِدَ لهم بِزُور، فيُمْضُون شَهادتَه بثَوْبَيْهِ، فيقولون: ما أَحْسَنَ ثِيابَه، وما أَحسنَ هَيْئَتَه، فَيُجيزون شهادته لذلك. قال: والأَحسن أَن يقال فيه إِنَّ المتشبّعَ بما لم يُعْطَ هو الذي يقول أُعْطِيتُ كذا لشيءٍ لم يُعْطَه، فأَمـّا أَنه يَتَّصِفُ بصِفاتٍ ليست فيه، يريدُ أَنَّ اللّه تعالى منَحَه إِيّاها، أَو يُريد أَنّ بعضَ الناسِ وصَلَهُ بشيءٍ خَصَّه به، فيكون بهذا القول قد جمع بين كذبين أَحدهما اتّصافُه بما ليس فيه، أَو أَخْذُه ما لم يأْخُذْه، والآخَر الكَذِبُ على الـمُعْطِي، وهو اللّهُ، أَو الناسُ. وأَراد بثوبي زُورٍ هذين الحالَيْن اللَّذَيْنِ ارْتَكَبَهما، واتَّصفَ بهما، وقد سبق أَن الثوبَ يُطلق على الصفة المحمودة والمذمومة، وحينئذ يصح التشبيه في التثنية لإِنه شَبَّه اثنين باثنين، واللّه أَعلم. ويقال: ثَوَّبَ الدَّاعِي تَثْوِيباً إِذا عاد مرَّة بعد أُخرى. ومنه تَثْوِيبُ المؤذّن إِذا نادَى بالأَذانِ للناس إِلى الصلاة ثم نادَى بعد (يتبع...) (تابع... 1): ثوب: ثابَ الرَّجُلُ يَثُوبُ ثَوْباً وثَوَباناً: رجَع بعد ذَهابه.... ... التأْذين، فقال: الصلاةَ، رَحمكم اللّه، الصلاةَ، يَدْعُو إِليها عَوْداً بعد بَدْء. والتَّثْوِيبُ: هو الدُّعاء للصلاة وغيرها، وأَصله أَنَّ الرجلَ إِذا جاءَ مُسْتَصْرِخاً لوَّحَ بثوبه لِيُرَى ويَشْتَهِر، فكان ذلك كالدُّعاء، فسُمي الدعاء تثويباً لذلك، وكلُّ داعٍ مُثَوِّبٌ. وقيل: إِنما سُمِّي الدُّعاء تَثْوِيباً من ثاب يَثُوبُ إِذا رجَع، فهو رُجُوعٌ إِلى الأَمر بالـمُبادرة إِلى الصلاة، فإِنّ المؤَذِّن إِذا قال: حَيَّ على الصلاة، فقد دَعاهم إِليها، فإِذا قال بعد ذلك: الصلاةُ خيرٌ من النَّوْم، فقد رجَع إِلى كلام معناه المبادرةُ إِليها. وفي حديث بِلال: أَمرَني رسولُ اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، أَنْ لا أُثَوِّبَ في شيءٍ من الصلاةِ، إِلاَّ في صلاةِ الفجر، وهو قوله: الصلاةُ خيرٌ من النَّوْم، مرتين. وقيل: التَّثْويبُ تثنية الدعاء. وقيل: التثويب في أَذان الفجر أَن يقول المؤَذِّن بعد قوله حيّ على الفلاح: الصلاةُ خير من النَّوْم، يقولها مرتين، كما يُثوِّب بين الأَذانين: الصلاةَ، رحمكم اللّه، الصلاةَ. وأَصلُ هذا كلِّه من تَثْوِيب الدعاء مرة بعدَ اخرى. وقيل: التَّثوِيبُ الصلاةُ بعدَ الفَريضة. يقال: تَثَوَّبت أَي تَطَوَّعْت بعد المكتُوبة، ولا يكون التَّثْوِيبُ إِلا بعد المكتوبة، وهو العود للصلاة بعد الصلاة. وفي الحديث: إِذا ثُوِّبَ بالصلاة فأْتُوها وعليكم السَّكِينةُ والوَقارُ. قال ابن الأَثير: التَّثْويبُ ههنا إِقامةُ الصلاة. وفي حديث أُم سلمة أَنها قالت لعائشة، رضي اللّه عنها، حين أَرادت الخُروجَ إِلى البصرة: إِنَّ عَمُودَ الدِّين لا يُثابُ بالنساءِ إِنْ مالَ. تريد: لا يُعادُ إِلى اسْتِوائه، من ثابَ يَثُوبُ إِذا رجَع. ويقال: ذَهَبَ مالُ فلانٍ فاسْتَثابَ مالاً أَي اسْتَرْجَع مالاً. وقال الكميت: إِنّ العَشِيرةَ تَسْتَثِيبُ بمالِه، * فتُغِيرُ، وهْوَ مُوَفِّرٌ أَمْوالَها وقولهم في المثلِ هو أَطْوَعُ من ثَوابٍ: هو اسم رجل كان يُوصَفُ بالطَّواعِيةِ. قال الأَخفش بن شهاب: وكنتُ، الدَّهْرَ، لَسْتُ أُطِيع أُنْثَى، * فَصِرْتُ اليومَ أَطْوَعَ مِن ثَوابِ التهذيب: في النوادر أَثَبْتُ الثَّوْبَ إِثابةً إِذا كَفَفْتَ مَخايِطَه، ومَلَلْتُه: خِطْتُه الخِياطَة الأُولى بغير كَفٍّ. والثائبُ: الرّيحُ الشديدةُ تكونُ في أَوّلِ الـمَطَر. وثَوْبانُ: اسم رجل.

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR763 harf
* ث و ب * قال سيبويه يقال لصاحب * الثِّيابِ ثَوَّابٌ * و * ثابَ * رجع وبابه قال و * ثَوَبَاناً * أيضا بفتح الواو و * ثابَ * الناس اجتمعوا وجاءوا وكذلك الماء و * مَثَابُ * الحوض وسطه الذي يثوب إليه الماء و * أثَابَ * الرجل رجع إليه جسمه وصلح بدنه و * المَثَابَةُ * الموضع الذي يثاب إليه مرة بعد أخرى ومنه سمي المنزل * مَثَابَةً * وجمعه مَثابٌ قلت نظيره غمامة وغمام وحمامة وحمام و * الثَّوَابُ * و *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR13.706 harf
ثاب الرجل يثوب ثوبا وثوبانا: رجع بعد ذهابه، ويقال: ثاب فلان إلى الله وتاب، بالثاء والتاء، أي عاد ورجع إلى طاعته، وكذلك أثاب بمعناه، ورجل تواب أواب ثواب منيب بمعنى واحد، وثاب الناس: اجتمعوا وجاءوا، وثاب الشيء ثوبا وثؤوبا أي رجع، كثوب تثويبا، أنشد ثعلب لرجل يصف ساقيين: إذا استراحا بعد جهد ثوبا ومن المجاز: ثاب جسمه ثوبانا، محركة، وأثاب: أقبل، الأخيرة عن ابن قتيبة، وأثاب الرجل: ثاب إليه
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR24.544 harf
ثَابَ 1 ثَابَ ثاب , (T, S, M, &c.,) aor. يَثُوبُ, (S, Mgh, &c.,) inf. n. ثَوْبٌ (S, M, Msb, K) and ثَوَبَانٌ (S) and ثُؤُوبٌ, (M, K,) He, or it, (a thing, M,) returned; (M, Mgh, Msb, K;) as also ↓ ثوّب, inf. n. تَثْوِيبٌ: (M, K:) he returned to a place to which he had come before; or it returned &c.: (T:) he (a man) returned, after he had gone away. (S.) You say, تَفَرَّقُوا ثُمَّ ثَابُوا i. e.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR750 harf
ثَابَ ثَابَ ( w ) U ( n. ac. ثَوْب 1 , ثُوُوْب 27 , ثَوَبَاْن 36 ), a. Returned, turned round, turned back. b. Recovered, got well, became convalescent. c. Collected, gathered together; became abundant. ثَوَّبَ ثَوَّبَ II , a. Recompensed, rewarded. b. Summoned to prayer. أَثْوَبَ أَثْوَبَ IV , a. see II (a) . أَثْوَبَ أَثْوَبَ IV ( w ), a. see (b) . اِسْتَثْوَبَ اِسْتَثْوَبَ X ,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR49.244 harf
ثوب ثَابَ - يَثُوبُ - ثَواب - مَثُوْبَة - مَثابَة - أَثَابَ - يُثِيْبُ - ثَوَّبَ - يُثَوِّبُ، ثُوِّبَ - يُثَوَّبُ ثَابَ - يَثُوْبُ + كائن + بشيء: يفوز به: يربح جائزة نتيجة جهد وعمل أو مسابقة فيأخذها ويعود بها إلى موطنه ثَواب: على وزن " فـَعال" اسم فعل مبالغة من " ثَابَ - يَثُوبُ ": الجائزة أو المكسب أوالغنم الذي يعود به آتى - يؤتي + كائن +
Tamamını oku

Sîgalar(20)

Mücavir kökler40 mücavir (189 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. سندس

    2 ortak ayet · İpek kumaş

  2. تحت

    4 ortak ayet · Ayağın alt tarafı demektir

  3. خير

    6 ortak ayet · Hayr : At sürüsü demektir

  4. عند

    6 ortak ayet · “Anid“ yulara gelmeyen devedir

  5. طهر

    3 ortak ayet · Akar temiz sudur

  6. خضر

    2 ortak ayet · Hudr : Sebzedir

  7. حلي

    2 ortak ayet · Hilye takı demektir

  8. برق

    2 ortak ayet · Berg parlak taş demektir

  9. دنو

    4 ortak ayet · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür

  10. سور

    2 ortak ayet · “Sare” inişli çıkışlı dağ silsilesidir

  11. جري

    3 ortak ayet · Cariye yelkenli sandal demektir

  12. بقي

    2 ortak ayet · Bakiyye bir kaptan bir şey boşaltıldıktan sonra dökülmeden…

Geçtiği ayetler(23)

  1. … عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَلَأُدْخِلَنَّهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ثَوَابًا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَاللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الثَّوَابِ

    ÖdülNihayet Rabbları, onlara icabet etti: Birbirinizden meydana gelen sizlerden; gerek erkek olsun gerek dişi olsun, çalışanın işini boşa çıkarmam. Hicret edenlerin, yurtlarından çıkarılanların, benim yolumda işkenceye, hakarete, ziyana uğrayanların, muharebe edenlerin ve öldürülenlerin suçlarını elbette örteceğim, Allah katından mükafat olmak üzere; onları altlarından ırmaklar akan cennetlere koyacağım. Sevabın en güzeli, Allah katındadır.

  2. هُنَالِكَ الْوَلَايَةُ لِلَّهِ الْحَقِّ هُوَ خَيْرٌ ثَوَابًا وَخَيْرٌ عُقْبًا

    Ödülİşte burada velayet, yalnız hak olan Allah’ındır. Mükafatlandırma bakımından da hayırlı olan, neticelendirme bakımından da hayırlı olan O’dur.

  3. الْمَالُ وَالْبَنُونَ زِينَةُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَالْبَاقِيَاتُ الصَّالِحَاتُ خَيْرٌ عِنْدَ رَبِّكَ ثَوَابًا وَخَيْرٌ أَمَلًا

    ÖdülMal ve oğullar dünya hayatının zinetidir. Ama baki kalacak salih ameller, sevab olarak da, amel olarak da Rabbının katında daha hayırlıdır.

  4. وَيَزِيدُ اللَّهُ الَّذِينَ اهْتَدَوْا هُدًى وَالْبَاقِيَاتُ الصَّالِحَاتُ خَيْرٌ عِنْدَ رَبِّكَ ثَوَابًا وَخَيْرٌ مَرَدًّا

    ÖdülAllah, hidayete erenlerin hidayetini artırır. Baki kalacak salih ameller Rabbının katında hem sevab olarak daha hayırlı, hem de netice olarak daha hayırlıdır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökثوب
YapıÜçlü kök
Özel Durumİlletli (ecvef-vâvî)
Bağlamsal Yakın Köklerأجر, جزي, لبس
Zıt Kökحبط
Çekirdek Özet 1Ayrılan, dağılan veya harcanan bir şeyin kaynağına geri dönmesi, toplanması ve ilk haline veya tasarlanan hedefine yönelmesi
Çekirdek Özet 2Yapılan amelin, harcanan ömrün ve yönelişlerin zayi olmayıp kaçınılmaz bir biçimde sahibine karşılık, ödül veya giysi/kimlik olarak geri dönmesi
Çekirdek Özet 3Eylemin failiyle kurduğu ontolojik ve ahlaki döngü; amelin nihai semeresinin kişiyi kuşatan bir mahiyete bürünmesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca dışarıdan bahşedilen rastlantısal bir bahşiş veya salt kumaş parçası sanıp, eylemin doğal bir sonucu olarak faile dönen varoluşsal kuşatıcı karşılık niteliğini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ثبBir merkezden hareketlenme, ayağa kalkma, kabarma ve ardından bir odakta toplanıp sebat bulma; nitekim aynı çekirdeği taşıyan ثور kökünde enerjinin feveran edip harekete geçmesi, ثوي kökünde ise bir yere yerleşip karar kılması görülürوHareketi dikey bir patlama veya donuk bir durağanlık olmaktan çıkarıp, döngüsel bir akışa, eksilmenin ardından yeniden dolmaya ve kaynağa geri dönme (avd/rücû) vasfına bağlamıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
ثÇarpı/işaret imgesinin (tav) üçleme yoluyla yoğunlaşması; işaretleme, birikme, peş peşe gelmeHareketin birden fazla defa gerçekleştiğini, katlanarak biriktiğini ve süreklilik kesbettiğini imler
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, tutturma, eklemeİki ayrı durum veya zaman dilimi arasında rabıta kurar; giden ile gelen, amel ile semere arasındaki kopmaz bağı temsil eder
بEv, çadır; iç, barınma, içine alma, kuşatmaGeri dönen şeyin içine girilen bir sığınağa, insanı çepeçevre örten bir elbiseye veya karar kılınan bir kaba dönüşmesini simgeler
ثوبAyrılan şeyin bağ kurularak bir sığınakta/merkezde yeniden toplanmasıKaynaktan çıkan hareketin boşa gitmeyip bağlanan bir eksende geri dönerek faili bütünüyle kuşatan bir barınak veya örtü haline gelmesidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇekilip boşalan kuyu suyunun kaynağına yeniden dönüp toplanması (ثَابَ المَاءُ فِي الحَوْضِ), dağılan insanların bir araya gelmesi ve ipliklerin bükülüp tasarlanan son gaye olan örtüye dönüşmesi
Cahiliye şiiri kullanımıSâide b. Cüeyye el-Hüzelî bir beytinde bal arılarının kovana ve çiçeğe döne döne toplanmasını kökün türeviyle tasvir etmiştir: من كل مُعْنِقَةٍ وكُلِّ عِطافةٍ / منها، يُصَدِّقُها ثَوابٌ يَرْعَبُ
Erken Arapça kullanımSu çekenlerin kuyunun başına dönüp durdukları makama meşhur Arap deyişinde ve şiirde مثابة denilmiştir; nitekim şiirde çatının dayandığı ve toplandığı direkler için "وما لمثابات العروش بقية" ifadesi kaydedilmiştir

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça ثوب kökü, Sami dil ailesinin Güney-Batı kolunda döngüsel hareket, geri dönüş ve bu dönüşün sağladığı doyum/kuşatma anlam alanını temsil eder. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede kökün doğrudan karşılığı düzenli ses denkliği çerçevesinde שׁוּב (šūḇ) köküne tekabül eder; bu kök İbranice ve Aramicede "geri dönmek, tövbe etmek, eski haline gelmek" manalarını taşır. Arapçadaki ث sesinin Kuzeybatı Sami dillerinde düzenli olarak ش (š) sesine dönüşmesi bu soydaşlığı doğrulamaktadır. Arapçada kök bir yandan soyut ahlaki bir döngüyü (amelin sahibine geri dönen karşılığı, sevap) karşılarken, diğer yandan bedevi yaşamın en temel iki somut tecrübesine bağlanmıştır: Kuyudan çekilen suyun dipten kaynayarak eski seviyesine yükselmesi ve dokunan liflerin bedeni dış tesirlerden muhafaza eden bir zırh veya dış giysi (sevb) halini alması. Bu semantik matris, eylemin yok olmadığını, tam aksine sahibini sarıp sarmalayacak bir nesne gibi ona geri döndüğünü bildirir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT ve David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönثوب -> Geri dönmek, toplanmak, örtü olmakKuyunun suyla yeniden dolması, dağılan kavmin toplanması ve amelin kişiye mükâfat olarak rücû etmesiKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice שׁוּב (šūḇ), Aramice תּוּב (tūḇ)Geri dönmek, tekrarlamak, eski durumuna ve aslına yönelmekKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik hipotezinde döngüsel hareket ve örtü kökleriDoğu Afrika ve Berberî kollarında sığınak veya geri çekilme bildiren iki harfli çekirdeklerle muhtemel paralellikMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs ve Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ثوبAnlamlıGeri dönmek, toplanmak, karşılıkSuyun kuyuya, amelin faile geri dönmesi; elbiseHedef kök; Kur'an'da geçer
ثبوAnlamlıToplanmak, küme oluşturmakİnsanların bir araya gelerek grup veya müfreze oluşturması (ثبة)Kur'an'da geçer (Nisâ 4:71, ثُبَاتٍ); ortak çekirdek
وثبAnlamlıSıçramak, atılmak, üzerine hamle yapmakBir mekana aniden sıçramak veya bir makama oturmakKur'an'da geçmez; enerjinin ani yönelişi
وبثAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilim için bağımsız anlam kaydedilmemiştirKur'an'da geçmez; mühmel
بثوAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıMüstakil bir kök kullanımı tespit edilmemiştirKur'an'da geçmez; mühmel
بوثKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap fonotaktiğinde bu harf dizilimi terkip oluşturmamıştırKur'an'da geçmez; mühmel

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ثوبMerkezGeri dönen karşılık ve dış örtüAmelin bizzat sahibine dönerek onu kuşatan bir kimlik ve ödül halini almasıGeri dönüş, toplanma ve nihai semere
أجرKomşuÜcret ve akdi tazminatÖnceden belirlenmiş bir sözleşme, emek ve hizmet mukabili hak edilen karşılıkثوب amelin ontolojik döngüsüyken, أجر daha çok hukuki/akdi haktır
جزيKomşuTam denklik ve karşılamaYapılan fiilin cinsinden ve tam dengi olarak verilen müspet veya menfi cezaجزي kefalet ve tam denklik vurgularken, ثوب geri dönme ve katlanma içerir
لبسKomşuİçe giyilen örtüBedene doğrudan temas eden, gizleyen ve sarmalayan iç örtüلبس örtücülük ve karışma bildirirken, ثوب dış görünüm, statü ve dönüşümdür
حبطZıtAmelin boşa gitmesi, heder olmasıYapılan işin semeresiz kalması, geri dönüş yapmayıp yok olması, içinin boşalmasıAmelin karşılıksız kalması, döngünün kırılarak hiçbir şeyin geri dönmemesi

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaثوبGeri dönen karşılık, dış giysiKaynağına rücû eden şey; amelin semeresi ve bedeni koruyan dış kisveKesin
LatinceRecompensa, VestisGeri ödeme, mükâfat; elbiseRecompensa fiilin geri dönüşünü karşılar ancak dış giysi anlamını dışarıda bırakır; vestis ise giysiyi karşılarGüçlü
İngilizceReward, Retribution, GarmentÖdül, geri dönen sonuç; giysiReward amelin olumlu geri dönüşünü, garment örtüyü verir; ikisinin ortak kökten doğuşunu tek kelime yansıtamazGüçlü
AlmancaBelohnung, GewandMükâfat, karşılık; kisveBelohnung amelin hak edilmiş dönüşünü, Gewand ise saygın dış elbiseyi karşılarGüçlü
FransızcaRécompense, VêtementKarşılık, ödül; giysiEylemin geri dönen meyvesi ile bedeni dış tesirlerden koruyan kisvenin iki ayrı kelimeye dağılmış haliGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Kluge Etymologisches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
ثَوَاب / الثَّوَابAhirette amellerin hayırlı semeresi ve ilahi mükâfatMüminlerin çabalarının Allah katında karşılıksız kalmayıp ebedi nimet olarak rücû etmesi (Âl-i İmrân 3:145, 3:148, 3:195)
ثَوَاب الدُّنْيَاDünyevi kazanç, refah ve anlık semereİnsanın niyetine göre amelin dünyada geri dönen geçici meyvesi (Nisâ 4:134)
مَثَابَةİnsanların dönüp dolaşıp geldikleri toplanma ve güven merkeziKâbe'nin ve beytin insanlar için sürekli bir başvuru, rücû ve sığınak kılınması (Bakara 2:125)
مَثُوبَةİlahi ceza veya kalıcı karşılıkİnanmayanların ya da ehl-i kitabın amellerinin geri dönen ağır ve kesin sonucu (Mâide 5:60)
ثِيَابBedenin üzerine giyilen dış elbise, üniforma ve kisveDış etkenlerden koruyan, toplumsal kimliği gösteren veya mahremiyeti sağlayan dış örtü (Nûr 24:58, Hac 22:19, İnsân 76:21)
أَثَابَكُمْ / ثُوِّبَKarşılık vermek, amelin neticesini yaşatmakİster keder ister sevinç olsun, yapılan tavrın karşılığı olarak kişiye tattırılan sonuç (Âl-i İmrân 3:153, Mutaffifîn 83:36)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamSevap ve İkāb meselesiKulun ameliyle hak ettiği ilahi lütuf veya cezanın Allah üzerine vacip olup olmadığı (Vücûb alellah tartışması)Karşılığın zorunlu bir hak ediş mi yoksa ilahi bir fazl ve lütuf olarak mı faile döndüğü
FıkıhNamazda setr-i avret ve ihram hükümleri; zekat mallarıElbisenin cinsi, dış tesirleri engelleyici vasfı ve namazın sıhhatine mani necasetten temizlenmesi (وثيابك فطهر)Bedeni dış etkenlere karşı koruyan ve toplumsal kimliği belirleyen somut kumaş
TefsirSevabın tabiatı ve Kâbe'nin vasfıمثابة kelimesinin insanların doymaksızın sürekli Kâbe'ye dönmeleri olarak izahı ve sevb-amel irtibatıKişinin amellerinin ahirette bizzat elbise ve mekan formunda ona geri döndüğü tevili
HadisEzan duası ve namaza çağrıda tesvîb (التثويب)Sabah ezanında "es-Salâtü hayrun mine'n-nevm" denilerek yapılan ikinci çağrıİnsanları uykudan namaza geri döndürmek ve mescitte toplamak gayesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniAhlak ve ahiret nizamıİlahi Adalet ve KarşılıkAmelin zayi olmayıp faile dönmesiKulun sergilediği her eylemin ontolojik bir bumerang gibi sahibine sevap veya ikab olarak rücû etmesiKesin
İlmiSebep-sonuç ve aksiyon-reaksiyonGeri Besleme (Feedback)Sistemin dengesini korumaBilgi ve tecrübenin üretildiği merkeze veri ve sonuç olarak geri dönüp teoriyi tahkim etmesiGüçlü
SiyasiDevlet nizamı ve toplumsal statüLiyakat Rütbesi ve ÜniformaToplumsal hiyerarşiyi ve güveni belirlemeYöneticilerin veya kamu görevlilerinin sorumluluk derecelerine göre taşıdıkları kurumsal dış giysiGüçlü
İktisadiEmek ve sermaye döngüsüYatırımın Geri Dönüşü (ROI)Kaynakların üretime akışıPiyasaya sunulan emeğin ve harcanan sermayenin kar ve katma değer olarak yatırımcıya dönmesiGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKorunum yasaları ve elastik geri dönüş (Elastic rebound / Return to equilibrium)Termodinamikte enerjinin kaybolmaması veya elastik bir yayın gerildikten sonra enerjiyi koruyarak eski merkezine toplanmasıGüçlü
Beşeri bilimlerToplumsal rol kuramı ve ceza/mükâfat mekanizması (Reciprocity)Bireyin topluma sunduğu katkının veya ihlalin, toplumsal statü, onay veya yaptırım olarak bireye geri dönmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiثواب kelimesini yalnızca dinsel bir piyango gibi sonradan bahşedilen manevi bir "puan" sistemine, ثوب kelimesini ise rastgele bir bez parçasına indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamEylemin failin üzerine dönerek onu çepeçevre kuşatan manevi veya maddi bir varoluş zırhına (üniformaya) dönüşmesi; hayatın hiçbir zerresinin karşılıksız kalmayıp toplanma merkezine rücû etmesi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAmelin sonucunun amele içkin bir mahiyet arz ettiğini unutup, sevabı amelden bütünüyle bağımsız ve dışsal bir lütuf sanarak ahlaki nedensellik bilincini zayıflatmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın varlık ve amel tasavvurunu "geri dönüş" (rücû) ilkesine bağlar; insanın dünyada işlediği amellerin kaybolmayıp, ahirette bizzat kendisini örten, koruyan veya azap veren bir mahiyete büründüğünü kavramayı sağlar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kâbe'nin fonksiyonunu anlatan ayetlerde (Bakara 2:125), dünya ve ahiret mükâfatının karşılaştırıldığı yerlerde (Âl-i İmrân 3:145-148, Nisâ 4:134) ve cennet/cehennem ehlinin giysilerinin tasvir edildiği pasajlarda (Hac 22:19, Kehf 18:31, İnsân 76:21).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Elbisenin yalnızca mahrem yerleri gizleyen edilgen bir örtü (لباس) olduğu zannını düzeltir; ثوب'un aynı zamanda dış dünyadan gelen etkilere karşı koruyan, kişiye rütbe ve hüviyet kazandıran etken bir donanım olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDağılan suyun kuyu tabanına yeniden dönüp toplanması ve iplik liflerinin dokunarak bedeni dış tehlikelerden muhafaza eden bir dış giysi (sevb) halini alması.
  • Soyut anlamFailden çıkan herhangi bir eylem veya gayretin, zayi olmaksızın döngüsel bir hatta sahibine geri dönerek onu kuşatan bir mükâfat, statü veya karşılık (sevap) oluşturması.
  • Sistematik karşılıkSisteme verilen girdinin korunum yasası gereği çıktı olarak yeniden sisteme dönmesini sağlayan dinamik geri bildirim ve liyakat döngüsü.
  • LaTeX modeliS=∮Cf(a) dt=∑i=1nri
  • LaTeX açıklaması

Modelde a harcanan iradi ameli ve emeği, f(a) bu amelin etki fonksiyonunu, C amelin kaynaktan çıkıp tekrar faile döndüğü kapalı ontolojik döngüyü, S faile geri dönen toplam karşılığı, mükâfatı veya onu kuşatan giysiyi, ri ise bu döngü sonucunda geri dönen her bir somut semereyi temsil eder. Amel kaybolmaz; kapalı bir hat üzerinde sahibine geri döner.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ث